strong, vigorousi;
powerful;
energetic, pathetic;
possible, efficacious;
valorous.
ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ։ Արք զօրաւորք։ Զօրաւորք զօրութեամբ կամ ուժով։ Զօրաւորք ժողովրդեան։ Զօրաւոր քաղաք, կամ պատերազմ։ Այր հզօր, եւ կին զօրաւոր։ Զօրաւոր էր գրովք։ Քան զամենայն ինչ զօրաւոր է Աստուածապաշտութիւն.եւ այլն։
cf. Զօրաւոր.
Զօրեղ ընդդիմամարտ, կամ զօրավար։ Զօրեղ նուէր աղերսանաց։ Ախտից զօրեղաց. (Սկեւռ. աղ.։)
to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.
Հազիւ հազ զօրեաց զանտեսանելւոյն զերեւոյթն առնուլ. (Փիլ. իմաստն.։)
power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith!
square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.
Զպատճառս եւ զզօրութիւն իրացն միայն յայտնելով։ Խօսօղք բազումք յԱստուածայնոցն, եւ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Ուսանել զզօրութիւնս պէսպէս իմաստից ի նորն Պղատոնէ. (Խոր. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 62։)
Է, ի, Էն or Էնն, Էին, that exists, existence;
that is of itself, the Supreme Being, the Most High, God;
ես եմ որ Էն, I am that I am;
որ Էն առաքեաց զիս առ ձեզ, I am sent me unto you;
էք, the divine persons, the Trinity.
Էմ ից, being, existence, that exists;
creature, matter;
he is;
անդ է տեսանել, one saw there, one sees;
գեղով էիցս զուարճացեալ, intoxicated with the beauties of nature.
Է՜, eh! hey! oh! o! alas! է՜ Պետրէ, oh Peter !
being, existence, that exists;
creator, that causes to exist, that extracts from nothing.
Պետն մաքրութեան համայն էակաց՝ Յիսուս։ Չորեքծագեան մասանց էակաց՝ անպատկառ խօսնակք. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
ass, jackass, donkey;
machine of war, (battering-ram);
bridge of a violin, etc;
— մատակ, she-ass, donkey;
կաթ իշոյ, ass's milk;
հեծանել յ—, to ride on a donkey;
խանչէ, անըռկէ, զռնչէ —, the ass brays.
Համետեաց զէշ իւր։ Նստարո՛ւք դուք այդր հանդերձ իշովդ։ Էշս քսան, եւ մտրուկս տասն։ Զյաւանակ իշոյն.եւ այլն։
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
page (of a book);
descent, going down;
declivity;
էջս առնել, to descend, to go down;
—ս եւ ելս առնել, to go up and down;
ահա գեղապանծ — կենաց նորա, this is the brightest page in his life;
— սնդկի յօդաչափի, falling of the mercury.
Որ նա ինքն է սանդուղք իջից իւրոց յերկնից յերկիր։ Երեք աւուրք՝ վասն իջին եւ ելանելոյն (ի գերեզմանէ). այսինքն ուրբաթ եւ շաբաթ եւ միաշաբաթին։ Երեք աւուրք իջիցն եւ ելիցն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
cf. Ուղեղ.
Նախ ըղեղն սկսանի գոյանալ. (Վանակ. յոբ.։)
to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!
Զսըտութիւնսն մի՛ եւս տեսանիցէք, եւ ըղձութիւնս այլ եւս ոչ ըղձանայցէք։ Մարգարէք նորա ըղձային (կամ ըղձանային) նոցա ստութիւն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 23։ ՟Ի՟Բ. 28։)
cf. Ըղձամ.
Զսըտութիւնսն մի՛ եւս տեսանիցէք, եւ ըղձութիւնս այլ եւս ոչ ըղձանայցէք։ Մարգարէք նորա ըղձային (կամ ըղձանային) նոցա ստութիւն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 23։ ՟Ի՟Բ. 28։)
desire, wish;
divination, augury, omen.
Ամենայն ըղձութիւնք (աւելորդք) շփոթեն եւ պղտորեն զտեսանելիս հոգւոյն. (Մաշկ.։)
to shut a persons mouth, to put to silence;
to leave one not a word to say, to dispirit, to convince, to put to a nonplus;
— զեզն կալոտի, to muzzle the ox.
