cf. Կուլիբայ.
hood, cowl.
• տե՛ս Կնգուղ։
large boiler or caldron used in torture.
• (կամ կղութ) «մետաղէ աման՝ մէջը կուպր կամ ձիւթ հալեցնելու համար». նորագիւտ բառ, որ երկու ձևերով մի մի ան-գամ գործածուած եմ գտնում Վրք. և վկ. Ա. 508 «Հրամայեաց դատաւորն բերել ձէթ և ձիւթ և ծծումբ և կուպը, և խառնել ի միա-սին ի կուղթ երկաթի և ջեռուցանել քաջ և արկանել զգլխով նորա.... մատուցին զկր-ղութն մինչդեռ եռայր և հեղին զգլխովն նո-րա»։ Նոյն վկայաբանութեան երկրորդ խըմ-բագրութեան մէջ՝ բառը երկու անգամ էլ կուղթ ձևն ունի.-«Կուպր և ձիւթ և ծծում խառնեցէք և արկէք ի կուղթ երկաթի... և մատուցին զկուղթն մինչդեռ եռայր» (էջ 510)։
• Ջարմանալի է որ Scheftelowitz. BВ 28, 304 գիտէ կուղթ «պտուկ» և կցում է տանս. kuta «կուժ», պրս. kulica «գուղձ», յն. ϰυρτός «կեռ» բառերին։
• «հանգոյց, կապ». առանձին չկայ գործածուած. բայց ունինք կղթել «հանգոյց շինել, ամուր կապել» Զենոբ. էջ 46 (հինգ ձեռագիրներից երեքը ունին կրթել). Յայսմ. մրտ. 2. կղթկապ «հանգոյց» ՀՀԲ. սրանց արմատը կարող է լինել կիղթ կամ կուղթ։
• ՆՀԲ կղթել դնում է կուղ բառից։ Scheftelowitz BВ 28, 307 և 29, 27 սանս. grantha, պհլ. grēs, պրս. gireh «հանռուս». լն. γρόνϑος «բռունցք»։
• ԳՒՌ.-Կալ միայն կղթկապ Չն. «հան-գոյց կապ» (ՆՀԲ ունի հոմանիշ կրթկապ ձևը)։
cf. Կուղթ.
• տե՛ս Կուղթ։
gluttonous, greedy.
• «շատակեր, պորտաբոյծ, որովայ-նամոլ» Եւս. քր. Բ. 288 (մէկ անգամ միայն գործածուած)։
• ՆՀԲ «որպէս թէ կուլք» (կլանել բա-յից է հանում)։
cf. Կիճ.
draught, mouthful.
• «մէկ ումպ» Մխ. բժշ. 44, 51. ո-րից կմաճաշակ «թեթև իմն ճաշակել, մի քիչ համը նայիլ». մէկ անգամ ունի Մագ. թղ. 50 «Երեկ զկաղնեացն իմաստասիրել քեզ մասնաւոբաբար ի մերոցն կարասեաց կմաճաշակ շատացեալ ընկալաք ի քէն գո-հութիւն»։ Նոր երանգ ստացած մի ձև է կումք «բերանի երկու թուշերը՝ ներսի կող-մից, ուր ջուր ևն առնելով՝ կարելի է պա-հել». նորագիւտ բառ, որ երկու անգամ ունի Վստկ. «Առ հոռոմ ձէթ ի կումքդ և ի կոյզն փչեա՛», էջ 133 «Եւ թէ ի կումքդ առնուս և ի բոյնն կամ ուր լինին՝ փչես, ամէնն փախ-չին», էջ 197։
• ՆՀԲ (հտ. Բ, էջ 1064բ) գիտէ գւռ. կում ձևը, որ լծորդ է դնում խում բա-ռին. բայց չանդրադառնալով սրա վրայ՝ կմաճաշակ բառը մեկնում է «իբր քմա-ճաշակ և կամ կմկմալով կիսաբերան»։ Պատահական նմանութիւն ունին առառ [arabic word] qam', արամ. [hebrew word] gəma՝, եբր. [hebrew word] gmā «կում կում խմել»։
• ԳՒՌ.-Երև. Ղրբ. Մկ. Շմ. Ջղ. Տփ. կում, Ննխ. գում, Սլմ. ղ'ում «մի ումպ. մի ան-գամից կուլ տալու չափով հեղուկ». որից կում անել Երև. Ղրբ. «մի ումպ խմել, թու-քը հաւաքել և կուլ տալ», կմել Խտջ. «բե-րանը ջուր առնել պահեւ»։
bald, hairless.
