monument, cenotaph, tomb.
· Calfa
Այնք՝ որ խօսին օրինակք՝ շիրիմ, յիշատականոց կոչեն. իսկ իմաստունն ոչ շիրիմ յիշատականոց, այլ յիշատակի ի ժառանգութիւն, եւ կամ գերեզմանի ստացուած։ Ի ժառանգութիւն շիրմի տացի ինձ ո՛չ շիրիմն յիշատականոցն, այլ յիշատակք ամենակատարս ժառանգութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 77. 78։)
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
· Calfa
Ունիմք զանսուտ յիշատակարանսն զառաքինի նախնեացն ձերոց։ Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Ձայն Աստուծոյ յայտ առնէ ի սուրբ յիշատակարանին (յաւետարանի). (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. եւ Եղիշ. դտ.։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
· Calfa
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
· Calfa
πεντηκονταετής quadraginta anos natus. Որ ունի զամս յիսուն. յիսուն ամաց. իտսուն տարեկան՝ տարւան.
fifty, containing the number fifty.
· Calfa
Յիսունն կէս թիւ որպէս զհինգ. արդ զկէս աչս ունի մարդ, եւ ոչ զկատարեալ. այսինքն (է) յըսնաւորք. (Նար. երգ. յռջբ։)
adj. s. fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
· Calfa
Յիսներեկին երեւեցաւ հրեղէն լեզուօք առաքելոցն. (Եփր. աւետար.։)
Բազում շնորհել զյիսներեկին (ասելով, կա՛ զգիր քո, եւ գրեա՛ յիսուն), տըկար բնութեանն պատճառին։ Որ յիսներեակ յոբելինին, ի կատարման պենտեկոստին. (Յիսուս որդի.։)
Ունել զաւանդութիւն պահոց յիսներեկին. յարութիւնն է կատարումն պահոցն յիսներեկի աւուրց. եւ անտի սկսանին զատկի պենդէկոստէք յիսներեակ աւուրսն։ Առաքինիք եւ պարկեշտք (միանձունք) զերիս յիսներեակսն եւ զերիս երեսներեակսն ի տարւոջ, եւ զերիս աւուրս ի շաբաթու անսխալ պահեն. Խոսրովիկ. այսինքն միայնակեացք պահեն ի տարւոջն զաւուրս 291. եւ միայն ուտիք է նոցա 74 օր։
fiftieth;
the Advent;
ամն —, the fiftieth year, jubilee.
· Calfa
Սրբեսջի՛ք զամն յիսներորդ՝ տարւոյն, եւ քարոզեսջի՛ք թողութիւն ի վերայ երկրին. զի տարի թողութեան եղիցի։ Ամն յիսներորդ եղիցի ձեզ տարեկան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 10։)
of fifty days;
fifty days old.
· Calfa
Ի կատարման պահոցն յիսնօրեայ յաւէտ ուրախութիւն. (Տօնակ.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
· Calfa
Որք յղացեալ ամբարտաւանութեամբ՝ ծնան զամբարիշտ խորհուրդ աշտարակաշինուեանն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
to get with young, to impregnate, to fecundate.
· Calfa
Տալ յղանալ՝ մանաւանդ կնոջ օտարի. ծոցւորցընել.
obelisk.
· Calfa
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
much more.
· Calfa
Յոգնագոյն օրինակօք յայտնել։ Ազգի ազգի յոգնագոյն ախորժակացն բերմամբք։ Յոգնագոյն ունիմք զսորա տարացոյց։ Յոգնագոյն կերակրօք. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Բազմահռչակ.
· Calfa
Եւ անդ աւուրս երիս յոքնահռչակ կատարէին զյիշատակ սրբոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.
· Calfa
Յոգնայարդար եւ բազմօրինակ բանիւք մեզ ուսուցանէ։ Հաւատարմացոյց սուղ բանիւք, եւ յոգնայարդար օրինակօք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. ՟Գ։)
cf. Բազմատեսիլ.
· Calfa
Ի տարածումն յոգնատեսիլ զարմանահրաշ ընդարձակութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
· Calfa
Ոչ միայն զիւրեանցն, այլեւ յոլո՛վս անգամ (այսինքն յոլով իսկ) զթշնամեացն զարգաւանդահողն վտարեն երկիր. (Պիտ.։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
· Calfa
Սեռքն յոլովանան ընդ ինքեամբքն պարունակութեամբ. իսկ տեսակքն քան զսեռն յոլովանան իւրեանց տարբերութեամբն. (Պորփ.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
· Calfa
Գիտիցեմք յարդարութիւն յոլովել։ Յոլովեսցէ յողորմութիւն։ ՅԵգիպտոս յոլովեաց աստուածպաշտութիւնն. (Խոսր.։ Յհ. գառն.։ Վրդն. աւետար.։)
cf. Խրոխտ.