ԸՄԲԵՐԱՆԵՄ որ եւ ԸՆԴԲԵՐԱՆԵԼ կամ ԸՆԲԵՐԱՆԵԼ. ἑπιστομίζω os obturo, obstruo δυσωπέω loquentem reprimo, redarguo, inhibeo Ափ ի բերան առնել. փակել զբերան դիմախօսին. կարկել. պապանձեցուցանել. լռեցուցանել. սանձել. կաշկանդել. անպատասխանի առնել. բերանը կղպել, ձանը վար քաշել տալ, պապանծեցնել.
wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.
Զայս եւ յըմբշամարտս է տեսանել. զի զոր օրինակ նոքա, եւ այլն. (Պիտ.։)
to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.
καταλαμβάνω, ἑπιλαμβάνω, δράσσομαι , κατέχω եւ այլն. apprehendo, comprehendo, capio, detineo եւ այլն. Գրի եւ ԸՆԲՌՆԵԼ. (իբր ընդբռնել, համբռնել) Պինդ բռնել, այսինքն ի բուռն արկանել, զբռամբ ածել. ունիմ, կալայ. պինդ ունել. կաշկանդել. ձերբակալ առնել. հասանել. տիրել. որսալ. ժառանգել. բռնել, ափ ձգել.
Զանքննելիսն եւ զանհասանելիսն ըմբռնել ջանան. (Գէ. ես.։)
hold, retention, surprise;
comprehension, perception;
— ախտից, attack, fit, stroke.
Որք զԱստուծոյ բնութիւնն ի ներքս առնեն իւրեանց հասանօղ ըմբռնողութեանն (կամ ըմբռնութեանն). (Նիւս. կազմ.։)
cf. Ըմբռնողութիւն.
Ըմբռնման ձեռին։ Մատչել յըմբռնումն ոտիցն։ Ի սանձս կապոյ երասանաց ըմբռնման։ Անխզելի ըմբռնմամբ։ Անզերծ տագնապին ըմբռնման. (Նար.։)
Քսան սեանցն միջին նիգն է ի հաստատագոյն ըմբռնումն խառնուածոյն նոցա. (Փիլ. ել. ՟Բ. 89։)
contempt;
insolence, impudence.
Ապարասանութիւն. ստահակութիւն.
to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
ԸՄՊԱՀԿԵՄ, եցի. ն. ԸՄՊԱՀԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἠνιάζω freno Զանսանձն սանձել. նուաճել զապերասանն. պախուրց անցընել, ու խաղցընել ուզածին պէս.
cf. Ըմպահկեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἠνιάζω freno Զանսանձն սանձել. նուաճել զապերասանն. պախուրց անցընել, ու խաղցընել ուզածին պէս.
cf. Ըմպահկանք.
ԸՄՊԱՀԿՈՒՄՆ որ եւ ԸՄՊԱՀԿԱՆՔ. Ընդվզումն. ապերասանութիւն.
Ամենածաղր առնելի է ապարասանումն եւ ըմպահկումն վայրենի գազանին (փղի). (Փիլ. լիւս.։)
to drink;
— անյագաբար, — eagerly, greedily;
— սաստիկ յոյժ, — hard or deep, — like a piper, to tipple, to tope to be a hearty toper;
— ի կենդանութիւն թագաւորի, — the king's health;
— ի յաջողութիւն..., — to the success of;
գան —, to receive a thrashing, a blow;
ապտակ —, to be struck in the face;
զջուր գնոյ —, to obtain water by dint of money, to pay for water -;
որ ընպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ, who drinks iniquity like water;
տուր ինձ —, give me ... -;
cf. Արբեալ, cf. Արբենամ.