• «ծառի կամ փայտի կոճղ». հնից չէ՛ աւանդուած, բայց կայ նոր բարբառների մէջ՝ զանազան ձևերով. այսպէս՝ կոնդ Ախց. Ախք. «գերան», կոնդ Բբ. Խտջ. «տանիքի գերան», կոնդ, կենդ, Ղրբ. «խաղի կեռ գա-ւազան», կոնդ Կղզ. Մշկ. «ծառի ճիւղ», կոնդ Ղզ. «անտաշ, անհարթ», կոնձի Ղզ. «անտաշ, անհարթ», կոնձի Ղզ. «գերան». մի քիչ աւելի հնից ունինք կունո «մահա-պարտի վիզը կամ ոտքը կապելու կոճղ» Հքր. սարկ. Բ. 3, 4. «Եւ ապա բերեալ կունդ՝ եդ ի պարանոցն և կախեաց ի բարձր որմէ.. և ջարդեաց զկունդն». Բ. 41. «Դնել կունդ ի պարանոցն» ևն։
• = Պրս. [arabic word] kund կամ [arabic word] kunda «ևոճո՝ ւոր անցուցանեն զոտս յանցաւո-րաց». (հմմտ. նաև յն. ϰοντός «գաւազան մահաև», որ անշուշտ պատահական նմա-նութիւն ունի մեր և պրս. բառի հետ)։-Աճ.
• Այս մեկնութիւնս հրատարակուած է նախ Գաւ. բառ. էջ 591։ փրցնել՝ Վստկ. 139. «չարչարել, կեղեքել, հարստահարել» Մխ. դատ. կնդակ կամ կըն-տակ «ճաղատ», Դ. թագ. բ. 23. կնդանալ կամ կնտանալ «ճաղատ դառնալ, մազերը թափիլ» Եզեկ. իթ. 18. կնդութիւն կամ կնտութիւն «ճաղատութիւն» ՍԳր. Եւս. գ. 24, ժե. 2։
• (որ և կունտ) «մազերը թափած, հաղատ, հերաթափ» Ղևտ. ժգ. 40. Յայսմ. որից կնդել «փետել, ծառի բոլոր տերևները
• Klaproth, Asia polygl. 102 պրս. ǰund (որ գոյութիւն չունի)։ ՆՀԲ լծ. յն. ϰι︎δονεύω «վտանգի ենթարկուիլ»։ Հիւնք. պրս. kunja, ganja «պոչը կըտ-րած էշ»։ Bugge, Lyk. St. 1, 16 Kύνϑος լեռան անուան մէջ է որոնում։ Թիրեա-քեան, Արիահայ բռ. 124 գունդ «գնդաձև» բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 87 յն. γυμνός «մերկ», սերբ. guliti «ևեղևել, ծառը կնտել», սլովէն. gնliti «մազերը՝ մորթը հանել»։
• ԳՒՌ.-Ոզմ. կունդ «ճաղատ», Երև. կունդ անել «պատուաստելիք ծառի ճիւղերը բոլոր կտրատել», որից Մշ. Սլմ. կնդել, Ջղ. կնդել, կունդել, Շմ. կնդիլ, Պլ. գնդէլ «գլխի մա-զերը խոր կտրել» (նոյնն ունին նաև Ախց. Արբ. Եւդ. Մն. Խրբ. Սվ. Վն.), Ասլ. Արբ. «այծերի և ոչխարների բուրդը խուզել», Աստ. «ածիւել», Երև. «թուփի կամ ծառի բնից վեր գտնուած ճիւղերը բոլոր կտրա-տել», կնտլոզ Մշ. «մերկ», կնտոտել Երև «բոլորը կնտել», կնտուկ Տ. «մազերը խոր կտրած»։-Այս բառն է՝ որ շփոթուելով կամ նմանեցնելով գունդ բառի հետ՝ դարձել է զնդել «մազերը խուզել», ինչպէս ունինք Հճ. գ'mնդել։