· Calfa
Առաւել յոխորտաբար եւ քաջափոյթ ձեռնարկութեամբ զգործն ի կատարումն աւարտեաց. (Խոր. ՟Դ. 58։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
· Calfa
Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)
cf. Յողդողդեցուցանեմ.
· Calfa
Զանմեղս յողդողդեն. կատարելոց ինչ օգուտ ոչ լինին (ոյք ի լեզուս եւեթ խօսին). (Եփր. ՟ա. կոր.։)
research, examination, investigation, inquiet;
emotion, agitation, perturbation, trouble, confusion;
troubled, agitated;
— սրտի, emotion;
—ք խռովութեանց, troubles, broils;
— եւ խնդիր, research, perquisition, chicane, pettifogging;
ի —ս կրից, in the heat of passion;
ի նախկին —ս ցասման, in the first impulse of indignation;
— առնել, ի — առնուլ, լինել ի — եւ ի խնդիր, — եւ խնդիր առնել, to search into, to make researches, to investigate.
· Calfa
Որ կատարեալն իցէ հասակաւ, եւ յուզից եռանդման մանկութեան հասեալ. (Ոսկ. ես.։)
hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.
· Calfa
hoopoo, pewet, lapwing, plover.
· Calfa
(լծ. յն. է՛բօփս) ἕποψ լտ. ո՛ւբուբա. upupa. պ. պուհէ. իտ. upuga, bubbula. Թռչուն ի չափ տատրակի՝ մոխրագոյն թուխ, խայտ ի թեւս եւ ի տուտն, եւ կատարքն փետրալից խայտաճամուկ, յուզակ աղբեւաց եւ ճճեաց. բուբուլ, հիւտհիւտ, բուպէշ, իպիպիկ. եբր. հուքիփաթ, խաւիդա.
cf. Յաւանակ.
· Calfa
Ի մսրոյ սկսաւ, եւ առ յովանակն կատարեաց. ի Բեթղահէմ մսրով, եւ յԵրուսաղէմ յովանակով. (Եփր. համաբ.։)
the standing upright.
· Calfa
Հանդերձ յոտանաւորութեամբ առանց ծունր կրկնելոյ կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
Երգք եւ ընթերցմունք սրբազնաբար կենդանեացն յորդորականք առ նմանապէս կատարումն. (Դիոն. եկեղ.։)
full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.
· Calfa
Զդստերս Երուսաղէմի յորդորամիտս առնէ։ Վասն յորդորամիտս առնելոյ զնոսա ի հաւատս։ Զի յորդորամիտս արասցէ զպատուիրանսն կատարել. (Նիւս. երգ.։ Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
· Calfa
Տեսանէր զքրիստոնէութիւնն, որ օր քան զօր յորդորեալ տարածանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
Յորդորիչ գտար ընտրելոց ընդ քեզ սրբոց. (Շար.։)
exhorting, persuasive;
engaging, winning;
stimulating, animating.
· Calfa
Յորդորիչ գտար ընտրելոց ընդ քեզ սրբոց. (Շար.։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
· Calfa
Յորձանս (ի յորձանս) անօրէնութեան տարաբերեալ ծփիմ. (Եփր. աղ.։)
sultry, suffocating.
· Calfa
Հասուցին զբարձրութիւնն (աշտարակի) յորձուտ եւ ի մղձկուտ օդն, որպէս ասեն, ուր ոչ կարեն ընթանալ թռչունք. (Վրդն. ծն.։)
supinely, with one's face upward, lying on one's back;
backwards;
— զարկուցանել, to hurl or throw backwards, to overthrow, to upset, to throw down on the back, to stretch on the earth;
— կալ, խաղալ, to lie down prone, flat on the face, to stretch at one's whole length;
to fall backwards;
— կալ, լինել, to be idle, negligent, neglectful, to stand with folded arms;
պրկել ի —, to throw down and hind strongly;
— անկանիլ, to fall on one's back, backwards;
— կացի ի դալարւոջ, I stretched myself on the grass;
յինքն —եալ անկանիլ, to recede, to flow back;
մինչեւ յե՞րբ —եալ կաս ոʼվ վատ, how long wilt thou sleep, o sluggard ?
· Calfa
ՅՈՐՍԱՅՍ ՅՈՐՍԱՅՍԵԱԼ (լծ. Երես. թ. եիւզ ). ὔπτιος supinus. Յերեսս ի վեր. ի վերայ թիկանց. տապաստ անկեալ՝ երես ի վեր. գետնատարած՝ ի վեր հայելով. պրկեալ կաշկանդեալ, անշարժ. անհոգ. յուլութեամբ. երեսն ի վեր՝ կռնըկի վրայ պառկած.
