Definitions containing the research վասն : 3009 results

Դժկամակեմ, եցի

vn.

to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)


Դժկամակից լինիմ

sv.

cf. Դժկամակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)


Դժնիկ, նկաց

s.

buck-thorn.

· Calfa


Դժուար, աց

adj.

difficult, vexatious, incommodious;
rough, rugged;
—ք լերանց, rock, cragged or steep place;
ի — լինել, to be in agony;
ի — անկանել, to run the risk, to be in danger;
—օք բերել, to be afflicted.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ վասն վիրի դժուարի ամենայն հօտն վարատեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)


Խափանած, ոյ

s. adj.

hinderance;
delay;
idleness, leisure;
revocable.

· Calfa

NBHL (1)

ἁργία otium, cessatio եւ καταφθορά damnum, proditio Խափանեալ գոլ. անգործութիւն. եւ վասն զետ եկեալ.


Խափանեմ, եցի

va.

to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.

· Calfa

NBHL (1)

Անարգ համարիմ եւ առ ոչինչ զպարգեւսն բազումս, վասն խափանելոց են ամենեքեան. (Եղիշ. ՟Ե։)


Խափնում, եայ

vn.

to shut;
to faint;
to be extinguished;
to be blinded.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞ պիտոյ իցէ մարմնոյ առողջութիւն, եթէ աչքն խափնուցու, չվայելեմք ի բարիս ինչ։ Այնպիսի արտօսր անհանճար սգոյ է. վասն այնորիկ վաղվաղակի խափանու։ Այս գեղ՝ մինչչեւ երեւալ խափանու. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ Ոսկ. փիլիպ.։ Ոսկ. ՟գ. եբր. ՟Ի՟Ը։)


Խելամտեմ, եցի

vn.

"cf. Խելամուտ լինիմ."

· Calfa

NBHL (1)

Յամենայնի, կամ սուղ ինչ խելամտեալ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։ Շիր. վասն կենաց իւրոց.։)


Խելայեղութիւն, ութեան

s.

cf. Խելագարութիւն.

· Calfa


Խելացի

adj.

intelligent, clever, sensible, judicious, steady, prudent, wise.

· Calfa


Խեղանք

s.

cf. Խեղութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

մեք ոչ միայն խեղանաց եւեթ պատրաստ եմք վասն անուանն քրիստոսի, այլ եւ քերանաց եւ մահու. (Փարպ.։)


Խեղեփ, ի

s.

part, half;
twin.

· Calfa


Խեռամ, ացայ

vn.

to bear hatred, malice.

· Calfa

NBHL (1)

Զչարէին նոքա վասն առաւել սիրելոյն զնա ծերոյն, լուան զայս ծերքն, եւ նոքա եւս խեռային ընդ այս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)


Խեցբեկագոյն

adj.

very barbarous, unpolished, very corrupt, very rude, very harsh.

· Calfa


Խէթ, խեթի, խիթի

s.

knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.

· Calfa

NBHL (4)

Զգուշութիւն՝ վասն խիթի խղճի նոցա, զի երկիցեն յաստուծոյ. (Եփր. ղեւտ.։)

Այլ թոյլ ետուր վասն խեթի մատնել ի՛ ձեռս անօրինի. (Շ. եդես.։)

Եթէ վասն աստուծոյ հալածիս, մի՛ խէթ (կամ խեթ) պահեր։ Որ Խեթիւ ննջէ, բարկացուցանէ զաստուած. (Նեղոս.։)

Մի՛ հայիք յիս, զի ես եմ սեւացեալ. վասն զի խեթիւ հայեցաւ յիս արեգակն. Յն. օտարաբար կամ թիւր հայել. (Երգ. Ա. 5։)


Խթիմ, եցայ

vn.

to thrust one's self in, to creep into.

· Calfa


Խթնում

vn.

cf. Խթնիմ.

· Calfa


Խիզախ

adj.

bold, courageous, brave, manly, spirited, haughty.