• «քաջ»? մէկ անգամ միայն գոր-ծածուած է իբր ածական Արամազդի. «Ոչ Արամազդ ոք, այլ ի կամեցողսն լինել Արա-մազդ, չորից ևս այլոց անուանելոց Արա-մազդ. այսպէս և բազումք անուանեալ Տիգ-րանք, մի է և միայնակ ի Հայկազանցս». խըր. Ա. 31։
• = Պհլ. *kund, որ հաստատում է և առս. [arabic word] kund «կորովի և քաջ» բառը, որից [arabic word] kunda «կորովի և քաջ», [arabic word] kundāgar կամ [arabic word] kundāvar «քաջ և կորովի» (Շահ-նամէում «հպարտ» նշանակութեամբ գոր-ծածուած)։ Որովհետև պրս. բառը նշա-նակում է նաև «բութ, գուլ», ուստի Horn § 868 բառը կցում է սանս. [other alphabet] kuntha-«բութ» բառին, որ սակայն «քաջ» նշանակութեան յարմար չէ։ (Պարս-կերէնից փոխառեալ ձևերի մասին տես նաև գունդ բառի տակ)։ Վերի հատուածում Խո-րենացին ուզում է ասել թէ Արամազդ աս-տուած իրապէս չկայ. բայց կան այդ անու-նը իրենց վրայ կրող անձեր. որոնցից չոր-սը յայտնի են և որոնցից մէկն էլ Կունդ Ա-րամազդն է. (հմմտ. Ագաթ. Մեծն արին Ա-րամազդ)։ Խորենացին ակնարկում է Սա-սանեան Որմիզդ անունով թագաւորները, ո-րոնք մինչև Զ դար չորս էին և որոնցից Որ-միզդ Ա (Գ դար) կրում է «քաջ» տիտղոսը։
• խորենացու իտալական թարգմանիչը (Վենետ. 1850, էջ 84) մեկնում է պրս. kund «քաջ»։ Նոյնը նաև Լանգլուա։ Միաբան, Խոր. պատմ. ուսումն. էջ 4-7 մերժելով այս՝ բնադիրը համա-րում է կատար (իբր «գլուխ, գլխաւոր»), որ յետոյ ընդօրինակողները սրբագրել են կունդ «ճաղատ», իբր անարգական ածական Արամազդին։ Ուղիղ մեկնու-թիւնը վերի ձևով տուաւ Նումէն (Մառ), Արաքս Գ (գիրք Բ), էջ 59-62։ Պրս. kund ձևով ունի նաև Թիրեաքեան, Կարնամակ ծան. 63։ Սիօն վրդ., Հովխ 1907. 567-9 մեկնում է «գնտլիկ՝ կլո-րիկ մարմնով»։ Աւդալբէգեան ՀԱ 1926, 391-6 գւռ. կունդ, կոնդ «հաստ, մեծ, ծայր, կատար, գլուխ» բառով։
• . անստոյգ բառ. մէկ անգամ գոր-ծածուած է Ոսկիփ. «Կին մի կախարդ և կունդ՝ չարագործացն բարի առնէր և բարե-դործացն պատուհաս»։
• ՆՀԲ համարում է սկունդ «շուն» բա-ռի ռամկականը։ Ինչո՞ւ չհասկանալ պարղապէս «կնտակ, ճաղատ, քաչալ»։
cf. Կունդ.
wheel.
