Definitions containing the research քնին : 194 results

Պակնում, եայ

vn.

to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.

· Calfa

NBHL (1)

Զինքն անդրի ընդդէմ նորա հաստատել. յորմէ պակուցեալ՝ հնազանդեալ կայ շղթայիցն։ Հիացեալ պակեաւ ինքնին թագաւորն. (Խոր. ՟Ա. 32։ ՟Գ. 65։)


Պարտ, ոյ, ուց

s. adj.

debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.

· Calfa

NBHL (1)

Այ (ինքնին) զմեր հատուցեալ պարիս, եւ մեր դարձեալ ի նոյն լինել պարտս՝ կարի յանդգնութիւն է. (Խոր.։)


Սերմնակաթ, ից

adj.

gonorrheic, ill of the gonorrhea.

· Calfa

NBHL (1)

γονορροής, γονόρροιος gonorrhoea affectus, seminifluus. Ցաւագար՝ ոյր սերմն արութեան կաթէ՝ ծորէ, կամ ելանէ ինքնին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Է. 4 = 13։ ՟Ի՟Բ. 4։ Թուոց. ՟Է. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Գ. 29։)


Սրունկն

adj.

good-eared, sharp-eared.

· Calfa

NBHL (1)

Սո՛ւր ունկամբ. հետաքնին ունկնդիր.


Վճիռ, ճռոց

s. adj.

sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.

· Calfa

NBHL (1)

Յիսուս Քրիստոս ինքնին է, որ ետ զվճիռ դատաստանիդ։ Առ իւրաքանչիւր բանիցն (իրաց) դէպ եւ դէպ զվճիռ դատաստանին մատուցանել. (Կոչ. ՟Գ. եւ ՟Բ։)


Սիրեմ, եցի

va.

to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.

· Calfa

NBHL (1)

Դու ինքնին ասացեր՝ զքեզ սիրողին սիրիլ ի հօրէն եւ ի քէն։ Սիրելն զառաքինութիւն՝ զանձն է սիրել (իսկապէս). (Խոսր.։)


Սողամ, ացայ, ացի

vn.

cf. Սողիմ;
cf. Սողոսկիմ.

· Calfa

NBHL (1)

տապանն (սրբոյն) սողաց ինքնին, եւ ել ընդ դուռն եկեղեցւոյն. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Դ.։)


Ստոյգ, ուգաց

adj. adv.

true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.

· Calfa

NBHL (1)

Արդարեւ ստոյգ ի փոր քո եմուտ։ Ստոյգ եւ սա ընդ նմա էր։ Դուք ինքնին իսկ ստոյգ գիտէք։ Զայրիս պատուեա՛, որ ստոյգ այրիքն իցեն. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 13։ Ղկ. ՟Ի՟Բ. 59։ ՟Ա. Թես. ՟Ե. 2։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 3։)


Վաղվաղուկ

adj.

cf. Վաղվաղուն.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր անդամ՝ վաղվաղուկ գոլով՝ ոչ պահեաց։ Ոչ վաղվաղուկ էր (յհ. մկ)։ Վասն շութափութութեան վաղվաղուկ եւ անվայելուչ յանդգնութեան։ Մի երբէք անքնին եւ վաղվաղուկ ձեռնադրութեամբ հաղորդեսցի սա մեղաց օտարաց։ Զի մի՛ վաղվաղուկ եւ անփոյթ առնելով իմ յուրուք վերայ ձեռն դնիցեմ. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ Բրս. հց. Մաշտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Սատանայացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to become devilish, diabolical.

· Calfa

NBHL (1)

Զքեզ ինքնին սատանայացուցանես, եւ ի սատանայէ ապրել աղաչես. (Մանդ. ՟Գ։)


Վարձկան, աց

adj. s.

saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.

· Calfa

NBHL (1)

Զտաճարն սրբութեան դրամաժողով ի վարձու կացուցանել իբրեւ զայլ մեհեանս, եւ զքահանայապետութիւն ինքնին վարձկան գանձուց կացուցանել ամ յամէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 3։)


Դատ, ից

s.

lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն այր՝ որոյ էր դատ։ Ինքնին տէր ի դատ եկեսցէ ընդ ծերս ժողովրդեան իւրոյ։ Առաջի խաղտեաց դատ վարէին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 2։ Ես. ՟Գ. 14։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։)


Դէտ, դիտի, տաց

s.

guard, guardian, inspector;
spy;
sentinel, sentry;
informer, emissary;
examiner;
object, design, end;
observatory;
— ունել, առնել, to look, to observe attentively.

