Definitions containing the research նա : 10000 results

Ըղձական, ի, աց

gr.

cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.

· Calfa

NBHL (4)

ԸՂՁԱԿԱՆ. εὑκτικός optativus Ըստ քերականաց, մի յեղանակաց խոնարհման բայից. որ ի մեզ նոյն է ընդ ստորադասականի.

Ըզփրկչական լուրըն լըւեալ, եւ ըղձական նամակ գըրեալ. (Շ. վիպ.։)

Յառաջագոյն գուշակեցի ձեզ, զի մի՛ կարօտանայցէք ինչ այլոց ըղձական կարեաց (կամ կարծեաց). (Ոսկ. ես.։)

Խոնարհութիւնք են հինգ. աներեւոյթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական. (Թրակ. քեր.։)


Ըղձականութիւն, ութեան

s.

desire, wish.

· Calfa

NBHL (2)

Ըղձալի գոլն, կամ փակելն յինքեան զիղձ տենչանաց. եւ Վառումն ըղձից. իղձ, տենչումն. եւ Իրն տենչալի. (ըստ յարմարութեան յարակից բառից)

Մարգարէին սրբոյ ըղձականութիւն (ո՞ տայր զգլուխ իմ եւ այլն)։ Մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն։ Արժանաբար ըղձականութեամբ հնչել զձայն բերկրանաց։ Զերեւոյթ ապագայից ըղձականութեանցն (իրաց ըղձալեաց). (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)


Ըղձակերտ

adj.

desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.

· Calfa

NBHL (4)

Ըղձակերտս առնել զաւետարանն Աստուծոյ. իմա՛ պատուական ընծայեցուցանել արժանաւոր պաշտմամբ. ըստ յն. սրբազանել, ἰερουργέω sanctifico. ։

Որ ինչ կերտէ՝ այսինքն առթէ զիղձ առ ինքն. ըղձալի. շարժիչ կամ լցուցիչ բաղձանաց.

Զայսպիսի ըղձակերտ գաւառ զչնաշխարհիկ. (Փարպ.։)

Քեւ տեառնագրեցեալ առ ի յըղձակերտ օթեւան հոգւոյդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Ըղձակերտութիւն, ութեան

s.

desire, wish.

· Calfa

NBHL (1)

Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)


Ըղձաձայնութիւն, ութեան

s.

agreeable song or voice.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայն ըղձանաց. բարբառ ըղձական.


Ըղձամ, ացի

va.

to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!

· Calfa

NBHL (9)

Ըղձանամք, զի եւ այլն։ Ըղձայ լինել եւ այլն։ Ըղձացարուք նմանել եւ այլն. (Եբր. ՟Զ. 11։ Փիլ.։)

Ըղձանային այգուն լինելոյ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 29։)

Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)

Ըղձանայ զանըղձանալիսն. (Փիլ. տեսական.։)

Ոչ կեանս միայն ըղձանայ որդւոյն, այլ եւ զառաջին՝ Աստուծոյ կեանս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 57։)

Ոչ կամիս կորուստ, ոչ ըղձանաս մահ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)

Եւ ապա արքային Սմպատայ զմահ անհնարին ըղձացեալ ոստիկանին ... մատնէր զնա անօրէն դահճաց. (Յհ. կթ.։)

Ըղձաց զթեւս աղաւնոյ։ Ըղձանայր զելս ի մարմնոյս։ Զսոյն եւ աշակերտացն ըղձանայ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)

Զսըտութիւնսն մի՛ եւս տեսանիցէք, եւ ըղձութիւնս այլ եւս ոչ ըղձանայցէք։ Մարգարէք նորա ըղձային (կամ ըղձանային) նոցա ստութիւն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 23։ ՟Ի՟Բ. 28։)


Ըղձաւոր

adj.

eager, greedy;
lovely, affectionate.

