Entries' title containing նա : 6571 results

Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

· Calfa

NBHL (9)

ἁθλέω, ἁθλεύω , ἁγωνιάω, -άζομαι certo, cetamen ineo, compugno, mala tolero, malis exerceor եւ այլն. Ճգնիլ. մրցիլ. մարտնչել. հանդիսանալ յասպարիզի. ախոյեան ելանել. յառաջ խաղալ. յարձակիլ. շահատակել. եւ Մարտիրոսանալ.

Յառաջ ինքն նահատակեցաւ (անցանել ընդ հեղեղատն), հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան։ Մի ի նոցանէ նահատակեցաւ յառաջագոյն։ Ամենայն այր ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն։ Միով շնչով նահատակիցիք ի հաւատս աւետարանին։ Որք յաւետարանին նահատակեցան ընդ իս.եւ այլն։

Եթէ նահատակիցի ոք, չպսակի, եթէ ոչ ըստ օրինին նահատակիցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Ոչ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)

Նահատակեցի՛ր ընդդէմ հանապազորդեան թշնամւոյն. (Ճ. ՟Ա. եւ Առ որս.։)

Զգեղեցիկ հանդէս նահատակեցի՛ր։ Որք զառաքինութեան նահատակութիւնսն նահատակեցան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զնոյն նահատակութիւն նահատակեցաւ եւ աշխարհս հայոց. (Եղիշ. ՟Ե։)

Նահատակութիւնս բարի նահատակեցայ. (Ոսկ. ղկ.։)

Նահատակեցան ի յերկրի, եւ ի յերկինս պսակեցան։ Որք նահատակեցան վասն քո ի մահ։ Ի վերայ աստուածային քո օրինաց նահատակեցան։ Ճգնեալ նահատակեցան յերկրի՝ յաղօթք ի պատերազմի։ Նահատակեալք ճգնութեամբ ի փորձ զանազան տանջանաց։ Արեամբ նահատակեալ, եւ այլն. (Շար.։)


Նահատակութիւն, ութեան

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

· Calfa

NBHL (7)

Քաջութեամբ նահատակութեամբ ի վերայ ազգին նահատակեալ։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 30։ Իմ. ՟Դ. 3։)

Նահատակաց կրթութիւն։ Օծեալ եղեն ի մարտս նահատակութեան։ Եդան նմա առաջի նահատակութիւնքն (իբր մրցանակը). (Փիլ.։)

Յողոմպիական նահատակութիւնսն. (Տօնակ.։)

Բազմադիմի է նահատակութիւնդ անուն. եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Շ. բարձր.։)

Ահագին նահատակութիւնս ցուցեալ գազաւոնի՝ ցրուէ զհետամուտսն. (Խոր. ՟Բ. 44։)

Զնոցա նահատակութեանցն բարեպաշտութիւնս։ Կատարէր զպահոցն նահատակութիւն (ճգնութիւն). (Պիտ.։)

Տու՛ր մեզ, զի արբցուք զբաժակն նահատակութեան. (յն. եւ լտ. մրցութեան). (Ագաթ.։)


Նահատակուհի, հւոյ

s.

martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Զայսոսիկ ասելով նահատակուհին, լուսաւ հայրն, եւ հնարէր անհանդուրժելի հասուցանել զնահատակուհոյն տանջանս. (Ճ. ՟Ա.։)


Նաճա

cf. Նաճայ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ նոցա երկոցունց մի փսիաթ, որ է նաճա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Նաճայ

s.

mat, rush-mat.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Պրս. [arabic word] nayča «եղէգնիկ», որ [arabic word] nāy կամ ︎ nay բառի նուազականն է. պէտք Հ ենթադրել ուրեմն որ նաճայ եղէգի բարակ ճիլերով հիւսուած հասարակ խսիրն է. այս իմաստը չեմ գտնում պարսկերէն բառարա-նում, բայց անշուշտ գոյութիւն ունէր որևէ բարբառում, որից փոխառեալ է նաև ինգիլ. նեճա, նեճեբի «խսիր»։-Աճ.


Նաճակ

cf. Նաչախ.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ այլազգ. նաճագ, նաճուխ. որ եւ ՃԻԿՌ, կամ ՃԿԻՌ. Սակր կամ տապար պատերազմական.

Պողովատ նաճակովն հականէր զերկաթի դուռն քաղաքին, եւ պատառեալ զերկաթն՝ յայն գեհն անցուցանէր. (Ուռհ. ՟Խ՟Ը. (ուր գրեալ էր՝ նճկռովն. իսկ հա, գրի ճկռովն)։)


Նաչախ

s.

hatchet;
twoedged axe, bipennis;
tomahawk.

· Calfa


Նամակ, աց

s.

letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

, ի-ա հլ. «նամակ, գրուածք» ՍԳր. Կոչ. Եղիշ. որից նամակագիր Բ. մկ. գ. 11, դ. 1, զ. 10. նամականի Փարպ. նամակակիր Նար. խչ. նամակամատոյց Նար. մծբ. շրջա-նամակ Ոսկիփ. հաւատնամակ Յհ. կթ. 99. նոր բառեր են նամակադրոշմ, նամակատուն, նամակագրութիւն, նամակաբեր, նամակա-տուփ ևն։

-Պհլ. [other alphabet] nāmak, պրս. [arabic word] nāma, քրդ. name «նամակ, գրութիւն, գիրք». փո-խառութեամբ արաբ. namq [arabic word] «գիր գրել» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 61)։-Հիւբշ. 201։

Ուղիղ մեկնեց նախ Brosset, JAs. 1834, 383 ևն. նոյնը նաև ՆՀԲ, Spiegel. Huzw. Gram. 187, 190, 191, Müller SWAW 38, 572, Lag. Ges. Abhd. 185։

ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. Ախց. Երև. Մկ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Տփ. նամակ, Սլմ. նmմmկ', Ալշ. Զթ. Հմշ. Մշ. Պլ. Ռ. Սեբ. նամագ, Ասլ. նամագ, նա-մայ, նամա*. կայ նաև Զանգեզուրի գաւա-ռականով պամակ (Խաթաբալա 1910, էջ 496)։

«տէր». ունի միայն Բառ. երեմ. էջ 232՝ այս ձևով. «նամակ. բնակ. տէր ասի». որի հետ հմմտ. էջ 237՝ «նժական և բնական տէր ասին»։

NBHL (6)

պ. նամէ. ἑπιστολή epistola, litterae, literae χειρόγραφον chirographum γράμμα, γραπτόν scriptum. Թուղթ գրեալ առ ոք. գիր ողջունի կամ պատուոյ կամ հրամանատրութեան, ամբաստանութեան եւ այլն. հրովարտակ. ձեռագիր. գրուած. բարեւագիր. ...

Որ ինչ միանգամ մակաբէ նամակ ետ ցլիւսիաս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)

Զաղբիւրն նամակաց. ((եբր. աղբիւր գրոց. յատուկ անուն է քաղաքի). Յես. ՟Ի՟Ա. 29։)

Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Վասն նամակի՝ որ քո ի մեր աշխարհս տուեալ էր. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զչարագործութեան նամակն՝ որ զմէնջ գրեալ է, գործովք բարեօք ջնջել կարասցուք. (Կոչ. ՟Բ։)

Մի՛ բերցես ընդ առաջ զնամակ պարտուցս։ Նամակ ընտրութեան՝ բանիւք բարդացեալ. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)


Նամակաբեր

adj. s.

carrying a letter;
cf. Թղթաբեր;
օր —ի, post-day.

· Calfa


Նամակագին, գնոյ

s.

postage, prepayment;
postage stamp.

· Calfa


Նամակագիր, գրի

s.

letter-writer;
— լինել, to write a letter.

· Calfa

NBHL (2)

διαβάλλων, ἑνδεκτής deferens, delator, proditor. եւ այլն. Ամբաստանօղ գրով. գրօղ զնամակ ամբաստանութեան. բանսարկու. մատնիչ, գուշակ.

Ամբաստանօղ նամակագիրն։ Որ գանձին եւ գաւառին նամակագիր էր։ Նամակագիր եղեն զերկուց կանանց վասն զորդիս իւրեանց թլփատելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 11։ ՟Դ. 1։ ՟Զ. 10։)


Նամակագրական, ի, աց

adj.

epistolary.

· Calfa


Նամակակալ

s.

letter-case.

· Calfa


Նամակակիր

s.

letter-carrier, postman, messenger, courier, post.

· Calfa

NBHL (2)

Բերօղ եւ տարօղ նամակաց. թղթաբեր. թղթատար սուրհանդակ.