Գրի եւ ՈՐՍԱՅՍԵԱԼ. իբր Պրկեալ, տարածեալ. եւ Ամփոփեալ. ընկրկեալ.
to search, to investigate.
· Calfa
Զշրթունքն իւր տարեալ մերձեցոյց յականջն Յուդայի՝ յուզարկելով զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Յուղարկումն.
· Calfa
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
cf. Յուղարկաւորութիւն;
sending, expedition.
· Calfa
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
desperate, hopeless.
· Calfa
Հայցէին զխնամող ներողութիւն նորա՝ հասանել յօգնականութիւն տարակուսելոցն եւ յուսակորոյս եղելոցն ի կենաց աշխարհի։ Յուսակորոյս սատակէր անդէն ընդ հուպ ի նմին ամի. (Ղեւոնդ.։)
singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.
· Calfa
Յստակամտաց հովիւ, ընդդիմացողաց դատաւոր. (Եփր. աւետար.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
· Calfa
Ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ. (Կող. ՟Բ. 19։)
compound.
· Calfa
Միաւորեալ միացոյց Աստուածն զպարզութիւն աստուածային բնութեան իւրոյ ընդ յօդականութիւն տարրական բնութեանս մերոյ. (Անան. եկեղ։)
to be articulate, jointed, attached;
organized, formed;
to associate, to take part in, to admit as member.
· Calfa
Առաքեցին զմեզ յԱղեքսանդրիա ի լեզու պանծալի՝ ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան. այսինքն ի տարրանալ կամ քաջ ուսանել զամենայն հանգամանս յունական լեզուի եւ ուսմանց. (Խոր. ՟Գ. 61։)
ἁρθρόομαι articulor, fingor, formor. Յօդաւորիլ. յարմարիլ. կազմիլ. ձեւանալ. տարրանալ.
articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.
· Calfa
Յօդիւք պատեալ. որպէս զօդեալ անդամօք. մարմնեղէն. տարրեղէն. բաղկացեալ.
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
· Calfa
Ձայն ինչ յօդաւոր բացակատարէր։ Յօդաւոր ձայնս լսել ասի. (Նոննոս.։)
Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կայս եւ անկատարս. ապա եթէ ինչ ի ձայնաւորացն շարադասեսցի, լի ձայն յօդաւոր առցէ։ Թէպէտեւ զանազանագոյն բարբառեսցին (կենդանիք), յօդաւոր ոչ երբէք. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
ἁρθρώδης, ἑνάρθρος articulosus, compositus. Ունօղ զյօդս. յօդական. յօդեալ. բաղյօդեալ. բաղադրեալ. բաղկացեալ. տարրեղէն. մարմնեղէն. նիւթական.
connexion, conformity, accordance, harmony.
· Calfa
Յօդաւորութիւն բանից՝ չափ տաղի առեալ եղեւ։ Յօդաւորութիւն չորից տարերց։ Ամենայն կազմութեանն յօդաւորութիւն. (Նոննոս.։ Նիւս. բն.։ Աթ. ՟Դ։)
Յօդաւորութեամբ Աստուածայնով եւ համեմատութեամբ։ Ամենեցուն գերագոյն յօդաւորութիւնն։ Ի յերկնայնոյն եւ անխառնելոյն յօդաւորութենէ Աստուածայնոյն նմանութեանց ի վայր անկաւ։ Յօդաւորութիւնք եւ սէրք եւ կապակցութիւնք։ Պահէ զմիմեամբք յօդաւորութիւն տարերցս եւ խառնումն՝ անշփոթելի. (Դիոն.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
· Calfa
Յորում ամենայն շինուածն յօդեալ եւ պատշաճեալ։ Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան. (Եփես. ՟Բ. 21։ ՟Դ. 16։)
well disposed, inclined, willing, well affected;
prompt, ready, eager, desirous, anxious;
— լինել, to be disposed or inclined to, in the mood for, to have an inclination for;
cf. Օժարաբար.
· Calfa
Ի մեզ միութեանն լինել յօժարաբար։ Զկատարելութեանն յօժարաբար ընձեռեալ ախորժակս. (Կիւրղ. գանձ.։ Պիտ.։)
cf. Յօժարագոյն.
· Calfa
Ի մեզ միութեանն լինել յօժարաբար։ Զկատարելութեանն յօժարաբար ընձեռեալ ախորժակս. (Կիւրղ. գանձ.։ Պիտ.։)
goodwill, entire disposition, inclination, devotion, eagerness.
· Calfa
Առաքինութիւնն յօժարութեամբ, եւ ոչ ի հարկէ լինի, եւ յօժարամտութիւն ի քէն կատարի. (Մաշկ.։)