cardinal.
· Calfa
. ի-ա հլ. «պապական ծիրա-նաւոր եկեղեցական». ունին միայն ՀՀԲ և ՋԲ, իբրև նոր բառ. հնից ունինք կարտինալ Օրբ. հկճռ. ժա, էջ 159 (սեռ. կարտինալա-ցըն), կարտինար Նղշ. լտ. 421 (սեռ. կար-տինարաց). Յայսմ. մայ. 4 (Եկն ֆռանգ կարտինար մի, որ է վանաց հայր). Օգոստ. բաջ. 19։
= Լտ. cardinalis «ծիրանաւոր», ֆրանս. cardinal, բիւզ. յն. ϰαρδινσλιος, ϰαρδινάλις, ծագում է լտ. cardo «ծխնի» բառից, բուն նշանակում է «ծխնու վերաբերեալ», երկրորդաբար՝ «գլխաւոր», որից էլ անցել է «ծիրանաւոր» նշանակութեան։
to harden, to be or become hard, to grow hard or tough, to toughen, to indurate.
· Calfa
σκληρύνομαι obduresco, rigesco στερέομαι solidor, եւ ի սուրբ գիրս ՝ κατισχύμαι invalesco, fortificor. Խստսնալ. պնդանալ. սերտ եւ հաստատուն լինել. կարծրնալ, պինտնալ, ամրնալ.
Կարծրացաւ սիրտն փարաւոնի։ Ի տեառնէ կարծրանային սիրաք նոցա. (Ել. ՟Է. 13։ Յես. ՟Ժ՟Ա. 20։)
Կարծրանայ մարմինն ուժով. (Լմբ. սղ.։)
Կարծրանալ հաւատով, կամ հոգւոյն սրբոյ աըւչուր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)
spherical, circular, round.
· Calfa
ԿԱՐԿՆԱԲՈԼՈՐ ԿԱՐԿՆԱՁԵՒ. Կարկնաւ չափեալ բոլորակ. բոլորշի կարակնաձեւ.
Արար աստուած երկուս լուսաւորս մեծամեծս, երկուս գունդս կարկնաբոլորս. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ. (ոմանք գրեն վրիպակաւ, կրկնաբոլորս)։)
Ի չորրորդում աւուր ի բոլորակն կարկնաձեւ (եդ զլոյսն). (Զքր. կթ.։)
cf. Կարճատեւ.
· Calfa
Սակաւ ժամանակեայ. սակաւատեւ.
Զստորին կենցաղս կարճժամանակեայ սահմանեաց։ Որ առաւելն է (ճգնութիւն), կարճժամանակեայ է. եւ որ կարճժամանակեայն է. վնասի՛ է, եւ ո՛չ օգուտի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
· Calfa
πυρρόομαι, πυρράζω, πυρρίζω ardeo, rubeo, rubesco, rutilo, rufeo, flaveo. Զգենուլ կամ ստանալ զգոյն կարմիր. շիկանալ. շառագունիլ. կարմրիլ, կարմրնալ.
Եւ անդ հարսանանայ (հռիփսիմէ ի գողգոթա), որում ցանկանայ, արեամբ կարմրանայ. (Գանձ.։)
Տեսանիցէք ընդ առաւօտս զերկինս կարմրացեալ։ Ի կարմանալն երկնի առաւօտուն. (Եզնիկ.։ Վրդն. ծն.։)
to be able, capable, to be in a state or a way to.
· Calfa
կարողանային անդամք իմ խաղալ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Տանջեաց ոչ կարողանաս համբերել. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչ ոք է, որ կարողանայ տիրել. (Արծր. ՟Ե. 3։)
մարդկայինքն ոչ միայն առ մարդիկ, այլեւ առ անասունս կարողանան. (Խոսր.։)
Զօրաւոր ուժո բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)
cf. Կարօտիմ.
· Calfa
ԿԱՐՕՏԱՆԱԼ. ποθέω, ἑπιθυμέω desidero. Փափագել. պապակիլ. կարօտանալ, կարօտ քաշել.
որ տայ աղքատաց, ոչ կարօտասցի։ Են՝ որ յանիրաւութենէ ժողովեն, եւ կարօտանան։ Առ սակաւ մի կարօտացեալք.եւ այլն։
Զի մի՛ տնանկն կարօտասցի, եւ մի՛ ընչեղն բարձրամտեսցէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել (առ իմացուցանել). (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Ոչ կարօտանայցես իմիք. (Օր. ՟Ը. 9։)
կարօտանայ բժշկի։ Ոչ կարօտանան սեան եւ օգնականի եւ հիմանց երկինք եւ երկիր. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Բ։)
Երկայնութեան ժամանակի ոչ կարօտացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
սմին կարօտանայ իմաստասէրն եւ ճարտասանն։ Երկուց այսոցիկ կարօտանան պիտոյից։ Ցի կարօտասցին ազգն օգնականութեան նորին. (Պիտ.։)
Կարօտանան ոչ ձայնի առ ի զգալ. (Յհ. կթ.։)
Հմուտ եւ զօրաւոր պահապանին կարօտանան. (Խոսր.։)
Ոչ կարօտանաս սպեղանեաց։ Ուսման ոչ կարօտանայ. (Նար.։ Սարգ.։)
Կարօտանայր (կոյսն) սուրբ մետասանին, զի տեսանէր ի յօրըն վերջին. (Գանձ.։)
Ծարաւի են մահուան եւ չարչարանաց, զոր օրինակ ոք հացի եւ ջրոյ կարօտանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
· Calfa
(որ ի հյ. կարծի եւ գ) ԿԱՑ ՄՆԱՑ. կամ ԿԱՑ ԵՒ ՄՆԱՑ. ἑσχατίζων extremus, residuus. Յետս կոյս կացեալ մնացեալն. յետնեալն ի գունդս զօրաց. յետամնաց. ետեւ մնացօղը.
Եւ անդ յանձանձէր զկաց մնաց ժողովրդեանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 53։)
Անդ յանձանձէր ածէր զօրաւարն զկաց եւ զմնաց զօրականին. (Եղիշ. ՟Գ։)
axe-bearing;
pioneer.
