Entries' title containing նա : 6571 results

Խօսնակ, աց

s.

mediator, intercessor, advocate;
messenger, announcer;
chanticleer.

· Calfa

NBHL (6)

Աքաղաղ. եւ նմանութեամբ Քարոզ. ձայնատու աւետեաց՝ իբր լուսոյ.

Գիշերային մթոյն խօսնակ բերկրանաց։ Չորեքծագեան մասանց էակաց անպատկառ խօսնակք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)

Զո՞ր խօսնակս փորձեսցես. զիա՞րդ հասունեցուսցես զանխաբելի դատաւորն. (Բրս. ընչեղ.։)

Փայտ կենաց, արարչին խօսնակ, միջնորդ համարձակ. (Նար. խչ.։)

Զի՞նչ առնիցես (ի դատաստանի) առանց խօսնակի, առանց պատասխանւոյ. (Մանդ. ՟Զ։)

Յոյժ խօսնակ էր այրն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)


Խօսնական, ի, աց

adj. s.

speaking;
mediator.

· Calfa

NBHL (5)

Խօսուն. խօսական. խօսողական. բանական. մտաւոր. ճարտար ի բանս. եւ Խօսարան.

Այլ ոմն ձիս խօսնական՝ կարծրերախ։ Ամենակալդ ձեռօք զխօսնականացս շարժողական գործի ըմբռնեալ՝ ազդեա՛ զօրութիւն ձայնի. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Ե։)

Յոյժ խօսնական եւ իմաստասէր զայրն տեսանեմք. (Վրք. ածաբ.։)

Եւ Միջնորդ հարսնախօսութեան. որ եւ ասի ԱՌԻԹ.

Միջնորդօք խօսնականօք հաւանեցուցանել յիւրեաց յօժարութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Խօսնակից

s.

herald, messenger, negociator;
flag of truce;
— լինել, to parley, to negociate, to treat.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ինքն զուարճացեալ՝ լինէր խօսնակից ի մէջ թագաւորացն երկոցունց. (Բուզ. ՟Ե. 6։)


Խօսնայր, առն, արամբ

s.

betrothed, affianced husband, intended.

· Calfa

NBHL (6)

եթէ աղջիկ՝ որ խօսեալ է յամուսնութիւն՝ փոխի յատելութիւն առ խօսնայրն։ Մինչեւ ցերկուս ամս կացցէ խօսնայրն։ (Մխ. դտ. կամ Օրէնք թգ.։)

Սեպհականեալ մակդիր սրբոյն յովսեփայ աստուածահայր կոչեցելոյ, որ խօսեցաւ եւ էառ իւր ի կին զամենասուրբ կոյսն, եւ մնաց միշտ առանց գիտելոյ զնա.

Որոյ պահապան էր խօսնայրն անեղծ, եւ անապականութեան բնակից։ Հանդերձ յովսեփաւ իւրով խօսնարամբն. (Գր. սքանչ. ի կոյսն.։)

Զխօսնայրն ունէր վարուցն պահապան. (Բրս. ծն.։)

Զյովսէփ զխօսնայրն մարիամու կուսին. (Շ. մտթ.։)

Ըստ օրինացն խնամոց խօսնայր ունէր զյովսէփ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)


Ծաղկաւետանամ, ացայ

chem.

vn. va. to blossom, to bloom, to flower, to flourish;
to exfoliate.

· Calfa

NBHL (1)

Բովանդակ ծաղկաւետանայր երկիր. (Մամբր.։)


Ծայրանամ, ացայ

vn. adj.

to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.

· Calfa

NBHL (2)

Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)

Առաքինութեամբ ծայրացեալ։ Ի վեր քան զամենայն առաքինութեանց ծագ ծայրացեալ է։ Ծայրացեալդ (այսինքն ի ծայրն հասեալդ) ամենայն առաքինութեանց։ Զյաւէտ ծայրացելոյ բոլոր լրութեան կաթուղիկէ եկեղեցոյ։ Նմանեալ ծայրացելոյ առաջնորդին ձերոյ. (Մագ.։)


Ծանակ, աց

adj.

shameful, contemptible, ridiculous, ignominious, infamous;
— or ծաղր եւ — առնել, to cover or load with ridicule, to subjct to contemptuous merriment;
— or ծաղր եւ — կալ, to be lost to all sense of shame.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

, ի-ա հլ. «խաղք, խայտառակ, խայտառակութիւն» Ոսկ. ես. մ. ա. 19, Եբր. ժա. ժդ. Եփր. դտ. 332. որից ծանակել «խայտառակել» Ոսկ. մ. բ. 8. ծանակութիւն Ոսկ. յհ. ա. 1, 6. ծանակագոյն Ոսկ. յհ. ա. 6. ծանականագոյն Ոսկ. ես. ծանականք «խայտառակութիւն, ամօթոյք, առականք» Ովս. բ. 9. Ոսկ. ես. Փարպ. անծանակ «ա-նարատ, մաքուր» Ճառընտ. ձաղածանակ Ագաթ. ծովածանակ Անան. եկեղ. ևն։

ՆՀԲ հանում է ծան «ճանաչել» ար-մատից, «իբր ամենայն մասամռր ծա-նուցեալ կամ որպէս ռմկ. մօրէ մերկ ծնածի պէս»։ Karolides, Iλ, συγϰρ. 83 կապադովկ. ζ'ανός (կարդա՛ ցա-

նոս) «յիմար», ζ'ανίζω «խենթենալ» ζαναχεύω «վրան ծիծաղիլ» և յն. σάννας «գիժ», լտ. sanna «հտպտանք», sannio «ծառռածու», սանս. svan «հնչել» բա-ռերի հետ։ Հիւնք. հանում է ճանաչել բայից։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. ծաղր ու ծանագ։

NBHL (8)

Մե՞րկ ինչ պարտ էր նստել ի տան, եւ կամ ծանա՞կ շրջել ի հրապարակս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Յաշխարհատես հրապարակին ցուցանիցեն առա՛կ եւ ծանակ. (Մանդ. ՟Ե։)

Ծանա՞կ հրամայես լինել։ Դու կերպաս պատմուճան զգենուս, եւ նա մերկ ծանա՞կ շրջիցի. (Ոսկ. ես.։)

Ոչ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս, այլ զմարդոց զծաղր եւ զծանակ կացելոց։ Ծանակ կան յաղօթս։ Ծաղր եւ ծանակ առնեն զանձինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Զծանակաց գործսն մեր ոչ թաքուցանեմք։ Զի՞նչ քան զմուրանալ գործ ծնկաց կայցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)

Ծանակ առնեն, եւ հալածեն. (Խոսր.։)

Ծիծաղին զգլորմամբս. ծանակ զիս առնեն. (Ժմ.։)

αἱσχρός, -ή, όν, αἱσχήμων turpis, probrosus, indecorus, ignominiosus καταγέλαστος irridendus եւ այլն. Մերկ եւ խայտառակ (իբր ամենայն մասամբք ծանուցեալ. կամ որպէս ռմկ. մօրէ մերկ ծնածի պէս) նշաւակ. ամօթալի, եւ Ամօթ. խայտառակութիւն. խախք ու խաւեր. եւ խախքութիւն.