· Calfa

NBHL (2)

Հարսունք երկնաւորք, եւ օրիորդք ըղձաւորք. (Գանձ.։)

Խոնարհ եւ ըղձաւոր պաղատանք ծառայիցս քոց։ Որք ըղձաւոր մտօք հաւաքեցայք այսօր. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ըղձափափաք

adj.

very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն փափաքանաց ըղձափափաք փափկութեանցն փութասցո՛ւք յապաշխարութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Ըղձափափաք աղօթիւք ձեռնարկելի է մաքուր մտաց սրբոց. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Ըղձութիւն, ութեան

s.

desire, wish;
divination, augury, omen.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն ըղձութիւնք (աւելորդք) շփոթեն եւ պղտորեն զտեսանելիս հոգւոյն. (Մաշկ.։)

Պատճառեցան ըղձութիւնս, իբրեւ թէ դիքն անդէն կամին զբնակիլն. (Խոր. ՟Բ. 13։)


Ինքնեակ, աց

adj. adv.

that comes of his own accord, voluntary;
self-produced, fortuitous, natural;
by chance, naturally.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԻՆՔՆԷԱԿ. αὑτόματος, -τα spontaneus, -ea;
ultroneus, -ea;
et quae gignit terra. Որ ինչ լինի ինքնին՝ իբր ինքնակամ. ինքնաբոյս. որպէս արմտիք կամ բոյս ցծին. ինչ որ ինքնիրեն կամ բնութեամբ կըլլայ, կբուսնի.

Յորում նաւահանգիստքն եւ նաւակայք աստուծոյ կամօքն ի ծովեզերսն ինքեակ փորեալք. (Նիւս. կազմ.։)


Ինքնեկ, աց

s.

deserter, fugitive, turn-coat.

· Calfa

NBHL (1)

Կալաւ նա զբազումս ի նոցանէ՝ յարանց ինքնեակաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 19։)


Ինքնեղ

adj.

self-existent, uncreated;
natural, spontaneous.

· Calfa

NBHL (4)

ինքնեղ նաւահանգիստ՝ քան զայն որ յարուեստիցն եւ ի հնարաւոր ինդմարդկանէ. (Պիտ.։)

Որպէս Անեղ. ինքնագոյ. որ էն.

Ո՞րչափ եւս առաւել ինձ իմասցիո զաստուածայնոյն՝ ինքնեղ եւ ինքնաբաւական եւ անգիշեր լուսոյն. (Ղեւոնդ.։)

ԻՆՔՆԵՂ. որպէս Ի բնէ այնպէս եղեալ. բնական. անարուեստ. cf. ԻՆՔՆԵԿ, cf. ԻՆՔՆԵԱԿ. αὑτόματος.


Ինքնեղութիւն, ութեան

s.

self-existence, substance, natural production.

· Calfa

NBHL (1)

Հալլենաց փիլիսոփայիցն կարծիք ... ինքնեղութեան արարածոցս եւ յաւիտենականութեան. (Լմբ. ժղ.։)


Ինքներկրեայ

adj.

indigenous.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՆՔՆԵՐԿՐԱՅ կամ ԻՆՔՆԵՐԿՐԵԱՅ. αὑτόχθων ex ipsa terra ortus Որ է յերկրէ անտի. գաւառական. երկրցի. իսկ ըստ առասպելաց՝ Յերկրէ բուսեալ բնակիչք երկրին.

Բանն որ ասի՝ եթէ ինքներկրայք են աթենացիքն, առասպել է. (Նոննոս.։)


Ինքնին

adv.

by himself, personally, in person;
դու —, yourself, (thyself);
ես — իսկ եմ, it is I (myself);
թագաւորն —, the king himself, in person;
դուռն — բացաւ, the door opened of itself.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնին զինքն օգնականութեամբն յայտնեաց (աստուած որդւոցն իսրայէլի). (Կիւրղ. ել.։)

Որդին աստուածոյ ... նա ինքնին ձեզ հրաւիրակ յարքայութեան. նա ինքնին պաշտօնեայ իւրոց բարեաց. (Ագաթ.։)


Ինքնիշխան, աց

adj.

absolute, sovereign, independent, free, uncontrolled;
despotic

· Calfa

NBHL (8)

αὑτοεξούσιος sui arbitrii, liber, arbitrii libertate praeditus. Անձնիշխան. տէր անձն. ինքնասէր. ազատ կամօք.

ԻՆՔՆԻՇԽԱՆ. αὑτάρχος, αὕταρχος summam rerum potestatem obtinens Իշխան բացարձակ. տէր բոլորից. ինքնազօր. եւ Տիրական.

Ստեղծ զմարդն ... մտաւոր, ինքնինիշխան, ինքնինատէր. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենայն բանական ինքնիշխան գոյ. (Դամասկ.։)

Կամ Անձնիշխանական.

Ինքնիշխան յօժարութեամբն զառաջնորդոյ զիշխանականին ամենեցուն ունէր զնմանութիւն. (Նիւս. կուս.։)

Հոգին սուրբ ինքնիշխան, անփոփոխելի, ամենազօր. (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ Շար.։)

Թագաւորն ինքնիշխան հրամանաւ ... ձեռն ի գործ տայր. (Ագաթ.։)


Ինքնիշխանութիւն, ութեան

s.

absolute power, independence, freedom, despotism.