· Calfa
Ձայնին կացնաւորաց եւ ուռնաւորաց հնչումն գործելով. (Վրդն. ծն.։)
to change into lute or mud.
· Calfa
Ոչ նահանջի բան մեր ծպտեալ եւ ծրարեալ, կամ ի ծամելիս կաւացեալ (թերեւս բամբասանօք). (Մագ. ՟Կ՟Թ։)
running contrary.
· Calfa
Արար Աստուած զլուսաւորսն ի սկզբանէ հակառակագնաց միմեանց. (Վեցօր. ՟Զ։)
Որ հակառակ գնայ, կամ ընթանայ աննման այլոց.
to please, to humour;
to like, to be pleased with, to consent.
· Calfa
Հաճոյանալ, կամ հաճոյացեալ աստուծոյ. (Խոսր.։ Յճխ. ՟Դ։ Նախ. յոբ.։)
Դաշնաւորեցի՝ քեզ հաճոյանալ։ Հաճոյանամ յետին ռամկին, եւ թագաւորիչ մեծի յաչաց ելանեմ. (Նար. ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)
Ընդ որ հաճոյացեալ գուրգենայ։ Զնա հաճոյանայր կացուցանել իշխան տարոնոյ. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2։)
cf. Բնակակից.
· Calfa
σύνοικος cohabitator, consors Բնակակից. ընտանի.
Անասնոցն, եւ մանաւանդ սննդակցաց եւ համաբնակացն մարդկան։ Աղաւնի ձեռնընդել եւ համաբնակ մարդոյ։ Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ. (Փիլ. յորմէ եւ Պիտ.։)
Համաբնակք լինէին միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։)
Զկինդ ետու քեզ համաբնակ երբէք լինել. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Է։)
cf. Բնակից.
· Calfa
Որպէս Համագոյակից. բնութենակից. ὀμοούσιος consubstantialis
Եւ որպէս Համաբնակ. բնակակից. յարկակից. σύνοικος cohabitator, contubernalis
Զհամաբնակիցն հօր եւ ամենսուրբ հոգւոյն. յն. օմոու՛սիօս Շար. (։)
Կենդանարար հոգւոյդ տիրական՝ համաբնակից անսկզբնական. (Գանձ.։)
Այլ յոյժ սիրեցեալ մտերիմ որդի է համաբնակից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 55։)
Համաբնակից է այնր տնկոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
Երկնային քաղաքին քաղաքակիցքն, եւ համաբնակիցքն հրեշտակաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Ամենագով վկայք, հրեշտակացն համաբնակից եղեայք. (Ժմ. յն.։)
Դրացիք են մեր համաբնակից՝ դեւքն. զի նոքա յածին ի ներքոյ երկնից, եւ մեք պանդխտիմք ի յերկրի. (Լմբ. սղ.։)
Զերծեալ ի մշտատեսիլ համաբնակից ծերոց. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
Եւ աստեղք պայծառք համաբնակիցք մարդկան. (Գանձ.։)
relating all;
encyclopedian;
cf. Հանրագէտ.
· Calfa
Որ լինիցի պատմել զամենայն ըստ ամենայնի.
Յայսմ համայնապատում խոստովանութենէ իսպառ սրբեցայց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Համաջինջ.
· Calfa
ՀԱՄԱՅՆԱՋԻՆՋ որ եւ ՀԱՄԱՋԻՆՋ. Ըստ ամենայնի ջնջեալ, ջնջօղ, ջնջելով. բնաջինջ.
Համայնաջինջ թերեւս զբնաւ մերս առնել կարասցէ գաւառ. (Պիտ.։)
Համայնաջինջ եւ ամենասպառ զսերմն ծննդոցն կրճատեցեր. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
cf. Համանման.
· Calfa
Ըստ խնամութեան, կամ ըստ այլ ինչ՝ համանմանակի պատճառացն ընտանութիւնք են. (Փիլ. բագն.։)
Նմա հաւատասցէ եւ նորուն զաւակաց՝ համանմանակի ընտանութեամբ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
homonymously.
· Calfa
ὀμωνύμως comuni, veleodem nomine. Նովին անուամբ. միօրինակ կոչմամբ. անխտիր. եւ Հոմանունաբար.
Որոց անուանք երկաքանչիւրոց նոցա համանունաբար միմեանց կիրակոս ճանաչիւր. (Յհ. կթ.։)
Երկինք անուանեաց համանունաբար հրեղէն երկնից վերին յարկին. (Ոսկիփոր.։)
Ի վերայ ամենայն գողոց եւ գողութեանն անուն եւ պատիժ. (Շ. ընդհանր.։)
Հրեշտակք անուանին ամենայն երկնային դասապետութիւնքն համանունաբար։ Որպէս ձեռքն գործոց է պաշտպան, այսպէս եւ գործն նորին համանունաբար կոչի ի գրոց (ձեռք). (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զհամանունաբար ասիլն եւ քրիստոս եւ որդի եւ տէր. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ։)
to say again, to repeat, to twaddle, to say over & over again.
· Calfa
Կրկնաբանէ զառ յեսուաւ եւ եղելոց իրացն ի քաղեբայ. (Նախ. դտ.։)
Վասն կրկնաբանելոյ զասացեալսն ի մէնջ. (Խոր. առ արծր.։)
Եւ կրկնաբանէ՝ յաղագս կրկնակի դերութեան նոցա. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ յագի ի կրկնաբանելն։ Կրկնաբանելով զողորմութեան մաղթանսն՝ զխնդրուածսն գթալի առնէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.
· Calfa
կրկնաբանութեան իմն նմանեալ է, եւ յորդորական բանի. (Պիտ.։)
Զորոյ գերազանցութիւն՝ կրկնաբանութիւն կոչմանն յայտնէ. զի երգ երգոցն ասելն, եւ այլն. (Նախ. երգ.։)
Ուր պակասն էր, զայն լնոյր. եւ զկրկնաբանութիւնն, ի բաց վերացուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Զի մի՛ կրկնաբանութիւնս ի շատախօսութիւն կրթեսցի. (Նար. լ։)
Սրտի այրեցելոյ է ծուխ՝ կրկնաբանութիւնս։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ կրկնաբանութիւնն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
writing again;
twice written, transcribed, copied, written in duplicate.