· Calfa

NBHL (1)

Յամենայն կողմանց դէտ յանձինն ինքնին լինիցին. (Վեցօր ՟Ա։)


Խեղդեմ, եցի

va.

to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնին խեղդեաց եւ հեղձոյց զանձն իւր. (Բրսղ. մրկ.։)


Ընկողմանիմ, եցայ

vn.

to stretch ones self in bed, to lie down, to go to bed.

· Calfa

NBHL (1)

Կալ նստելով, կամ ընկողմանելով։ Խոնարհեալք եւ ընկողմանեալք ինքնին։ Իսկ իբրեւ ընկողմանեալ՝ ետես յանկարծօրէն, ո՛չ յառնել իշխեաց. (Փիլ.։)


Զիարդուպէտ

adv.

at one's will or pleasure.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ տալ ումեք վարել (զերինջս սայլի տապանակին), այլ ինքնին իւրովի զիարդուպէտ ըստ իւրեանց հեշտի գնայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. յն. առանց ուրուք վարելոյ թողուլ երթալ։)


Խոյզ, խուզից

s.

search, inquisition, inquest, perquisition, research, examination;
— եւ խնդիր, strict inquiry;
— արկանել, ի— եւ ի խնդիր արկանել, ի— եւ ի խնդիր լինել, — եւ խնդիր առնել, to search, to examine, to inquire strictly, to pry into;
— եւ խնդիր առնել ումեք, to be in search of, to trace, to follow the tracks.

· Calfa

NBHL (1)

Խույզ արկանել։ Խույզ եւ խնդիր առնել։ Ի խոյզ եւ ի քնին արկանել։ Ի խոյզ ելանել կամ արկանիլ, կամ Ի խոյզ եւ ի խնդիր լինել. (Լաստ. ՟Դ։ Լմբ. իմ.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ. հռ։ Սեբեր. ՟Է։ Պիտ.։ Մագ. ՟Է։ Լմբ. ժղ.։ Մխ. երեմ.։ ՃՃ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. ես.։)


Ցօղուն, ղնոյ, ղուան

s. adj.

stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զհասկ ինքնին անկեալ ի ցօղնոյ. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 24։)


Փրկեմ, եցի

va.

to save, to deliver, to liberate, to redeem.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակն՝ որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Ինքնին տէր փրկեաց զնոսա։ Այր մի եգիպտացի փրկեաց զմեզ ի հովուաց անտի։ Փրկեցից զձեզ ի ծառայութենէ գոցա։ Ես փրկեցի զքեզ ի ձեռաց սաւուղայ։ Փրկեաց զնոսա ի ձեռաց աւարառուաց նոցա, կամ թշն ամեաց նոցա։ Զմարմին նորա փրկեաց ի կործանմանէ։ Արի՛ տէր, եւ փրկեա՛ զիս Աստուած իմ։ Փրկեա՛ զիս ի բերանոյ առիւծու։ Փրկեաց զանձն իմ ի մահուանէ։ Զի զմեզ փրկեսցէ յաշխարհէ աստի չափէ։ Զի փրկեսցէ զմեզ յամենեայն անօրէնութենէ։ Որպէս փրկեցան սիրելիք քո։ Փրկելոցն եւ ապրելոց։ Ի մէջ փրկելոցն, եւ ի մէջ կորուսելոցն։ Փրկեսցէ զվաճառ եղբօր իւրոյ։ Ոչ ապականացու արծաթեղինօք եւ ոսկեղինօքն փրկեցարուք.եւ այլն։


Փքին, փքնի, նաւ, նաց

s.

shaft, arrow, dart, javelin;
ի քէն եւ անդր է —ն, the arrows are beyond thee.

