Entries' title containing նա : 6571 results

Ռուսաբնակ, աց

adj.

dwelling in Russia.

· Calfa


Ռօշնա

s. bot.

marcasite, iron-pyrites;
matricaria, feverfew, cardiaca, mother-wort.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Պրս. [arabic word] rōšanā «լուսաքար», ծա-գում է ❇ rōšan «լուսաւոր, պայծառ» բառից, որից և նախորդ ռօշան «պայծառ» բառը։ Սրա ընկերներն են ռոշնական, ռո-ճիկ։ Բուն ծագման, հնդևրոպական ցեղա-կիցների և հայերէն համապատասխան բը-նիկ ձևերի վրայ տե՛ս լոյս բառի տակ։-Հիւբշ. 275։

NBHL (1)

Լուսոյ քար, մարզաշիշայ, մարգաշիդա թաշը. ռօշնա կամ ռուշինա. (Բժշկարան.։)


Սագունակ

cf. Այսգունակ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Այսգունակ.


Սալանամ, ացայ

vn.

to petrify, to become stone, to harden into stone.

· Calfa

NBHL (1)

πήγνυμι compingor. Լինել իբրեւ զսալ կամ որպէս զքար. կարծրանալ. խստանալ. քարանալ. պաղիլ որպէս զսառն.


Սակաւաբնակ

adj.

thinly inhabited;
unpeopled.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սակաւուց բնակեալ. ուր սակաւ իցեն բնակիչք.

Զի մի՛ թափուր, եւ կամ սակաւաբնակ մնասցէ ի մարդկանէ. (Լծ. նար.։)


Սակաւագնաց

adj.

used by but few passengers.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ որ սակաւք գնան. ճամբորդը քիչ.

Ի տեառնէն իսկ խոստովանեալ, զի նեղ եւ սակաւագնաց (է) շաւիղ, որ ի յաւէժն տանի ի կեանս. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Սակաւաժամանակ

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (4)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)

Մարդ ի մարդոյ առնլով զտէրութիւն սակաւաժամանակեան. (Խոր. ՟Բ. 70։)

ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. ὁλιγοχρόνιος, βραχυχρόνιος breve tempus durans, exigui temporis. ոպր եւ ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ, ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. Ոյր ժամանակն եւ տեւողութիւն էսուղ. սակաւորեայ.


Սակաւաժամանակեայ

adj.

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (4)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)

Մարդ ի մարդոյ առնլով զտէրութիւն սակաւաժամանակեան. (Խոր. ՟Բ. 70։)

ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. ὁλιγοχρόνιος, βραχυχρόνιος breve tempus durans, exigui temporis. ոպր եւ ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ, ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. Ոյր ժամանակն եւ տեւողութիւն էսուղ. սակաւորեայ.


Սակաւաժամանակեան

adj.

of short duration, temporary.

· Calfa

NBHL (4)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)

Մարդ ի մարդոյ առնլով զտէրութիւն սակաւաժամանակեան. (Խոր. ՟Բ. 70։)

ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՍԱԿԱՒԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. ὁλιγοχρόνιος, βραχυχρόνιος breve tempus durans, exigui temporis. ոպր եւ ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ, ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. Ոյր ժամանակն եւ տեւողութիւն էսուղ. սակաւորեայ.


Սակաւախնամ

adj.

requiring but little care.

· Calfa

NBHL (2)

Որ սակաւ խնամաց պէտս ունի. ոչ շատ խնամեալ.

Արմատս ինչ ինքնաբոյսս եւ սակաւախնամս. (Արծր. ՟Ա.)


Սակաւանամ, ացայ

vn.

to lessen, to grow less, to diminish, to decrease, to be reduced.

· Calfa

NBHL (2)

Սակաւաւոր մնալ. պակասիլ թուով.

Թէ թողում զսա (ասէր սատանայ), սակաւանայ կողմն իմ. (Վանակ. յոբ.։)


Սակաւժամանակեայ

cf. Սակաւաժամանակ.

· Calfa

NBHL (6)

Մարդ տկար եւ սակաւժամանակեայ (կամ եան). (Իմ. ՟Թ. 5։)

Զամենեսին սակաւժամանակեայսն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 20։)

Որպէս եւ մեզ կիրս կրի սակաւժամանակեան (յն. ի սակաւժամանակի). (Ոսկ. ես.։)

Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)

Տ. եւ ԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ, որպէս սեռ. ժամանակի։

ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. cf. սակաւաժամանակեայ. ὁλιγοχρόνιος.


Սակաւժամանակեան

cf. Սակաւաժամանակ.