Ծանականք, նաց

s.

shame, reproach, ignominy, infamy, turpitude;
derision, moekery, raillery;
nakedness, the privy parts.

· Calfa

NBHL (8)

Զերծից ի նմանէ զհանդերձս իմ եւ զկտաւ իմ, զի մի՛ ծածկեսցէ զծանականս իւր. (Ովս. ՟Բ. 9։)

Խայտառակեալք լի ծանականօք. (Արծր. ՟Գ. 9։)

Այպն կատականաց մերձաւորացն, եւ ծանականս տեսողացն. (Սարգ. ՟ա. պ. 9։)

Յազկերտի տեսեալ զայնսպիսի թեթեւութիւն ծանականաց իւրոց. (Փարպ.։)

Ողորմելի եւ ծանականաց մահու վճարէր ի կենաց. (Ղեւոնդ.։)

լիցիմք ծանականք եւ ամօթ այն միայն է. (Ոսկ. ես.։)

Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զմբրին։ Մեծ թուի վնասն եւ ծանականցն զերծցի ի ձեռնադրութենէ. (Սոկր.։)

ἁσχημοσύνη ignomina, turpitudo, pudor. որ եւ ԾԱՆԱԿ, ԾԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. Խայտառակութիւն մերկութեան, կամ երեւելի պակասութեան. նշանակութիւն. անարգութիւն. անտեղութիւն. գարշութիւն. գործ ամօթալի. ամօթ, եւ ամօթանք, առականք. խախտութիւն, ամօթ.


Ծանակեմ, եցի

va.

to dishonour, to ridieule, to sport with, to turn into ridicule.

· Calfa

NBHL (5)

Զստութիւն իմ ծանակեցից։ Գեղ ծանակեալ. (Նար. կ. եւ ՟Ժ՟Զ։)

αἱσχύνω pudefacio. Ծանակ առնել. խայտառակել. իսկ կր. ձ. Անամօթիլ. նշաւակել անձամբ զանձն ամօթալի գործովք. խաղքութիւնը դուրս հանել՝ բանալ, խաղք ընել.

Խայտառակեալ ծանակեալ է թագաւորութիւնն քո. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)

Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)

Ի հրապարակի յայտ յանդիման ծանակէր. իմա՛ ծանականս կամ ամօթալից գործէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Ծանակիմ, եցայ

vn.

to be dishonoured, covered with shame;
to commit scandalous acts.

· Calfa


Ծանակութիւն, ութեան

s.

cf. Ծանականք.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՞րչափ չար է, եւ ի ծանակութեան համարի, թէ մերկ շրջեաք։ Յայտնեսցի ծանակութիւն աղտեղութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 6։)

Ընդ խաւար զխաւարայինսն կատարելով ծանակութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)

Զխաչիւ մեռանիլն յուշ արար, եւ զծանակութեան մահն. (Խոսր.։)


Ծանրագնաց

adj.

slowly moving or pacing, sluggish.

· Calfa


Ծանրանամ, ացայ

vn.

to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.

· Calfa

NBHL (14)

Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Փոքրել զհերս իւր. զի կարի ծանրանայր ի վերայ նորա։ Ծանրացան ձեռն յովսեփայ ի վերայ ամուրհացւոցն, կամ պատերազմն ի վերայ սաւուղայ։ Ծանրասցի անձն իմ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ ետես փարաւոն, ծանրացաւ սիրտ նորա։ Գուցէ ծանրանայցեն սիրտք ձեր շուայտութեամբ։ Ոչինչ ծանրացայ ձեզ։ Գործէաքվասն չծանրանալոյ ումեք։ Մի՛ ծանրասցի եկեղեցւոցն. եւ այլն։

մեղք որ խոստովանի, թեթեւանայ. եւ որ ոչն խօստովանի, եւս քան զեւս ծանրանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Իբրեւ զդառնահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)

Ծանրանայ քնով. (Ճ. ՟Գ.։)

ԾԱՆՐԱՆԱԼ ԱՉԱՑ Ի ԾԵՐՈՒԹԵՆԷ. Վատիլ. աղէկ չտեսնալ։ (Ծն. ՟խը. 10։ ՟ա. ՟թգ. ՟դ. 2։)

ԾԱՆՐԱՆԱԼ՝ ՑԱՒՈՑ. իբր Սաստկանալ. եւ Վտանգիլ.

Կրկին ծանրանան ինձ ցաւք. (Նար. կ.։)

ԾԱՆՐԱՆԱԼ. որպէս Դժկամիլ. նեղիլ. զայրանալ. չժուարիլ. ծանր համարել, կամ ծանր թուիլ.

Մեծացաւ բարկութեամբ՝ լի նախանձու՝ ծանրացեալ տրտմէր ի վերայ գործոցն եղելոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 1։)

զոր անուանել յայսմ հետէ խուժիկ ծանրանամ. (Փարպ.։)

Բժիշկն հոգւոց եւ մարմնոց առանց ծանրանալոյ չոքաւ զկնի. (Երզն. մտթ.։)

Ծանրացաւ մովսէս առաջնորդել բանակին միայն. (Մծբ. ՟Զ։)

Ծանրանայր սահեցելոցն յերկիր՝ նայել ընդ երկիրս։ Որ հանապազ ի դրունս դեգերի, ծանրանան ի նմանէ, եւ ոչ գթան. (Լմբ. ստեպ. եւ Լմբ. առակ.։)

βαρέω, βαρύνομαι gravor, ponderor, katabare/w, -ru/nomai, e)pibaru/nomai degravor, modestia afficio. Ծանր լինել. եւ Տալ այլոց ծանրութիւն, նեղութիւն. սաստկանալ. խստանալ.