· Calfa

NBHL (4)

ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑταρχία summa rerum potestas. Ինքնիշխան լինելն. ինքնին իւրով զօրութեամբ իշխելն. ինքնակալ եւ բացարձակ տէրութիւն.

Ինքնիշխանութեանն կառօք՝ իբր ի տեսարանի ումեք՝ ի սոսա նահատակել հանդիսասցուք. (Յհ. իմ. ատ.։)

Հանդերձեաց զօրեղ ցութեամբ զարարածոց իւրոց փրկութիւն։ Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ՟Է։)

ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑθεντία propria auctoritas. իշխանութիւն անձնական կամ առանձնական. (որ առ յետինս Հեղինակութիւն ասի). ինքնահաճ կամք. հաճոյք անձին.


Ինքնութիւն, ութեան

s.

selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.

· Calfa

NBHL (9)

αὑτότης ipseitas ὐπόστασις ut subsistentia, et subsistentia Գոլն ինքեան եւ յինքեան՝ որպէս եւ էն. եւ զի դերանունս Ինքն՝ ոչ է յայտնիչ որոշ դիմի, այլ զանձանց եւ զէութենէ որպէս թանձրացեալ առնոյ. իբր յն. հիփօստացիզ. այսինքն Ենթակայութիւն. երբեմն որպէս Անձնաւորութիւն, որ ըստ աստուածաբանից ասի առնչական ենթակայութիւն երրեակ յաստուած.

Քեզ օրհնութիւն (քրիստոս), ծնունդ ծածկեալ ինքնութեան (հօր)։ Վասն ինքնութեան հօր յայտ արար, եթէ առ ամենայն, եւ յամենեսին է նա. (Եփր. համաբ.։)

Եւ երբեմն՝ որպէս Բնութիւն, իսկութիւն աստուածային. աստուածութիւն, եւ աստուած. որ է մի եւ նոյն ձյրիս անձինս. որ եւ ըստ աստուածաբանից՝ Բացարձակ ենթակայութիւն միակ. գոյութիւն եւ գոյացութիւն. ինքնագոյութիւն.

Ինքնութիւն է, զի ոչ յումեքէ ունի զգոյութիւնն, այլ՝ ինքնութեամբ. որպէս սուրբ լուսաւորիչն ասէ, տէր աստուած՝ որ եմ միայն ինքնութեամբ՝ եւ ոչ այլ ոք յառաջ քան զնա. (Խոսր. պտրգ.։)

ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Ինքնագոյութիւն, եւ ինքնեղութիւն. ինքնիշխան տէրութիւն. եւ Սեպհականութիւն. ինքիրմէ ըլլալը, ինքնագլխութիւն, տիրութիւն.

Ամենայն ինչ ի նմանէ է, բայց նա միայն է ինքնութեամբ. (Ագաթ.։)

Իմ են այս ամենայն թագաւորութիւնք. եւ յայսմիկ մոլորին (մանիքեցիք), եւ կարծեն՝ եթէ ինքնութիւն ունի նա (սատանայ)։ Եւ եթէ՝ զի ասաց նա, բա՝ իմեն, տան նա ինքնութիւն, յորժամ ասէ զկնի նորա, թէ ինձ տուեալ է, ի միտ առցեն՝ թէ այլ է արարիչ նորա, եւ նմա տալով տուաւ. (Եփր. համաբ.։ յորմէ եւ Շ. մտթ.։)

ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գոյութիւն եւ գոյացութիւն եղանակաց. անձն. ենթադրեալն. բուն իրն. ինքն.

Որպէս զթագաւորն՝ որ հանուր աշխարհին տիրելով զօրութեամբ, սակայն ինքնութեամբ գտանի միայն յարքունի ապարանսն։ Ոչ եւ ինքնութիւն փառանց յամենայն տեղիս. (Լմբ. պտրգ.։)


Ինքնուսումն, ման

s.

cf. Ինքնուս.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτοδίδακτος a se ipso doctus. որ եւ ԻՆՔՆՈՒՍ. Ինքնին ուսեալ. եւ Բնաւորական. բնածին.


Ինքնուրոյն

adj.

particular, separate, peculiar.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է ինքեան ուրոյն. իւրոյին. առանձին. մասնաւոր.


Ինքնօրէն

adj. fig. adv.

autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.