· Calfa

NBHL (1)

Երեքկնեցից փքնօք։ Ե՛րթ գի՛տ զփքինն... մինչեւ ի տեղի փքնին։ Ի քէն եւ անդր է փքինն։ Քաղեաց զփքինսն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 20=38։)


Քանակեմ, եցի

va.

to assign the quantity;
to measure;
to contain, to comprehend.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կշիռս բանից իմաստից խօսից զյոդունս քանակեցին։ Ամփոփեցար անսահման, քանակեցար անքնին, շօշափցար անքանակ. (Նար. խչ. եւ ՟Լ՟Դ։)


Քաջ, աց

adj. s. adv.

brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պօրոսի բոզոքել՝ զի պահիցի ի քաջի արանցն յանդիմանութիւն ... Եւ դորա ինքնին բողոք կալեալ առ քաջ արանցն՝ խորհեցայ ղրել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 21. 25։)


Վերափոխեմ, եցի

va.

to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.

· Calfa

NBHL (1)

Անքնին դատաստանն աստուծոյ եւ նահասանելի խորքն ի նոյն ամ վերափոխէր զերանելի հայրապետն սուր. (Ժող. հռոմկլ.։)


Փորձեմ, եցի

va.

to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ինքնին առցէ (զգործ ինչ ), այլ որ յաւագացն փորձեսցի, ընկալցի. (Բրս. հց.։)


Տքնիմ, եցայ

vn.

to be vigilant or watchful, to be awake, to watch.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տապանի տքնեցաւ։ Տքնեցայ, եւ եղէ ես որպէս ճնճղուկ միայն ի տանիս։ Եթէ ոչ տէր պահէ զքաղաք, ընդունայն տքնին պահապանք նորա։ Տքնիցի առ դրունս իմ հանապազ։ նոքա տքնին վասն ոգւոց ձերոց։ Աղօթս առնել յամենայն ժամանակի հոգւով. եւ ի նոյնս տքնեսջիք ամենայն ժուժկալութեամբ. եւ այլն։


Տնօրէնութիւն, ութեան

s.

cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.

· Calfa

NBHL (1)

Զարարչին անհաս տնօրէնութեանն զանքնին ծնօղ։ Զիս յիշատակեցէ՛ք, զտնօրէնութիւն իմ պատմեցէք։ Փափագէր տեսանել զտնօրէնութեան տեղիսն քրիստոսի. (Նար. կուս.։ Լմբ. պտրգ.։ Վրք. հց ՟Ժ՟Դ։)


Տոմար, աց

s.

tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.

· Calfa

NBHL (1)

Տումար տենչալի՝ անսխալ դրոշմեալ։ տումար անճառ անքնին։ Դուռն աղխեալ, եւ տումար անլուծանելի. (Նար. կուս.։ Շար.։ Շ. գանձ վերափոխ.։)


Քաջամուխ

adj.

very shrewd;
— լինել, to penetrate.

· Calfa

NBHL (1)

Յորդորէ քաջամուխ լինել ի խորս անքնին։ Եւ մալէ՝ յորս քաջամուխն լինի. (ՃՃ.։ Մագ. լ։)


Քառակերպ, ի, ից

adj.

cf. Քառակերպեան.

· Calfa

NBHL (1)

Որ անտես եւ անքնին՝ քառակերպիցն վեհագոյն։ Քառակերպիցն անհաս. (Շար.։ եւ Գանձ.։)


Քեզէն

adv. pron. cf. Քեզոյն.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ որպէս լոկ դերանուն, Քեզ ինքնին. ի քեզ յինքեան. քո գլխովին.

ՔԵԶԷՆ, դու քեզէն, քեզէն զքեզ. ՔԵԶՈՅՆ. քեզ քեզոյն, քեզոյն զքեզ. σύ tu σεαυτῷ, σαύτῳ, ταυτόν, ἐαυτόν tibi ipsi, ex te, te ipsum ἑν σεαυτῴ in te ipse եւ այլն. Ի քէն. դու ինքնին. յանձնէ քումմէ. անձամբանձին. անձամբ զանձն. քեզնէ, դու քեզմէ, դուն քեզի, դուն քեզ.


Քեզոյն

adv. pron.

of or by thyself;
thou alone.

· Calfa

NBHL (2)

ՔԵԶԷՆ, դու քեզէն, քեզէն զքեզ. ՔԵԶՈՅՆ. քեզ քեզոյն, քեզոյն զքեզ. σύ tu σεαυτῷ, σαύτῳ, ταυτόν, ἐαυτόν tibi ipsi, ex te, te ipsum ἑν σεαυτῴ in te ipse եւ այլն. Ի քէն. դու ինքնին. յանձնէ քումմէ. անձամբանձին. անձամբ զանձն. քեզնէ, դու քեզմէ, դուն քեզի, դուն քեզ.