ԸՄՊԵՄ πίω, πίομαι, πίνω bibo, poto գրի եւ Ըմբել՝ նովին հնչմամբ. (արմատն է ումպ, եւ արբ). Առնուլ ի պէտս զովացման զջուր, կամ զգինի ի պէտս ստամոքաց եւ ի զուարթութիւն, եւ այլն. վասն որոյ Արբեալ՝ անխտիր է Ըմպեալ եւ Արբեցեալ. խմել .... (սանս. ամպու, ջուր)
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
Ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Ընդ այն ժամանակս։ Ընդ այն աւուրս։ Ընդ այգն։ Ընդ երեկս։ Եւ եղեւ ընդ անցանելն նոցա՝ ասէ Եղիա։ Ընդ երթալն նորա նեղէին զնա։ Ընդ տեսանելն զնա։ Ընդ յառնելն ի քնոյ։ Ընդ լինել պատերազմի, եւ այլն։
to embrace, to clasp in ones arms, to clasp or throw one's arms round, to hug;
to undertake;
— զձեռն ի վերայ լանջաց, to remain with the arms crossed.
Երասանաւ բանին ընդգրկեալ զոտս մեր ի ճանապարհէ աշխարհիս՝ դարձուցանէ յընթացս վկայութեանն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
Գլուխ իմ ընդգրկեալ ծնգեալ իբրեւ զհասկ, որ հասանէ ի մանգաղս մահու. (Կեչառ. աղեքս.։)
resistent, solid, hard, compact, opaque.
Խիստն եւ ընդդիմաբախն զգայականն ներգործութիւնս ոչ ընդունի. որպէս գոյ տեսանել յոսկերս մերում եւ ի տունկս երկրի. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Ընդդիմակայութիւն.
Եթէ զոգւոյ առ մարմին զուգակցութիւն եւ զընդդիմակայումն հայեսցէ (ուսանել), ի նա յեցցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
opposition, resistance.
Իսկ Պոմպէոս պատերազմեալ ընդ Միհրդատայ՝ տեսանէ զսաստիկ ընդդիմակացութիւն եւ զահագին մարտս. (Խոր. ՟Բ. 14։)
to grow familiar, to become familiar;
to make acquaintance;
to get used or accustomed to, to habituate one's self.
Ի թշնամանաց սրբին բերանք՝ յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք։ Այնու առաւել ընդելնուցուն։ Ուսան, եւ ընդելան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. եւ 7։ ՟Բ. 22։)
Ընդելեալ է բնութեամբ (աստուածային իրն) վերնագունին հասանել պատուի։ Ընդելեալք՝ իբր ասեն զճպռանցդ ազգ, օդով կերակրիլ։ Առ սակաւ սակաւ ընդելեալ։ Ոգիքն յառաջ քան զմարմինսն յօտարութիւն ընդելեալ լինի. (Փիլ.։)
Հրեշտակ տեառն սանձեաց զվիշապն, եւ որպէս գառն ընդելեցաւ. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Բ.։)
to make familiar, to tame;
to instruct;
to tame, to render mild and less ferocious.
Զորոց զկէսսն ի կրելիս, եւ զկէսսն ի զբօսանս ընդելացուցեալ. (Եզնիկ.։)
indiction;
շրջան —ի, cycle of -.
ԸՆԴԻԿՏԻՈՆ ԸՆԴԻՔՏԻՈՆ. որ եւ ԻՆԴԻԿՏԻՈՆ, կամ ԻՆԴԻՔՏԻՈՆ. Բառ հռովմայեցւոց, ինտի՛գցիօ, indictio յորմէ յն. էնտիգդիօ՛ն, ἑνδεικτιόν այսինքն ցուցակութիւն, եւ սակ արքունի. Վարի որպէս սեպհականեալանուն հնգետասանամեայ շրջանի, մանաւանդ յետ տեսանելոյ մեծին Կոստանդիանոսի զխաչն յօդս յամի Տեառն 313. յորմէ եւ այսր իւրաքանչիւր ՟Ժ՟Ե. ամք՝ լինին մի մի ընդիկտիոն.
Մինչեւ ցչորրորդ հիպատին Արկադեայ, յիններորդում ինդիքտիոնին, ի հինգետասաներորդում շրջանակի ամացն. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
collision, shock, conflict.
Ի ձեռն զգայութեանցն ըմբռնմունք հասանելի լինին՝ գունով եւ ձեւով եւ կուտիւ եւ որքանութեամբ եւ ընդհարութեամբ. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր ըստ յն. ընդդիմահարութեամբ։
to interrupt, to discontinue;
to divide into two parts;
to separate, to hinder;
to intermeddle;
— զխոսս ուրուք, to interrupt, to break in upon;
— զճանապարհն, to go half the way.