· Calfa

NBHL (6)

Զամենեսին սակաւժամանակեայսն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 20։)

Մարդ տկար եւ սակաւժամանակեայ (կամ եան). (Իմ. ՟Թ. 5։)

Որպէս եւ մեզ կիրս կրի սակաւժամանակեան (յն. ի սակաւժամանակի). (Ոսկ. ես.։)

Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)

Տ. եւ ԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ, որպէս սեռ. ժամանակի.

ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ ՍԱԿԱՒԺԱՄԱՆԱԿԵԱՆ. cf. սակաւաժամանակեայ. ὁλιγοχρόνιος.


Սակաւունակ

adj.

having but a few.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմահաւաքին ոչինչ առաւելու ի ժամանակին, եւ սակաւունակին ոչինչ պակասէ. (Վրդն. ել.։ 13)


Սահանաբաց

adj.

heavy, torrential, deluging.

· Calfa

NBHL (2)

Եղեալն բացմամբ սահանաց երկնից. տեղատարափ. ողողիչ.

Սահանաբաց անձրեւոք (կամ անձրեւովն) ջնջեցեր։ Սահանաբաց հեղեղաւն հեղձան. (Ճշ. Սկեւռ. աղ.։)


Սահանախաղաց

adj.

furious as a torrent.

· Calfa

NBHL (1)

Պատահեալ միմեանց սահանախաղաց դղրդմամբ. (Արծր. ՟Դ. 4։)


Սահանական, ի, աց

cf. Սահանահոս.

· Calfa

NBHL (1)

Թողեալ զաղբիւրն եկեղեցւոյ՝ կամեցայք ի սահանական ջրոց զփափագ ծարաւոյ յագեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 57։)


Սահանահոս

adj.

flowing like a cataract, impetuous, grand.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սահանահոս ալեաց ջուրցն սաստկութեան. (Պիտառ.։)


Սահանակարկաջ

adj.

cf. Սահանաձայն.

· Calfa

NBHL (1)

Առու մի սահանակարկաջ։ Ի գլխոյ լերին իջանեն գետք սահանակարկաջք. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Է. 6։)


Սահանաձայն

adj.

noisy as a cataract, resounding, obstreperous;
purling.

· Calfa


Սահանասոյզ

adj.

drowned by a cataract.

· Calfa

NBHL (1)

Ապրեցան ի սահանասոյզ հեղձմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Սահանափակ

s. mech. sluice, lock, water-gate or flood-gate;
dam, mill-dam.

· Calfa


Սահմանաբար

adv.

definitively.

· Calfa

NBHL (2)

Սահմանօրէն. իբրու սահմանաւ. որոշաբար.

Հարկաւո՛ր է, զի սահմանաբար գիտասցէ։ Ո՞յր այս գլուխ, եւ կամ ո՞յր ձեռս, ոչ եղիցի գիտել սահմանօրէն. (Արիստ. առինչ.։)


Սահմանագլուխ, գլխոց

s.

frontiers, confines, boundary line, bounds, limits.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սահմանագլուխ գաւառին հարքայ. (Ոսկիփոր.։)

μεθόριον confinium. Գլուխ երկուց սահմանաց տեղեացն.


Սահմանագոչ

adj.

resounding or murmuring from shore to shore.

· Calfa

NBHL (1)

Ծով համատարած տարբերութեամբ նուագարանօք սահմանագոչ. (Թէոդոր. կուս.։)


Սահմանադիր

adj. s. constituent;
institutor, legislator;
— ժողով, the Constituent.

· Calfa

NBHL (2)

Դնօղ զսահման, օրինադիր. կարգադիր.

Սուրբն ներսէս սահմանադիրն եւ կարգաւորիչ քո բարեզարդութեանդ. (Ճ. ՟Ը.։)


Սահմանադրական, ի, աց

adj. s.

constitutional;
constitutionalist;
— միապետութիւն, constitutional monarchy.

· Calfa


Սահմանադրեմ, եցի

va.

to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.

· Calfa

NBHL (5)

Զամենայն ինչ աստուածային արդարութիւն կարգ է եւ սահմանադրէ։ Հանճարողական հրամանն սահմանադրէ. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. թղթ.։)

Սահմանադրեցին զօրն զայն ամ ըստ ամէ զյիշատակ սոցա ի տօնախմբութիւն. (Ճ. ՟Դ.։)

Զոր ներքնաչարեալքդ սահմանադրեն գոհաբանութիւնք. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Եկեալ հասանէին ի սահմանադրեալ կէտ պայմանի մկրտութեանն. (Ճ. ՟Ա.։)

ὀροτίθημι determino, constituo. Սահման դնել. որոշել. կարգաւորել. կարգել. օրինադրել. սահմանել.