Ծանրանաւեմ, եցի

vn.

to sail slowly.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բազում աւուրս ծանրանաւեալք հասին ի հռովմ. (Վրք. ոսկ.։)

ԾԱՆՐԱՆԱՒԵԼ. βραδυπλοέω tarde navigo. յամր նաւարկել.


Ծանօթանամ, ացայ

va.

to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.

· Calfa

NBHL (8)

Կամի՞ս ծանօթանալ պտղոյն, չորիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Գովելեացն մասանց վերբերական բանիւս ծանօթասցուք։ պարատեսօղ խոհականութեամբ ծանօթանայր իւրեանն երանգի. (Պիտ.։)

γνωρίζω agnosco, novi. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչել. տեղեկանալ. գիտակ լինել.

Յերեւմանէ ծանօթանայ, եթէ մարդ է. (Սարգ. պ. ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)

Ի լերինն արժանաւորացն տեառն ծանօթացաւ։ Ծանօթանայ ախորժալի (այսինքն ճանաչի). ծանօթանայր բանակ (գոլ). (Պիտ.։ ստէպ։)

Եւ մեզ եւ ո՛չ թղթով բաւականացար ծանօթանալ. (Խոր. ՟Գ. 57։)

Շունք թէպէտեւ համասեռիցն հանդիպին, ո՛չ նոցա դիւրաւ ծանօթանան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)

Եւ γνωρίζομαι, διαγνωρίζομαι agnoscor, notesco, innotesco. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչիլ. յայտնի լինել, ի ծանօթութիւն գալ. եւ Ընտանենալ.


Ծառայանամ, ացայ

vn.

to be servant or slave, to serve.

· Calfa

NBHL (2)

Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)

Մարդոյ առեալ զանձնիշխանութիւն, ու՛մ կամի՝ ծառայանայ։ Զերկիր եւ զայլսն ամենայն համակերտս ծառայացեալս հրամանաց արարչին. (Եզնիկ.։)


Ծառանամ, ացայ

vn.

to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.

· Calfa

NBHL (4)

Բարձրանալ իբրեւ զծառ. դիզանալ. բարդիլ. կուտտկիլ. ծաւալիլ. ծայրանալ ի վեր կոյս. ուղղորդ կանգնիլ. վեր ելլալ, բարձրանալ.

Հատն մանանխոյ աճէ ծառանայ։ Աճեաց՝ մեծացաւ եւ ծառացաւ։ Ի բարձրանալ ծառայանալն եւ այլն. (Եփր. աւետար.։)

Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր. յն. այսր անդր տայր. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։)

Ալիք ծովու ծառանան։ Վրդովեալ կոհակօք՝ պղտորեալ ծառացեալ ալեօք. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Մագ. ՟Կ՟Ը։)


Ծարաւանամ

vn.

cf. Ծարաւիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Այլ ոչ եւս ծարաւանան. (Եփր. համաբ.։)

Վա՛յ ձեզ՝ որ արբենայք, մի անդ ծարաւենայք. (Ոսկիփոր.։)


Ծաւալանամ, ացայ

vn.

cf. Ծաւալ առնում.

· Calfa

NBHL (1)

Աչքն ծով ի ծով՝ ծիծաղախիտ ծաւալանայր րառաւօտուն. (Նար. տաղ.։)


Ծերանամ, ացայ

vn.

to be no longer young, to grow old or aged, to become old, to grow in years, to be on the wane, to arrive at an advanced age, or at extreme old age.

· Calfa

NBHL (5)

Ծերացաւ իսահակ, կամ յուդիթ։ Ես ծերացայ, կամ ծերացեալ եմ (ասէ իսահակ, կամ նոոմին)։ Կարի իսկ ծերանալ։ Աբրաամ եւ սարրա ծերացեալք էին.եւ այլն։

Հասակ իմ ծերասցի։ Ծերացեալ հասակաւ։ Որ հնանայն եւ ծերանայ, մերձ է յապականութիւն. եւ այլն։

γηράσκω senesco. Ծեր կամ պառաւ լինել. անցանել զաւուրբք. զառամանալ. հալւորիլ.

Զքահանայութիւնն որ ոչ ծերանայ, եւոչ մեռանի. (Եւս. պտմ.։)

Զհանճար ծերոց ծերեաւ, որք խորհրդով ծերանան. (Տօնակ.։)


Ծեքենայք

s.

parody;
— բառից, quibble, pun, playing upon words, quiddity, quirk.

· Calfa


Ծիրանագոյն, ունի

adj.

purple-hued, purple, purplish, carnation.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ԾԻՐԱՆԱԳՈՅՆ. Կարմիր իբրեւ զծիրանիս, եւ կանաչագոյն փայլուն.

Ծիրանագոյն արիւն. (Արծր. ՟Բ. 6։)

Ծիրանագոյն իբրեւ զանագ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)

Շափիղայն ծիրանագոյն է. (Նչ. եզեկ.։)


Ծիրանազարդ

adj.

adorned with purple, imperial, royal.

· Calfa

NBHL (3)

Ծիրանեօք զարդարեալ. ծիրանազգեաց.

Ծիրանազարդ կայսերական պատուով։ Զհայրենեացն լքանելով ծիրանազարդ զփառք. (Խոր. հռիփս.։)

Ծիրանազարդ սուրբ իւղովն մկրտութեան. (Անան. եկեղ։)


Ծիրանազգեաց

adj.

clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.

· Calfa

NBHL (6)

Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)

Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)

կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)

այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեստ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (6)

Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)

Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)

կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)

այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեստեալ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (6)

Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)

Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)

կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)

այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանազգեցիկ

adj.

cf. Ծիրանազգեաց.

· Calfa

NBHL (6)

Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)

Երկրորդ անդամն ծիրանազգեաց եղեալ (ի զինուորաց). (Զքր. կթ.։)

կին ոմն ծիրանազգեստ։ Առ ծիրանազգեստ արքայն. (Խոր. ՟Ա. 25. եւ Խոր. հռիփս.։)

այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Ծիրանազգեստեալ մաքրութեամբ։ Դստերք քո ծիրանազգեստեալ։ Ոսկիաքանդակ ծիրանազգեցիկ կայսերազարմիցն թագ պարծանաց. (Գանձ.։)


Ծիրանածաղիկ

adj.

purple flowered;
embroidered with purple flowers;
s. bot. lilac.

· Calfa

NBHL (1)

զարդարեաց մեծապայծառ ծիրանածաղիկ ոսկէթել անկուածով. (Ասող. ՟Գ. 9։)


Ծիրանածայր

adj.

purple-bordered.