Կամ որպէս լոկ դերանուն, Քեզ ինքնին. ի քեզ յինքեան. քո գլխովին.


Քննասէր

adj.

fond of examination, desirous or eager to know how, curious.

· Calfa

NBHL (1)

φιλοπράγμων curiosus. Սիրօղ քննութեան. հետաքնին. հետաքրքիր.


Քննեմ, եցի

va.

to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.

· Calfa

NBHL (1)

ἑρευνάω . (լծ. որոնել) ἑξερευνάω, διερευνάω scrutor, examino ἑξετάζω exquiro, inquiro ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo διακρίνω dijudico, discerno δοκιμάζω exploro, probo. Ի քնին առնուլ. ի քնին ելանել, ի քնին մտանել. ընդ քննութեամբ ականել. որոնել. զննել. հետազօտել. խուզարկել. փորձել. դատել. հարցափորձել. կրկտել զպատճառս եւ զհանգամանս իրաց. փնտռել, փնտռտել, պրպտել.


Քննիմ, եցայ

vn.

to be examined, to undergo an examen.

· Calfa


Քննութիւն, ութեան

s.

examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.

· Calfa


Աւելախնդիր

NBHL (1)

περίεργος curiosus Որ ի խնդիր է աւելորդաց. զրախնդիր. հետաքրքիր. ընդվայրաքնին.


Իւրովին

NBHL (1)

ԻՒՐՈՎԻ ԻՒՐՈՎԻՆ. αὑτός, ἐαυτῷ, τῆ, τοῦ ipse, per se, se se. Իւրեւ. ինքնին. անձամբ անձին. եւ Դիւրաւ. ինքիրեն. անձամբը. ինքիրմէ.


Կամարար, աց

NBHL (1)

Բարեգութ, հզօր, կամարար, կարօղ։ Բարձրեալ անքնին, մերձաւոր կամարար։ Ստեղծիչ գոյից, եւ տէր կամարար. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)


Կծիկ, կծկի or կծկան

s. adj.

clew of yarn, ball of thread;
wound in a ball, squat, clustered, crouching;
պատել ի —ն, to wind up, to wind into balls or skeins;
— կալ, to crouch, to squat;
to sit on one's heels;
to creep.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

նեն նաւավարքն զպարանս նաւուն». սրա համար իբր վկայութիւն է բերում Ագաթ. «Բերին կարս պարանաց եր-կայն ստուարս և կծեցին»։ Նոր տաա-գրութեան մէջ այս հատուածը հետևեալ ձևով է. «Բերին կարս պարանաց եր-կայնս և ստուարս, և կցեցին իջուցին ի ներքս» (§ 218. ձեռ. տարբ. չկայ, ուրեմն բոլորն էլ ունին կցեցին). սրա-նով՝ ենթադրեալ *կծել բայը ինքնին ջնջւում է։-Հիւնք. հանում է կծծի բա-ռից։


Խոց, ից, ոց

s. adj.

wound, sore, ulcer;
wounded;
— խորամուխ՝ կարեվէր, deep, mortal wound.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(յետնաբար ի, ո հլ.) «վէրք (հա-րուածից, սրից, նիզակից կամ ինքնին յա-ռաջացած)» Նար. Վրք. հց. Ոսկ. յհ. «վիրա-ւորուած» ՍԳր. որից խոցել ՍԳր. Ոսկ. եփես. զ. խոցահարել Ոսկ. յհ. բ. 8. ծածկախոց «ծածուկ խոցող» Մծբ. էջ 371 (ձեռ. ծածկա-խոյց, որ այսպէս սրբագրեց Վարդանեան ՀԱ 1913 300՝ համեմատութեամբ ասորի բնառ-րի). լերդախոց ԱԲ. չարախոց Եփր. աղ. 259. սրախոց Յայսմ. գեղարդնախոց Գնձ. ջրխոց Բժշ. տիգախոց Շար. Յայսմ. -ոտ մասնի-կով սաստկացած՝ խոցոտել ՍԳր. խոցոտիչ Երեմ. թ. 8. խոցոտումն Ովս. թ. 13. միջին ձայնաւորի կրճատումով ձևացած է *խոցտել, որից ունինք միջ. հյ. խոցտուկ «փորացաւ, խիթ» (տե՛ս Նորայր, Բառ. ֆրանս. colique բառի տակ). և սրանից յառաջացած խոստել (գւռ.) և խոստուկ «խիթ» Վստկ։