Հրեշտակ զոմն նամակակիր ի սեպհականն իւր հայրենական գաւառն առաքեաց. (Նար. խչ.։)


Նամակամատոյց

adj.

letter-presenting.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՆԱՄԱԿԱԳԻՐ, cf. ՆԱՄԱԿԱԿԻՐ. Որ բերեալ մատուցանէ զնամակ.

Հետեւեցուցաք զսուրհանդակ բանիս ընթացից՝ աւետապատճէն նամակամատոյց՝ առ մեծի հովուիս պատուասիրութիւն. (Նար. մծբ.։)


Նամականի, նւոյ

s. pl. letter, epistles;
— առնել, to write letters.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)


Նամակատուն, տան

s.

post, post-office;
գլխաւոր — տան, post-master;
պաշտօնեայք — տան, post-office clerk;
կնիք —տան, post-mark;
մնալի ի —տան, poste restante, to be left at the post-office.

· Calfa


Նամակատուփ, տփոյ

s.

letter-box.

· Calfa


Նամէտ

adj.

damp, moist, humid.

· Calfa

NBHL (3)

ՆԱՄԷՏ կամ ՆԱՅԱՄԷՏ. (որպէս թէ Նամաւէտ կամ նայաւէտ). լծ. եւ յն. ναματώδης, νηρός huidus, riguus. Խոնաւուտ. տամկացեալ. թօնուտ. ջրի. ջրարբի. գէճ.

Յարեցայց յապաշխարութեան զղջումն հանդերձ իմոյինս համազուգաւ, թորեցից վտակ ի նամէտ (կամ նայամէտ) բնութեան ի մեղսահայեաց վկայարանաց (աչաց)։ Ալէկոծի անհնարին ծփանօք յովկիանեանս նայամէտս (կամ նամէտս) բնութիւն առ ի յընդունումն արդարակ եւ բազմահոս արեանս. (Պիտ.։)

Հրով մաքրողին վերառաքեմք իննաբար երգ ի նամէտ (կամ իննամէտ) եօթնաղի շնորհաց հոգւոյն սրբոյ. (Նար. տաղ.։)


Նամիմ, եցայ

vn.

to get humid, moist.

· Calfa

NBHL (2)

νάω fluo, madesco. Խոնաւանալ. թրջիլ. թանալ. ջրարբի լինել. ոռոգանիլ. տամկանալ. ...

Նամիլ երաշտից, զովանալ ջերից, ջերանալ ցրտից. (Գանձ.։)


Նամփորտ

s.

cf. Նափորտ;
cloak, veil, women's long mantle.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Նափորտտ։

NBHL (2)

Զնամփորտն կամի սեւացուցանել։ Ի վերայ սպիտակ սուդային զթուխ նամփորտն յօրինեսցէ։ Նամփորտունքն արձակեալք, պարեգօտք լայնեալք, գօտիքի սեթեւեթեալք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)

Զգեստ նամփորտ։ Որ զգեցցին զայս նամփորտ. (Մաշտ.։)


Նայ, ից

adj.

humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ. -ի). «թաց, խոնաւ. 2. կակուղ. Յ. հե-ղուկ կոչուած գրերը (ղ, մ, ն, ը). 4. թա-ցութիւն» Թր. Մագ. Երզն. և Նչ. քեր. Պիտ. Ոսկիփ. որից նայացուցանել «թրջել, ջրել, բռոգել (պարտէզ կամ ծառ)» Փիլ. յովն. 610. Պիտ. նայական «թաց, խոնաւ» Ոսկ. եփես. 803 (խոնաւութիւն նայական շոգով). նայա-մէտ Պիտ. ևն։

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. snə-t-ձևից, որ աճած է t աճականով՝ հնխ. sna «հոսիլ, հեղուկ» պարզական արմատից. սրանց հետ հմմտ. սանս. [other alphabet] snā, [other alphabet] snati, [other alphabet] snāyati «լոգնալ, լուալ, լուաց-ուիլ», զնդ. ❇ ︎ snā «լուալ», ❇ ︎ snāta «լւացեալ», snayeite «լոգնալ», յն. ήχω «լողալ», ναμα «հոսուն ջուր, ակունք». ναρός«հոսանուտ», Νηιας «ջրի յաւերժահարս», νότιος «թաց, խոնաւ», νοτια «խոնաւութիւն, անձրև», νοτερος «խոնաւ», νότος «հարաւա-յին քամի (որ է «անձրևաբեր, խոնաւուտ» Յունաստանի համար). 2. հարաւ» (որից թրք. ❇ lodos>ռմկ. լոտոս «հարաւային քա-մի»), լտ. no, nare, natāre «լողալ», ումբր. snata «թաց», միռլ. snāim, կիմր. nawf, բրըտ. neuff «լողալ»։ Նոյն արմատի ուրիշ աճումներն են ներկայացնում յն. νάω, ևոլ. ναίω, ναύω «հոսիլ», νέω «լողալ», νόα «աղ-բիւր», իռլ. snuadh «գետ», զնդ. snaoδa «ամպեր», հիսլ. snγta, անգլ. snot «խլինք» ևն։ Կարելի էր այստեղ կցել նաև հլ. նամ «թաց, խոնաւ», բայց որովհետև տառացի նման է եռան. nam ձևին, ուստի փոխառեալ է նրանից (Pokorny 2, 692, Walde 521, Er-nout-Meillet 641, Boisacq 659, 673)։

ՆՀԲ համառօտուած է դնում խոնաւ բառից. յիշում է նաև յն. ναμα։ Հիւնք. պրս. nay «եղէգ» կամ արաբ. ayn «աչք» բառից։ Ուղիղ մեկնես Scheftelo-witz BВ 29 (1905), 24։ Ն. Ադոնց. Արուեստ Դիոն. քեր. CLVII պրս. nam «թաց» բառից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 285 իբր նայմ (նամ)։

NBHL (8)

ὐγρός humidus, madidus, fluidus, liquidus, leniter fluens, lenis, mollis, tener. Նոյն ընդ Խոնաւ (որպէս համառօտութիւն նորին). գէճ. ջրի. տամուկ. նամէտ. լոյծ. թոյլ. կակուղ. մեղմ (տառ). նէ՛մ ... (իսկ յն. նա՛մա, է խոնաւութիւն. եւ իղռօ՛ս, խոնաւ. որ եւ նիռօ՛ս. յորմէ ռմկ. նեռօ՛, ջուր).

Տառք բաղաձայնք ... նա՛յք են չորս, ղ, մ, ն, ր։ Երկու ձայնորդք, որոց երկրորդն նա՛յ է. (Թր. քեր.։)

Տի՛ նա եւ նայի բնութիւն. իբր թէ խոնաւագոյն։ Եւ նային հարստանալն եւ նուաստանալն. իբր թէ հողմ յեղեգանէ, եղէգն ի հողմոյ (ակնարկելով ի պրս. նա՛յ, նէ՛յ. եղէգն, սրինգ). (Քեր. քերթ.։)

Նայս (կամ նայքս) ըստ խոնաւութեան եւ ըստ ցամաքութեան համանգամայնք են. վասն զի սովորութիւն է նային զօրէն մոմոյ երբեմն կակղանալ, եւ երբեմն խստանալ. (Մագ. քեր. յորմէ եւ Երզն. եւ Նչ.։)

Միաւորութիւն՝ որ ի նայէ եւ ի չորոյ բնաւեցաւ լինել. (Ոսկիփոր.։)

Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)

Ա՛յլ է եւ դերանուն, Նա, նայ, նայն։

cf. ՆԱ. s.v. Նայ Խոնաւ. Ա՛յլ է եւ դերանուն, Նա, նայ, նայն։


Նայադ, ի

s.

Naiad.

· Calfa


Նայապէս

adv.

as he or she, like him or she.

· Calfa

NBHL (5)

αὕτως, ἑκείνως ad modum eius, ipius modo, pariter. Իբրեւ զնա. նորա պէս. ըստ օրինակի նորա. նոյնպէս. անոր պէս.

(Քրիստոս որպէս զԱդամ) ճաշակելով իբր նայապէս զմահ, սպանանելով զնորայն մահ. (Անյաղթ բարձր.։)

Զնորայն եդեալ սաղաւարտ յուսոյ, զվահան հաւատոյ, նայապէս զկամարն ընդ մէջ ածեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)

Ոչ զորդին պատարագելով ի վերայ սեղանոյն նայապէս։ Ոչ առակաւ եւ ստուերաւ նայապէս. (Սարգ. յկ. է. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)

Համաբնութիւն հօր՝ որդի, որ նայապէս գիտէ զամենայն։ Նայապէս զանձն ի վերայ դնելով հօտին. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. լմբ.։)


Նայացուցանեմ, ուցի

va.

to moisten, to wet;
to water.