· Calfa

NBHL (2)

Ծիրանածայր ընձիւղք, եւ երփնագեղք. (Նար. առաք.։)

Կիպրացի ծիրանածայր դաստառակաւ սրբէ զբերանն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Վրդն. քրզ.։ Ոսկիփոր.։)


Ծիրանածաւալ

adj.

purple-coloured.

· Calfa

NBHL (2)

Խիտ ընդ ծիրանածաւալ ծովին ծոցոյն ասպարեզ. (Նար. խչ.։)

ծովն ծիրանածաւալ. (Անան. եկեղ. Մարաթ.։)


Ծիրանածին

adj.

born in the purple.

· Calfa

NBHL (2)

Րիրանածին զարդու զաւակաց. (Ագաթ.։)

Ծիրանածին արքայ կամ թագաւոր։ Ծիրանածնունդ արքայ. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. ման. կայսր. թղթ.։)


Ծիրանածնունդ

cf. Ծիրանածին.

· Calfa

NBHL (2)

Րիրանածին զարդու զաւակաց. (Ագաթ.։)

Ծիրանածին արքայ կամ թագաւոր։ Ծիրանածնունդ արքայ. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. ման. կայսր. թղթ.։)


Ծիրանանամ, ացայ

vn.

to become purple;
to be dyed purple.

· Calfa

NBHL (3)

Ծիրանեգոյն ներկանիլ. ծիրանազարդիլ.

Ոչ կարմրութեամբ իւիք շառագունեալք (ի հաղորդիլն), այլ արեամբ քրիստոսի ծիրանացեալք. (Ոսկ. ի չար.։ Նանայ. վերջբ։)

Ծիրանացեալ ի մարտիրոսական արիւնէ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Ծիրանաներկ, աց

adj. s.

purple-dyed;
dyer in purple.

· Calfa

NBHL (1)

Վերակացու ոստիկան ի վերայ ծիրանաներկացն (իրաց՝) որ են ի ծուր քաղաքի, կացոյց զնա. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30 կամ 32։)


Ծիրանավաճառ, աց

s.

vendor of purple or of purple stuff;
dealer in apricots.

· Calfa

NBHL (3)

Կին ոմն՝ անուն լիդիա՝ ծիրանավաճառ (կամ ծիրանեվաճառ, կամ ծիրանէվաճառ). (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 4։)

Կինն ծիրանավաճառ (կամ ծիրանէվաճառ) ի խանութ նստէր. (Բրսղ. մրկ.։)

անապատ գեղեցիկ պարարեալ ի բանէն իմա՛ ինձ զթեկղ եւ զծիրանէվաճառ կինն, եւ որք նման սոցին. (Լմբ. սղ.։)


Ծիրանացուցանեմ, ուցի

va.

to tinge or dye with purple.

· Calfa

NBHL (3)

Ներկանել ի գոյն ծիրանւոյ. ծիրանազարդել.

Արիւնն զխաչն ծիրանացուցեալ. (Ոսկ. մտթ.։)

Մարտիրոսք զեկեղեցին քրիստոսի ծիրանացուցին արեամբ իւրեանց. (Ժմ. յն.։)


Ծիրանաւոր

adj. s. ornith.

cf. — զգեաց;
emperor;
cardinal;
cardinal (bird).

· Calfa

NBHL (2)

Ունի ծառայս զխորհուրդսն, որ թագաւորաց տիրեն, որ ծիրանաւորին հրաման տան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)

ἁλουργίδα περικείμεινος purpura amictus. Ունօքղ զանձամբ զծիրանիս. ծիրանազգեաց.


Ծիրանափայլ

adj.

splendid as purple.

· Calfa

NBHL (5)

Ծիրանեօք կամ որպէս զծիրանիս փայլեալ. կարմրափայլ, եւ կանաչազգեաց. կապուտակ փայլուն.

Ծիրանածափայլ ակն սուտակ. (Գանձ.։)

Զկապուտակ ծիրանափայլ դաշտաձեւ ծովն. (Արծր. ՟Ա. 11։)

Մաքրագործակ ծիրանափայլ ծովուն գոլով ընդունակ. (Անան. եկեղ։)

Ծովք ծիրանափայլք՝ ներկեալք արեամբն քրիստոսի (սուրբ առաքեալք). (Տաղ.։)


Ծիրանափառ

cf. Ծիրանաւոր.

· Calfa

NBHL (7)

Ծիրանավառ օգոստոսականացն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր. հռիփս.։)

Ծիրանափառ զարդու շքեղացուցանէ. (Շ. մտթ.։)

ծաղիկք ծիրանափառք. (Երզն. լս.։)

Իբր մ. Փառաւորութեամբ ծիրանեաց. ծիրանափայլ զարդուք. արքայակերպ.

Իբր շքեղացուք զարդու ծիրանափառ զարդարեաց զսա. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

պատկեր թագաւորի նախ կապարով ծրագրի ի տախտակի, եւ ապա ծիրանափառ չքեղանայ. (Տօնակ.։)

πορφυρόδοξος purpura decoratus, purpuratus. Ծիրանեօք փառաւորեալ. ծիրանազգեց. թագաւոր եւ թագաւորական. ծիրանազարդ. չքեղափայլ.


Լիանամ, ացայ

vn.

to be full, to abound;
to be filled with, to be satiated.

· Calfa

NBHL (2)

πληροῦμαι impleor, repleor. Լի լինել. ճոխանալ, յագենալ. եւ Լրանալ. լեցուիլ.

Եւ նա սովեալ՝ կարօտի ի նոցանէ լիանալ. (Լմբ. ժղ.։)


Լիբանաներ

s.

Anti-Libanon.

· Calfa


Լծակաւոր մեքենայ

sn.

horse-gin.

· Calfa


Լկտանամ, ացայ

vn.

cf. Լկտամ.

· Calfa

NBHL (4)

Ընդէ՞ր եւ զհարսն չյարացուցանիսցես ի կաքաւս, զի եւ նա ընդ նոսին լկտայցէ. (Ոսկ. կող.։)

Կանայք արանց առաջի չիշխեն լկտանալ. (Ոսկ. եբր.։)

Լկտանան, եւ շուայտին համանգամայն կերակրովք. (Մանդ. ՟Թ։)

ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.


Լկտենամ, եցայ

vn.

cf. Լկնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նոր եւ չքնաղ այն է, ի հնոցին չայրիլ, եւ ի մանկութեանն չլկտենալ։ Դու ծիծաղիս, եւ լկտենաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Եբր. ՟Ժ՟Է։)


Լճանամ, ացայ

vn.

to be stagnant, to stagnate.