• տե՛ս Գունդ։
turf, sod;
cf. Գուղձն.
flank, side;
belly;
*satiated.
• . ի-ա հլ. «կող» Դտ. գ. 21. Եռեմ ձա. 34. Ոսկ. ես. Ագաթ. «փոր» Եւագր. (Հա-ցիւ և ջրով լնուլ զկուշտս իւրեանց). որից սնակուշտ «մէջքի կակուղ անոսկոր մասը» ՍԳր. Եփր. թգ. (նոյն է թուլակուշտ Առաք. պտմ. 420). կշտագող «գողացող զկողակից այլոց» Պտմ. աղէքս. (որով կուշտ ստացած կլինի «կողակից, կին» նշանակութիւնը). կշտապինդ «փորը լաւ պնդացրած՝ լցրած» Ես. կզ. 11. Ոսկ. եբր. կշտապնդիլ Ոսկիփ կշտապնդութիւն Եւագր. կշտալիր «փորը լի-քը, կուշտ» Եւագր. վերջիններից ենթադը-րուած է կուշտ «յագ, յագեցած» բառը՝ որ գործածական է միայն յետին հայերէնում (օր. Կոստ. երզն. էջ 93). փխբ. «լաւ, շատ. սաստիկ» Սմբ. դատ. էջ 123 (ծեծեն կուշտ). որից անկուշտ «փորը պարապ, չյագեցող» Ոսկիփ. և գւռ. կշտանալ, կշտում, անկըշ-տում, կուշտուկուռ, կուռուկուշտ, կուշտ-կռուշտ, կուշտփոր, կշտահամ, կշտափո-րիկ, կշտապատառ։ ԱԲ ունի նաև կուշտ «խոռոչ», որ նոր առում է միայն. հմմտ սնակուշտ, գւռ. թրք. boš «պարապ» և «կուշտը, կողերը»։
• = Փոխառեալ է պհլ. *kušt ձևից, որ հաս-տատում են պրս. ❇ kušt կամ gust, gist «կուշտ, սնակուշտ», զազա. kišt «կուշտը, կող»։-Նոյնից է կազմուած պրս. kušti gi-riftan «ըմբշամարտիլ» ոճը, որից թարգ-մանաբար հյ. կշտի բռնել «ըմբշամար-տիլ». (նորագիւտ բառ) Անկ. գիրք հին կտ. 316 և գւռ. կող բռնել «ըմբշամարտիլ»։ -Պոս. բառը ծագում է հնխ. qeu-s ար-մատից, որի ժառանգներից են սանս. košt-ha «ռրովայն», kusthika «փորոտիք», յն. ϰύστις «միզափամփուշտ», ϰυσϑος «իգա-կան անդամ», կիմր. čwthr «յետոյք, ուղ-ղաղիք», գոթ. huzd, հհիւս. hodd, գերմ. Hort «ապաստարան» ևն (Pokorny 2, 550)։ -Հիւբշ. 173։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ։-ՆՀԲ լծ. պրս. քիշդ, լտ. costa, յն. κοιλiα։-Lag Urgesch. 708 պրս. kušt։ Նոյն, Arm. Stud. § 1186 հմմտ. քուստի։-Պատկ. Aрм. reorp. 57 պրս. [arabic word] kiist «գաւառ»։ Հիւնք. պրս. կիւշտ։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Մկ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. կուշտ, Սչ. գուշդ՝, Խրբ. Հ8 Հմշ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. գուշդ, Ննխ. գուշտ. Ոզմ. կօւշտ, Շմ. քուշտ, Գոր. Ղրբ. կօշտ, Սվեդ. գէօշդ, Ատ. գիւշդ, գիւշ՝, Ագլ. կէշտ, Մրղ. կըշտ, որոնք նշանակում են «կուշտը, կողը կամ կողքին, քովը և յագե-ցած»։ Կարևոր է նկատել Մշ. յգ. կշտներ Ջղ. քշտիս, քշտիղ, քշտին, Ղրբ. քշտէս, քշտէտ, քշտէն «մօտս, քովս, մօտդ, քովդ, մօտը, քովը». ածանցներից՝ Երև. Սլմ. Տփ. կշտանալ, Ագլ. կշտա՛նիլ, Ննխ. գշտանալ (գիւղերը՝ քշտանալ), Ակն. Պլ. գիշդանալ, Սչ. գիշդ'անալ, Ջղ. կուշտանալ, Հճ. գիշդա-նօլ, Շմ. քուշտանալ, Հւր. քշտանալ «յա-գենալ»։ Արմատը դարձել է Զթ. գույդ՝, հմմտ. տաշտ >տարդ)։
lock;
padlock.