· Calfa
Եզր սաղաթիէլ՝ Կրկնագիր դպիր օրինաց եւ եւ մարգարէից. (Մխ. այրիվ.։)
to write again, to copy, to transcribe.
· Calfa
Քաջահմուտ կամեցեալ լինել ընթերցողացն՝ կրկնագրեցա երկրորդով. (Խոր. ՟Բ. 65։)
twice condemned.
· Calfa
Վատնիչ արքուն գանձուց՝ կրկնադատ եւ անթափելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
first Sunday after Easter, Domenica in albis.
· Calfa
Օրս այս յարաբարդեալ անուն յինքեան բերէ, նոր կիւրակէ, եւ կրկնազատիկ։ Կրկնազատիկ ասի եւ այլն. (Տօնակ.։)
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
· Calfa
Կրկնակ բարեացն ծննդովք զուարճեալ. (Նիւս. երգ.։)
Կրկնակ իմն է բնութեանս սերոյ կազմած. (Նիւս. կազմ.։)
Կրկնակ հոսանս ընկալաւ. (Փիլ. լին.։)
Ոչ կարօտացեալ կրկնակին՝ միանգամայն իսպառ սրբեցայց. (Նար. ՟Լ՟Բ. իբր կրկնութեան։)
ԿՐԿՆԱԿ. ա.գ.մ. Կրկնապատկեալ. Ծալեալ. եւ Ծալք. կուղ. կրկնուած. եւ Կրկնելով. կրկնակի. եւ Կրկին, այսինքն դարձեալ.
Նկատել զջիլս եւ զերակս, կամ եթէ զկրկնակս եւ զհով հանդերձին. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Կրկնակս պատմէ զմիոյ արարածոյ զկազմուածսն. (Վրդն. ծն.։)
Այլ եւ եօթնիցըս չափ կրկնակ, դարձցի ի ծոց իւր հակառակ. այսինքն եօթնապատիկ. (Շ. եդես.։)
Ո՛վ ընդ մարդկան կրկնակին.
կրկնակք. (՟Ա. ՟Բ. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Զ. ՟Լ՟Բ. ՟Կ՟Դ. ՟Ճ՟Ի՟Ը. Սարկ. տոմ.։)
Ի կրկնակէ մի ըստ միոջէ շարադրեցան։ Ի կրկնակին ՟Ա. (՟Բ. ՟Գ. ՟Ը. լինին սոքա հնդետասան։ Բաղկանայ ի քառաց եւ ի միակաց կրկնակաց. Փիլ. լին. ՟Գ. 42. 56։)
ԿՐԿՆԱԿ՝ ըստ տոմարագիտաց է Զոյգ մի աւուրց յաւելեալ ի հայկական ամսոյ միոյ բաժանելոյ ի չորս հաւասար եօթնեակս, որ լինին ՟իը. եւ կրկնակաւ, ՟լ.
զի՞նչ է կրկնակ. աւելիք են, որ քան զշաբաթս (քառեակս) երկու աւուրքն. զոր ի վերայ միւսոյն (յաջորդ ամսոյ) ածեմք, մինչեւ շաբաթանայ. (Տօմար.։)
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
ԿՐԿՆԱԿ, կամ ԿԸՐԿԸՆԱԿ" ըստ քերականաց, որ եւ ԿՐԿՆԱՒՈՐ, են Բաղաձայնք կիսաձայնք, որք փակեն յինքեանս զզօրութիւն երկուց տառից. զոր քրինակ են ըստ թրակացւոցն ի յն. ζ, ξ, ψ . ուր հայ թարգմանն յարմարեալ է ի մեզ այսպէս.
Կրկնակք են ութ. զ. լ. խ. չ. ջ. ռ. շ. ց։ Եւ կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց (այսինքն բաղաձայնից) բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայ ի սէէ եւ ի գայէ. եւ այլն. ուր այլք ի մեկնչաց յաւելուն եւ զսոսա. ժ. ձ. ղ. ճ. եւ այլն։ Այլ տիրապետ խօսելով՝ ի մեզ չի՛ք կրկնակ, եթէ ոչ գուցէ ռ, իբր կրկին րր. եւ ց, իբր ձս, կամ սձ։ Բայց յայլ լեզուս իրաւամբք կրկնակ կարծին եւ շ, խ, ղ, ձ, ժ, եւ այլն. զի կրկին տառիւք հնչեն եւ գրեն, զոր օրինակ ի լտ. sc, ch, ll, ts, zz եւ այլն։ Թող զտառդ փ, իբր բհ. որ ի լտ. ph, հնչեալ ֆ, ի յունական բառս։
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
· Calfa
թլպատեսցես զորդիսն իսրայէլի կրկնակի. (Յես. ՟Ե. 2։)
Ի կրկնակի թագաւորելն։ Դառնայ կրկնակի. (Յհ. կթ.։)
Կրկնակի ծննդեամբ. (շար. այսինքն ի մկրտութեան, որ եւ վերստին ծնունդ աւազանին։)
Եթէ ոչ էր արբեալ կրկնակի քացախ զանգեալ ընդ լեղւոյ. (Նար.։)
Ըստ կրկնակի ծննդեան յարգանդի մարց, եւ ի ջուրս հոգեւոր սուրբ աւազանին. (Խոսր.։)
Կրկնակի պատմել. (Ոսկ. ես.։)
ԿՐԿՆԱԿԻ διπλῆ, διχῆ dupliciter. կրկին օրինակաւ. երկակի. երկպատկաբար. երկու կերպով.