· Calfa

NBHL (4)

ԻՆՔՆՕՐԷՆ. Ինքնակամ. անձնամբ յանձնէ օրինադրեալ կամ հնարեալ. ինքնագլուխ, եւ ինքնահաճ. կամակար.

ինքնօրէն յօժարութեամբ հեռացաք յամենակալ խնամոցն աստուծոյ. (Իգն.։)

ինօնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհ.։)

Ինքնօրէն հրամանաւ կամէր նորաձեւս առնել. (Լաստ. ՟Զ։)


Իշակէս, կիսոյ

s. zool. mule.

· Calfa

NBHL (2)

Յորոց ծնանին իշակէսք, այսինքն է ջորիք. (Վեցօր. ՟Է։)

Զիշակէս հնարեցան մարդիկ՝ արտաքոյ բնութեանն ստեղծուածս. (Սանահն.։)


Իշամեղու, ղուի

s.

hornet, wasp.

· Calfa

NBHL (1)

զիշամեղուսն վնասակարս սատակեն. (Փիլ. լիւս.։)


Իշամտրուկ, րկի

s.

ass's foal or colt.

· Calfa

NBHL (2)

Մտրուկ իշոյ. յաւանակ. իշու քուռակ.

Եթէ ոք առ աղքատութեան հեծանիցի յիշամտրուկ յովանակ, չէ ինչ ի լաւութիւն եւ ի խոնարհութիւն համարեալ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)


Իշայր

s.

wild ass.

· Calfa

NBHL (1)

Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)


Իշան

cf. Իշեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վայրի իշան բազմանան. (Շիր.։ Ձիան, եւ ջորիք, եւ իշան. Ոսկիփոր.։)


Իշանդամ

adj.

lascivious;
whose flesh is as the flesh of asses.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր անդամ, կամ ըստ յն. մարմին՝ իցէ իբրեւ զիշոյ, որպէս անարգել ի ցանկութիւն.

իշանդամիցն պատկառանք, անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)


Իշավայր, ից

s.

wild ass, onager.

· Calfa

NBHL (3)

Խոզ վայրենի եղեր, եւ իշավայր անապատի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Իշավայրաց քինացելոց զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Եզնիկ.։)

Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)


Իշավայրի, րւոյ, րեաց

cf. Իշավայր.

· Calfa

NBHL (3)

Խոզ վայրենի եղեր, եւ իշավայր անապատի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Իշավայրաց քինացելոց զարու յաւանակս ի մատաղութեան կտրելոյ. (Եզնիկ.։)

Վայրենի իշավայրոյ հրաման ետ՝ գալ եւ բառնալ զինքն. (Վրք. հց. ձ։)


Իշավար, աց

s.

donkey-driver;
goad, spur, stimulus for asses.

· Calfa

NBHL (4)

Զո՛ր օրինակ իշավար ոք վստահացեալ ի զօրութիւն իշոյն յաւելու դնել ի բեռն նորա։ Հց. (աթ. կիւրղ.։)

Զբազումս ի նոցանէ գտանիցես խոհակերս եւ իշավարս։ Զիշավարն պիտանացու խնդրեմ գտանել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5. եւ 6։)

Էշ զճանապարհ՝ ընդ որ միանգամ անցանէ, այլ ոչ մոռանայ. եւ դէպ լինի զի իշաւարն մոռանայ, նա իբրեւ տեղեակ զուղղորդն տանի. (Վեցօր. ՟Ը։)

Խարազան՝ իշավար ասի պարսիկ լեզուով. (Վանակ. հց.։)


Իշացուլ, ցլուց

s.

onooentaur, jumart;
cf. Յուշկապարիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Յուշկապարկաց ասեն բնակեալ յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։ Անուանք առանց անձանց են յուշկապարկաց եւ իշացլուց. (Եզնիկ.։)

Յուշկապարիկք բնակեսցեն. զոր յոյնն իշացուլ ասիցէ ... եւ արդարեւ (կռուասէրք), որք իբրեւ յանապատի կեան ... վազեն եւ կցացեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)


Իշխանուհի

s.

princess

· Calfa

NBHL (2)

ἁρχούσα femina princeps. Իշխանակին. տիկին. աշխարհատիկին.

յիշեցաք զիշխանսն եւ զիշխանուհիսն ... Իրիցագոյն զհոգին քան զմարմին իբրու զտիրուհի եւ զիշխանուհի։ Հանդերձ իշխանուհի եւ ընտանի կանամբքն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Իշխեմ, եցի

vn.

to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.