· Calfa

NBHL (2)

Խոնաւացուցանել. տալ նամիլ. տամկացուցանել. թանալ. ջրել. ոռոգանել, եւ առոյգ առնել.

Զցամաքեալս տնկոցն նայացուցանեն երկրագործք. (Պիտ.։)


Նայեաց

s.

aspect, view, prospect, sight;
situation, position.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանէր զգեղեցկութիւնս վայրացն, զնիստ շքեղութեան ի բարձրաւանդակ տեղեացն, եւ զնայեացն ի խոնարհ. (Բուզ. ՟Դ. 14։)


Նայելիք

s.

eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ նայելիքն յստա՛կ են յիշատակաւ սրբութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Նայեցած, ի

cf. Նայեցուած.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)

Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Նայեցողութիւն, ութեան

s.

cf. Նայեցուած.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք. ...

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)

Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Նայեցուած, ոյ

s.

look, sight, aspect.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք.

Զյայրատ նայեցածսն ի տանջանս հրաւիրէ։ Զյայրատ նայեցածսն յառաջ քան զգործսն հրամայէ խափանել, զի մի՛ երբէք եւ ի գործսն եւս գայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)

Զլռութիւն, եւ զխոնարհ նայեցողութիւն (տպ. նայեցութիւն)։ Ա՛ծ զնայեցողութիւն մտաց քոց յանճառելի լոյսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Նայեցուցանեմ, ուցի

vn.

to cause to look at.

· Calfa

NBHL (2)

Տալ նայել. ուղղել զնայեցուած. հայեցուցանել.

Պա՛րտ է մեզ զաչս մտաց մերոց աղօթիւք ընդ աստուած նայեցուցանել. (Իսիւք.։)


Նայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn. fig.

to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.

· Calfa

NBHL (3)

νοέω, κατανοέω, βλέπω specto, aspicio, inspicio, cerno, considero προσέχω (յորմէ պռոսխոմէն), attendo. սանս. նայանա, ակն։ Հայել (որպէս թէ ընհայել, ներհայել). նկատել. դիտել. ուղղել ղաչս. ակնարկել. ակնկառոյց լինել. ուշ ունել. անսալ. զգոյշ լինել. ... (իսկ յն. նօէ՛օ, նշմարել աչօք մարմնոյ կամ մտաց).

Նայեցան նոքա յերեսս (կամ ընդ երեսս) նորա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցա։ Զարթո՛ զաչս իմ, եւ նայեցայց ի սքանչելիս օրինաց քոց։ Ի կային եւ ի զոհս նորա ոչ նայեցաւ։ Նայեցարու՛ք երկինք, եւ խօսեցայց։ Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛։ Որ հովուեսդ Իսրայէլի՝ նայեա՛ց։ Նայեա՛ց ի ձեայն աղօթից իմոց։ Իսրայէլ յիս ինչ ոչ նայեցաւ.եւ այլն։

Մի՛ յառօրեայս այս եւեթ նայեսցուք։ Նայեցող. (Խոսր.։ Նար. խչ.։)


Նանիր, նրոց, նրաց

adj. adv.

vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ո, ի-ա հլ. «ունայն, սին, փուճ, պարապ» Սղ. իե. 24. ճխգ. 4. Ոսկ. ես. «մի տեսակ վաղանցիկ բոյս, որ առաւօտուն ցա-նում էին, ճաշին բուսնում էր, կէսօրին պը-տուղ տալիս և երեկոյին չորանում» Վրդ. առ. 266. Վրդն. սղ. (ըստ ՀԲուս. § 2169) (բոյսի մասին եղած առակը տե՛ս Բարուա-խօս, հրտր. Մառ, Վրդ. առ. I. էջ 433). որից ի նանիր «ի զուր» ՍԳր. նանրագիր Եւս. պտմ. նանրութիւն ՍԳր. նանրանալ Հռ. ա. 21. Սղ. ե. 10. նանրական Յհ. կթ. ևն։

ՆՀԲ ունայն իր, լծ. լտ. inanis, ina-nitas, vanus, vanitas, եբր. ավան, թրք. ավարա, որ և աւիր, առաւիր, վայրա-պար։ Հիւնք. լտ. inanis և հյ. ունայն։ Bugge KZ 32, 35 *ունայն-իր։

ԳՒՌ (dialectal) Ըստ ՀԲուս. (անդ) կան նանիրխոտ, նանրնոց բուսանունները։

NBHL (11)

μάταιος, -ια inanis, vacuus, -a ματαιότης vanitas, inanitas. Ունայն իր. ընդունայն. սին. սնոտի. եւ Ունայնութիւն. (լծ. լտ. ինա՛նիս, ինա՛նիդաս, վա՛նուս, վա՛նիդաս. եբր. ավան. թ. ավարա. պօշ. որ եւ ԱՒԻՐ, ԱՌԱՒԻՐ. ՎԱՅՐԱՊԱՐ).

Ի ՆԱՆԻՐ. ա.մ. μάτην, εις μάτην, ματαίως insaniter, vane, in vanum, frustra ἁδίκως injusto. որ եւ ՆԱՆՐԱՊԷՍ. Ի զուր. ընդ վայր. ընդունայն. տարապարտ. վայրապար. յանիրաւի.

Պանդուխտ եւ ի սուգ եմք ի նանի՛րս կեանք. (Լմբ. պտրգ.։)

Եթէ ոչ այսպիսի խոնարհութեամբ ի սուգ մտցես, նանիր է ամենեւին. (Կլիմաք.։)

Ոչ նստայց ես յաթոռս նանաց (յն. նանրութեան)։ Մարդ նանրոյ (ա՛յլ ձ. եւ. յն. նանրութեան) նմանեաց. (Սղ. ՟Ի՟Ե. 24։ ՟Ճ՟Խ՟Գ. 4։)

Մարդ նանրոյ նմանեաց. սիմաքոս՝ շոգեկի ասաց զնանիրն. ոմանք խոտ ասեն դիւրանց. (Վրդն. սղ.։)

Ծաղկի թօթափելոյ եւ նանրի նմանիլ՝ անցաւորի. (Արծր. ՟Ե. 12։)

Արծաթապատ նանովքն՝ որով զքեզ ստիպեցուցանէին. (Ոսկ. ես.։)

Ի նանիր խօսեցաւ այր ընդ ընկերի իւրում։ Ի նանիր թաքուցին ինձ որոգայթ։ Ի նանիր նախատեցին զանձն իմ։ Ի նանիր վաստակին շինօղք նորա։ Ի նանիր է ձեզ յառնել կանխաւ.եւ այլն։

Եթէ լուծեալ եղեւ. ի նանիր է եւ յոյս փրկութեան մերոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Հետեւիմք ի նանիր գործոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Նանրագիր

adj.

written in vain.

· Calfa

NBHL (2)

Ի նանիր գրեալ. κενή γραγή . կամ ըստ այժմու յն. նոր գրեալ. καινή γραφή (զի քէնի՛ է նանիր, սին. եւ քաինի՛, որ հնչի քէնի՛, է նոր. թ. եէնի ).

Ընդդէմ գրեցին, եդին զգիրս նանրագիրս. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 20։)


Նանրալեզու

adj.

talking uselessly;
speaking unjustly, slanderous, biting, satirical.

· Calfa

NBHL (2)

Նանիր եւ անիրաւ լեզուաւ. զրախօս. ունայնաբան.

Չարամահ սատըմամբ կորեան նանրալեզուքն. (Սամ. երէց.։)


Նանրախոհ

cf. Նանրախորհուրդ.

· Calfa


Նանրախորհուրդ

adj.

thinking of useless or chimerical things, building castles in the air.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր խորհուրդք են նանիր կամ անիրաւ. եւ Նանիր խորհրդով.

Նստել ընդ ամբարշտացն նանրախորհուրդ ժողովելոց։ Սիրտս նանրախորհուրդ, բերանս չարախօս. (Նար. ՟Ծ. ՟Ծ՟Զ։)


Նանրախոհութիւն, ութեան

s.

vain thoughts.

· Calfa

NBHL (3)

Խորհելն ի նանիր եւ զնանիրս. խորհուրդ նանրութեան.

Զի հանգեայց ի տանջանաց նանրախոհութենէս. (Լմբ. սղ.։)

Զմիտս մոլորական՝ նանրախոհութեան. (եւ այլն. Սկեւռ. աղ.։)


Նանրական, ի, աց

cf. Նանիր.

