Definitions containing the research տար : 6174 results

Նուազութիւն, ութեան

s.

cf. Նուազումն.

· Calfa

NBHL (2)

Կատարելոյ՝ եւ աճումն նուազութիւն է. (Սեբեր. ՟Ա։)

Զնուազութիւն ոչ թաքուցանեն ո՛չ զանձանց եւ ո՛չ զընկերացն։ Ո՛չ լուար առակին, որ ասէ, թէ պարտ է զբարեկամսն նուազութեամբ ունել. (իմա, անկատարութեամբն հանդերձ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41. եւ 33։)


Նուարտակ, աց

zool.

s. bot. dittander, lepidium, cock's-foot;
fumaria, fumiter, fumitory;
gold-finch.

· Calfa

NBHL (1)

Շահթառաճ, նուարտակն. որ է արթուխտն, որ է անձխոտն։ Նուարտակ՝ յեղնկան արթուղտ ասեն. շետարաճ. աշապ. սարքուշա. լէպիտիոն։


Նուարտան, աց

s.

cover, covering;
window-blind.

· Calfa

NBHL (1)

Զոսկեհուռն նուարտանսն զբազմատառամբն տարածէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Զ։) Ուր յն. παραπέτασμα . այսինքն առագաստ, կամ վարագոյր, ի դէպ գայ ձայնիս Նուարտանք. այլ յաջորդ բառն Բազմատառն մնայ որպէս թարմատար եւ անյայտ. վասն որոյ չեդաք ի կարգի բառարանիս։


Նուէր, ուիրաց

s.

offer, offering, present, oblation;
libation;
sacrifice;
—ք, liberality;
cf. Ձօնի;
հաց նուիրաց, shew-bread;
արգադիր —, votive-offering.

· Calfa

NBHL (3)

ՆՈՒԷՐ. որպէս προσφερομένα oblata. ինչ մի ընծայելի աստուծոյ կամ տաճարի. ուղերձ. պատարագ. ուխտ. ձօնի. փէշկէշ, հէտիյէ, արմաղան, նէվալ։ (Ել. ՟Լ՟Զ. 3։)

ՆՈՒԷՐ. τελετή initiatio, mysterium, sacrificium. Խորհրդակատարութիւն. կատարողութիւն. զոհ։ (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 15։)

Անտիոքոս պղծեաց զտաճարն նուիրօք պատկերացն, զոր կանգնեաց անդ։ Ղակեդմոնացիք եւ աթենացիք նուէրս ձօնեաց կատարեցին. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)


Նուիրագործեմ, եցի

va.

to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.

· Calfa

NBHL (2)

τελετουργέω perficio, initio, consecro, sacrifico. Կատարել զնուէրն մատուցեալ. կատարողապետել. օրհնել զնուիրեալն. ձեռնադրել. սրբազանել. սրբել. մատակարարել զխորհուրդս.

Ոմանց նուիրիլ, եւ ոմանց նուիրագործել։ Մաքրի՝ եւ լուսաւուրի եւ նուիրագործի։ Որ զմաքրութիւնն նուիրագործէր աստուածաբանին (Եսայեայ) հրեշտակն։ Զայսոսիկ (զերախայս, զմեղաւորս, եւ զնուիրեալս) պաշտօնեայքն սրբազանիւք զօրութեամբք իւրեանց նուիրագործեն առ ի կատարելապէս մաքրութիւն. (Դիոն.։)


Նուիրագործութիւն, ութեան

s.

celebration of mysteries, sacrifice, oblation.

· Calfa

NBHL (1)

τελετουργία, ἰερουργία consecratio, sacra functio. Գործ քահանայական. կատարողութիւն. սրբազնագործութիւն.


Նուիրական, ի, աց

adj.

sacred, consecrated, holy, divine;
— եւ փրկաւէտ երգ, toast, health.

· Calfa

NBHL (4)

ՆՈՒԻՐԱԿԱՆ. իբր Նուիրակատար. նուիրագործօղ. τελεστικός consecrativus.

Նուիրական օրհնութիւնք, կամ աղօթք, սաղմոսերգութիւն, զենումն, պատարագ. (Սեբեր. է։ Յհ. կթ.։ ստէպ։ Շար.։)

Նուիրական ոմն է ի սոցունց. որպէս ոչխար կատարեալ արու։ (Նար. առաք.։)

Ընծայիւք բազմօք եւ նուիրական պատարագօք զնա մեծարեալ. (Յհ. կթ.։)


Նուիրակապետ, աց

s.

police captain, sheriff.

· Calfa

NBHL (1)

(որ գրի եւ ՆՈՒԻՐԱՊԵՏ). Պետ նուիրակաց. գլխաւորն հրամանակատար պաշտօնէից.