· Calfa

NBHL (9)

ԻՇԽԵԼ. գ. τολμάω audeo, praesumo δύναμαι possum, valeo Համարձակիլ. վստահիլ. ձեռներեց լինել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. եւ Կարել. զօրել. բաւել. նետւիլ, կրնալ.

Ազատք ի լծոյ, իշխանականք, եւ ոչ իշխեցեալք. (Նար. ՟Լ՟Գ։)

Իշխեցէ՛ք ձկանց ծովու, եւ թռչնոց երկրից, եւ ամենայն անասնոց, եւ ամենայն երկրի։ Իշխել տուրընջեան եւ գիշերոյ։ Ահաւադիկ է այրն՝ զորմէ ասացի քեզ, եթէ նա իշխեսցէ ժողովրդեան իմում։ Ոչ իշխեցից ես ձեզ, եւ ոչ իշխեսցէ ձեզ որդի իմ, այլ տէր իշխեն նոցա.եւ այլն։

Իշխելոց իցէ ամենայն վաստակոցն իմոց զոր վաստակեցի։ Եւ որ իշխենն նոցա բարերարք կոչին։ Կին՝ մարմնոյ իւրում ոչ իշխէ, այլ այրն. նոյնպէս եւ այրն իւրում մարմնոյ ոչ իշխէ, այլ կինն. եւ այլն։

Ոչ իշխէր ոչ հարցնել, կամ ոչ ոք իշխէր հարցնել։ Ոչ ոք իշխէր հայել։ Ոչ իշխեմ խօսել ինչ։ Իշխէ. ոք ի ձէնջ. եւ այլն։ Կամ իշխեն ըստ կամս իւրեանց երթալ ուրեք, եւ կամ գործել, եւ ոչ իշխեն անցնել զհրամանաւ թագաւորի. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 11։) (յն. ո՛չ կարեն, եւ կամ այլազգ։)

Տէրն մահու եւ կենաց եւ՛ կարճել իշխէ զհրամանն իւր, եւ երկայնել. (Եզնիկ.։)

Ամենայն իշխանօք եւ իշխեցելովք. (Պիտ.։)

Այսոքիկ զիշխանաց եւ զիշխելոց նշանակեն. (Վահր. յայտն.։)

Իշխանաց յոգտութիւն իշխեցելոց (խորհել). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Իշխեցող

s. adj.

ruler, prince, governor;
predominant.

· Calfa

NBHL (1)

Զբանսարկուն բարձէ զիշխեցողն մահու. (Տօնակ.։)


Իշխեցուցանեմ, ուցի

va.

to give power, authority, to cause to dominate;
իշխեցուցեր ի վերայ իմ զմահ, you placed me in the power of death, you put death in authority over me.

· Calfa

NBHL (2)

Իշխեցելոյց զնա ի վերայ ամենայնի, զոր արար։ Իշխեցելոյց զնոսա կապել եւ արձակել. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Թ։)

Սիրով իշխեցուցանէ ամենայն գանձուց. (Եփր. համաբ.։)


Իշխող

cf. Իշխեցող.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոք զձի կնմ զայլ անասուն մեծ կամ զփոքր գտանէ՝ եւ ոչ ասէ, որպէս ըզգող ըմբռնի. վասն. զի ոչ երեւեցոյց եւ ետ յիւր իշխողն. (Մխ. դտ.։)


Իշորդի, որդւոյ

s.

ass's foal;
mule.

· Calfa

NBHL (2)

Մտրուկ կամ յաւանակ իշոյ. իշու քուռակ.

Նախատէին զջորի իշորդի լինել, եւ նա պարծէր մարբն. (Մխ. առակ.։)


Իշոցք

"cf. Յիշոցք."

· Calfa

NBHL (2)

ԻՇՈՑՔ եւ ՅԻՇՈՑՔ. Ռամկական առմամբ՝ է Թշնամանք հանդերձ զազրաբանութեամբ. հայհոյութիւն. քիւֆիւր.

Անարգելով զընկերս զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկայն բարբառոյ իշոցի անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեան անեծք եւ թշնամանք։ Մի՛ զլեզուս ձեր առնէք գործի սատանայի ի ձեռն չար եւ դառն իշոցաց. (Շ. ընդհ.։)


Իշուկ, իշկան, իշկոյ

s.

young ass, foal;
great ass, blockhead.

· Calfa

NBHL (2)

Փոքրիկ կամ անարդ էշ.