carter's smock, gabardine.
• «կապայ, պարեգօտ, վերար կու» Վրք. հց. Բ. 411. սր և կուբայ «վերար-կու» Միխ. աս. էջ 379։ Ուրիշ օրինակ չկայ։
• = Արաբ. [arabic word] ǰubba (եգիպտական արտասանութեամբ gubba) «լայն վերարկու որ գրեթէ մինչև ոտքերն է իջնում». սրանից է փոխառեալ նաև թրք. jubbe հոմանիշը։-Հիւբշ. էջ 516։
• ՀՀԲ մեկնում է «բաժակ, ըմպանակ» (այլազգական բառ), որ վերինից բո-լորովին տարբեր է. հմմտ. գւռ. կուպ-պայ Զն. «ջուր խմելու յատուկ հողէ բաժակ»=իտալ. coppa։ ՆՀԲ «կապայ, արաբ. ճիւպպէ, իտալ. giubba»։
bitumen, asphalt, pitch;
tar, naphtha;
petroleum, rock-oil;
cf. Նաւթ.
• (յետնաբար ո հլ. միջին հայերէ-նում ր հլ. այսպէս՝ կպեր, կպերբ Պտմ. վր. էջ 80, Իրեն. ցոյցք 17) «ձիւթ, խաթրան» Ծն. ժա. 3. Փիլ. Նոնն. Պտմ. վր. Վրռն. ծն որից կպրաշաղախ Ագաթ. կպրաձիւթ Ել. բ. 3. կպրաձէթ Գնձ. կպրապատ Ոսկիփ. կպրել Փիլ. Վստկ 89. կպրատեսակ Ոսկիփ. կպրե-փեաց «մէջը կուպր եփելու սան» Միխ. աս-246. կպրութիւն «կպչոտութիւն» էֆիմ. 220։
• = Ասոր. և արամ. [syriac word] kufrā, արաբ. [arabic word] kufr (փոխառեալ արամերէնից), եբր. [hebrew word] kofer, ասուր. kupru. բոլորն էլ նշանակում են «կուպր, ձիւթ»։-Հի.բշ. 308։
• արաբ. [arabic word] qir «կուպր»։ ՆՀԲ եբր. քօ-ֆէր, քօփր, խէմէր։-Müller SWAW 41, 12 փոխառեալ եբր. [hebrew word] բա-ռից (իմա՛ kofer)։ Հիւնք. կարապ բա-ռից։ Հիւբշ. 308 նկատում է որ ասորի ձևի դէմ հյ. սպասւում էր քուփր կամ քուր (<քուվր)։ Այս պատճառով Jen-sen, Hitt. u. Arm. էջ 214 փոխառու-թիւնը դնում է ասուրերէնից և տեղի ունեցած հաթեան շրջանին։ Նոյնը նակ Schefteleowitz BВ 29. 69.