Նուիրամսակ

s.

holy or great month.

· Calfa

NBHL (1)

Դէպ եղեւ թերեւս արդարոյն (նոյի) ի գլուխս ամսոյն ծնեալ լինել յառաջին ամսոյն ըստ ժամանակի ի սկզբան տարւոջն այնմիկ, զոր սովորութիւն է կոչել նուիրամսակ (կամ նուիրամսակս) ըստ պատուոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 17 կամ 15։)


Նուիրան, աց

s.

temple, church;
consecration;
sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

ἰερόν sacellum, templum. Տեղի նուիրաց, նուիրագործութեան, եւ նուիրակատար քահանայից. սրբարան. տաճար. եկեղեցի.


Նուիրեմ, եցի

va. adj.

to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.

· Calfa

NBHL (2)

ՆՈՒԻՐԵԼ. որպէս Նուիրագործել. նուիրակատար լինել. օրհնել, ձեռնադրել. մկրտել, դրոշմել, հաղորդել սուրբ խորհրդոց, եւ աբեղայ օրհնել. ուստի ՆՈՒԻՐՈՂ՝ ἰεροτελεστής, τετελεσμένος sacrorum initiator. ասի եպիսկոպոսն կամ քահանայն. եւ ՆՈՒԻՐԵԱԼ. τελουμένος, τετελεσμένος initiatus, initiandus. կոչի անձն օրհնելի.

Լուսատեսակս հանդերձս արկանեն ի վերայ նուիրեցելոյն (այսինքն մկրտելոյն)։ Ի կատարումն ամենայնի՝ քահանայապետն ի սրբազնագոյն գոհութիւն (այսինքն ի սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան) կոչէ զնուիրեալն։ Իսկ նուիրեալն կայ յետոյ քահանային, եւ այլն. (Դիոն.։ Սոյնպէս եւ Մաշտ. եւ Գիրք ձեռնադր.։)


Նուսխայ, ի

s. med.

receipt, recipe;
prescription, formula.

· Calfa

NBHL (1)

Լերին սիրայնւոյ՝ սէր ի սնունդ՝ հովիտ շուշանի, հովիտ յօրինեալ նուսխայնւոյ, կանայք (իւղաբերք) տարփացեալ. (Շ. տաղ յար.։)


Նպաստ, ից

s. adv.

aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.

· Calfa

NBHL (3)

(լծ. ապաստան, եւ հուպ աստ). σύμβλημα (հանգանակ). commissio χρεία (պէտք). opus ἑπιτήδευμα studium, diligentia. եւ բայիւ παρέχω (լծ. պարգեւել). adhibeo, praesto συμβάλλω confero եւ այլն. Օգնութիւն՝ մասամբ իւիք յանձնէ իւրմէ ինչ մի հանգանակելով, կամ ճգնելով. ձեռնտուութիւն. գործակցութիւն. սատար. օգուտ. շահ. պէտք, եւ ջան. փոյթ. հայթայթանք. պիտանութիւն. կամ սատար՝ որպէս օգնական, ձեռնտու, գործակից. քովէն՝ քսակէն՝ իր կողմանէն օգնութիւն մը ընելը .... (իսկ պ. նէվաստեն, նէվաշէն, ջանալ ճգնիլ).

ՆՊԱՍՏ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ՆՊԱՍՏԱՒՈՐ ԼԻՆԵԼ. ՆՊԱՍՏԱՒՈՐԻԼ. συμβάλλω confero ἐκουσιάζομαι sponte offero συναντιλαμβάνομαι opitulor, adjuvo. Սատարել. օգնել. օգտել. գործակից գտանիլ. դնել ինչ մի յիւրմէ. յօժարամիտ լինել. արկանել իբրեւ ի հանգանակ.

Սուրբ հոգեւոր բանըս պէսպէս, որոց նըպաստ եղեւ ներսէս. իմա՛ սատար, իբր հայթայթող. (Շ. այբուբ.։)


Նպաստամատոյց

cf. Նպաստաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Որ մատուցանէ զնպաստ. ձեռնտու. օգնական. սատար. առիթ. եւ Պիտանի. օգտակար.


Նպաստաւորութիւն, ութեան

s.

cf. Նպաստ.

· Calfa

NBHL (1)

Արկանէին ի գանձանակ տաճարին ի նպաստաւորութիւն գործոյն՝ ոսկի հազար մնաս։ Տացեն արացդ այդոցիկ ի նպաստաւորութիւն զոհից տեառն։ Առեալ նպաստաւորութիւն յերկրէս բաբելացւոց քահանայից տեառն աստուծոյ՝ տարցին յԵրոււսաղէմ, ոսկի եւ արծաթ. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 45։ ՟Զ. 29։ ՟Ը. 15։)


Նպաստեմ, եցի

vn.

to help, to assist, to succour, to relieve;
to second, to favour, to supply, to serve, to contribute.