Սահմանադրութիւն, ութեան

s.

fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.

· Calfa

NBHL (6)

Կարգեալ ժամանակս, եւ սահմանադրութիւն բնակութեան նոցա. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 26։)

Անդ ոչ կռիւք ընդ մեզ վասն սահմանադրութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)

Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)

Կանոնական սահմանադրութեամբ հաստատեաց զողորմածութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Քաղկեգոնական սահմանադրութիւն. (Լաստ. ՟Ղ։)

ὀρόθεσις, ὀροθεσία determinatio, constitutio, statutum, dispositio. Կարգաւորութիւն. որոշումն սահմանաց. եւ Տեսչութիւն վերին. օրինադրութիւն. վճիռ.


Սահմանակալ, աց

s. adj.

prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.

· Calfa

NBHL (5)

Կուսակալ՝ կողմնակալ սահմանաց. սահմանապահ.

Որ բդեշխն կոչէին. առաջին սահմանակալն ի նորշիրական կողմանէն. երկրորդ սահմանակալն յասորեստանեաց կողմանէն. (Ագաթ.։)

Սահմանակալք իմ, եւ սահմանապահք. (Թղթ. դաշ.։)

Եւ Որ ինչ կայցէ ի սահմանագլուխն.

Բնակել ի գաւառս հաշտենից, եւ ի ձորն նորին սահմանակալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Սահմանական, ի, աց

adj. gr.

bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.

· Calfa

NBHL (9)

Եղիցի անունն սահմանական։ Զի թէ սահմանական գոլ ախորժեսցին զանեղութիւնն անուն։ Ոչ ուրեմն է սահմանական բանիւ համարի զմարդն քար գոլ. (Խոսրովիկ.։)

Սահմանական նախադասի ապացուցականին. վասն զի սկիզբն ապացուցութեան՝ սահման է. (Անյաղթ պորփ.։)

Զաւետարանական իշխանութիւնն ի գործ առեալ, եւ բանիւ սահմանականաւ կապեալ զիշխանն. (Յհ. կթ.։)

Զի թէ տանջանքն եզրական, ապա եւ կեանքն սահմանական. (Երզն. մտթ.։)

Խոնարհութիւնք են հինգ. Սահմանական, աներեւույթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական։ Սահմանական ներգործական բայից. կոփեմ, կոփես, կոփէ. կոփէի, կոփեցի եւ այլն. (Թր. քեր.։)

Սահմանական է, յորժամ ասեմք. կոփեմ, գործեմ. իբր սահմանաւ եցոյց զ՝ի դէպ ժամանակն եւ զդէմն. (Երզն. քեր.։)

ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. Ի բաց որոշողական. որպիսի է բանադրանքն. ἁφοριστικός exterminans, excommunicans.

ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. ὀριζόμενος terminatus, finem habens. որպէս Սահմանաւոր. հունաւոր. չափաւոր, ժամանակեայ. վերջանալի.

ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. ὀριστικός, -κή, -κόν finitivus, indicativus. Ըստ քերականաց՝ է այն եղանակ կամ խոնարհումն բայի, որով նշանակի գլխաւոր որոշումն հանգամանաց ամանակին.


Սահմանակից, կցի, կցաց

cf. Սահմանակողմն.

· Calfa

NBHL (4)

Սահմանակիցք նոցին։ Զսահմանակիցս նորա։ Ընդ որդիսն եգիպտացւոց սահմանակիցս քո. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 42։ Երեմ. ՟Ժ. 40։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 26։)

Զամենայն սահմանակիցս ապստամբս հնազանդեցին։ Անդք սահմանակցաց։ Արկ աստուած զահ իւր ի վերայ սահմանակցացն՝ սիկիմացւոց, եւ ոչ ելին ի վերայ յակովբայ. (Եւս. քր. ՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 12։ Գէ. ես.։)

Եկին յերկիրն քուչացւոց սահմանակցացն պարսից. (Պտմ. վր.։)

ὀμορῶν, ὄμορος, σύνορος confinis, finitimus. Որ կից է ընդ այլում սահմանաւ երկրի. դրացի ըստ գաւառի. մերձաւոր.


Սահմանակողմն

adj.

circumjacent, bordering, close to, adjacent, neighbouring.

· Calfa

NBHL (1)

Սահմանակողմն եղբարց իւրոց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)


Սահմանակցութիւն, ութեան

s.

neighbourhood.

· Calfa


Սահմանաչափ, ից

s.

demarcator.

· Calfa


Սահմանաչափութիւն, ութեան

s.

decisive measure;
meter.

· Calfa

NBHL (2)

Որոշումն եւ չափումն սահմանաւ. որոշեալ չափ.