· Calfa


Լոգանամ, ացայ

vn.

to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.

· Calfa

NBHL (6)

Ցանկացաւ լոգանալ (կնմ լոկանալ) ... լոգացաւ (կամ լողկացաւ) ի ջուրն. (Կեչառ. աղեքս.։)

Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ նմա. (Լաստ. ՟Ը։)

որպէս երկնային ցողով՝ արտասուացն թորմամբ լոգանալ եւ մաքրել. (Յհ. իմ. ատ.։)

Երբ տեսանես զջրային հաւսն առաւել ընթանալ, եւ լողանալ ի ջուրսն, անձրեւոյ նշան է. (Վստկ.։)

Եսայի քարոզեաց վասն այգւոյն, որ տնկեցաւ, եւ լոգացաւ նա, եւ ոչ ետ զպտուղ աստուծոյ. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)

λούομαι lavor. ռմկ. լողանալ. Բոլոր մարմնով լուացեալ լինել, մաքրիլ ջրով ըստ օրինաց. մկրտիլ. եւ Լուղիլ ի ջուրս.


Լորձնային

adj.

salival.

· Calfa

NBHL (2)

Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)

ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.


Լորձնատեսակ

cf. Լորձնային.

· Calfa

NBHL (2)

Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)

ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.


Լուանալի

s.

cleansing substance;
—ք, washer, scourer, fuller;
washerwoman, laundress;
hath.

· Calfa

NBHL (5)

Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռի՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։)

յաճախեցին յօճառս եւ ի լուանալիս, եւոչ սրբեցան. (Եղիշ. հայր մեր.։)

Իբրեւ զաճառ (կամ զօճառ) լուանալեաց. յն. լուացողաց. (Մաղ. ՟Գ. 2։)

cf. Լուանալիք.

νίτρον nitrum. Բորակ. նիւթ լուանալոյ եւ մաքրելոյ.


Լուանամ, ացի

va.

to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.

· Calfa

NBHL (8)

լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։

յորժամ գործէ ինչ չար, լուանայ, եւ ասէ, իմ չի՛ք ինչ գործեալ. (Առակ. լ. 20։)

Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)

Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։

Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)

Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։

Ջերմ արեամբ լուանալ. (Խոր. ՟Բ. 80։)

Լուացեալ լինիմ, եւ ոչ պայծառանամ։ Լուանիմ, եւ նովին զազրանամ. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Ապահարկ

adj.

exempt from taxes;
— առնել, to exempt one from taxes.

· Calfa

NBHL (1)

Ապահարկ թողեալ ամենայն հրէից. յն. ապահարկութիւն։


Ապահովիմ, եցայ

vn.

cf. Ապահովանամ.

· Calfa


Ապահովեմ, եցի

va.

cf. Ապահովացուցանեմ.

· Calfa


Ապահովութիւն, ութեան

s.

surety, security.

· Calfa


Ապաշաւանք

s.

cf. Ապաշաւ.

· Calfa

NBHL (3)

Յուսով ապաշաւանաց զչար գործէ. (Բրս. ապաշխ.։)

Արծարծել անդրէն ի ձեռն ապաշաւանաց զվրիպանացն կորուստ. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Ապաշաւանօք գայ ի լեառն։ Տկարանայ առնուլ ապաշաւանաց ժամանակ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. ատ.։)


Ապաշաւեմ, եցի

va.

to regret, to repent of, to lament.

· Calfa

NBHL (4)

μετανοέω. poenitet me. Ապաշաւ առնուլ. յապաշաւս լինել. ապաշաւանս կրել. փոխել զմիտս. դառնալ. ցաւիլ. զղջալ. ապաշխարել. լալ. աւաղել. եւ ստրջանալ. փոշիմանել, ափսոսալ. փիւշման օլմագ. աճըմագ. թէօվպէյէ կէլմէք.

φείδομαι. parco. Խնայել, զնդալ, անխայել, կարեկից լինել. խղճալ, մեղքընալ.

Սկզբնամայրն ապաշաւողաց. (Նար. ՟Զ։)

Ապաշաւէր զայն։ եթէ ընդէ՞ր բնաւ ցանկացաւ ուտել. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Ապաշխարեմ, եցի

va.

to repent of, to regret.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Ապա աշխարել, կամ ապ՝ աշխարել. μετανοέω. poenitentiam ago, resipisco. Զղջալ ի վերայ գործեալ սխալանաց. ցաւել եւ լալ ի վերայ մեղաց. ապաշաւել. դառնալ եւ զգաստանալ. կրել վիշտս կամաւորս.

Ապաշխարել զվնասս, կամ զյանցանս, կամ զկախարդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Եղիշ. ՟Ը.)


Ապաշխարող, աց

s.

penitent.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյք կան ընդ կանոնաւ ապաշխարութեան։ (Կանոն.։ Ժմ.։ Ճշ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ապաշխարութիւն, ութեան

s.

repentance, penitence;
mortification.

· Calfa

NBHL (4)

μετάνοια. poenitentia. Զղջումն ի մեղաց. ցաւ. ապաշաւ. դարձ. եւ յանձնառութիւն կամաւոր ճգանց. փէշինամլըգ, թէօվպէ.

Ապաշխարութիւն է ըստգտանելն զանձն, եւ հրաժարել ի վնասակարացն. եւ այլն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Բանիւք յապաշխարութիւն դառնայր. (Բուզ. ՟Դ. 54։)

Ըստ մեծի վնասուցն՝ եւ մեծ ջանք եւ ապաշխարութիւնք պիտոյանան. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)


Ապաշնորհ, աց

adj.

ungrateful;
vain;
vile, disagreeable.

· Calfa

NBHL (3)

Վեհերոտ է դանդաղելով եւ ապաշնորհ, զի առեալ լաւ պատճառս՝ ընդդիմանայ գոյացութեանն. (Փիլ. լին.։)

Թշնամեաց եւ ապաշնորհաց։ Ապաշնորհք էին հրէայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 10։)

Ի նորա գիտութենէն ապաշնորհ եղեն. այսինքն անճանաչօղ. (Ոսկ. հռ.։)


Ապաստանեմ, եցի

va.

cf. Ապաստան առնել.