· Calfa

NBHL (2)

Նպաստ մատուցանել կամ լինել. նպաստաւորել. օգնել. օգտել. սատարել. հայթհայթել.

Որք նպաստեալ իմում տկար խորհրդոյս՝ աղաչեմ, սատարեցէ՛ք. (Փարպ.։)


Նսեմական

cf. Նսեմ.

· Calfa


Նսեմային

cf. Նսեմ.

· Calfa


Նստելի, լւոյ

s.

bench, form, seat, chair.

· Calfa

NBHL (1)

Ամպք դողութեամբ եղեն նստարան համբարձմանն. (Ոսկ. կուս.։)


Նստոց, աց

s.

seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.

· Calfa

NBHL (1)

Նստարան. նիստ. կայք. բնակարան. արքյանիստ քաղաք. եւ Յատակ փեթակի կամ մեղուանոցի, եւ այլն.


Նստուկ ի նստուկ

adv.

sitting.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նստուկ մատուցանել զպատարագն. (Մարթին.։)


Նրբաբար

adv.

subtilely, cunningly, acutely, subtly.

· Calfa

NBHL (1)

Նուրբ օրինակաւ. նրբութեամբ. ճարտարութեամբ. յարամրի. բարակ կերպով, բարակութէնով, ուսուլով.


Նօթի, թւոյ

adj.

fasting, hungry, famished, starved.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում աւուրս նօթի էին։ Այս չորեքտասաներորդ օր է, որում ակն ունիք նօթիս կատարել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 21. 33։)


Նօտր

cf. Նօտր՞՞՞գիր.

· Calfa

NBHL (1)

(գիր) մանր՝ իբր նօսր, կամ սեպհական նօտարաց, եւ երագագիր դպրաց. որ ի յետին դարս հնարեցաւ՝ զկնի բոլոր կոչեցեալ գրոյ հնարելոյ զկնի երկաթագիր ասացեալ հին նշանագրաց.


Նօտրեմ, եցի

va. fig.

to write running hand;
to examine minutely.

· Calfa


Շաբաթամուտ, մտից

s.

officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.

· Calfa

NBHL (1)

Ամսամուտ եւ ամսագլուխ, տարեմուտ, եւ շաբաթամուտ. (Վանակ. տարեմուտ.։)


Շաբաթանամ, ացայ

vn.

to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.

· Calfa

NBHL (3)

σαββατίζω sabbatizo, sabbatum ago. Ըստ եբր. ոճոյ, հանգչել, դադարել. դատարկանալ ի գործոց. շաբաթ առնել. տօն պահել. անգործ մնալ.

Շաբաթացաւ ժողովուրդն յաւուրն եօթներորդի։ Շաբաթասցի երկիրն ձեր։ Շաբաթասցի զշաբաթսն՝ զոր ոչ շաբաթացաւ ի շաբաթս ձեր։ Ընկալաւ երկիրն զշաբաթս իւր, եւ շաբաթանալով զամենայն աւուրս աւերածոյն իւրոյ՝ շաբաթացաւ (մինչ) ի կատարումն ամացն եօթանասնից.եւ այլն։

Շաբաթանան երկինք եւ երկիր եւ ամենայն արարածք. (Եփր. աւետար.։)


Շաբաթացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to keep the sabbath;
to cause to rest or repose from work, to celebrate the sabbath.

· Calfa

NBHL (2)

Եղեն ի ծառայութիւն, մինչեւհաճեսցի տէր ընդ երկիրն դատարկացեալ. շաբաթացոյց զնա, մինչեւ կատարեաց ամս եօթանասուն. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 58։)

Շաբաթացոյց աստուած զԵրուսաղէմ. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)


Շաբաթումն, ման

s.

keeping the sabbath;
cessation from labour, rest, holiday, vacation.

· Calfa

NBHL (1)

σαββατισμός sabbatismus. Շաբաթանալն. հանգիստ. դադարումն ի գործոց. դատարկանալն.


Շահաբեր

adj.

profitable, lucrative, advantageous, gainful, fruitful, proficuous;
նաւ —, merchant-ship.

· Calfa

NBHL (1)

Էդ մեծ շահաբեր, զօրէնս որ եդեր, աստ կատարեցեր. (Գանձ.։)


Շահաւոր, աց

adj.

profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.

· Calfa


Շահեկանացու

cf. Շահական.