Զսահմանաչափութիւն բանի լծորդովն շինէինտաղ. (Քեր. քերթ.։)


Սահմանապահ, աց

s.

frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.

· Calfa

NBHL (4)

Իշխան հանդերձ զօրօք՝ պահապան եւ վերակացու սահմանաց. սահմանակալ. կուսակալ. բդեշխ. եւ բանակ նորա։

Հաւատարիմ սահմանապահք իմ. (Թղթ. դաշ.։)

Սահմանապահ յատրպատական աշխարհին։ Սահմանապահս կացուցանէր։ Սահմանապահքն թագաւորին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Դ. 2. 22։)

Զօրագլուխք սահմանապահք. (Մեսր. երէց.։)


Սահմանարկու, աց

adj. s. constituent.

· Calfa


Սահմանաւոր

adj.

bounded, limited, circumscribed.

· Calfa


Սահմանափոխ լինիմ

sv.

to change the boundaries;
to change the ancient statutes;
to transmigrate, to pass from one place to another.

· Calfa


Սահմանափոխութիւն, ութեան

s.

change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.

· Calfa

NBHL (4)

Սպասեալ ակնունէին արարածք արարչին՝ սահմանափոխս լինել. (Վրդն. ծն.։)

Փոփոխութիւն սահմանաց եւ կարդաց.

Զայս սահմանափոխութիւնս նախ քանանացիքն անցին զանիծիւքն. (Եղիշ. յես.։)

Ժառանգեցին զկրկնակի նզովքն նոյի, զծիծաղելոյն եւ զսահմանափոխութեանն. (Միխ. աս.։ 3)


Սահմանաքար

s.

mile-post, mile-stone.

· Calfa


Սահնակ

s. mech. slide-bar, guide.

· Calfa


Սաղարթանամ, ացայ

vn.

to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.

· Calfa

NBHL (3)

Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Սաղարթասցին եւ ծաղկեսցին եւ պտղաբերեսցին։ Սաղարթանայր բոլորն իւածին զարմիւ։ Ընդ քո հովանաւ սաղարթանալ եւ ծաղկել։ Սաղարթացեալ բուրաստանօք։ Քրիստոսական կրօնիւք, եւ կուսական բրաբիոնիւ սաղարթացեալ. (Մագ. ստէպ։)

ՍԱՂԱՐԹԱՆԱՄ որ եւ ՍԱՂԱՐԹԻԼ. θάλλω, θαλλέω vireo, floreo, pullulo φυλλυάω frondesco. Սաղարթաւորիլ. զարդարիլ սաղարթիւք. բողբոջիլ եւ տերեւս արձակել. ուռճանալ. դալարազգեաց լինել.


Սաղմնանամ, ացայ

vn.

cf. Սաղմնառեմ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Սաղմնառել.

Յառաջ ոչ սերնանեցաւ, ի նոյն զուգի սաղմնացաւ. (Եօթնագր.։)


Սաղմնանցութիւն, ութեան

s.

abortion, premature birth.

· Calfa


Սաղմնառեմ, եցի

vn. va. to conceive, to be with child;
cf. Յղանամ.

· Calfa

NBHL (3)

Եղիսաբէթ զյովհաննէս սաղմնառեաց։ Սաղմնառեաց ամուլն. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Ի հոգւոյն սրբոյն սաղմառեաց (կոյսն), եւ ծնաւանախտաբար. (Ոսկ. ի կոյսն.։)

ՍԱՂՄՆԱՌԵՄ կամ ՍԱՂՄԱՌԵՄ. συλλαμβάνω concipio. Սաղմն առնուլ կնոջ. ըմբռնել զսերմն, յղանալ. ծոցւորիլ. կր. յղացեալ լինել.


Սաղմնառեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to conceive.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարի սերմն օրինաց եւ հրամանացքոց սաղմնառեցո՛ եւ կենդանացո՛ յարգանդ հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)


Սաղմնառութիւն, ութեան

s.

conception;
cf. Յղութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Սաղմնառութիւնն եղիսաբեթի։ Ի վեցերորդում ամսեանն սաղմնառութեանն յովհաննու. (Տօմար.։ Ոսկ. յաւետիս.։)

Սկսեալ ի սաղմնառութէանն յովհաննու, եւ յաւետեաց կուսին. (Մեկն. ղկ.։)

Ծնունդք մարդկան ի սաղմնառութէան անտի նորոգին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)

Զիա՞րդ եղեւ աստուածային սաղմնառութիւնն, զիա՞րդ անապական ծնունդն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)

Ջուրս այս հաւատարիմ, որ է մայր սաղմնառութեանս մերում, (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 24։ 2)


Պարենապահ, աց

s.

guardian of provisions, store-keeper.