· Calfa

NBHL (3)

Հանապազ զանձնդ ապաստանեա՛ ի քրիստոս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ի նա ապաստանեալ զգիտութիւն առաւելութեան սիրոյն. (Լմբ. պտրգ.։)

Զամենայն հոգաբարձութիւն իւրոցն ի նա ի հոգին ապաստանեաց. (Սկեւռ. յար.։)


Ապաստանիմ, եցայ

vn.

cf. Ապաստան լինել.

· Calfa

NBHL (4)

καταφεύγω. confugio եւ այլն. Ապաստան լինել. ապաւինիլ. ամրանալ. վստահիլ.

Ի վերին փախուցեալ ապաստանի յօգնականութիւնն աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)

Ոչ ունիմ ուրեք ապաստանել յանապատիս. (Պիտ.։)

Տեսակ լրութեան մեծ լուսաւորացդ տարերականաց ի քոյդ ապաստանեալ տիրական ծագումն՝ միանան. (Նար. խչ.) իմա՛ համարձակեալ յանդիման երեւիլ։


Ապաստանութիւն, ութեան

s.

refuge, trust, confidence.

· Calfa

NBHL (1)

Պտուղ գտեալ վասն յաստուած ապաստանութեան զի նմանէն օգնականութիւն. (Փիլ. բագն.։)


Ապարահիտ

cf. Ապահար.

· Calfa

NBHL (1)

Եօթնօրեայ բղխումն ապարահիտ կանանց. (Գէ. ես.։)


Ապարանք, նից, նաց

s. pl. palace, court, regal mansion;
house, dwelling.

· Calfa

NBHL (3)

βάρις, βασίλειον, οἱκία. palatium, regia, aedes, domus;
Տուն երեւելի՝ արքունի կամ իշխանական. պալատն. յարկ. բնակարան որմեալ կամ պարսպաւոր.

Շինուածս անթիւ ապարանացն. (Փարպ.։)

Բնակեցոյց աստուած զնոյ ի փայտեղէն ապարանսն (ի տապանն), փոխանակ զի բնակեցոյց նա զաստուած ի տաճար մարմնոյ իւրոյ. (Եփր. ծն.։)


Ապարասանեմ, եցի

vn.

to be unbridled, licentious, insolent.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՊԱՐԱՍԱՆԵՄ ԱՊԱՐԱՍԱՆԻՄ ἁπαυθαδιάζομαι. insolesco. եւ այլն. Ըմբոստանալ. ըմպահկել. անսանձ եւ անսաստ լինել. գլուխ քաշել, թօթվել, խեռութիւն ընել.

Ամբարշտեալ ապարասանեաց սաբէլ լիբէացի. (Սանահն.։)


Ապարասանութիւն, ութեան

s.

insolence, effrontery, impudence, licentiousness.

· Calfa

NBHL (3)

ἁφηνιασμός, τὸ ἑξήνιον, αὑθάδεια , ἁπόνοια. frenorum excussio, pervicacia, arrogantia. որ եւ ԱՊԵՐԱՍԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անսանձութիւն. ըմբոստութիւն. յանդգնութիւն. անսաստութիւն. ստամբակութիւն. ամբարտաւանութիւն. ինքնագլխութիւն, հպարտութիւն.

Զամենայն դժնդակ ապարասանութիւնս զբարուց շարժմանց սանձել խաղաղարար ազատութեամբն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Ո՛վ մտածութիւն պատրանաց եւ հայհոյութիւնք՝ ըստ հրէականին ապարասանութեան։ Զհրէիցն ապարասանութիւն յանդիմանէ։ Վիշապին պատրանօք յապարասանութիւն դարձաւ. (Պրպմ.։)


Ապարում

s.

border or edge of a tent or pavilion, fringe.

· Calfa

NBHL (1)

Որպիսի՛ ապաւանդակք, կամ որպիսի՛ սիւնակք, կամ որպիսի՛ ապարումք խառնեալ ընդ երկինս՝ ունիցի զնա ձիգ եւ պարզ։ Զապարմանցն թեւակս խառնեալ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)


Ապացոյց, ցուցից

s.

index, sign, mark;
example, model;
proof, argument, reason, evidence, testimony;
demonstration;
յայտնի —, evident proof.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՊԱՑՈՅՑ ἁπόδειξις. demonstratio. որ եւ ԱՊԱՑՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. որպէս թէ Բացացուցութիւն. յայտնի ցոյց բանաւոր եւ իմաստասիրական. հաւաստիք. փաստ. տարացոյց. հաստատութիւն. ստուգութիւն. ցուցմունք. կէօթէրիշ. իսպաթ. տէլալէթ. պէյյինաթ.

Ցուցանել ի ձեռն այլոց ապացուցից։ Զմայր ապացուցին՝ այսինքն զիմաստասիրութիւն ի ձեռն ապացուցից կամեցան եղծանել։ Ամենայն բանաւոր արհեստք պէտս ունին ապացուցից։ Սկիզբն ապացուցի՝ սահմանականն է. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ. ՟Բ։)

Ցուցակութիւն. գործնական յարացոյց. օրինակ. նմանութիւն.

Ըստ նախայիշատակեալ հարցդ ապացուցի։ Շինեա՛ զբազումս՝ այց լինելով, եւ օգտեցուցանելով։ Զայս նշան (արիութեան) առանձինն անձինն իւրոյ ապացուցիւ տէրն մեր մեզ առաջի եդ. (Կլիմաք.։)


Ապացուցական, ի, աց

adj.

demonstrative.

· Calfa

NBHL (3)

Զխորհուրդս մտածութեանս այսորիկ տրամաբանականքն կոչեն ապացուցական բազմօք հինգերորդ. (Փիլ. լիւս.։)

Մակացութեան ապացուցական։ Ապացուցական հնարք։ Յորժամ ի հանրականէն զմասնականսն ցուցանէ եւ հաւատարմացուցանէ, իսկապէս ապացուցական կոչի. (Անյաղթ արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)

Սովոր են իմաստունք զճառս անյայտից իրաց ի ծանօթ եւ յընտանի օրինակաց գիտելի եւ հաւատալի առնել. որ եւ ապացուցական կոչի. (Գէ. ես.։)


Ապաւինեմ, եցի

va.

to confide, to attract.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ պատուէ նա (նեռն) զաստուած, զի յինքն ապաւինեսցէ (այսինքն ապաւինեցուսցէ) զխաչահաւանսն. (Եփր. ՟բ. թես.։)


Ապաւինեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Ապաւինեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ պատուէ նա (նեռն) զաստուած, զի յինքն ապաւինեսցէ (այսինքն ապաւինեցուսցէ) զխաչահաւանսն. (Եփր. ՟բ. թես.։)


Ապաւինիմ, եցայ

vn.

to trust, to confide, to rely;
to take refuge, to take shelter.