· Calfa


Խիզախիւն

s.

boldness, audacity, hardihood, confidence;
bravado, rodomontade;
insult;
assault, rushing.

· Calfa


Խիզախութիւն, ութեան

s.

cf. Խիզախիւն.

· Calfa


Խիզախումն, ման

s.

cf. Խիզախիւն.

· Calfa


Խիթամ, ացայ

vn.

to doubt, to suspect, to disbelieve, to distrust;
to look at with an evil eye.

· Calfa

NBHL (1)

φροντίζω curo. (գրի եւ Խեթալ) Հոգալ տատամսութեամբ վասն ունելոյ զխէթ կամ զխոժոռութիւն ինչ ընդ այլում, եւ կամ զխայթ ինչ մտաց՝ կամ զերկիւղ բարեպարիշտ. խորհել վարանմամբ. զանգիտել, կասկածել.


Խիխաւրաս

s.

filth, filthiness, fetid matter.

· Calfa

NBHL (1)

Մաղձն յորժամ շարժիցի, այնուհետեւ բազում խիխաւրաս ընկենու արտաքս։ Միթէ վասն ա՞յնորիկ տուաւ քեզկոկորդ, զի մինչեւ ցբերան լնուցուս հանիցեսզգինին, եւ այլ խիխաւրաս ամանայցես ի ներքս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17. 19։)


Խիղճ, խղճի, իւ

s. adj.

scruple;
conscience;
doubt, distrust;
anguish, sorrow, affliction;
scrupulous, conscientious;
— մտաց, conscience;
scruple;
remorse, compunction;
խղճիւ մտաց, conscientiously, scrupulously;
ազատութիւն խղճի, liberty of conscience;
կշտամբանք խղճի մտաց, accusation, reproach of conscience;
— պահել, ի խղճի լինել մտաց ուրուք, to pretend to have scruples, to scruple to, to be conscientious;
լռեցուցանել զ— մտաց, to stifle remorse;
յազատութիւն խղճի մտացն, for conscience sake.

· Calfa

NBHL (2)

Հարկ է հնազանդ լինել՝ ոչ միայն վասն բարկութեանն, այլ եւ վասն մտացն խղճի։ Առ խղճի մտաց զիռոցն իբրեւ զզոհեալ ուտեն. եւ խիղճ մտաց նոցա՝ քանզի տկար է, պղծի։ Խիղճ մտաց նորա որ տկարութեամբ զգածեալ է։ Զխիղճ մտաց տկարացն զայրացուցեալ՝ ի քրիստոս մեղանչէ։ Սրբեսցէ զխիղճ մտաց ձերոց. եւ այլն։

Է՞ր վասն խիղճ մտաց ձերոց ոչ տայ ձեզ համօրէն ի վերայ իրացն ճշմարտութեան կալ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)


Խիստ, խստաց, խստից

adj.

hard, stiff, harsh, tough;
sharp, strict, severe, rigorous, rigid, austere;
rough, rude;
cruel, merciless;
haughty, arrogant, supercilious, overhearing;
inflexible, obstinate, untoward, stubborn, untamable;
difficult, inaccessible;
—, խստիւ, harshly;
roughly, cruelly;
severely;
— բանք, harsh words;
— կեանք, austere, hard life;
խստիւ գնալ, to be blunt with;
to treat with brutality or severity, to maltreat;
—ս բարբառել՝ խօսել ընդ ումեք, to speak bluntly or harshly to, to say unpalatable things;
— է քեզ, it is hard forthee.

· Calfa

NBHL (1)

Խիստն, եւ կակուղն։ Խիստ ասի վասն զորութիւն ունել ոչ դիւրաւ հատանիլ. (Արիստ. որակ.։)


Խիտ, խտի

s. adj. adv.

thickness, density;
close, dense, thick, serried;
compact, dense;
crowded, numerous, frequent;
full;
—, — առ, — ընդ —, thickly, densely;
frequently, often, much;
— առ — հարուածք, repeated blows.