կոչելդ՝ կրկնակի իմանի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Ունի ենթակայ, ունի եւ կատարումն. եւ զիւրաքանչիւր ոք ի դոցանէ կրկնակի. (Սահմ. ՟Ե։)
Կրկնակի դնէ զօրութիւն սորա. (Շ. բարձր.։)
Կրկնակի զբան սիրոյն առաջի դնելով. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Կրկնակի բարդեալ. (Իբր երկու խաթ. Նար. ՟Ի։)
ԿՐԿՆԱԿԻ. ա. διπλοῦς duplex, duplus. Կրկին. երկեակ. եւ Կրկնապատիկ. երկու, երկու կերպ.
զկրկնակի ընթացս կենաց մերոց։ Ըստ կրկնակի վտանգից. (Խոսր.։)
Կրկնակի ողբումն։ Դէմքկրկնակի կերպից. (Նար. ՟Ժ՟Է. լ։)
Յիսունքն կրկնակի՝ կիզանին (առ եղիայիւ). (Մագ. լ։)
Ռընկացն կրկնակի տանջանք. (Սարկ. լս.։)
կրկնակի սփոփանք։ Կրկնակի իրաւամբք. (Պիտ.։)
Եկն ել ի խաչ յիսուս. բայց ո՛չ մեկնահանդերձ էր. կրկնակի մի զիւրեւ ունէր. բաժանեցին զկրկնոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.
· Calfa
δικαιόω justifico Տալ արդարանալ, որպէս արդար եւ սուրբ կացուցանել, կամ համարել. իրաւունս տալումեք.
Արդարացուսցեն զարդարն, եւ պարտաւորեսցեն զամպարիշտն։ Արդարացուցանեն զամպարիշտն վասն կաշառոց. Մերձ է, որ արդարացուցանէ զիս։ Արդարացոյց զանձն իւրապստամբութիւնն իսրայէլի առ ուխտազանցութեամբն յուդայ։ Արդարացուցեր զնոսա յոյժ քան զքեզ։ Արդարացուսցէ զդատաստան իմ։ Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Դուք էք՝ որ արդարացուցանէք զանձինս առաջի մարդկան։ Կամեցաւ զանձն արդարացուցանել։ Զի եղիցի նա՛ արդար, եւ արդարացուսցէ զայն՝ որ ի հաւատոցն Յիսուսի. Զոր կոչեացն, ըզնոսին եւ արդարացոյց. եւ զորս արդարացոյցն, զնոսին եւ փառաւորս արար. եւ այլն։ Յորոց յայտ է, զի մարդ զմարդ արդարացուցանէ ջատագովելով. եւ Աստուած զմարդ՝ սրբելով. որպէս եւ մարդ զԱստուած փառաւոր առնելով. ըստ այնմ.
justifying, justificative.
· Calfa
Որ արդարացուցանէ (ըստ ամենայն առման).
Արդարացուցիչ զօրութիւն տեառն. (Տօնակ.։)
truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.
· Calfa
Է արդարեւ լուեալ մեր զայդ ամենայն. (Փարպ.։)
Դառնայր յարդարեւն Աստուծոյ։ Երիցս միակի՝ արդարեւ էին։ Փոխանցելի է մեզ այժմ յարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին աստուածաբանական գոյանունութիւն. (Դիոն.։)
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
· Calfa
ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆ. δικαίωσις justificatio Արդարացուցանելն, կամ արդարացուցիչ. եւ Արդարանալն. մաքրութիւն. սրբութիւն.
Արդարութիւն տեառն ուղիղ է։ Ուսո՛ ինձ զարդարութիւնս քո։ Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց։ Դատեցարո՛ւք արդարութեամբ ի մէջ առն եւ եղբօր իւրոյ։ Որ դնայ արդարութեամբ, գտցէ օգնականութիւն։ Արդարութեամբ եւ ամբծութեամբ։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Յորժամ դարձցի արդարն յարդարութեանց իւրոց, եւ արասցէ յանցանս, եւ այլն։ Ապա ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆ, որպէս առանձին առաքինութիւն՝ է Հաւասարութիւն իրաւանց.
Ճշմարիտ արդարութիւն յամենայնի կազմ կայ, հարթ հաւասար. վասն այնորիկ արդարութիւն անուանի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Արդարութիւն է հասարակութեան բաշխօղ ըստ արժանաւորութեան՝ ոչ միայն յարտաքին իրաւունս եւ ի դատաստանս, այլեւ յանձինս մեր. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Է։)
Այլ որպէս հանրական առաքինութիւն՝ է Ուղղուի, եւ ամենայն գործ բարի.
Արդարութեան անուն մի է, բայց զամենայն պարունակէ յինքեան զմասունս բարեաց։ Ամենայն բարեաց անուն արդարութիւնս. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. մտթ.։)
Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց. (Հռ. ՟Ե 18։) որ ի ՟Դ 25. թարգմանի,
Ի քէն է քաւութիւն, եւ ի հրամանաց քոց արդարութիւն։ Զարդարութիւնն քո մեզ շնորհեցեր։ Արդարութիւն թլփաթութեանն. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
Եւ ոչ մի շաւիղ կամ ցուցումն գոյ յասացեալսդ, որ զարդարութիւն ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա 21։)
cf. Արդի.
· Calfa
ԱՐԴԵԱՆ παρών, ἑν τῷ παρόντι paesens, impraesentiarum որ եւ ԱՐԴԱՅԻՆ, ԱՐԴԻ. այսինքն Այժմու. Այժմեան, ներկայ, առաջիկայ. հիմնակուան.
Յարդեան ժամանակիս։ Որպէս եւ այժմ եւ արդեան ժամուս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել.։)
Ոչ յարդեան ժամանակի, այլ ի սկզբան լինելութեանն։ Մինչեւ յարդեանս ամանակ։ Արդեան տարակուսանացս։ Արդեանս աղէտք. (Պիտ.։)
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
· Calfa
ἅν, ὅντως, πάντως utique, equidem, omnino, vere, certe այսինքն Արդեամբք. կամ որ նոյն է ըստ իմաստից՝ որպէս կրճատել յոգնականն ձայնիս ԱՐԴԱՐԵՒ, նոյն ընդ նմին. այսինքն Յիրաւի. անշուշտ. ինձ այսպէս թուի, ստուգապէս. ամենայնիւ. հետեւաբար. իսկապէս. այո. ապաքէն. իրաւ, իրաւցընէ, ի հարկէ, կարծեմ թէ. cf. ԹԵՐԵՒՍ.