· Calfa

NBHL (4)

Նանիր. ունայն. սնոտի. եւ Անիրաւ.

Ինանրական չար խորհրդոցն ոմանց հրապուրեալ։ Նանրական մտօք թագ կապեալ սպարապետին հայոց. (Յհ. կթ.։)

Որպէս զի զմեզ փրկեսցէ ի նանրական աշխարհէս. (Զքր. կթ.։)

Այլ յուսացաւ յ՛ոյժ մարմնական, ու ի մեծութիւն իւր նանրական. (Շ. եդես.։)


Նանրահաւատ

adj.

incredulous, unbelieving;
superstitious.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր հաւատքն է նանիր կամ թիւր. անհաւատ.

(Միտէ) ի խաւարային կողմն մոլորութեան բանսարկուին, եւ հետեւի նանրահաւատիցն. (Լմբ. ժղ.։)


Նանրանամ, ացայ

vn.

cf. Նանրիմ.

· Calfa

NBHL (2)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. ματαιόομαι vanus et irritus fio, evanesco. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.

Ոչ գոյ ի բերանս նոցա ճշմարտութիւն, եւ սիրտք նոցա նանրեալք են. (Սղ. ՟Ե. 10։)


Նանրիմ, եցայ

vn.

to become useless, to cease to be, to faint, dwindle or vanish away, to come to nothing;
— ի խորհուրդս, to become wise in one's own eyes, conceited, infatuated.

· Calfa

NBHL (2)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.

Ոչ գոյ ի բերանս նոցա ճշմարտութիւն, եւ սիրտք նոցա նանրեալք են. (Սղ. ՟Ե. 10։)


Նանրասէր

adj.

vain, vain-glorious.

· Calfa


Նանրասիրութիւն, ութեան

s.

vanity, vain-glory.

· Calfa


Նանրացուցանեմ, ուցի

va.

to render vain, useless.

· Calfa


Նանրութիւն, ութեան

s.

vanity, futility, frivolity;
nothingness, inanity;
injustice, iniquity, wrong.

· Calfa

NBHL (2)

ματαιότης, ματαίον, κενόν, ἅδικον vanitas, inanitas, vanum, injutum Ունայնութիւն. ընդունայնութիւն. իրք նանիրք. սնոտիք. եւ Անիրաւ ինչ. անիրաւութիւն. Տե՛ս (Սղ. ՟Դ. 3։ ՟Լ՟Թ. 6։ ՟Ծ՟Ա. 9։ ճժը. 37։ ճխգ. 8. 11։ եւ Ես. ՟Ի՟Բ. 1։ ՟Լ՟Բ. 6։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 29։ Սղ. ՟Ի՟Գ. 4։ Ովս. ՟Ժ՟Ա. 1։ Երեմ. ՟Ի՟Ը. 15։ ՟Ի՟Թ. 31։)

Զբերս գործոց նանրութեանց։ Զիա՛րդ ի մէջ նանրութեան զամբարշտացն աթոռս բամբասեցից. (Նար. ՟Թ. Նար. կ.։)


Նաշ, ի

s.

bier, coffin;
cf. Դագաղ.

· Calfa

NBHL (4)

Զարդարեն զնաշն, եւ բազմեցուցանեն ի վերայ նորա. (Մաշտ. քահանայաթաղ.։)

Նստաւ մեռեալն վաղվաղակի ի վերա նաշին. (Հ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)

Յանդունդն յարձակեալ, ի նաշն մերձեալ. (Գանձ.։)

Չորս մարդ առնուն զնաշն, եւ ուսեն. (Ոսկիփոր.։)


Նաշիհ, շհոյ

s.

finest quality of wheat flour.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ո հլ. «ընտիր բարակ ալիւր» ՍԳր. ասւում է նաև նաշհի (սեռ. -հւոյ) ՍԳր. նաշի Յհ. իմ. եկեղ. էջ 112, սեռ. նաշւո։ Կնիք հաւ. 43, նաշիխ Պիտառ.։

= Ասոր. [arabic word] nəšīfā «նաշիհ, simila» (Brockelm. Lex. syr. 215 a), որ ծագում է [arabic word] nəšafyā «մաքրել, զտել» բայից։

ՆՀԲ արաբ. [arabic word] nišā և պրս. nišasta [arabic word] «օսլայ, նշայ»։ Justi, Dict. Kurde, էջ 420 քրդ. nišai «կաթնախառն ալիւր՝ կերակրի մէջ դնելու համար». պրս. nišeste «օսլայ»։ Հիւնք. արաբ. նիշա, տճկ. նիշասթէ։ Ուղիղ մեկնութիւ-նը տուաւ Մառ, Kавк. Bьст. 1902 ապր. էջ 71։

ԳՒՌ (dialectal) Գնձ. պահուած է նարիվ, նաշիճ, նշիվ ձևով՝ ըստ Մամիկոնեան, Հազարից մէ-կը էջ 246 և «գերմակ ալիւր» նշանակու-թեամբ։ Riggs, A vocabulary էջ 96 տալիս է ժողովրդական նաշիր ձևը,

NBHL (3)

Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր նաշհոյ։ Երիս խանս նաշհւոյ։ Նաշիհ ցորենոյ։ Նաշիհ լիցի պատարագն։ Խան մի բաղարջաց նաշհւոյ։ Ի նաշհւոյ անտի։ Լի նաշհւով զանդելով ընդ իւղոյ։ Նաշիհ եւ մանն։ Իւղ ըստ նաշհւոյն.եւ այլն։

Ո՞չ դուք իսրայէլացիք մատուցանէիք նաշիխ եւ դինի։ Եւ մելքիսեդեկ նաշիխ եւ գինի մատոյց. (Պիտառ.։)

Ոմն նաշի, ոմն իւղ, ոմն գինի, ոմն խունկ գեղեցիկ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Նապաստակ, աց

s. ast.

hare, puss;
Lepus, the hare;
արու —, buck-hare;
մատակ —, doe-hare;
ձագ —ի, levret;
հետք —ի, form, prick;
գետնափոր —, rabbit, cony;
cf. Ճագար;
s. bot. —ի ականջ, hare's ear;
s. bot. —ի ոտն, hare-foot, hare-wort.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի-ա հլ. «նապաստակ» ՍԳր. Իւս. օր. Վեցօր. 192. որից նապաստակի ա-կանջ «մի տեսակ խոտ. լտ. auricula leporis կամ chantarellus» Բժշ. նապաստակակեր «նապաստակ շատ ուտող». նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Մե-ծոփ. 122, իբր նախատական վերադիր Վրաց. «Եւ անարի և որովայնամոլ, արբեցող և լա-պաստակակեր ազգն Վրաց, որ հանապազ չի գիներբուս նստեալ պարծէին»։ Գրուած է ալապազտրակ Վրդ. առ. 195, լապաստակ Վրդ. առ. 196։

Ինճիճեան, Հնախ. Գ. 21 ապաստա-նող։ ՆՀԲ «նա որ ապաստան լինի ի վէմս»։ Lag. Btrg. bktr. Lex. 70, 27 իրան. arnab (իմա՛ արաբ. [arabic word] ︎ ar-nab) «նապաստակ» բառին է կցում։ Տէրվ. Նախալ. էջ 82 վերջին վանկը հա. մարում է պհլ. tak, պրս. tāxtan, հյ. ըն-թանալ «վազել». հմմտ. լակոն. ταχί-νας։ Հիւնք. ապաստան բառից։ Bugge KZ 32, 62 մերժում է կցել լտ. lepus ևոլ. λέπορις, ֆրանս. lapin ևն ձեերին, ո-րոնք նշանակում են «նապաստակ կամ ճագար»։ Patrubány SA 1, 189 պրս. nabast «անկապ, ազատ»+ պհլ. a'։ (մասնիկը)։ Oštir, Beitr. alarod. 7։ հլտ. laurex, lepor «նապաստակ». հանգլ. rabbit, բասկ. erbir, յն. λεβηρίς «նապաստակի որջ»։ Meyer-Lubke, Rom. etym. Wört. 4902 հիմնվելով Bugge-ի յիշատակութեան վրայ՝ կցում է ֆրանս. lapin, պորտուգէզ. laparn իբեր. *lappar, լտ. lepus բառերին՝ կասկածով։ Josef Bruch KZ 46, 365 իմանալով՝ որ ըստ Andreas հայ. բառի հին ձևը ունի n նախաձայնը (իսկ l գաւառական և նոր ձև է միայն), մեռ-ժում է վերոյիշեալ համեմատութիւնը։