Դժուար, աց

adj.

difficult, vexatious, incommodious;
rough, rugged;
—ք լերանց, rock, cragged or steep place;
ի — լինել, to be in agony;
ի — անկանել, to run the risk, to be in danger;
—օք բերել, to be afflicted.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «ոչ դիւրին, դժար, ծա-նըր» Եւս. պտմ. է. 20. Եփր. հռ., «լեռների մէջ դժուարանցանելի տեղեր» (անեզական և գո-յականաբար գործածուած) Խոր. Վրք. ոսկ. Նար., որից՝ դժուարին ՍԳր. Եւս. քր., դժուա-րաւ (դժուար բառի գործիականն է, մակբա-յաբար գործածուած) Մտխ. ժթ. 23. Ղուկ. ժը. 24, դժուարանալ Ոսկ. բ. կոր. և յհ. ա. 16. 31, դժուարիլ Մծբ. 285 (տպ. դժրեալս ուղղել դժուարեալս՝ ըստ ՀԱ, 1914, 121), դժուա-րանք «տհաճութիւն» Ոսկ. յհ. ա. 23, դժուա-րութիւն Ոսկ. յհ. ա. 25, դժուարագիւտ Եւս. քր., դժուարալուր Վեցօր., դժուարամատոյց Բ. մակ. ժբ. 21. Ոսկ. մ. բ. 12, դժուարա-պահ Սեբեր., դժուարալոյծ Ոսկ. ես., դժուա-րամիտ Մծբ. էջ 248, 284, 297, 370 (հմմտ. ՀԱ. 1914, 120), դժուարակամ «դժուարակա-մեռող», դժուարակիրթ «կնճռոտ, դժուառեմա-նալի», դժուարամաքրելի «դժուար սրբուող» (երեքն էլ նորագիւտ բառ) Լծ. պրպմ. 721, 595, 711, դժուարաքնին Եւագր. ևն (բոլոր ածանցների թիւը ԱԲ-ի մէջ 204 է)։ Գաւառա-կան ձևով է դժար Սոկր. Վրք. հց. Դ. Կռսա. երզն. 82, որից դժարիլ Տիմոթ. կուզ. էջ 325։


Կաթ, ից

s.

drop;
— մի, a —, a little;
— մի ջրոյ, a — of water;
— մի քուն, a nap, short sleep.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳՒՌ (dialectal) 1. Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Ղրբ. Շմ. Ջղ. Տփ. կաթ, Խրբ. գ'mթ, Ագլ. կօթ «կա-թիլ», մուն կօթ «մի կաթիլ, մի քիչ». կօթ կօթ «կաթիլ կաթիլ», Հճ. գօթ, Սվեդ. գութ.-2. կաթիլ «կայլակ» կամ կաթիլք «տան կը-տուրը կաթիլը» իմաստի համար ունինք՝ Կր. Մկ. կաթիլ, Ախց. կաթիլք, Ոզմ. կաթիլք, Սեբ. Սչ. գաթիլ, Տիգ. գmթիլ, Հմշ. Ռ. Սեբ. գաթիլք, Զթ. գաթըլ, գաթըլք, Խրբ. գ'mթիլ, Ալշ. Մշ. կատիլք.-3. բայական ձևով՝ Վն. կաթել, Մրղ. կաթէլ, Ախց. Գոր. Երև. Մկ. Ոզմ. Տփ. կաթիլ, Հճ. Սչ. գաթել, Ասլ. Ննխ. Սեբ. գաթէլ, Պլ. գաթէլ, գաթիլ, Հմշ. գա-թուշ, Ղրբ. կmթիլ, Խրբ. գ'mթիլ, Մշ. կա-տալ, Ագլ. կըթթօլ։ Նոր բառեր. և նոր ի-մաստներ են՝ կաթիլ «պտուղը հասունանա-լով ծառից ինքնին ընկնել. 2. վայր ընկնել գետին, գլորուիլ», կաթուկ «հասունպնալով ինքնին ընկած պտուղ», կաթինք, կաթունք «անձրևից կտուրի կաթիլը», կաթլանք «կայլակ», կրկնութեամբ՝ կաթկթիլ, կաթկը-թուք, կաթկթեցնել։ Կրճատ ձևով է Ղրբ. մի՛կա «մի քիչ» (իմա՛ մի՛ կաթ)։