Ոչ կամիմ արդեօք զբախումն դրանդ թէ եւ մանանայ իցէ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Չէի արդեօք արժանի համբուրել զորդեակս իմ. յն. չարժանացայ. (Ծն. ՟Լ՟Ա 28։)
Մոռանայցէ՞ք արդեօք զհոգեւոր օրհնութիւնդ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գնա՛ արդեօք, եւ ընդ այգն եկեսցես փութով։
Գնա՛ արդեօք ոռոգեա՛ դու, եւ ի գիշերի ոռոգեմ եւ ես. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Դ։)
Ես յառաջագոյն մեռեալ ելի յաշխարհէ, եւ նա արդեօ՛ք մեռաւ. (Վրք. հց. ՟Է. ձ. (տպ. արդ։))
Արդեօք բերեմ զնա. եւ յարուցեալ գնաց. անդ. (տպ. այժմ։) Եւ թէ ննջեալ է իմ, արդեօք ննջէ ասասցես. (Անդ. ՟Թ. (տպ. արդ։))
already, even now;
before.
· Calfa
Անցին արդէն զճանապարհաւն, զոր պատուիրեցեր նոցա. (Օր. ՟Թ 12։)
Գայ ժամանակ, եւ արդէն իսկ է. (Յհ. ՟Ե 25։)
Համար տալոյն ժամանակն ո՛չ է արդէն, այլ առ յապայ. (Լմբ. տնտես.։)
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
· Calfa
ԱՐԴԻ, դիք, դեաց. ա. գ. ὀ, ἠ τὸ ἅρτι, νῦν, παρών recens, nuperrimus, praesens Արդեան. այժմու. առաջիկայ. ներկայ. եւ յոքն. Առաջիկայ մարդիկ, իրք, կամ կեանք կամ ժամանակք. ...
Բարի գործս ստանան անձանց՝ զարդիս եւ զապառնին. (Յճխ. ՟Ը։)
Զաւետիս կենաց ունի՝ զարդիս եւ զհանդերձելոցն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ 8.) իմա՛ ըստ յն. կենացս արդեաց եւ հանդերձելոց։ Սոյնպէս են եւ յետագայքդ իբր սեռական բառիս Արդ.
Ամենայն օգտի եւ պիտոյից՝ արդիս եւ հանդերձելոցն. (Խոսր.։)
Մի՛ ինչ ապաստան լինիջիք յառաջին յաղթութիւն, քանզի յարդի գալ հասանելդ ձեր ի վերայ՝ մեծ զօրավիգն ունիմք զԱստուծոյ օգնականութիւնն. (Ոսկ. ես.) լինի իբր մ. կամ ա։
Հարթակեմ.
· Calfa
Կենդանագիր մշտակայիցն (աստեղաց) առշեղ շրջագայի, եւ ընթացօղն զիւր արգակեալ ըստ իւրում բնութեան որակադրէ. (Շիր.։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
· Calfa
որպէս եւ (Վանակ.) ի տարեմուտն ասէ.
Արեդ, որպէս թէ յառնեն բոյսք. (կամ) Արի՛ ասէ հիւսիսի, եւ ե՛կ հարաւ. որ է գարնան ամիսն. (կամ) Արեգակն, մեծ ակն ասի, կամ լուսոյ ակն։
Աւետարանեցաւ մարիամու, որ օր տասն էր արեգ ամսեան, որպէս եւ զաքարիայ՝ որօր տասն էր հոռի ամսեան ... ծնաւ նա (Քրիստոս) որ օր վեց էր քաղոց ամսոյ, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ (Վրդն. պտմ. գրէ ի թուին հյ. չ.) Ի ՟Ժ՟Ը մարտի, եւ ի ՟Ժ ի յարեգի՝ հին զուգիւըն. այսինքն ըստ հին համեմատութեան առ ժամանակօք թարգմանչաց. որ եւ է անշարժ հաշիւ յայսմաւուրաց։
objection;
proposition;
purpose.
· Calfa
Ծածկել կամեցաւ զառարկութեան զգիւտն։ Առարկութեանն իմաստութեան միտ դնելով։ Ի միում առարկութեանս այսմիկ՝ ե՛ւ փորձութիւն աշխատութեան երկոց, եւ պարտութեան վնասն կայ. (Փիլ. սամփս.։)
Ձեռնարկութիւն եւ խնդիր առարկեալ ի լուծանել։ (Պերիարմ. բան. ՟Ժ։)
Առանց նախադասութեանց կամ առարկութեանց թէ ասասցես. (Անյաղթ պերիարմ.։)
փոխանակ գրելոյ ըստ յն. Փոխառութիւն. իսկ ըստ հյ. ձայնին լինի որպէս Ի մէջ արկումն. կամ որպէս Պատահումն ի վերայ եկեալ.
Չար՝ առարկութիւն է. ոչ ոք առարկութիւն գոյացութիւն է. (Նիւս. ամենայն չար.։)
Առարկութիւն, այսինքն արկումն ի բնութիւնս. որպէս յանօթ արկեալ իրս ինչ՝ օտար է, եւ ո՛չ յանօթոյն բնութենէ, այսպէս չարութիւն եւ այլն. (Շ. ամենայն չար.։)
Եւ այս առարկութիւն չարչարանաց եւ կապանաց ընդերկարէր։ Տարերք եւս յեղափոխեցին ի մեզ զդառն առարկութիւն չարի. (Յհ. կթ.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
excess, exaggeration.
· Calfa
Վասն յոյժ առաւելազանցութեանն եւ ոչ հատուցումն համարին հնարս ընդունել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Քերթողն հոմերոս՝ բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի. նոյնօրինակ եւ զայն՝ որ յուսովն վարի, մարդն (զի ենովս է մարդ, իբր ինսան) ըստ առաւելազանցութեան անուանեաց. (Փիլ. իմաստն.։)
ὐπερβολή, ἑξοχή. exsuperatio, excelsus, excellentia, eminentia, praestantia. Զանցումն ըստ չափ. առաւելութիւն. գերազանցումն ըստ չափ. առաւելութիւն. գերազանցութիւն. չափազանցութիւն, շատութիւն, մենծութիւն, մասնաւորութիւն.
principally, especially, chiefly, rather.