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանիքն ճանապարհորդք ի պէտս, ամբարաբերք, պարենապահք. (Արշ.։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Բազմապետութիւն, ութեան

s.

polyarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջինն՝ յաղագս միայնապետութեան ... իսկ սակաւապետութիւն եւ բազմապետութիւն՝ ի վնաս քաղաքավարութեան բուսան ի մարդկանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Բազմապիսի

adj.

of many forms or fashions, diverse, various, many.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմազան, զանազան. պէսպէս.բազմապատիկ. շատ կերպ.


Բազմապտուղ

adj.

that abounds in fruit, that produces much, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Ցորենահատն անկեալ մեռաւ, եւ բազմապտուղ հասկ եղեւ. (Վրդն. յաւետար.։)


Բազմաջան

adj. adv.

painful, fatiguing;
laborious, busy, diligent, careful;
diligently.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաջան տաժանմունք, կամ հնարք. (Պիտ.։)


Բազմառատ

adj.

superabundant.

· Calfa

NBHL (1)

Սփռել անանկաց մի՛ խնայեսցուք, զի առցուք ի տեառնէ բազմառատս պարգեւօք զարքայութիւնն երկնից. (Եփր. պհ.։)


Բազմասխալ

adj.

subject to many faults.

· Calfa

NBHL (1)

Զթերութիւն վրիպանաց բազմասխալ ձայնի եղկելւոյս. (Նար. ՟Ղ՟Ե։)


Բազմաստեղնեան

adj.

cf. Բազմաստեղն.

· Calfa


Բազմաստեղք, ղաց

s. pl. ast. pleiades.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն աստեղս, եւ զբազմաստեղս. (Վրդն. ծն.։)


Բազմաստղ

ast.

cf. Բազմաստեղք;
cf. Սայլ

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՄԱՍՏՂ. որպէս Սայլք երկնից եօթնաստեղեան. մեծ եւ փոքր արջք.


Բազմաստուած, ից, ոց

adj. s. polytheist;
բազմաստուածք, idols, cf. Կուռք.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՄԱՍՏՈՒԱԾ πολύθεος qui multos deos colit որ եւ ԲԱԶՄԱՍՏՈՒԱԾԵԱՆ, (անձն, մանաւանդ՝ դէն նորա) Որ ընդունի եւ պաշտէ զբազում Աստուածս, կամ զկուռս. եւ որ ինչ սեպհական է այնմ մոլորութեան. հեթանոսական.


Բազմաստուածութիւն, ութեան

s.

polytheism.

· Calfa

NBHL (3)

Զի մի՛ բազմաստուածութիւն ըստ հեթանոսաց իմանայցեմք. (Աթ.։)

Զմեզ լուծեալ ի կապանաց բազմաստուածութեանն. (Խոր. հռիփս.։)

πολυθεία, πολυθεότης, δῆμος θεῶν multitudo deorum Բազմութիւն սուտ աստուածոց. մանաւանդ Մոլորութիւն դնելոյ զբազում աստուածս, զորս թուեն ոմանք մինչեւ ցերեսուն հազար. հեթանոսութիւն. դիցապաշտութիւն. կռապաշտութիւն.


Բազմավէպ, վիպի

adj.

that relates many things, polyhistor.

· Calfa

NBHL (3)

Ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր ի բազմավէպ մատենագրաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)

Զելլենացւոց զբազմավէպ առասպելաբանութիւնս. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)

πολύϊστωρ polyhistor Բազմապատում. բազում վէպս գրող, կամ ճառօղ զբազում իրաց, մատենագիրն՝ եւ մատենագրութիւն իւր.


Բազմավիշտ

adj.

tormenting, painful;
gloomy, grievous.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեբանել զբազմավիշտ նահատակն։ Զանյարկն, զբազմավիշտն, զմահապարտեալն. (Ոսկ. լս.։)


Բազմավտանգ

adj.

very perilous, dangerous.

· Calfa


Բազմավրէպ

cf. Բազմասխալ.

· Calfa


Բազմատարած

adj.

far extended, very extensive.

· Calfa

NBHL (3)

Բնութիւնս մեր բազմատար ամենայն (կամ յամենայն) բարութեանց. (Վրդն. երգ.։)

Արարեալ նշանագիրս կարճոտունս եւ բազմատարս. այսինքն որք փակեն յինքեանս զբազում գիրս զորպէս, աշխարհ, այսինքն եւ այլն. եւ նշանագիրք սինէացւոց. (Երզն. քեր.։)

Յաճախագունդ զօրօք՝ բազմատարած բանակօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Բազմատես

cf. Բազմաչեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ բազմատես քրով բէից անտեսանելի. (Տօնակ.։)


Բազմատեսակ

adj.

of many kinds or sorts.