• ԳՒՌ.-Ախց. Երև. Մկ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Տփ. կուպր, Գոր. Ղրբ. կո՛ւպրը, Ալշ. Մշ. Վն. կուբր, Ոզմ. կօպր, Ագլ. կօպըր.-նոր բա-ռեր են անկպրել, կպրահամ, կպրահամիլ, կպրահոտ, կպրամորթի, կպրեկարաս, կուպ-ռուն կամ կպրուն։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კუბრი կուպրի «կուպր», კუარიანი կուպրիանի «կպրեայ», მკუბრავი մկուպրավի «տիկ ձիւթող արհեստաւոր», թուշ. კუծრ կուպր «կուպր», ուտ. կուպըր «կուպր»։
back;
մերձ առ կռան կայ, it is not far distant.
• , ն հլ. (սեռ. կռան) «կռնակ, մէջք, թիկունք» Կանոն. Մխ. դտ. էջ 182. Վրդն. սղ. ճլա, էջ 445. «թևի և ուսի կպած տեռը» Տաթև. հրց. 241. «կողքը, թրք. եան» Տաթև. ամ. 118 (յիշում է հետևեալ առածը. Որ յամառն շրջի ի կռնէ ի կուռն, ի ձմեռն շոջի ի դռնէ ի դուռն). որից առ կռան լինել «ճիշտ մօտը՝ կողքին գտնուիլ» Ոսկ. մ. օ-11. կռնակ Վրդ. առ. 23. Մագ. թղ. 60, Վստկ. 48. կռնապանակ «թևի զրահ» Զքր. սարկ. Ա. 86. յետին ձև է կուռ, որից հյց. զկուռս Կրպտ. ոտ։
• Հիւնք. կուռ, կռել բառերից։ Schefte-lowitz BВ 28, 304 և 29, 51 լատ. cur-vus, ալբան. kεrus, kurús «կորութիւն, ծռութիւն», kerusem «ծռիլ», kuris «կռնակ»։ Lidén, Arm. Stud. էջ 115 յն. γυρός «ծռած, կլոր», γυρός ἐν ὥμοι-ἀιν «ուսերը կլոր», γύαλον «փռս. խոռոչ, կամար» ևն, յատկապէս հիռլ. gualu, նիռլ. գալլ. guala «ուս»։ (Յի-շում է Walde 216 այս երկու մեկնու-թիւններն էլ. իսկ Boisacq 159 Po-korny 1, 557 միայն վերջինը. սակայն հմմտ. ծուռ բառի տակ ասուածները)։ Սագրզեան ՀԱ 1909, 335 հյ. կոռն, կայռին, թրք. giru «ետև», quyruq «պոչ», սումեր. egir «ետև, յետոյք» ռառերի հետ։ Մառ ЗВО 22, 77 հյ. կարեմ, կալայ բառերի հետ՝ կցում է երկրորդ սիւնակի kurpi «ձեռք?, վրաց. խելի, լազ. խե «ձեռք» ձևերին։
idol;
image, statue.
deflouring, violation, rape, ravishment.
born of a virgin;
Holy Virgin.
governor, prefect, pacha;
փոխանորդ —ի, lieutenant governor, sub-prefect.
to govern a province;
to be governor of a -.
government of a province or department, prefecture.
virginal, maiden, maidenly.
partisan, abettor, adherent, follower;
— լինել, to espouse a party, to adhere, to favour, to support;
— լինել ումեք, to side with one, to follow one's party, to be of the party of, to take one's part, to undertake his defence, to be wedded to ones own opinion;
եւ ոչ միումն լինել ou ոչ միում եւ ոչ միսում կողման լինել —, to rest or remain neuter;
cf. Կողմն.
living in celibacy, virgin, single, unmarried man or woman.
unmarried state, single life, celibacy;
bachelorhood;
spinsterhood;
կեալ կուսակրօնութեամբ, to live single.
cf. Կուսակից լինիմ.
party, partiality, favour;
ոգի կուսակցութեան, party-spirit;
թողուլ զ—, to give up, to desert one's party.