· Calfa


Խլրտամ, ացի

vn.

cf. Խլրտիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կապեցաւ անհաւատութիւնն, եւ այլ կարէ խլրտալ։ Է՞ր վասն անկեալ ես ի մէջ փչոց ախտիցդ առանց խլրտալոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Խլրտանամ, ացայ

vn.

cf. Խլրտիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կապեցաւ անհաւատութիւնն, եւ այլ կարէ խլրտալ։ Է՞ր վասն անկեալ ես ի մէջ փչոց ախտիցդ առանց խլրտալոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Խծբիծ, բծաց

s.

censure, criticism;
discussion, examination, research.

· Calfa

NBHL (2)

Որոշեաց (փիլոն) զգլուխս, որ քննին ի գիրս սրբոյս. եւ վասնխծբծիցն իսկ՝ որ են ի դպրութեան ելից, եւ վասն լուծանելոյ նոցա։ Ասաց եւ ճառս վասն խծբծիցն, եւ լուծանելոյ նոցա։ են գիրք միւս եւս իսկ նորինխծբծից. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 18։ ՟Ե. 22։)

Զամենայն երկբայութիւն ի բաց եհաս, եւ զխծբիծ հակառակութեան վասն աւուրն յարութեան. (Լծ. ածաբ.։)


Խղճեմ, եցի

vn.

to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ինչ վասն ազգին խղճիցէք. իմա՛ ոչ որպէս պարզապէս խղճալ, ցաւիլ, այլ որպէս վարանիլ, լքանիլ սրտցաւութեամբ։


Խնամ, ոց

s.

care, attention, solicitude;
nursing, attendance, duty, task;
mindfulness, diligence, assiduity;
—ով, carefully, mindfully, attentively;
— ածել՝ ունել՝ տանել, to take care of, to be mindful of, to look after;
to nurse, to tend, to attend;
to provide, to procure;
զամենայն փոյթ եւ զ— ունել զումեքէ, to take every care of;
to take great pains with;
տարածել ի վերայ ուրուք քլխնամս իւր՝ զգութ խնամոց, to surround with loving cares or kind offices, to be particularly attentive to, to wait assiduously upon;
հաստատեալ ի խնամս չարին, prone to evil.

· Calfa

NBHL (1)

φροντίς, μελέτη, ἑπιμέλεια cura, diligentia πρόνοια providentia, prudentia. Հոգ զգուշութեան. հոգաբարձութիւն. նախահայեաց հոգողութիւն. խորհուրդ կամ մտածութիւն եւ փոյթ վասն կարեւոր իրաց. պատրաստութիւն պիտոյից. պահպանութիւն հովանաւորութիւն. դարման. ջան մտադիր. գութ. սէր. մտմտուք, պէտ.


Խնամակալութիւն, ութեան

s.

care, attention, solicitude;
tutelage;
regency;
protection, guardianship;
Divine Providence.

· Calfa

NBHL (1)

Այն՝ որ վասն նորա ասացեալէր, բազում խնամակալութեամբ առ ի քննել պիտոյ էր, բազում խնամակալութեամբ նմա ընդդէմ առաջի մատեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ՟Բ. 6։)


Խնամարկեմ, եցի

va. vn. to take care of, to attend to, to occupy one's elf solicitously about, to patronize.

· Calfa


Խնամարկութիւն, ութեան

s.

cf. Խնամակալութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց. (Շ. բարձր.։)


Ծնեբեկ, ի

s. bot. asparagus.

· Calfa


Ծննդական, ի, աց

adj.

lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.

· Calfa


Ծնօղ

cf. Ծնող.

· Calfa


Ծով, ուց

s. fig.

sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes. — հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.

· Calfa

NBHL (1)

Աւազան մեծ պղնձի՝ վասն մեծութեանն ծով կոչեցաւ. (Կիւրղ. թագ.։)


Ծովածին

adj.

born of or produced by the sea.