· Calfa

NBHL (9)

Այլեւ հալածչին բանք բազմատեսակք լինէին, որ թշնամանէրն, եւ սպառնայր, եւ ողոքէր։ Վասն բազմատեսակ բարեգործութեանն՝ պարգեւ կոչեմք, շնորհ, եւ այլն. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)

Զօրէն ծաղկաւէտ մարգաց եւ բուրաստանաց՝ բազմատեսակ յօրինեալ գեղեցկութեամբ. (Պիտ.։)

Ոչ միատեսակ (եզակի) դնէ զպտուղսն, այլ՝ բազմատեսակ (յոքնակի). ծառն մի է, սակայն պտուղս զանազանս եւ ազգի ծնանի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Զդառնութիւն բազմատեսակ տանջանաց, զխաւարն, եւ զհուրն, եւ զորդն. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)

Բազմատեսակ օրինակաւ ունին առ միմեանս զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)

πολυειδῶς multipliciter Բազմապատիկ օրինակաւ. (Նիւս. երգ.։)

Յամենայն ի չարագոյն դեղոց հաւաքեն բազմատեսակ (զմահադեղս). (Մագ. ՟Ա։)

Զանազանաբար եւ բազմատեսակ զանճառելի գեղեցկութեան հետազօտելով զվայելչութիւնն. (Նիւս. երգ.։)

πολυειδής diversas species habens, multarum formarum, varius Որ ինչ ունի զբազում տեսակս կամ տեսիլս. բազմադիմի. բազմակերպ. բազմօրինակ. ազգի ազգի. կերպ կերպ.


Բազմատեսիլ

adj.

of many looks, aspects or forms;
բազմատեսիլք, cf. Բազմատեսակութիւն, cf. Պէսպիսութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

Յորմէ բաղկանայ ձեւ կամարին (ծիածանն) իբրեւ զբազմատեսիլ երանագոց. (Շիր.։)

Խուզեսցէ զլուղակացն բազմատեսիլ զանազաննութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Բազմօրինակք են եւ բազմատեսիլք՝ որք առ այս մասն մեղանք մարդկան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Բազմատեսիլ եւ բազմօրինակ շնորհօքն արար Քրիստոսի անդամս. (Ոսկ. եփես.։)

Հանդերձիցն բազմատեսիլք՝ գեղեցկութեամբ եւ բազմութեամբ զանազանեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։) cf. ԲԱԶՄԱՏԵՍ.


Բազմատիպ

adj.

of many forms, editions or types;
various, different.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ են բազում տիպք, կամ տիպարք. բազմօրինակ, բազմադիմի. շատ կերպ.


Բազմատխուր

adj.

very sad, grieved or melancholy;
very vexatious.

· Calfa


Բազմատոհմ

adj.

of many species or kinds;
populous.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր Բազմամբոխ. ընդունարան բազմութեան.


Բազմարդիւն

adj.

very useful, profitable;
very meritorious;
full of merit, well deserved.

· Calfa


Բազմարժանի

adj.

very worthy, very meritorious.

· Calfa

NBHL (2)

Կարի արժանաւոր. իրաւացի յոյժ, արդար.

Քեզ իրաւունս բազմարժանիս, եւ ինձ պատասխանատուութիւնս ամենավարանս. (Նար. ՟Ի։)


Բազմարծաթ

adj.

very rich, opulent.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)


Բազմարուեստ

adj.

ingenious, full of cunning, of ingenuity, artful;
polytechnic.

· Calfa

NBHL (1)

πολύτεχνος, πολυτεχνής multas artes callens, multum artificii habens, et valde artificiosus Հմուտ բազում արուեստից. բազմահնար. ճարտար՝ ոք կամ ինչ. շատ վարպէտ.


Բազմացուցանեմ, ուցի

va.

to augment, to grow, to enlarge, to increase, to multiply;
to accumulate;
to re-inforce;
to fill, to people, to repeople.

· Calfa

NBHL (3)

Բազմացուցանելով բազմացուցից զտրտմութիւնս քո, կամ զզաւակ քո։ Բազմացուցից զքեզ յոյժ յոյժ։ զանասունն նորա բազմացուցեր եւ այլն։ Ըստ ցեղից ձերոց՝ ըստ բազմաց բազմացուցանիջի՛ք. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 54։)

Երկոքին ազդեն, քանակն եւ որակն. քանակն՝ ի բազմացուցանեմն, եւ որակն՝ իբր զաստեղս. (Փիլ. լին.։)

Որ զայս ամենայն առատացոյց՝ մինչ ոչ էր, ունի նա բազմացուցանել զնոյն. (Իգն.)