ԳՒՌ (dialectal) Սեբ. նաբասդագ, Պրտ. լափուս-տագ, Զթ. լափուսդօգ, լափուսդոգ, Սլմ. Վն. լապըստրակ, Բլ. լապըստրագ, Տփ. լապուս-տրակ, Ոզմ. լապըզտըրակ, Մշ. լաբըստըրագ, Ալշ. լաբըզդըրագ, Ախց. լափըստրակ, Մկ լըպըստրակ, լըպըզտրակ, Երև. ալապըս-տրակ (Կ. Սարաֆեան, Բանալի գիտութ. 1788, էջ 159 ունի ալապաստրակ ձևը), Ագլ. ըլըպա՛զտրակ, Գոր. Ղրբ. ըլըբա՛ստրակ, ՀՋղ. ալապօստրակ (Kiggs, A vocabulary 96 իբր ժողովրդական ձև ունի նապստակ).-սրանց ներկայացուցիչն է լապըստկանք «նապաստակներ» կեղծ-Շապհ. 75, ուր ան-շուշտ յետին ձևափոխութիւն կայ։ Այս բո-լորի մէջ եղած ր ձայնը և ն>լ ձայնափո-խութիւնը ցոյց են տալիս, որ բառի հնագոյն ձևն էր *նապարստակ, ուր ր շչականից առաջ ջնջուեցաւ հայերէնի մէջ, իսկ բարբառնե-րում՝ տեղափոխութեամբ հեռանալով շչա-կանից՝ անկումից ազատ մնաց. միևնոյն ժամանակ՝ ն-ր տարանմանութեամբ դար-ձաւ լ-ր։

NBHL (4)

λαγωός, λαγώς, -ός, δασύπους lepus. (իբր Նա որ ապաստան լինի ի վէմս). ռմկ. նապըստակ, լամպըստակ. (լտ. լէ՛բուս. յն. լաղօ՛ս, եւ տասի՛բուս, իբր թաւոտն). Երէ երկչոտ՝ կարճոտն եւ երագոտն, մեծականջ, պոչատ, որոճօղ, այլ ոչ թաթահերձ. լինի պէսպէս գունով, եւ սպիտակ իսկ. ...

Վէմք ապաւէն նապաստակաց. (Սղ. ճգ. 18։ Տե՛ս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 5։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 7։)

Որ ի տուարածի նապաստակի եհաս. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ի մարտի երկիւղածութեան ոչ երբեք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)


Նատիկ

cf. Նատիփ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մի տեսակ փոքրիկ խմորեղէն». Խնդրեաց նատիփս. Վրք. հռ. բ. 365 (ըստ ՆՀԲ նատիկս). Գնեա՛ ինձ պղակունտա, այսինքն նատիփ. Վրք. հց. բ. 358. երկուսն էլ ուղղելի նաստիկ։

NBHL (3)

ՆԱՏԻԿ կամ ՆԱՏԻՓ. Փոխանակ գրելոյ Նաստիկ. յն. նասդի՛սգօս. ναστίσκος (ի ναστός placenta ). placentula. Պլակինդի փոքրիկ. ... cf. ՊՂԱԿՈՒՏՐ.

Խնդրեաց նատիկս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)

Գնեա՛ ինձ պղակունդա, այսինքն նատիփ. (Վրք. հց. ձ։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Այլասեր, ի, ից

adj.

of a different sex;
of a different gender, kind or species;
heterogeneous, of a different nature or quality.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՅԼԱՍԵՌ. մանաւանդ ըստ բ. նշ. ἐτερογενής. alterius vel diversi generis


Այլատարազ

adj.

of a different mode, fashion, manner.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմանշան եւ այլատարազ տեսութեամբ։ Այլատարազ առաքինութիւնք. (Տօնակ.։)

Երկիւղ Տեառն արմատանայ ի միտս քո այլատարազ հաւատով՝ որքան յառաջ էր ... Կոչէ այլատարազ պարգեւօք ի խրատս։ Են եւ այլատարազք հասակք կենդանեաց ի ծովու։ Զպարգեւս շնորհի այլատարազ լեզուախօսութեան։ Սկսան յայլատարազ խօսս զլեզուսն շարժել ... Այլատարազս խօսելով. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)


Այլափառ, աց

adj.

heterodox.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն զայլափառ բարեպաշտութեանն խորհուրդս հալեալ ապականէ. (Փիլ. ել.։)

ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.


Այլափառեմ, եցի

vn.

to apostatise, to be heterodox, heretical;
to teach heresy;
to err in the catholic faith.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅԼԱՓԱՌԵՄ ԱՅԼԱՓԱՌԻՄ. Այլափառ լինել. մոլորիլ. օտարանալ կամ անկանիլ յուղղափառութենէ. հերետիկոս դառնալ. իբր ἐτεροδοξέω. orthodoxis non adsentior


Այլափառիմ, եցայ

vn.

cf. Այլափառեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅԼԱՓԱՌԵՄ ԱՅԼԱՓԱՌԻՄ. Այլափառ լինել. մոլորիլ. օտարանալ կամ անկանիլ յուղղափառութենէ. հերետիկոս դառնալ.


Այլափառութիւն, ութեան

s.

heterodoxy.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն նոցա այլաբառութեան եւ սատանայական յանդգնութեան ի ձեռն սակաւուց գրեցի զթուղթդ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)


Այլափոխ

adj. adv.

changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.

· Calfa

NBHL (5)

Յայլ ինչ փոխեալ. այլայլեալ. այլազան. այլագունակ. տարբեր.

Եւ իբր այլասացիկ. այլաբանական.

Եւ յեղակարծ, կամ խառնակ.

Յերկիւղէ եւ յայլափոխ շտապութենէ տագնապին. (Ոսկիփոր.։)

ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ.


Այլափոխեմ, եցի

va.

to change, to alter;
to counterfeit;
to metamorphose;
to diversify.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր այլակերպել. կերպարանափոխ առնել.


Այլափոխիմ, եցայ

vp.

to change;
to grow worse, to degenerate.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ տարբերիլ. զանազանիլ փառօք. գերազանցել.

Հանգիստ ննջման քո այլափոխեալ առատութեամբ պարգեւաց։ Որոյ զանազանեալ է ըստ մարմնոյ ծնունդն եւ այլափոխեալ. (այս ինքն անհայր ի կուսէ). (Առ որս. ՟Գ։)


Այլափոխութիւն, ութեան

s.

change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՅԼԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ԱՅԼԱՓՈԽՈՒՄՆ. Այլափոխելն, եւ իլն. այլայլութիւն ո՛ր եւ է օրինակաւ. տէյիշմէ, թեպէտտիւլ, թազեիր.

Ինձ թուի ոչ փոքր ինչ հիանալ ի վերայ անուանցս այլափոխութեան. (Անյաղթ բարձր.։)

Վասն այլափոխութեան կերպարանացն. (Գէ. ես.։)


Այլուստ

adv.

from another place or situation;
otherwise.

· Calfa

NBHL (2)

Այլուստ (կամ յայլուստ) լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէիցս. (Եսթ. ՟Դ. 14։)

Նաեւ յայլուստ (կամ այլուստ) եւս մարթեմք իմանալ. (Եզնիկ.։)


Այլուստեք

adv.

from some other place, from somewhere else.

· Calfa

NBHL (3)

Որ այլ ուստեք ոչ ծնանի, եթէ ոչ յանմտութենէ։ Ոչ այլուստեք, բայց ի հպարտութենէ. (Ոսկ. յհ.։)

Ոչ ունէի այլուստ ուստեք ճանաչել. (Փիլ. սամփս.։)

Իմաստութիւնն միթէ այլո՞ւստ ուստեք իմաստնանայ, քա՛ւ եւ մի՛ լիցի. (Աթ. ՟Ը։)


Այլուր

adv.

elsewhere, in another place, in some other place.

· Calfa

NBHL (2)

ἁλλαχῆ, ἁλλαχοῦ, ἅλλο. alias, alio Յայլում վայրի, կամ ժամանակի. եւս եւ յայլ վայր. ուրիշ տեղ կամ ատեն. զայրի եէրտէ, պաշգա եէրէ.

Թաքչել ջանայր, այլուր յայլ անապատ փոխէր. (Նիւս. սքանչ.։)


Այծի, ծւոյ, ծիք, ծեաց

s.

goat, she-goat.