· Calfa
Առաւելապէս պայծառացուցանել, կամ ուրախ լինել, աճել, զայրանալ, երկեցուցանել, կամիլ, գոհանալ. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար.։ Ճշ.։)
Մարդ՝ ընտանի կենդանի ի բնութենէն, եւ առաւելապէս՝ որ ինչ միանգամ ըստ աստուածային օրինացն է զարդարեալ վարուք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)
greedy, eager;
avaricious.
· Calfa
Պարտ է վերջանալ յառաւելաստաց շաղփաղփութեանց. (Արիստակ. գրչ.)
to favour, to advantage;
to increase, to augment, to enlarge, to grow, to multiply, to accumulate, to amass;
to raise, to enhance.
· Calfa
ԱՌԱՒԵԼՈՒՄ, ելայ. περισσεύω, πλεονάζω, ὐπερέχω. abundo, supero, redundo, augeor, praesto որ եւ ասի ԱՌԱՒԵԼԱՆԱԼ, ԱՌԱՒԵԼԱՆԻԼ, եւ ԱՌԱՒԵԼԻԼ. Առաւելեալ լինել յո՛ր եւ է կարգի. էւելնալ, շատնալ, մենծնալ.
Զամենայն շնորհս առաւելուլ ի ձեզ. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 8։)
Առաւելու զբեղմնաւորութիւն. (Պիտ. ՟Է։)
Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն։ Ոչ՝ եթէ ուտեմք, առաւելումք ինչ։ Դիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Առաւելուցուք յամենայն գործս բարութեան։ Որ բազումն առ, ոչ առաւելաւ։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանս առաւելաւ։ Տոհմն նորա ոչ առաւելաւ իբրեւ զորդիսն յուդայ։ Առաւելեալ եմ ուրախութեամբ։ Այլ իմ առեալ զամենայն, եւ առաւելեալ եմ. եւ այլն։
growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.
· Calfa
Առաւելութիւն հաւուց, կամ բերոց, բարեաց, բարերարութեան, տանջանաց, բոցոյ, երկիւղի, պարտուց, ժամանակաց. եւ այլն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Յճխ. Եզնիկ.։ ՃՃ.։ Շ. ամենայն չար.։ Նար. եւ այլն։)
Ամենայն ուրեք առաւելութեամբ տարերացդ (կամ որակութեանց) վտանգի յերկաքանչիւրոց ծայրիցն առաւելութենէ. (Պիտ.։)
diurnal, daily.
· Calfa
Այսպէս հանապազ զառաւուրն ի ցանկութիւն վարէ, եւ զյոյսն յապա առնէ ի մէնջ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
morning, early;
— ժամերգութիւն, matins.
· Calfa
Առաւօտեան սուրբ կանայք. եւ այլն. (Շար.։)
cf. Առաւօտ առնեմ.
· Calfa
Որք առաւօտեն առ նա, լցցին ուրախութեամբ. (Սիր. ՟Դ. 13։)
Առաւօտէ հոգին առ աստուած, յորժամ յաղջամուղջ խաւարէ արտաքս ելանէ։ Յառաւօտելն առ նա՝ յառնելով ի մեղացն. (Լմբ. սղ.։)
իբր Առաւօտանալ.
morning, early;
յառաւօտինսն, every morning.
· Calfa
Յառաւօտին պահուն։ Ըստ առաւօտին զոհին։ Վասն առաւօտին օգնականութեանց։ Զողջակէզս առաւօտինս։ Առիցն առաւօտնոցն։ Աստղ պայծառ առաւօտին. (Ել. ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ի՟Թ. 41։ Սղ. ՟Ի՟Ա. 1։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 35։ Անգ. ՟Բ. 15։ Յայտ. ՟Ի՟Բ. 16։)
Աղօթից պէտք են, մանաւանդ առաւօտին աղօթից, եւ ցայգութեանց. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
very early in the morning.
· Calfa
Ամենայն առաւօտոյ՝ նորագոյն սկիզբն չարեաց առնէին. (Լաստ. յիշ.։)
adj. s. envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
· Calfa
Եւ ոչ առաքեալ մեծ քան զայն՝ որ առաքեացն զնա. (Յհ. ՟Ժ՟Գ. 16։ Որպէս եւ զքրիստոսէ՝ որ կոչեցաւն հրեշտակ մեծի խորհրդոյ, ասի.)
Նայեցարո՛ւք ընդ առաքեալն եւ ընդ քահանայապետն, եւ այլն. (Եբր. ՟Գ. 1։ Եւ վասն անդէպ պատգամաւորի ասի.)
ԱՌԱՔԵԱԼՔ կոչին սեպհականեալ անուամբ երկոտասան աշակերտք քրիստոսի, եւ լայնաբար եօթանասունքն, եւ աշակերտեալքն նոցա, կամ առ նոքօք երեւելի քարոզք բանին. որպէս եւ Լուսաւորիչն մեր, եւ նմանօղք նորա.
Ընրեաց ի նոցանէ երկոտասանս, զորս եւ առաքեալս անուանեաց։ Զորս եդ աստուած յեկեղեցւոջ, այս են. նախ՝ զառաքեալս։ Նշանք առաքելոյ գործեցան ի ձեզ. եւ այլն։
apostolically.
· Calfa
Վարին առ այսոքիւք՝ եւ առաքելական ձայնիւն, ոչ առաքելաբար իմանալով. (Առ որս. ՟Ժ։)
Առաքելաբար հրաման տալ, կամ տալ զողճոյն, կամ տալ զհոգի, կամ զլոյս աւետարանին յանձինս ընդունել, կամ իմանալ. (Յհ. իմ.։ Խոսր.։ Խոր. ՟Գ. 60. եւ Խոր. հռիփս.։)
who does or lives after the manner of the apostles;
— մատեան, the Acts of the Apostles.