· Calfa

NBHL (2)

καταφεύγω. onfugio. Ապաստան լինել. ամրանալ.

Յո՛ր եւ կամիս ի նաւահանգիստդ ապաւինեցի՛ր. (ՃՃ.։)


Ապաւինութիւն, ութեան

s.

refuge, resource;
confidence, security.

· Calfa

NBHL (2)

φυγαδεῖον, φυγαευτήριον. confugium, perfugium. Ապաւինելն. եւ Տեղի ապաւինի փախչողին. ապաւէն. ապաստան. պատսպարան. պաշտպանութիւն. օգնականութիւն.

Որդւոցն ահարոնի ետուն զքաղաքս ապաւինութեանցն։ Եղիցի այն՝ ապաւինութիւն որդւոցն իսրայէլի. (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 57։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 15։)


Ապաքէն

conj. adv.

then, therefore;
perhaps;
already;
in effect, in fact, indeed, truly, really;
— ցապաք, nevertheless, however, yet, notwithstanding.

· Calfa

NBHL (6)

πάντως. omnino, prorsus, ἅν, οὗν, μεν. utique, equidem, igitur, enim. Արդարեւ. ամենայնիւ, անշուշտ. արդեօք. արդ. իսկ. ապա ուրեմն. ստո՛յգ, ի հարկէ, հապա. սահիհ, կէրչէք հէլէ, եա, էյ, էլպէթտէ. թող զի երբեմն ոչինչ դնի ի յն. այլ ի մեզ եւեթ իբր թարմատար կամ ի սաստկութիւն բանի.

ԱՊԱՔԷՆ ՑԱՊԱՔ. Նոյն ընդ ԱՊԱՔ ՑԱՊԱՔԷՆ. πάντως. omnino. եւ այլն. Անշուշտ ամենայն իրօք.

Ապաքէն որ ի բերանոյն լսէր, եւ կերպարանացն ականատես լինէր. (Ագաթ.։)

Քանզի առանց չարչարանաց ծնաւ, ապաքէն որպէս զհայր գութ ունի ընդ սմա. (Եղիշ. ՟Բ։)

Այլ թէ եւ բախտ եւս էր՝ որպէս ասենն՝ զրուանն, ապաքէն ուրուք բախտ էր։ Որոց մտանելն՝ ապաքէն գնալով լինիցի, եւ ոչ առանց գնացից. (Եզնիկ.։)

Եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայնք էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)


Ապերախտ, ից

adj.

ungrateful.

· Calfa

NBHL (3)

ἁχάριστος, ἁγνώμων. ingratus, beneficii immemor. Երախտեաց անճանաչօղ. ապաշնորհ. բարիք՝ աղէկութիւն չիճանչցօղ.

Այն, որ երախտիք չճանաչին. անարգեալ յերախտաւորելոց.

Վատնեմք զտէրունեանն գանձ, եւ ապերախտ զերախտաւորն գործեմք. (Մագ. ՟Ծ՟Թ.) մա՛րթ է իմանալ՝ եւ աներախտ առնել, կամ կարճել զերախտիս։


Ապերախտութիւն, ութեան

s.

ingratitude.

· Calfa

NBHL (1)

ἁχαριστία ingratitudo Անճանաչողութիւն երախտեաց. ապաշնորհութիւն.


Ապերասան

adj.

cf. Ապարասան.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ճշգրտելոյ անիծից օրինացն աստուծոյ ի վերայ ապերասանիցն. (Ոսկիփոր.։)


Ապիկար

adj.

impotent, weak, feeble.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ի նաւի գոլով՝ յապիկար եւ յանզօր մարմին. (Տօնակ.։)


Ապիկի

s.

varnish;
cf. Ապակի.

· Calfa

NBHL (1)

Երակ առնու, կամ ապիկիս արկանէ։ Ապիկի՛ս առ ի թիկնամէջքն ի վերի դեհն, եւ հա՛ն արիւն ըստ ուժոյն, եթէ՛ երակ առնուս, եւ եթէ՛ ապիկիք. (Մխ. բժիշկ. ստէպ։)


Ապիրատութիւն, ութեան

s.

wickedness, iniquity, malice, flagitiousness, villainy.

· Calfa

NBHL (4)

τὸ ἅτοπον, πονηρόν, ἁδικία, ἁγνωμοσύνη. absurditas, malitia, injustitia, improbitas. Գործ անտեղի եւ անարժան. անիրաւութիւն. չարութիւն. անզգամութիւն. անտեղութիւն.

Վկայել զմարդոյ ըստ ամենայն ապիրատութեան. (Օր. ՟Ժ՟Թ. 15։ Տե՛ս եւ Յուդթ. ՟Ը. 9։ Սղ. ՟Հ՟Բ. 8։ Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 9։ Կող. ՟Գ. 25։)

Ոչ գանողացն ապիրատութեան՝ սպառնացար։ Զապիրատութիւնսն, զինքնասիրութիւնսն. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Ե։)

Զայս ամենայն առակել ի մարդ՝ ապիրատութիւն մի մեծ է. (Կոչ. ՟Է։)


Աստուածախառն

adj.

who is united to God.

· Calfa

NBHL (3)

Աստուածախառն մարմինդ քո թաղեցաւ մկրտութեամբ (ի յորդանան). (Ճշ.։)

Աստուածախառն խունկն, այն՝ որ ի ծոց կազմեցաւ սրբոյ կուսին. (Անյաղթ բարձր. (յօրինակս ինչ)։)

Ասի յալնաբար եւ զմարդոյ սիրով միացելոյ ընդ Աստուծոյ. եւ զայլոց իրաց՝ որք միաւորեն զմեզ ընդ Աստուծոյ.


Աստուածախօս

adj.

who speaks of God;
declared by God.

· Calfa

NBHL (5)

Հոգիազարդ եւ աստուածախօսն դաւիթ. (Տօնակ.։)

Բանիւք աստուածախօս գրոց. (Տօնակ.։ (երեքին սոքա հային եւ ի յաջորդ նշ։))

Ելին ի սինա յաստուածախօս լեառն. (Տօնակ.։)

ԱՍՏՈՒԱԾԱԽՕՍ. Ընդ Ատուածոյ խօսեցեալ՝ որպէս դաշնակցութեամբ.