· Calfa


Ծուփ

s. fig.

fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.

· Calfa

NBHL (2)

Ծուփ եւ խնդիր անկաւ մեզ, գիտել ճանաչել թէ վասն է՞ր եւ այլն. (Եփր. եբր.։)

Ծուփ ի մտիդիցուք ճշմարտութեամբ վասն ժպրհութեան մերոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6.) (յն. խորհեսցուք։)


Կազմեմ, եցի

va.

to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմէ խոնարհաբար (զբանն) վասն տկարութեան լսողացն։ Կազմեաց զառաջինն՝ մեծ լինել քան զաբրահամ, եւ այլն. Ոսկ. յհ. իբր կազմակերպել։


Կաթողիկոսարան, ի

s.

patriarchal seat or residence.

· Calfa

NBHL (1)

Քննեցի սորին վասն զպատարագամատոյց աղօթս ի կաթողիկոսարանն. (Լմբ. պտրգ.։)


Կալանաւորակապ, աց

adj. s.

cf. Կալանաւոր;
turnkey;
lock-smith.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ հոմաձայն ի հյ. որպէս եբր. մասէկկէր. որ անխտիր նշանակէ՝ Կալանաւոր կապեալ եւ փակեալ ի բանտ, կամ Բանտապետ, եւ Արուեստաւոր փականաց, դարբին. վասն որոյ ըստ ՟ա նշ. յն. դնի δεσμώτης . եւ ըստ ՟բ ի լտ. inclusor, որում առաւել ի դէպ գայ եւ մերս թարգմանութիւն։


Ընդդիմակաց, աց

adj.

that resists, opposite, contrary.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանց այսպէս կարծի, եթէ վասն ընդդիմակաց զօրութեանցն ասացեալ իցէ բանս. (Ոսկ. ես.։)


Ընդդիմութիւն, ութեան

s.

resistance, opposition;
contradiction, contrariety, discord;
hinderance, obstacle;
strife;
dislike, aversion, repugnance, conflict, trouble, implication.

· Calfa


Ընդելուցանեմ, ուցի

va.

cf. Ընդելացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զմատաղ մանկունս առ սակաւ սակաւ ընդելուզանեն (յուսումն)։ Մարքն (թռչնոց) զձագսն սակաւ սակաւ ընդելուզեալ՝ ի բարձունս թռուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։) (Լինի անխտիր գրել ց, եւ զ. որպէս փլուցանել եւ փլուզանել. այլ քանզի ընդելուզանել եւ ընդելուցանել են զանազանեալ, վասն որոյ զգուշալի է չգրել նոյնպէս)։


Ընդհանրութիւն, ութեան

s.

universality, generality.

· Calfa

NBHL (1)

Ասաց, գիտութիւն էակացն, եւ ո՛չ էակաց ... յօդս (ն) եդաւ վասն յայտն առնելոյ զընդհանրութիւն էակաց. այսինքն զամենայն էակս. (Սահմ. ՟Է։)


Ընդմտանեմ, մտի

vn.

to penetrate, to pierce, to strike through or pass across;
to insinuate one's self;
to pass through a filter.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդմտանէ ընդ ամենայն վասն յստակութեան. (Իմ. ՟Է. 24։)


Ընդոստնում, եայ

vn.

to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդոստուցեալք իմն վասն մահուան սրբոցն. (Յհ. կթ.։)


Ընդոստուցանեմ, ուցի

va.

to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդոստուցից փախստական զամենեսին։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ընդոստուցանիցէ (զգիշակերս)։ Դարձո՛ զաչս քո յինէն. վասն զի դոքա ընդոստուցին զիս (ա՛յլ ձ. սրարբեցուցին). (Ես. ՟Խ՟Գ. 14։ Օր. ՟Ի՟Ը. 26։ Երգ. ՟Զ. 4։)