Կամ Կէս լինել. ի կէսն եւ ի մէջն հասանել.
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
Զամենայն սրացեալ ընդոտնես։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ։ Ընդոտնեցաւ թշնամիք եկեղեցւոյ։ Ընկրկեցին ընդոտնեցին զլեռնակարկառ մոլութիւն։ Վեհն ի տկարէն ընդոտնի. (Նար.։)
griming, grimacing, mimicking;
grumbling.
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, եւ ընդունչսարկու քըրթընջմանց խօսսն՝ որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)
to abandon, to despise;
to compel to walk;
to vex, to harass.
Մի՛ ընդպահկեսցես զդեդեւեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է.) որպէս թէ ընդբախել, սանձակոծելով շարժել զտկարն ի վտանգ կործանման։
to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.
δίδωμαι αὑχένα cervicem do τραχηλιάω cervicem attollo, superbio ἁναχαιτίζω ferocio, retrocedo Զվիզն ընդդէմ դնել. դիմակաց լինել բարձրավզութեամբ. ըմբոստանալ. անսանձ լինել. անսաստել. փքանալ. յոխորտալ. վիզը տնկել, գլուխը քաշել.
Սա ընդվզեալ՝ մեռանի յԱղեքսանդրէ. (Խոր. ՟Ա. 30։)
Զդժուարերասանս ձիոցն ... ոչ անդրէն բախեն. քանզի ընդվզել այնպիսիքն, եւ ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին. (Բրս. յուդիտ.։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
to read.
Առնել ընթերցանելեացն զբօսանս. այսինքն կամեցողացն ընթեռնուլ, ըստ յն. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 26։)
cf. Ընծայաբեր.
Զի ամենեքին օժտաբեր ընծայատար լիցին մեծի հարսանեացն. (Ագաթ.։)
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
Սկսանիմք այսուհետեւ վերստին զանձինս ընծայեցուցանել։ Զի ոչ եթէ որ զանձն իւր ընծայեցուցանէ, նա է ընտրեալ, այլ զոր տէրն ընծայեցուցանէ. (՟Բ. Կոր. ՟Գ. 1։ ՟Ժ. 18։)
company, society;
accompanying, assistance, partnership, match;
train, retinue;
fraternity, brotherhood, congregation, order, commonalty, body;
conversation;
knowledge;
sociability
Տեսանելով զսիրելին՝ ասասցես, վասն ընկերութեան՝ անիրա՛ւ գործեա։ Եթէ զայս լուիցէ, բազում խնդալ (այսինքն մնաս բարով) ասացեալ ընկերութեանն կարծեցելում, ի բաց վազեսցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ընկղմեմ.
depression;
immersion, submersion.
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Ընկղմութիւն.
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
to stretch ones self in bed, to lie down, to go to bed.
Զքսան ամ ոչ ընկողմնեցաւ։ Նստեալ ընկողմնեցաւ։ Ընկողմնեցան (կամ ընկողմեցան) դարձեալ ի մահիճս։ Ընկողմնեցաւ (կամ ընկողմեցաւ), եւ պարզեաց զձեռս. (Վրք. հց.։)
to reject;
to draw back, to pull back;
to subdue;
to roll.
Արիանամ, եւ վատթարագոյնս ընկրկիմ։ Ընկրկին չարութեանցն գունդք։ Իբր երասանաւ ընկրկեալ։ Տապալեցին ընկրկեցին. (Նար.։)
to recede, to retreat, to flinch;
to be repulsed, driven back;
— անուոյ, turning of the wheel;
— յազքատս, to compassionate the poor;
to pardon;
— երասանաւ, to be restrained, bridled, reined in;
պատերազմաց — ընդ ձեռամբ ուրուք, to take by force, to storm, to subdue, to conquer.
to consign, to place in the hands of some one;
to lend, to give;
to undertake, to prove;
to transmit, to refer, to leave in writing.
Եթէ կորուսանէ բանն, առաւել եւս գործն ընձեռէ կորուստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)