· Calfa

NBHL (2)

մանաւանդ ԱՅԾԻՔ, այծեաց - ԱՅԾԻ մանաւանդ ԱՅԾԻՔ. cf. ԱՅԾ, այծք. αἵξ, ἕριφος

Ոչխար կատարեալ՝ յօգեաց եւ յայծեաց առնուցուք։ Եթէ յայծեաց իցէ պատարագն։ Զամենայն զճարպ զայծեաց մի՛ ուտիցէք։ Նոխազ յայծեաց։ Սալ մի յայծեաց։ Իբրեւ զխոյս այծեօք հանդերձ։ Մեկնեսցէ զօգիս յայծեաց։ Զայծիսն ի ձախմէ. եւ այլն։


Այծամարդ

s.

satyr.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ կապկի՝ ըստ իմիք նման այծի, եւ ըստ իմիք նման մարդոյ. որ ըստ յն. եւ լտ. σάτυρος. satyrus Բանաստեղծական կենդանի խենէշ՝ վերին մասամբ մարդակերպ, եւ ի վայր այծոտն։ (Խոր. աշխարհ։)


Այծաքաղ

s.

chamois, wild goat.

· Calfa

NBHL (1)

Այծաքաղք բազում անգամ երկաւորեակս ծնանին. (Վեցօր. ՟Թ։)


Այծեամն, եման, եմանց

s.

wild goat;
roe;
buck, hart;
deer.

· Calfa


Այծեայ, էի, ից

s. adj. goat's hair;
stuff made of goat's hair;
of or belonging to goats.

· Calfa

NBHL (2)

Որք միով այծէիւ շատանան. (Լաստ. ՟Զ։)

Կազմեալն ի մազոյ այծից. եւ հանդերձ մազեղէն. խորգ. խարազն. եւ մազ այծից. αἵγειος, αἱγέη. caprinus, caprina pellis, τρίχενος. qui e pilis est, cilicinus. այծու մազէ շինած. չուլ, սօֆ, շալ. եւ դիֆթիգ.


Այծեղջիւր, ջեր

s.

Capricorn.

· Calfa

NBHL (2)

Ձմերայնի (կենդանատեսակք), այծեղջիւրն, ջրհոս, ձկունք։ Զայծեղջերէ ասեն, եւ այլն. (Փիլ. ել.։) (Շիր.։)

αἱγόκερως. capricornus Անուն միոյ ի կենդանակերպից՝ յարմարեալ ի հեթանոսական պատմութեանց, յոր յածի արեգակն ի իա դեկտ. ցյունվարի իա. եւ յայնժամ կոչի ԱՐԵՒԱԴԱՐՁ ԱՅԾԵՂՋԵՐ. օզլագ. ճէտի. ճէտա պիւրճի. պիւզէ.


Այծքաղ

s.

cf. Այծաքաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Զայծեամն, եւ զխարբուզ եւ զայծքաղ եւ զյամոյր. (Օր. ԺԴ. 5.) (ուր ըստ յն. փոխանակ երիցս նմանեաց դնի մի կամ երկու բառ. ὄρυξ, կամ τραγἑλαφος.)


Այնուհետեւ

conj.

ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.

· Calfa

NBHL (3)

Զհետ այնորիկ. ապա. այլ եւս. եւ արդէն իսկ. արդ. անկից էտեւ, անանկ ըլլալէն էտեւ, ա՛լ. արթըգ. գայրը. ἕτι. ultra, ἥδη. jam

Ոչ իժիք ազդիցէ այնուհետեւ։ Այնուհետեւ ոչ եւս պիտոյ է վասն մեղաց պատարագ։ Հայեցաւ ի մարմին իւր այնուհետեւ իբրեւ ի մեռեալ։ Գիտաց՝ եթէ բազում ժամանակք են այնուհետեւ։ Փախստեայ գնացին այնուհետեւ բնակիչք յԵրուսաղեմէ. եւ այլն։

Այնուհետեւ եկեալ մտեալ էին։ Անդ այնուհետեւ ի նմին ժամանակի լցեալ կատարի ասացեալն բան. (Ագաթ.։)


Այնչափ

adj. adv.

so great;
such;
so, so much, in such a manner.

· Calfa

NBHL (5)

Որ ինչ է այնու չափով. նոյնաչափ. այնքան, եւ այնպիսի՝ մեծ կամ փոքր, շատ կամ սակաւ. ա՛նչափ. օլ գըտար. չիւնան. τοσοῦτος. tot եւ tantus, τηλικοῦτος.

Յայնչափ քաջութենէ սրտի։ Զայնչափ տարապարտուց բռնութիւն։ Այնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այնչափ նշանս արարեալ էր առաջի նոցա։ Այնչափ ինչ կայր, եւ ոչ պատառեցաւ գործին։ Ա՞յնչափ գնոց զգեօղն վաճառեցէք. եւ նա ասէ, այո՛ ա՛յնչափ։ Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի։ Այնչափ անցք անցին։ Յետ այնչափ ժամանակաց։ Այնչափ լաւագոյն ուխտի. եւ այլն։

Այնչափ առաւել եղեալ քան զհրեշտակս՝ որչափ լաւ եւս եւ այլն։ Եւ այնչափ եւ առաւել, որչափ տեսանիցէք։ Որչափ փառաւորեաց զինքն, այնչափ հատուցէ՛ք դմա սուգ։ Ոչ այնչափ միայն, որչափ եւ յառաջնում նուագին։ Այնչափ ոչ տային քնոյ զանձինս, որչափ զգիշերն ամենայն զմտաւ ածէին մենքենայել։ Թէ այնչափ կարացին գիտել. եւ այլն։

Ոչ կարեն վնաս ինչ պահել ի նոցանէ, եւ ո՛չ այնչափ՝ թէ լումի հանել ի տանէ. (Ագաթ.։)

Եւ ցայնչափ ժամանակս. ցայն վայր.


Այնպէս

adv.

so, also, equally, as much, in like manner, likewise, as well as.

· Calfa

NBHL (4)

οὔτω, οὔτως. ita, sic, tam Որպէս զայն. այնու օրինակաւ. այնպիսաբար. նոյնպէս. եւ այնչափ առաւել կամ նուազ. յայնմ աշտիճանի. անպէս, անոր պէս, անանկ. էօյլէ. օլ տէրէճէտէ.

Այնպէս լուսաւորեսցէ լոյս ձեր, որպէս զի։ Եւ այնպէս ուսուսցէ զմարդիկ։ Աստուած այնպէս զգեցուցանէ։ Այնպէս սիրեաց Աստուած զաշխարհ, մինչեւ ... Այնպէս՝ որպէս անշունչքն ձայն տայցեն։ Միթէ որպէս նայն եհար, սա այնպէ՞ս վիրաւորեսցի։ Գիտասջիք զայնպիսիսն, որ այնպէսն գնայցեն. եւ այլն։

Յաճախեցեր ի պոռնկութիւնս քո, սակայն եւ այնպէս ոչ յագեցար։ Սակայն եւ այնպէս ոչ կասէր ի հպարտութենէ անտի. եւ այլն. (ռմկ. բայց անանկ ալ, այսու ամենայնիւ։)

Այնպէս իմն արժանաւոր գտեալ, մինչ զի, եւ այլն. (Պիտ.։)


Այնպիսի, սւոյ, պիսեաց

adj.

such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.

· Calfa

NBHL (5)

τοιοῦτος, τηλικοῦτος. talis, tantus Այնմ նման. նոյնպիսի. եւ այնպէս մեծ կամ փոքր, լաւ կամ վատթար. անանկ, անանկը. օ դարզ. էօյլէսի. օնճուլայըն.

Յառաջ քան զայն ոչ եղեւ այնպիսի մարախ, եւ յետ այնորիկ ոչ եղեւ այնպիսի։ Որ յայնպիսի մահուանէ փրկեաց զմեզ։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն այն։ Հարկ էր օրինաւորացն այնպիսեօքն սրբել։ Յամենայնէ յայնպիսեաց անտի։ Եւ դուք այնպիսիք ոմանք էիք։ Ընդ այնպիսումն եւ հաց մի՛ ուտել. եւ այլն։

Այնպիսեացն պատուհասից։ Յայնպիսում կապանաց. (Ագաթ.։)

Այնուհետեւ այնպիսի զգաստացաւ, եւ այնպիսի ողորմած եղեւ, որ եւ ի մարմինն իւր ոչ խնայէր. (Վրք. հց. ԺԴ։)

Որ այնպիսի խոնարհի մտօք. (Խոսր.։)


Այնքան, ոյ

cf. Այնչափ.

· Calfa

NBHL (7)

ԱՅՆՔԱՆ կամ ԱՅՆՔԱՆԻ. Ունօղ զայն՝ զնոյն քանակ. նոյնքան. այնչափ. այնպէս մեծ կամ փոքր. անքան, անչափ. օլգատար.