Յիշկան եւեթնստել, եթէ պէտք ինչ ինիցին. (Տօնակ.։)


Իջավան, աց

s.

inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.

· Calfa

NBHL (2)

κατάλυμα diversorium, hospitium. Գրի եւ ԻՋԵՎԱՆ, ԻՋԱՒԱՆ, ԻՋԵՒԱՆ. Վանք կամ օթեվան, ուր լինի ադանիլ. գօնագ, խան. տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 23։ Ել. ՟Դ. 24։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. Ղկ. ՟Բ. 7։)

Յաղագս իջավանին եղեւ խռովութիւն։ Ճանապարհի իջավանս՝ եղեւ նորայն վախճան. (Խոր. ՟Գ. 39։ Յհ. կթ.։)


Իջավանիմ, եցայ

vn.

to lodge, to take up ones abode, to stop, to reside, to dwell, to nestle.

· Calfa

NBHL (1)

Յայրին իջավանիլ, եւ ի մսուր դնիլ. (Տօնակ.։)


Իջաւան

cf. Իջավան.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպիսոյ ամենայնի պարտ է իջաւանք առ տաճարսն գոլ՝ օտարասիրութեամբ մարդկան պատրաստեալք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Իջաւոր, աց

s. adj. traveller, passenger;
guest, lodger.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զյիշատակ իջաւորի միոյ աւուր գնացելոյ. (Իմ. ՟Ե. 15։)


Իջումն, ման

s.

descent;
fall;
declivity;
act of sinking;
subsidence.

· Calfa

NBHL (1)

Իջանելն. էջք. ինջնալը.


Իռիս

s.

Iris, rainbow;
cf. Ծիածան.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ՀԻՐ, ՀԻՐԻԿ. Բառ յն. ἵρις (ἱρίδοσ) iris (iridis), arcus coelestis. որ նշանակէ Ծիածան, որպէս անուն չաստուածուհոյ, որ ասի նաժիշտ հրեայի, այսինքն օդոյ.

Տաճարնքառովնի եւ իռեայ՝ ծաղկերանկքն աստեղանկարք. (Անան. եկեղ։)

Բագինք իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)


Իսկական, ի, աց

adj. s.

real, effective, true, essential, natural, proper;
the Eternal, the Everlasting One.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկական որդին աստուծոյ եղեալ ըստ ժամանակին եւ որդի մարդոյ. (Ագաթ.։)

οὑσιώδης substantialis Էական. բուն. յատուկ. սեպհական. եւ Անեղ. րենական. եւ Որ էն. իսկապէս էական.


Իսկակից, կցի, կցաց

adj.

of the same nature, or essence, consubstantial.

· Calfa


Իսկաճեմ

adj.

walking, or flying with a graceful motion;
seeking after the truth.

· Calfa

NBHL (1)

(ի ճեմելոյ, կամի ճամուկ). Ճեմօղ տիրապէս օրինակօք եւ ճշմարտութեամբ. կամ աստուածազգեաց. աստուածարեալ.


Իսկապէս

adv.

really, in effect, in fact, truly;
— բարի, essentially good;
— բերկրանք, true or durable pleasures.

· Calfa

NBHL (4)

κυρίως proprie τ’αὑτῶς eodem modo յատկապէս, տիրապէս. ստուգապէս. էապէս. եւ Նոյն մնալովմիշտ.

Որ ոչ բնաւին մեռեալ աշխարհի, եւ ոչ իսկապէս կենդանի աստուծոյ։ Իսկապէս մեղայ. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Է։)

Ինքն յինքեան իսկապէս եւ մշտնջենաբար գոլով, կալով, եւ մնալով. (Դիոն. թղթ.։)

Իսկապէս եղանակ բաժանման։ Իսկապէս տեսական եւ գործնական՝ իմաստասիրութիւնն է միայն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)


Իսկոյն

cf. Իսկ եւ իսկ.

· Calfa

NBHL (2)

Լուեալ աբգարու, իսկոյն կոչեաց զնա։ իսկոյն ճիչ բարձեալ։ Իսկոյն բեկաւ. (Խոր. ՟Բ. 30։ 7հմկթ։ Նար. ՟Ի՟Ե։)

Ի հասնելն մերում անդ՝ իսկոյն իսկ հրովարտակ առաքեցի։ իբրեւ յանդիման ոստիկանքն եղեն, նա իսկոյն իսկ հրամայէ սրով սատակել զնոսա. (Յհ. կթ.։)