· Calfa

NBHL (1)

Օտարացեալ թուի նմա շահեկանացու խօսք իմաստնոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Շաղաշար

adj.

entwined, conjoined, united;
s. gr. syllable.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջադիր ձայնաւորք նախադասելով զինիւըն եւ զհիւնիւըն շաղաշար կատարեն. (որպէս, ա՛ւ, աի՛։)


Շաղկապ, աց

s. gr.

junction, bond, union;
conjunction.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՂԿԱՊ. κολοφών fastigium, summa manus, finus. Յօդ լրման. աւարտ. կա տարած բանի.


Շաղղակեր, աց

adj.

sarcophagus, carnivorous;
voracious.

· Calfa

NBHL (1)

Խորտակեաց զնորա զչաղղակեր ատամունսն. (Ոսկ. աւետար.։ եւ Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)


Շաղփաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Շաղփաղփանք.

· Calfa

NBHL (1)

Շաղփաբանութիւն ստեղծանէր, եւ ծաղրական տարկուսանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Շաղփաղփ, ից

s. adj.

chatterbox;
prattling, tattling, cackling;
foolish, absurd;
silly, insipid, mawkish.

· Calfa

NBHL (1)

Շաղփաղփ այլատարագ դայ լեզուն ասորի ի մերս հայկազանցն արմեանս ազդ եւ լեզու. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Շամանդաղաձեւ

adj.

obscure, dim;
like an atom.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիգախառն տարածումն շամանդաղատեսիլ ամպոյն. (Անան. եկեղ։)


Ուսուցանեմ, ուցի

va.

to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն չարիս դատարկութիւնն ուսոյց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Ուստեմն

cf. Ուստեք.

· Calfa

NBHL (1)

Զօր ուստեմն՝ ասեն՝ օտար եկն։ Այր հասանէր ի հռոմայ ուստեմն։ Անդուստ ուստեմն ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէ. (Վեցօր.։ ՟Ը։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Ուստեք

adv.

from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.

· Calfa

NBHL (1)

Յօժարութիւն բարուցն կարէ յոլով ուստեք առնել բարի։ Ցուցանի յոլով ուստեք յաւետարանական ասացուածս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 30։)


Ուստի

adv. conj.

whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ? so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.

· Calfa

NBHL (1)

Ուստի հիմն իցէ շինուածոյն, եւ կատարն անտի լինիցի. (Բուզ. ՟Գ. 5։)


Ուր

adv. conj.

where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչ ի կատարումն արարածոց, ուր ընթացք արեգականն դադարին. (Շ. բարձր.։)


Ուրագ, աց

s.

hatchet, small axe.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարտարապետին եթէ՛ երկաթի եւ եթէ՛ ոսկի ուրագ տայցես, զնոյն գործ գործէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)


Ուրանամ, ացայ

vn.

to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.

· Calfa

NBHL (2)

հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ.

Ուրացաւ ի կռոցն օտարոտւոց. (Եփր. թագ.։)


Ուրբաթայրք

s.

Oorpatairc (Friday-Caves), cave in Armenia where mass was celebrated every friday.

· Calfa

NBHL (2)

Այրք ուրբաթու. այսինքն փապարք՝ ուր յաւուր ուրբաթու պատարագ մատչէր.

Տեղիք նոցա կոչին ուրբաթայրք. քանզի ի յուրբաթէ յուրբաթ մատուցանէին զսրբութեան պատարագն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Ուրբաթացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to fast on friday.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կատարել ի նոսա (յաւուրս յինանց) տօնս, եւ ոչ ուրբաթացուցանել, զի մի՛ խափանեսցի յարութեանն, պաշտօն. (Ճ. ՟Գ.։)


Ուրեմն

conj. adv. prep. adj.

then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.

· Calfa

NBHL (1)

ἅρα, οὗν igitur, ergo, itaque. (որպէս թէ Ուր իմն՝ նշանակ հետեւողութեան կամ մակաբերութեան. որ եւ կոչի բազբանական, եւ շփոթի ընդ երկբայական կամ տարակուսական) Ապա. ապա ուրեմն. այսուհետեւ. արդ . արդեօք. մի՛ արդեօք.


Ուրիշ

adj.

other;
cf. Որիշ.

· Calfa

NBHL (1)

Քահանայ՝ որ ուրիշ կամի զպատարագն առնել, մի՛ զատցի ի խաւարային ոմբոլոնսն։ Զնորին գործ արասցէ ուրիշ. (Լմբ. պտրգ.։)


Ուրոյն

adv. prep. adj.

separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.

· Calfa

NBHL (1)

Մինդ յիսկութենէ՝ տեսակ առանձին, ոգի տիրական, ուրոյն կերպարան՝ կատարելութեան». այսինքն յատուկ եւ զանազանեալ դիմաւ կամ անձամբ. (Նար. գանձ հոգ.։)