(Աբրահամ) աստուածախօս դաշնաւոր կատարեալ. (Կորիւն.։)


Աստուածախօսեմ, եցի

vn.

to speak, to discourse of God or with God;
to talk divinely.

· Calfa

NBHL (2)

Թագաւորն հիանայր ընդ լուսափայլ իմաստս հոգւոյն, որով աստուածախօսէրն (գր. աստուածաբանն). աստուածաբ։

Վասն ամենայնի Աստուածախօսեալ եւ վարդապետեալ աշակերտացն իւրոց. (Ագաթ.։)


Աստուածախօսութիւն, ութեան

s.

discourse of God or with God;
theology.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ որ այլ եւս աստուածախօսութիւնք առ նահապետն. (Իգն.։)


Աստուածածագ

adj.

produced by, born of or proceeding from God.

· Calfa

NBHL (1)

Ատուածածագ լոյս, կամ աստղ, կամ հուր. (Անան. եկեղ.։) (Տօնակ.։) Խոր. վրդվռ.։


Աստուածածանօթութիւն, ութեան

s.

knowledge of God.

· Calfa

NBHL (1)

Անատուած ատուածանօթութիւն. (Յհ. կթ.։)


Աստուածածին, ծնի, իւ

adj.

Mother of God.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՞ւր այլ ուրեք ծանեար ատուածածին կոյս (բաց ի մօրէ տեառն)։ Եթէ ոք ոչ ատուածածին զՄարիամն իմանայցէ, հեռի է յատուածութենէն. (Առ որս. ՟Գ. ՟Թ։ Պրպմ. ստէպ։)

Ամբարիշտն նեստոր հայհոյեաց զամենասուրբ կոյսն՝ մարդածին ասել. (եւ ոչ աստուածարին. Խոր. ՟Գ 61։)

Զաստուածածին եւ զմիշտ կոյսն։ Սուրբ զաստուածածինն։ Աստուածածին անարատ մայր տեառն. (եւ այլն. Շար.։)

Ընդ աստուածածինն մաղթանաց. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Համբաւրեցից նախ աստուածածնաւն, եւ արեւելեան թագաւորօքն. (Վրդն. երգ.։)


Աստուածակազմ

adj.

constructed or made by God.

· Calfa

NBHL (1)

Առնումք յատուածակազմն լեզուոյն (յոսկեբերանէ). (Տօնակ.։)


Աստուածական, ի, աց

adj.

divine.

· Calfa

NBHL (2)

Պարգեւացն աստուածականաց։ Պարգեւօք աստուածկանօք Լուսով աստուածականաւ. (Նար.։ Յորս նոյն է թէ գնիւր Աստուծոյ։ Որպէս եւ յասելն.)

Գործովքն բարութեան լուսաւորեալք ի հանգիստ նորոգական վայելչութեան դրախտին ընդ աստուածական փեսային. իմա՛, ընդ Աստուծոյ՝ երկնաւոր փեսային։


Աստուածակերպ

adj.

godlike, in the form of God, divinely.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ադամ վերստին աստուածակերպ ճոխանայ. (Շար.։ Նովին ոճով ասին.)

Աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ։ (Մակ. ՟Բ 12. որպէս բարդեալ. զի եւ յն. է մի բառ, զուգԱստուած, կամ աստուածահաւասար.)


Աստուածակիր

adj.

that bears God.

· Calfa

NBHL (4)

Որպէս բնակարան Աստուծոյ, բարձօղ զԱստուած.

Աստուածակիր արգանդ կուսի։ Տապանակ բանին աստուածակիր։ Աստուածակիրսեղանոյ սրբոյ. (Գանձ.։)

Գտին (զգերեզմանն) ունայն յաստուածակիր մարմնոյն. (Խոր. առ արծր.։)

Գալստեանն ծննդեանն աստուածկիր մարմնովն յաշխարհս. յն. ներմարմնաւոր գալստեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 6։)


Աստուածակից

adj.

that participates in the divine nature or grace.

· Calfa

NBHL (3)

Առժամայն իսկ ծանօթ եղեալ էական անծինն որդւոյ, եւ միաբուն եւ աստուածակից պատուին, եւ ամենակար զօրութեան նորին. (Ագաթ.։)

Ոչ փոփոխելով բնութեան, կամ խառնակելով ասելի է աստուածանալ զամարմինն տեառն, որ աստուածակից եւ Աստուած եղեւ. այլ որպէս ասէ աստուածբան, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ մին աստուածցաւ, եւ վստահանամք ասել՝ ընդ Աստուծոյ եւ Աստուած. (Դամասկ.։)

Քրիստոսի լինել կերպարանակից, մանաւանդ թէ աստուածակիցք. (Երզն. քեր.։)


Աստուածակողմն

s.

side or part of God

· Calfa

NBHL (5)

Դառնացուցիչք էք աստուածակողմանն. (Օր. ՟Լ՟Ա 27։)

Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)

Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)

Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)

ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)


Աստուածակոյս կողմն

cf. Աստուածակողմն.

· Calfa

NBHL (5)

Դառնացուցիչք էք աստուածակողմանն. (Օր. ՟Լ՟Ա 27։)

Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)

Անդրյաստուածակոյս կո՞ղմն կամիս, թէ մնալ աստէն իմարմնի. (Վրք. հց. ՟Ի։)

Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)

ՅԱՍՏՈՒԱԾԱԿՈՅՍ. իբր Առ Աստուած. դէպ յԱստուծոյ. Յաստուածակոյս, եւ յետ Աստուծոյ ի նախագործն քահանայապետութիւն վերագրեաց. (Դիոն. երկն.։)


Աստուածակոչ

adj.

called by God;
where Godwas invited.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածակոչ վկայն ստեփաննոս. (Տօնակ.։)


Աստուածակրօն

adj.

pious, religious.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն աստուածակրօն արուեստականացն բարեգործութիւնք. (Կորիւն.։)


Աստուածահաճոյ

adj.

agreeable to or pleases God.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր գանձեալ կամ ամենայն հոգիք աստուածահաճոյիցն. (Սիսիան.։)


Աստուածահայր, հօր

s.

father of God.

· Calfa

NBHL (1)

θεόπατωρ dei pater, vel progenitor Նախահայր Քրիստոսի Աստուոյ մերոյ՝ ըստ մարմնոյ. մանաւանդ դաւիթ. եւ հայր անուանեալ Յիսուսի՝ արդարն Յովսէփ խօսնայր կուսի.


Աստուածահար

adj.

chastised or punished by God.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ժամանակին ղովտայ ոչ ունէին անկ աստուածահար բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 44։)