Խոյ, ոց

s. ast. mech. mar.

zool, ram;
Aries, -;
battering -;
windlass, capstan;
ջրաբաշխական —, hydraulic -.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՓՈԽ (borrowing) Lag. Urgesch. 734 համարում է թէ Թալմուդի մէջ մտած եբր. [hebrew word] kōy օտա-րազգի բառը հայերէնից է։ Նոյնը կրկը-նում են նաև Lag. Arm. Stud. § 1002 և -իւբշ. 305։-Pedersen KZ 40, 200, ZDMG 57(1903), էջ 561 և Հայ. դր. լեզ. էջ 179-185 մի ընդարձակ քննութիւն ունի բառիս փոխառեալ ձևերի վրայ։ Pedersen նախ հայ բառը համեմատելով իռլ. cit, cetnait «ոչ-խար» բառի հետ՝ հանում է հնխ. qhoti ձե-վից։ Խոյ անցել է թուրք լեզուներին՝ ուղ. *koli և հյց. *kolin ձևերով. առաջինից լա-ռաջացած է Օրխանեան արձանագրութեան koi «ոչխար» բառը, իսկ երկրորդից՝ օսմ. qoуun «ոչխար», որից էլ մոնգոլ. xoni, xo-nin, մանչու. honin, թունգուզ. koγin. (Бy-дaговъ 2, 97 դնում է մոնգոլ. xoy «ոչ-խար»)։ Հնխ. qhoti ձևի մօտ կար նաև qho-tlu ձևը, որից յառաջացաւ հյ. *խոչ, որ յե-տոյ կորաւ։ Այս *խոչ բառից են փոխառեալ օսմ. qoc «խոյ», տրից էլ մոնգոլ. xuca, ման-չու. kóča, թունգուզ. kuca։ Հայ. *խոչ ստա-նալով ն յօդը և սրա առաջ չ ձայնը կակղե-լով՝ ձևացաւ խաշն<*խաչն. իսկ խ և ար մասնիկներով *խոչխար>*հոչխար>ոչխար. Կորած *խոչխար ձևից են փոխառեալ չաղա-թայ. kočkar և արևել. թրք. [arabic word] qočqar «խոյ»։ Կովկասեաններից աւար. kul, կազի-կում. ku «ոչխար» (աւելացնենք նաև կու-մուկ. koi «մաքի») կա՛մ ուղղակի հայերէ-նից են և կամ թուրքերէնի միջնորդութեամբ։ -Ըստ իս մատնանշուած բառերի մեծագոյն մասը պատահական նմանութիւն միայն ու-նի. հյ. ոչխար բառը կովկասեաններից փո-խառեալ լինելով՝ ինքնին ջնջւում են սրա վրայ հիմնուած ենթադրութիւնները և qoč-qar ևն ձևերի փոխառութեան տեսութիւնը։ Բրք. qoyun «ոչխար» բառի համար էլ հմմտ. չին. ❇ kao'-уang2 որ է «ռառնուկ»։


Կծիկ, կծկի ou կծկան

Etymologies (1) · Adjarian

նեն նաւավարքն զպարանս նաւուն». սրա համար իբր վկայութիւն է բերում Ագաթ. «Բերին կարս պարանաց եր-կայն ստուարս և կծեցին»։ Նոր տաա-գրութեան մէջ այս հատուածը հետևեալ ձևով է. «Բերին կարս պարանաց եր-կայնս և ստուարս, և կցեցին իջուցին ի ներքս» (§ 218. ձեռ. տարբ. չկայ, ուրեմն բոլորն էլ ունին կցեցին). սրա-նով՝ ենթադրեալ *կծել բայը ինքնին ջնջւում է։-Հիւնք. հանում է կծծի բա-ռից։