Բազմաւաղելի, լւոյ, լեաց

adj.

very deplorable, pitiable, miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Զկնի մեղանացն՝ ողոմագինս իմն ողբարկութիւնս ... բազմաւաղելիս. (Նար. լ։)


Բազմաւորական, ի, աց

cf. Բազմաւոր.

· Calfa

NBHL (4)

Ամենայն տուրք, եւ պարգեւք. զբազմութիւն շնորհացն եւ պարգեւացն կամելով յայտ առնել՝ բազմաւորական եդ զբանն։ Զի այս սովորութիւն է գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Պարունակեալ զբազմաւորական գաւառս աշխարհին. (Կաղանկտ.։)

իբր Յոգնակի.

πληθυντικός pluralis Յոգնական, նշանակիչ բազմաւորի. հակադրեալն միաւորականի, կամ եզականի. շատւոր.


Բազմափայլ

adj.

very shiny, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (2)

Աշտանակ բազմափայլ լուսոյն. (Խոր. հռիփս.։)

Մախայր ընդ նմա վասն բազմափայլ շնորհաց հոգւոյն՝ որ բնակեալ էր ի նմա. (Վրք. ոսկ.։)


Բազմաքնին

adj.

scrutinizing, very inquisitive.

· Calfa

NBHL (3)

Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)

Աստեղաց դիրքն բազմաքնին եղեն ի հելլենացւոցն. (Լմբ. իմ.։)

Զճաշակելիսս՝ պարզս եւ առանց բզմաքննին իրաց ունել. իմա՛ անաշխատ կամ դիւրին. յն. ἁπραγμάτευτος (Նիւս. կուս.։)


Բազմերամ

adj.

of several flocks, orders or ranks, numerous.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաժողով. յոգնախումբ. գունդագունդ. դասադաս.


Բազմերան

adj.

very happy, blessed.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմերան կայանք (դրախտին)։ Ի բազմերան կենացն տարագիր գտանէր (Ադամ). (Եւս. քր. ՟Ա։)

πολυμάκαρος beatissimus, felicissimus որ եւ ԲԱԶՄԵՐԱՆԵԱՆ. Երանաւէտ. երջանկութեամբ լի.


Բազմերանգ

adj.

of several colours, variegated.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶՄԵՐԱՆԳ կամ ԲԱԶՄԵՐԱՆԿ. πολυχρώματος multicolor Ունօղ զբազում երանգս. բազմագունակ. գունակ. գունզգուն.


Բազմերգութիւն, ութեան

s.

frequent use of songs.

· Calfa


Բազմերջանիկ

cf. Բազմերան.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմերջանիկ կոյս, կամ հայր, հարանց. կամ նախավկայս. (Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. լս.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)


Բազմեցուցանեմ, ուցի

va.

to set, to place, to lay down, to put.

· Calfa

NBHL (4)

Ի վերոյ քան զամենեսեան բազմեցուցին զնա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Բազմեցուցին զնա ի գահու թագաւորութեանն պարսից. (Փարպ.։)

Ի վերնատունն խորհրդոյ շուրջ զսեղանովն բազմեցոյց զնախածանուցեալսն իւր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Յանբանից բազմեցուցեր մսուր զբանն կենաց. (Սկեւռ. աղ.։)


Բազմեփեաց

adj.

well cooked;
cooking mixed things.

· Calfa


Բազմիմ, եցայ

vp.

to sit down, to sit, to place one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Անպարագրելի բանն հօր բազմի ի մսուր անբանից։ Որ բազմեալ հանգչի ի հրեղէն աթոռ։ Որոյ աթոռ քերոբէ, ի վերնատունն բազմեցար. (Շար.։)


Բազմիմաստ

adj.

very wise, learned.

· Calfa

NBHL (1)

Քարոզեաց զյարութիւն բազմիմաստ եւ յոքնատեսակ բանիւ. (Երզն. մտթ.։)


Բազմիշխանութիւն, ութեան

s.

polyarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս ժամանակիս չարութեան եւ բազմիշխանութեան. (Շ. ընդհ.։)


Բազմոստ

adj.

knotty, nodous;
cf. Բազմաճիւղ.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն. (Մխ. առակ.։)

Իբրու զտունկ բազմոստեայ ի գնացս ջուրց. (Մագ. ՟Կ՟Գ։)


Բազմոտանի

adj. s.

having many fect;
polypous

· Calfa

NBHL (4)

Ամենայն որ գնայցէ ի չորս, մինչեւ ցամենայն բազմոտանիս. (Ղեւտ. ՟Ծ՟Ա. 42։)

Նմանութեամբ, Բազմապատիկ, բազմարուեստ, կամ չարահնար.