· Calfa
Յառաքելոց գործեալ, այսինքն ձեռնադրեալ. կամ Գործող իբրեւ զառաքեալս. առաքելաշնորհ.
apostolic.
· Calfa
Սովաւ շրջէին առաքելականացն լծակցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
companion of the apostles, companion of mission.
· Calfa
որպէս են նոքա քաղաքացիք, նմանապէս եւ եղեն առաքելակից. (Եպիփ. ծն.։)
who has the sign of the apostles;
who performs miracles like the apostles.
· Calfa
Որ նշանակէ՝ պատմէ զառաքելոց զգործս եւ զնշանս. եւ Որ առնէ զնշանս հանգոյն առաքելոց.
Առաքելանշան քահանայքն բժշկէին զխեղեալս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
who has the gifts of the apostles.
· Calfa
Առաքելաշնորհ վարդապետութիւն. (Փարպ.) իմա՛ նաեւ շնորհեալ կամ աւանդեալ յառաքելոց։
mission;
apostle-ship.
· Calfa
Եթէ մարմնական առաքելութեամբ առաքեալ զնա իմանայցես։ Առաքելութիւնն (քրիստոսի) ոչ տեղական ինչ փոփոխումն, այլ զտնտեսութեանն յայտնութիւն ցուցանէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
Մի՛տ դիր, զիա՞րդ ի դէպ ժամանակի է առաքելութիւն։ Մեծ էր ցուցումն ի նմանէ առաքելութեան. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Առ հեղիաս առաքելութիւն աստուածային հրամանատարութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
who fills the office of anapostle.
· Calfa
Երանելին թեկղ ի պարուն կանանց առաքելուհի. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։ եւ ՃՃ.։) ուր վասն փոտինայ գրի Առաքեալուհի.
Քորս կանայս զառաքելուհի կանանցն ասէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
· Calfa
ի ձայնէս աք. այաք. իբր յոտս հանել) ἁποστέλλω, ἑξαποστέλλω , ἑπαποστέλλω, πέμπω. mitto, dimitto. եւ այլն. Դնել զոք ի ճանապարհ. արձակել ի տեղի ուրուք. յղել զմարդիկ կամ զիրս կամ զբան կամ զգիր. ուղղել. կարգել. արկանել. ձգել. խրկել, խաւրել. որ է յղել, յուղի արկանել.
Առաքեաց յակոբ հրեշտակս յառաջ քան զինքն առ եսաւ։ Պատարագս առաքեաց եսաւայ եղբօր իւրում։ Առաքեաց առ նոսա բանս խաղաղութեամբ։ Առաքեաց առ նա հրովարտակս. եւ այլն։
Առաքել զամենայն պատահարս, կամ զմահ, զբարկութիւն, զձեռն, զնետս, եւ այլն։
Առաքեմ զաղօթսն տէրունականս նմին գան մահու. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Շառաւիղս ի խոնարհ առաքեալ ոստքն. (Նար. խչ.։)
Զպտուղ ըղձից առաքել առ քեզ։ Զայս ձայն մաղթանաց յերկինս առաքել. (Նար.։)
Որ զյորդանանու սրավարժ վայրեկութիւն ի թիկունս առաքեցեր. այսինքն յետս դարձուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Պատգամին սինայ՝ որ ի տէրունեանցն արտաքս առաքիւր. այսինքն ելանէր. (Նար. ՟Ղ՟Թ։)
valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.
· Calfa
ԱՌԱՔԻՆՈՒԹԻՒՆ. ἁρετή. virtus. որ եւ ՔԱՋՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս Արիութիւն. արութիւն. ժրութիւն. աջողակութիւն յառաքինի գործս ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ. գործ արդիւնական. բարեգործութիւն. մեծագործութիւն. բարեպաշտութիւն. լաւութիւն. արարք գովելի առաջի աստուծոյ եւ մարդկան.
Առաքինութեան նշանակ ոչ կարացաք ցուցանել։ Եթէ զարդարութիւն ոք սիրէ, վաստակք նորա առաքինութիւնք են. (Իմ. ՟Ե. 13։ ՟Ը. 7։)
Յետ այսր ամենայնի առաքինութեանց յովսիայ. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 25. 33։)
Մայր իմաստասիրութեան՝ առաքինութիւն է. վասն զի ի ձեռն առաքինութեան ստանամք զիմաստասիրութիւն. Որ ըստ առաքինութեան կեայ, ոչ տրտմի. (Սահմ. ՟Ը։)
Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն՝ եւ աստուծոյ տալովն, եւ մեր ջանալովն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրիել. (Խոսր.։)
Առաքինութիւն՝ ունակութիւն նախայօժարական՝ գործաւորական բարւոյ. (Ոսկիփոր.։)
πολίτευμα. conversatio որպէս Քաղաքավարութիւն, իմա՛ ընտիր քաղաքականութիւն, կամ կենակցութիւն.
mission, emission.
· Calfa
Առաքմամբ սրբոյ հոգւոյն յանապատէ կոչեցար։ Որ զառաքումն առ ի հօրէ եւ ի հոգւոյդ բանին յաշխարհ. (Շար.։)
to bring, to carry;
to present, to offer.
· Calfa
Այսմ օրինակ առբերելով. (Շ. խոստ.։)
Զպսակս անապականս առբերելով ի հօրէ լուսոյ. (Շար.։)
Զանմահ կենդանութիւն մահկանացուացս առբերելով բաշխէր. (Անան. եկեղ։)
Առբերելով ի քեզ զերկնաւոր անմահ թագաւորն. (Թէոդոր. խչ.։)
Զյաղթանակ փառացն յիսուսի յայնժամ ի քեզ լրմամբ առբերեալ. (Նար. խչ.։)
pattern, sample, specimen.
· Calfa
Նպաստ եւ սատար գնելոյ. միջնորդ եւ առիթ կամ օրինակ գնելոյ զվաճառս.