Virgin-Mother.
virgin;
maid;
nun;
— լինել, to go into a nunnery, to take the veil.
to be pure as a virgin;
to lead a life of chastity, to keep one's maidenhood;
to take the veil.
cf. Կուսանամ.
maiden's apartment;
gynecasum;
girls boarding-school;
nunnery, convent.
cf. Կուսանոց.
instructress in a nunnery.
the Virgin's Son.
virginity;
maidenhead, pucelage;
pudicity;
բառնալ զ—, արկանել ի կուսութենէ, to defile, to ravish, to violate, to deflour;
ի կուսութենէ իւրմէ, from her youth;
cf. Կնիք.
grain, seed;
bait, food;
cf. Կորիզ;
to feed its young birds or chickens, to put into their beaks.
• , ռ հլ. «սերմ, հունդ, հաւեղէններին տալու հատիկ» Վեցօր. 162. Եփր. համաբ. 129. «կորիզ (յատկապէս խաղողի)» Ոս-կիփ. բրս. մարկ. Յայսմ. «մի փոքր չափ է». Վստկ. 106. որից կտիկ «հատիկ, փոքրիկ ռեոմ» Եզն. կտակեր Վրդն. ծն. կտնառք «խածի, թռչունների առաջին ստամոքսը» ՀՀԲ. կտաբոյս «կուտը տնկելով յառաջա-ցած բոյս» Վստկ. 142։
• Հիւնք. լտ. gutta «կաթիլ» բառից է հանում։
• ԳՒՌ.-Ախց. Երև. Կր. Մկ. Մրղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. կուտ, Ալշ. Մշ. կուդ, Ակն. Զթ. Խրբ. Հճ. Հմշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. Տիգ. գուդ, Ագլ. Գոր. Ղրբ. Ոզմ. կօտ, Սվեդ. գէօդ, Ասլ. գիւդ, գիւ*.-նոր բառեր են ան-կուտ, անկուտի, անկտի, անկուտլանկ, կըտ-նամբար, կտահան, կտաման, կտիկ, կտիտ, կտնել, կտոտ, կտուտ, կտոմ, կտօք։
• ՓՈԽ.-Ատանայի թրքախօս հայերն ունին կտիկ «բամբակի կտորիկ մը՝ ուր մէկ կամ աւելի կուտեր կը պարունակուին», քիւթլիւ «կորիղոտ բամբակ» (կուտ>քիւթ+թրք. [arabic word] «-աւոր»). երկուսն էլ անցել են նոյն տեղի տաճկաց և տաճկախօս յունաց լեզուին (Ա-րևելք 1888 նոյ. 9)։
• «սպի, մարմնի վրայ ցտած նշան. աատառուածօ». արմատ առանձին անգոր-ծածական, որից կազմուած են կուտկուտիլ «մորթը պատառոտուիլ» (մէկ անգամ ունի Վրք. հց. իզ. «Կուտկուտեալ լինէր մորթ իմ ի չարաչար քարշելոյն և պատառ պատառ յերկիր անկանէր»), կտել «մարմինը ցտել, վրան ասեղով կէտ կէտ նշաններ անել» Նար. էջ 229, «զարնել, բաղխել»? Նար. էջ 241. որից գիր կտեալ «մահտեսիների ձեռ-քի վրայ բանուած պատկեր, հաջի արած» Ղևտ. ժթ. 28. Կիւրղ. դևտ.։
• Տե՛ս իև Կտուտ։
• ԳՒՌ.-Այստեղ են պատկանում կտել Ննխ. Սչ., կտտել Ակն. «հրել, մշտել, մրխ-տել», կտկտել Ննխ. «հրմշտկել». նշանա-կութեան զարգացման համար հմմտ. խթել ձասեղով խայթել» և «հրել», բզել «հրել, մշտել» (թրք. biz «խայթոց, հերիւն» բա-ռից) և մխտել «հրել, մշտել» (հյ. մախաթ բառից)։
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
piled one upon another, heaped up, accumulated.
cumulative;
— բանք, exaggeration.
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
convexity, sphericity;
cf. Կուտակումն.
accumulation, heap;
swelling, heaving;
exaggeration.
to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.
camel's hump.
to be covered with rash.
mass, pile;
body.