Եցոյց զմեծատանցն զունայնութեան եւ զսնոտի կեանս, եւ զբազմոտանի ամբարշտութիւն։ Նենգաւոր է (սատանայ), եւ բազմոտանի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. ՟Է։)

ԲԱԶՄՈՏԱՆԻ գ. որ եւ յունական ձայնիւ Պողիպոդ. πολύπους, -ποδος polypus Ազգ բազմոտանի լուղակի կամ ժժմակի ծովու. ռմկ. ըխտափօդ եւ որ ինչ նման է նմին.


Բազմորդի

adj.

having many children.

· Calfa

NBHL (1)

Վարուժանի տեսեալ զբազմորդի զլոր՝ գոհանայր զԱստուծոյ. (Մխ. առակ.։)


Բազմորդութիւն, ութեան

s.

state of a person having many children.

· Calfa

NBHL (3)

Ընդ այնպիսւոյն ես ոչ ընդ բազմորդութիւն, եւ ոչ ընդ յոլովութիւն կենացն նախանձէի. (Ածաբ. ժղ.։)

Բազմորդութեանն աճմամբ հնարեցայց աղաչել. (Պիտ.։)

Լիա օրինակ էր բազմորդութեամբն՝ առաջին ժողովրդեանն. (Շ. մտթ.։)


Բազմոց, աց

s.

altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.

· Calfa

NBHL (4)

Ապա զորդիսն տասնեսին (զյոբայ), սպան յապարանս ի բազմոցին։ Ո՞ւր մեծամեծքն ի բազմոցի, կամ ո՞ւր սեղանն ամենալի. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. եդես.։)

Եղեւ զբօսանք բազմոցի ուրախութեան երկնաւուր արքային. (Երզն. մտթ.։)

Առեալ եբարձ զնա ի բազմոցէն. այսինքն ի հանդիսէ կոչնոց. (Եփր. յհ. մկր.։)

Հսկումն է, եւ դնի սրբութիւնքն եւ սուրբ խաչն յատեանն ի վերայ բազմոցին. (Տօնակ.։)


Բազմութիւն, ութեան

s.

multitude, great number, quantity, crowd, gross, heap, mass, bulk, body;
abundance, increase, inundation;
multiplicity, plurality, infinity;
people, troops, regiment, force, retinue.

· Calfa

NBHL (3)

Բազմութիւն ցորենոյ, եւ բազմութիւն գանձուց կամ փառաց։ Բազմութիւն նաւաց, կառաց, ջուրց։ Բազմութիւն աւուրց, ժամանակաց, եւ այլն։

Անուամբ քով եկաք ի վերայ բազմութեանս այսորիկ։ Եկն միաբան բազմութիւնն եւ խռնեցաւ, եւ այլն։ Առեալ զամենայն բազմութիւննլ խաղայ յարեւելս հիւսիսոյ. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Արք եւ կանայք, եւ ամենայն ռամիկ բազմութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)


Բազումողորմ

cf. Բազմագութ

· Calfa

NBHL (1)

Երկայնամիտ եւ բազումողորմ։ Բազումողորմ առ ամենեսեան. (Ել.։ Սղ. եւ այլն։)


Բազպան, աց

s.

sacerdotal maniple;
bracelet.

· Calfa

NBHL (2)

Զայս ձեռնուրարս եւ բազպանս քահանայական՝ համարել ի սպասաւորութիւն սպասաւորաց քոց. (Մաշտ.։)

ἑπιμανίκιον (ի μανιάκις մանեակ) manipulus Պահպանակ բազկաց՝ ամփոփիչ թեզանեաց. որպէս պ. պազուպէնտ, գօլլագ. Սպաս եկեղեցական ագուցեալ ի բազուկս, որ երբեմն եպիսկոպոսաց էր սեպհական, այլ զկնի հասարակ եղեւ եւ քահանայից, եւս եւ սարկաւագաց. բազկուրար, ձեռնուրար.


Բազրիք, րաց

s. pl. flight (of stairs), balusters, balustrade (—);
bed.

· Calfa

NBHL (1)

Նեցուկք (որպէս բազուկք), կամ յենարանք (բազմելոցն). եւ վարդակք կամ ձողք՝ որք դնին յերկոսին կողմանս գահոյից, որպէս եւ սանդղոց, յորս (Յակոբայ՝) խաչն ... եւ բազրիքն՝ քահանայութիւն եւ թագաւորութիւնն Քրիստոսի. (Տօնակ.։)