Որպէս որք վաճառ առնիցեն, զառգինն ի միջի դնեն, նոյնպէս եւ աստուած առաջի քո եդ զաշխարհս, զի յերեւելեացս գնեսցես զհաւատսն ի նա. (Ոսկ. ես.։)
broker, agent.
· Calfa
ἕμπορος mercator Առօղ եւ գնօղ զվաճառս. վաճառական. ասի եւ ԱՌԻԹ, իբր առիչ. (գուցէ նաեւ որպէս Միջնորդ՝ ըստ հյ. առման)
Քանան թարգմանի առգնօղք կամ առիթք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 65. եւ 77։ Մխ. բարուք.։)
Քանանացի, որ է առգնօղ, մի՛ մտցէ ի տուն. (Զքր. ծործոր.։)
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
· Calfa
ԱՌԵՂԾԱՆԵՄ ἁπαγγέλλω. enarro, indico, λύω, solvo որ եւ ԱՌԵՂԾԱՆՈՒԼ, եւ ԱՌԵՂԾՈՒԼ. Քակել կամ լուծանել, այսինքն մեկնել զխրթնաբանութիւն, զառակս, զհանելուկս. հանելուքը մեկնել.
Եթէ առեղծանելով առեղծանիցէք զնա ինձ. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 12=14։)
dissolution;
explication;
enigma, proverb;
— **** ***, to propose an enigma or charade, to tell a parable, to proverb.
· Calfa
Մարգարէքն քո առեղծուածս մարգարէանային. (Լմբ. ատ.։)
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
· Calfa
Յաղագս դատաստանաց առեւանկաց. (Մխ. դտ.։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
· Calfa
ԱՌԷՉ ԱՌԷՋ թ. էրիզ στήμων stamen Երկայնութիւն կտաւոյ ոստյնանկա, որոյ լայնութիւնն կոչի Թեզան. առէչք, հինք. եբր.
Նմանութեամբ՝ եւ Գործած սարդի. եւս եւ Երկայնութիւն բանակի զօրաց.
Հարին զառէջս բանական ... ի լայնութիւն ... եւ յերկայնութիւն. (Յուդթ. ՟Է. 3.) (գտանի եւ օրինակ, զառաջս) յն. ձգտեցին զբանակս։
adj. s. assistant.
· Calfa
Օրինակ առընթերակայից լինէր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Սկսաւ լուանալ ի ջուրն առընթերակայ. (Վրք. հց. ձ։)
Տան յառընթերակայ պարունակ սարկաւագացն զգիտութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
Փոխանակ առընթերակայիցս խոստանայ զառյապայսն։ Առընթերակայ կեանք. Իսիւք.։
Առժամանակեան ասէ զառընթերակաց կեանսս. (Իսիւ.)
to throw, to push;
to despise, to abandon.
· Calfa
Զամենայն քամահաբար ի բաց առընկեցեալ. (Պիտ.։)
to occasion, to cause, to produce, to engender.
· Calfa
Որ զկոյսն ինքեան առթել փափագէր (տրդատ), ի քրիտոսէ առթեցաւ։ Տենչայր առթել ինքեան զհռիփսիմէ, որ զնայն է առթելոց իւրում փեսային։ Զի պօղոսէ առթեալն քրիտոսի հարսն. (Խոր. հռիփս.։)
Որ զփեսային երկնաւորի ըզսէրն առթէ հարսին կուսի. (Յիսուս որդի.։)
Լսել եւ մեծի հարսնածուին պօղոսի եւ զգուշութիւն առթելոցն (կամ առըթեցելոյն). (Սարկ. քհ.։)
Միջնորդ հարսնածուքն գան եւ առթեն զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
Թշնամին առթէ զերանութիւն (հալածելոց). (Բրս. հց.։)
new found, recent, new fashion.
· Calfa
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
· Calfa
Առժամայն վաղվաղակի ամենայն իրացն եղելոց խելամուտ լինէր։ (Կորիւն.)
Եւ հրամայեալն գոյանայր առժամայն։ (Խոր. հռիփս.)
Փութանակի եւ առժամայն կամէին յառնել։ (Փարպ.)
Առժամն. նորոգ. եւ Առժամանակ մի. եւ Ի դէպ ժամու.
Չէր ինչ հեռի ժամանակաւ ծնեալ, այլ առժամայն։ (Իգն.)
Առ ժամն այն. առ ժամս. ի պահու անդ. յայնմ ժամանակին. ան ատենը.
Նոքա առժամայն ոչ մեծ ինչ կարծէին լինել զանհնազանդութիւնն։ Առժամայն վասն բանին աստուծոյ ոչինչ խօսէր։ Իսկ նա առժամայն ըստ կարծեաց նոցա անկատարելագոյն խօսէր։ (Ոսկ. յհ. Ա. 29)
Նորք եւ առժամայն։ Միւ եւս եղիցին քեզ աստուածք առժամայնք։ Ոչ է ամենայն առժամայն ընդ արեգակամբ։ (Օր. ԼԲ. 17։ Սղ. ձ. 10։ Ժղ. Ա. 10)
Զայսօրդ՝ որ ասէ, ոչ եթէ առժամայն ինչ է, այլ մշտնջենաւոր։ (Կոչ. ԺԱ)
Ոչ միայն յառաջագոյն գուշակելոցն, այլեւ առժամայն նշանակաւ մոգուցն եկելոց թագաւոր ճանաչիւր։ (Ագաթ.)
Առժամեան. իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանցի. որ ինչ առ ետեզ.
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն։ (Անյազթ. բարձր.)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զառժամայն ժամանակն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին։ (Եղիշ. խաչել.)
s. pl. the present world, things temporal;
the moderns.
· Calfa
παρόντα. praesentia. Այժմուքս. առժամանակեայք. անցաւոցք. որ եւ ԱՌԺԱՄԱՅՆՔ.
Յերկուս յաւիտեանս զկեանս մեր բաժանեաց աստուած. յառժամայս, եւ ի հանդերձեալ կեանսն։ Յամենայն ուրուք զառժամայս, եւ զկենցաղական հոգս զայս տեսանես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. 37։)