Այնքան բարեացն։ Զարծուսցէ յայնքան վնասուց. (Յճխ. ՟Գ. ԺԹ։)

ԱՅՆՔԱՆ. մ. Այնու քանակաւ կամ հաւասարութեամբ կամ համեմատութեամբ. այնչափ. օ գատար. օլ տերէճէտէ.

Զի եղէց այնքան Աստուած, որքան նա մարդ. (Շ. թղթ.։)

Գիշեր ոչ այնքան զժամանակն որքան թէ զհրէական զանհաւատութիւնն անուանելով. (Յհ. իմ. ատ։)

cf. ԱՅՆՔԱՆ. եւս եւ՝ մինչեւ ցայնչափ ժամանակ.

Ցայնքան կրթեալ, մինչ սիրելիք կարի քաջ՝ թագաւորացն եղանիլ։ Ցայնքան, որ զի եւ զինքն իբրեւ զզօրավար նշանակէր։ Զիւրեանցն հանէին յաջորդս՝ ցայնքան, մինչ ի սպառել չուոյն։ Զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խօշիւն, մինչեւ ... (Պիտ.։)


Այո

adv.

yes, even so, truly.

· Calfa

NBHL (3)

Մակբայ բաղստորագրութեանն. այո՛յ, հայո՛յ. եւ խուներդմնականն, հա՛. (Թր. քեր.)

Ա՞յդ է ուրախութիւնն. եւ նա ասէ, այո՛ այս է։ Ուստի՞ գաս, թերեւս յարքայութենէ՛ անտի. եւ ասէ, այո՛ իսկ, յարքայութենէ անտի գամ. (Ագաթ.։)

Այո՛ առ ամենեսին ամենայնիւ ամենայնի կարօղ ես. (Նար. ԻԵ։)


Այպանեմ, եցի

va.

to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.

· Calfa

NBHL (3)

Այպանեսցեն զքեզ։ Այպանել հարկանել եւ ի խաչ հանել։ Իւրաքանչիւր զբարեկամ իւր այպանեն։ Ծանեան զքեզ եւ այպանեցին։ Զօր ամենայն հանի ի գլուխ այպանեալ։ Արհամարհօղք, այպանօղք։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Այպանեաց զնոսա Եղիա Թեղբացի, եւ ասէ. մեծաձա՛յն կարդացէ՛ք, զի Աստուած է։ Եթէ ոչ այպանիցէք զբանիւք իմովք. եւ այլն։

Ի միտս իւրեանց սկսան այպանել զնա. (Եղիշ.։)

(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.


Այպանութիւն, ութեան

s.

derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.

· Calfa

NBHL (2)

Ձաղանաց եւ այպանութեան համբերեալ. (Վրք. սեղբ.։)

Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium


Այպանումն, ման

s.

cf. Այպանութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ոչ անօրինաց մատնել ի ծաղր եւ յայպանումն. (Խոր. ՟Գ. 63։)

Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)


Այռիք

s.

noise, brawling;
gormandizing, gormandizer.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՛ւս չար անցք քան ընդ հրէայսն՝ ընդ մեզ անցանէին հանապազ այռիք պայթիք երգ արբեցութիւնք. (Ոսկ. եփես. ՟Զ։)


Այսակիր

adj.

possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.

· Calfa

NBHL (1)

πνευματοφόρος, δαιμονῶν. spiritu (malo) ductus, afflatus, a daemone actus Որ կրէ յանձինս զայսն պիղծ. այսահար. ճինլի. սայալը. կամ բնակարան դիւաց. տիվ եաթազը. տիվապատ.


Այսախառն

adj.

possessed with a devil.

· Calfa


Այսահալած

adj.

that drives away devils.

· Calfa

NBHL (1)

Հալածիչ այսոց պղծոց. դիւահալած. սատանան հանօղ՝ քշօղ.


Այսահար, ի, աց, ից

adj.

possessed with a devil, demoniac.

· Calfa

NBHL (1)

Տե՛ս, զի ընդ այսահարիցն դասէ՝ զորս ի մարմնաւոր հեշտութիւնս են քարշեալք. (Մաքս. ի) (Դիոն.։)


Այսահարութիւն, ութեան

s.

the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ ոք անարժանութեամբ յօրէնս մատչի, հանդիպի նոցա այսահարութիւն. (Կանոն.։)

Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչ ինքեանց լինի աղագաւ. (Մխ. դտ.։)


Այսուհետեւ

adv.

henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.

· Calfa

NBHL (4)

Մեռայց այսուհետեւ, որովհետեւ տեսի զերեսս քո։ Ոչ եւս յաւելից հարկանել ... այսուհետեւ ... մի՛ դադարեսցեն։ Ննջեցէ՛ք այսուհետեւ, եւ հանգերուք։ Ժամանակս կարճեալ է այսուհետեւ։ Այսուհետեւ եղբարք, ո՛ղջ լերուք, հաստատո՛ւն կացէք. եւ այլն։

Այսուհետեւ զգո՛յշ լերուք յանօգուտ քրթմնջենէ։ Այսուհետեւ խրատեցարո՛ւք բանիւք իմովք։ Այսուհետեւ՝ որ անարգէ, ոչ զմարդ անարգէ, այլ՝ զԱստուած։ Այսուհետեւ եւ մեք՝ որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք. եւ այլն։

Յայսմ հետէ եւ առ յապա. հետեւաբար յայժմու ժամանակէ կամ յայսմ օրէ եւ անդր. ասկից էտեւ, ա՛լ. պունտան սօնրա. պունտան պէօյլէ. շիմտէն կէրի. արթըգ. մնաց՝ որ. գալտը քի. ἁπὸ τοῦ νῦν, λοιπόν. a nunc, իբր ab hoc tempore, dehinc, deinceps, in posterum, de caetero

Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.


Այսչափ, ի, ից, աց

adj. adv.

to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.

· Calfa

NBHL (3)

Հրաման ետ նմա զայսչափ գանձս հանել։ Այսչափ ժամանակս ընդ ձեզ եմ։ Այսնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այսչափ բազմութիւն վկայից։ Այսչափ մեծութիւն քո. եւ այլն։

Ի վերայ այսչափ ստգտանաց։ Զայսչափ օգտութեանցն պատճառ. (Պիտ.։)

Առ այսչափաց մատակարարութիւն՝ բազում ժամանակ լինի ի վերայ։ Արդ այսքանից եւ այսչափաց արկածից չարեաց ի վերայ արկելոց եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7 եւ Իմաստն։)


Այսպէս

adv.

thus, in this manner, in the same manner;
so.

· Calfa

NBHL (6)

οὔτω, οὔτως. sic Այսմ կամ սմին հանգոյն. ըստ այսմ. այսու օրինակաւ. ասանկ, ասպէս. պէօյլէ. պու մինվալ իւզրէ.

Իբրեւ այս իրք այսպէս հաստատեալ կային։ Այսպէս եղիցի ամենայն առն՝ զոր արքայ փառաւորէ։ Կարծեալ այսպէս էր, եթէ, եւ այլն։ Յիսուսի Քրիստոսի ծնունդն էր այսպէս։ Այսպէս գրեալ է։ Այսպէս վայել է։ Այսպէս եւ այսպէս խօսեցաւ. եւ այլն։

Այսպէս ասէ, այս ինքն ըստ այսմ օրինակի վարդապետութեան. (Սարգ.։)

Այսպէս իմա՛ ասքանազեան զմեզ, եւ այսպէս քեզ հաւատարմասցին. (Յհ. կթ.։)

Եւ այսպէս ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Որպէս ոչ խառնեցաւ ի կարգ սուրբ ամուսնութեան աշխարհիս, այսպէս չեմուտ ընդ մարմնաւոր պիտոյիւք. (Եղիշ.։)

Ունայն համարել զայսպէս ասացութիւնս. (Վահր. յայտն.։)


Այսպիսի, պիսւոյ, պիսեաց

adj.

such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.

· Calfa

NBHL (7)

Ո՞ւր եղեւ այսպիսի չարութիւն (այս ինքն այսչափ մեծ)։ Այսպիսի իսկ եւ վայել էր մեզ քահանայապետ, սուրբ, անմեղ. եւ այլն։

Մանուկ մի այսպիսի։ Զօրութիւնք այսպիսիք ի ձեռաց սորա լինին։ Լինել այսպիսի՝ որպէս եւ եսս եմ։ Յոյս մի այսպիսի ունիմք։ Զայսպիսեաց աստի օրէնքն չեն հակառակ։ Ամենայն ինչ այսպիսի պարծանք՝ չարութեանն են. եւ այլն։

Յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ։ Այսպիսեօք դարմանօք. (Պիտ.։)

Յայսպիսի իմն պատճառանաց։ Վասն այսպիսւոց իրիք բոհմանց. (Յհ. կթ.։)

Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)

Այսպիսի մեծացաւ, զի շտեմարանս արար նա ոսկւոյն եւ արծաթոյ. (Եփր. մն.։)

Այսքան եւ այսպիսի տառապիմք։ Զորօրինակ տուօղ բարեացն անճառելի է, այսպիսի եւ երկնաւոր բարիքն. (Սարգ. ՟ա. պետ.։)


Այսր

adv.

here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.

· Calfa

NBHL (9)

Ձայնեա՛ առ իս զամենայն այր Յուդայ, եւ դու այսր եկեսցես։ Գտջիք զնա անտի այսր գանալից։ Եթէ գայցէ՞ այսր այրն։ Մատուցանել այսր։ Մատուցէ՛ք այսր զամենայն ազգս Իսրայէլի։ Ե՛կ այսր։ Սոքա եւ այսր հասին։ Մի՛ մերձենար այսր։ Ո՞ ած զքեզ այսր։ Եկեսջի՛ք առ իս այսր. եւ այլն։

Այսր անդր վառեալք ընթանային։ Յիւրեանս այսր անդր խուճապեցան. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 26։ ԺԴ. 44։)

ՄԻՆՉԵՒ ՅԱՅՍՐ. իբր մինչեւ ցայս վայր կամ ժամանակ. ἔως ὤδε. usque huc

ԱՅՍՐ ՔԱՆ. առաւել յայս կողմն. մօտագոյն տեղեաւ կամ ժամանակաւ. յետոյ. ա՛լ ասդին. տահա պէրի.

Այսր քան զժամանակն նոցա։ Զկնի ուրեմն այսր քան զժամանակն բեկտորի. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)

Ամենայն մարգարէք՝ որ ի Սամուէլէ եւ այսր. (Գծ. ՟Գ. 24։)

Անդստին եւ այսր յառաջաբերեաց։ Ի նախնեացն եւ այսր բերեալ. (Նար. ՂԳ։)

Ի նմանէ եւ այսր եղեւ այս ամենայն։ Որ ի յԱբրահամէն եւ այսր խոստացեալ էր նոցա. (Եփր. ծն. եւ Յես.։)

Եւ ոչ ի տար աշխարհ այսր զհետ նոցա գնայաք. (Եղիշ. ՟Ը։)


Այսրէն

adv.

back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.

· Calfa

NBHL (2)

Ժողովուրդ իմ դարձցին այսրէն։ Է՛ջ, եւ ե՛լ այսրէն։ Իբրեւ մտանէր Մովսէս, մերկանայր զպատրուակն, մինչեւ այսրէն ելանելոյ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային։ Հասեալ այսրէն՝ ունէին զճակատուն տեղի. եւ այլն։

Եւ ինքն ողջանդամ այսրէն դառնայր. (Եղիշ.։)


Այսքան, ոյ, ի, ից, Այսքանի, նւոյ, նեաց

adj.

in this quantity, such, so numerous, thus great.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՅՍՔԱՆ ԱՅՍՔԱՆԻ. Որ ինչ է այսու քանակաւ՝ մեծութեամբ՝ հաւասարութեամբ՝ համեմատութեամբ. տե՛ս եւ ԱՅՍՉԱՓ. ասքան. պուգատար. τοσοῦτος, τηλικοῦτος. tantus, tot կամ talis et tantus

Յայսքան բարիս։ Այսքան տարակուսանաց։ Յայսքանս եւ ի սոյնպիսիս. (Նար.։)

Այսքան երկար ժամանակաւ. (Լմբ.։)

Այսքան բազմաժամանակեայ քառասուն աւուրբք. (Պիտ.։)

Այսքանի ժամանակք են՝ որ առ մեզ բնակեալ է, եւ ոչ գիտէաք զդա։ (Ագաթ.) (յն. եւս, այսքան կամ բազում ժամանակք են։)

Քանո՞յ վաճառեցեր զայգ. եւ նա ասէ, այսքանոյ. (Վրք. հց. ԺԴ։)

Ընդ այսքանեաց բարեաց։ Զայսքանեաց խնամոց յանձանձեալս։ Ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց։ Այսքանեօք բանիւք. (Նար.։)

Այսքան առաւելեալ։ Այսքան արձանացեալ էր հաստատուն։ Եւ այս վասն սորին այսքան շատասցի. (Պիտ.։ Լմբ. ատ.։ Շ. թղթ.։)


Այսօր, զայս օր, ցայսօր

adv.

today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.

· Calfa

NBHL (4)

Ա՛յս է խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար, ընդ որ այսօր հետեւիմք։ Իսկ այսօր բարձաւ պատկառանքն։ Ո՞րքան չարիք գործի այսօր յարեւելս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Առնու երբեմն զյօդ կամ զհոլով՝ պահելով զբնիկ նշանակութիւնսդ.

Ամենայն կեանք մարդոյ այսպէս կատարի՝ յայսօրն եւ ի վաղիւն. զի ամենայն օր այսօր է, եւ զվաղիւն ծնանի. (Սարգ. ՟Ժ։)

Զի ասիցեն ցայսօր։ Ի մանկութենէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի. (Ծն. ԻԲ. 14։ ՟Բ. Մակ. ԺԶ. 2։)


Այսօրածին

adj.

horn today, new-born.

· Calfa

NBHL (3)

Այսօր ծնեալ. նորածին. նոր ծնած, աս օրուան.

Ի Կուսէն սրբոյ խանձարրապատ տղայանայ այսօրածին. (Զքր. կթ.։)

Մեք այսօրածին, եւ նա (սատանայ) չարեօք ծերացեալ. (Լմբ. սղ.։)


Այտ, ի, ից

s.

cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.

· Calfa

NBHL (5)

Ծաղր ասէ՝ ո՛չ այտիւքն անկեալ հնչումնն եռանդեամբ արեանն, այլ զանապակ զուարթութիւնն. (Բրս. գոհ.։)

Պայծառանայ դէմքն գունովն, սկսանի մորուսն ի վերայ այտիցն բողբոջել. (Լմբ. սղ.։)

Երեւակ կենացդ փայտի ձեւասցի ի պատկեր այտիս։ Որ յայտս մաքուրս՝ հերս ընծայես. (Նար. ԿԵ. ԿԳ։)

Ո՛չ ասաց՝ վա՛յ զինեւ, եւ զայտս ոչ պատառեաց. (Վանակ. յոբ.։)

ԱՅՏ մանաւանդ ԱՅՏՔ. Որպէս թէ այտուցեալ կամ ի յայտք եկեալ մասն երեսաց. որ եւ ԹՈՒՐԾ. որպէս եւ երես՝ իբրեւ երեւեալ. Փափուկ մասն ծնօտից դիմաց՝ ի գոյն խնձորոյ կամ դեղձի, որոյ ներքին կողմն ասի թուռ. երես, թուշ. եանագ. ավուրտ. μῆλον (որ եւ խնձոր). παρεί. mala, gena, maxilla


Այտի

adv.

thence, from that place.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ վրիպեսցի այտի բան, մինչեւ կատարեսցի ամենայն. (Փարպ.։)

Ի պատուհասէ այտի։ Ի յունականաց այտի. (Ագաթ.։)


Այտնում, եայ

vn.

to swell, to puff, to be inflamed, to be bloated.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅՏՆՈՒՄ որ եւ ԱՅՏՉԻՄ. οἱδέω. tumeo. Ուռնուլ. ուռիլ, ուռենալ. շիշմէք. գապարմագ.


Այտումն, ման

s.

inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ ուռնուլն այլով օրինակաւ. եւ փքացումն. ուռիլը, տկռիլը. գապարմագ.


Այրաբար

adv.

manfully, vigorously;
valiantly, bravely, courageously.

· Calfa

NBHL (3)

Զայրաբար նորա գոյանալ". այս ինքն զմարդանալն Քրիստոսի. (Դիոն. ածայ. ՟Բ։)

Եւ արիաբար. առաքինաբար. առնապէս. ἁνδρικῶς. viriliter, generos, strenuo animo. կտրճի պէս. իյիտճէ. մէրտանէ.

Զամենայն զմարտն եւ զփորձութիւնն այրաբար եւ առաքինապէս արտաքս մերժեաց. (Ածաբ. կիպր.։)


Այրաթող, ի, աց

adj.

that abandons her husband.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ այրաթողաց կանանց առանց կանոնական հրամանին դիցէ ոք պսակ. (Շ. ընդհ.։)