adv. adj. late, behindhand, tardily, long, slowly;
late, tardy;
long, slow, not ready, not prompt;
— ուրոմն, — երբէք, too late very late;
at latest, at the latest.
· Calfa
«ուշ մնացած, յետին (իբր ած.)» ԱԳո. «երեկոյ եղած, տարաժամ» (Վասն ա-նագան ժամուն) Գ. մակ. ե. 11. Կոչ. ժգ. «ե-րեկոյ» (անագանն ի վերայ հասանէր, կամե-ցան անդ ագանել զգիշերն) Ճառընտ.
= Վրք. և վկ. ա. 329. «ուշ (իբր մկ.)» Ագաթ. Եզն. յետինների մօտ գլխաւորապէս, ինչպէս և ներկայ բոլոր գաւառականներում առհասարակ բառս այս վերջին նշանակու-թեամբ է։ Սովորաբար անհոլով է. յետինների մոտ ունենք սեռ. -ի. Անազանին ոչ ժամանե-ցի. Նար։ Որից անագանութիւն Վեցօր. անա-գանիմ ՍԳր. կամ անագանեմ Վեցօր. անա-գանավար «ուշ ցանուած» Եփր. ել. էջ 150, Կիւրղ. ել. անագանի «ուշ ժամանակ, երեկո-յեան դէմ» ՍԳր. Ոսկ. ևն։
ԳՒՌ (dialectal) Մկ. հmնmկ'mն, Սչ. անգ'ան, Խրբ. անքան, Ալշ. Մշ. յանգան, Զթ. անգ'օն, Ոզմ. հանգაmն, Վն. mնկ'mն. բոլորն էլ «ուշ» նշա-նակութեամբ. Մարաշում նշանակում է «երե-կոյ» (Անգան ատեն ո՞ւր կերթաս)։ Գրաբարի անագանիլ ձևին համաձայն են անգննալ Խրբ. Վն. «ուշանալ, ուշ մնալ», Մրշ. «երեկոյ լինել, օրը տարաժամիլ» (Օրը անգնցաւ), Սչ. անգընվիլ «երկար տևել, ուշանալ» (Սեղանը պիտի անգնուի)։
Ցորեանն եւ հաճար ոչ հարան, զի անագան էին։ Տացէ զանձրեւ՝ զկանուխ եւ զանագան։ Իբրեւ զամպ անագան.եւ այլն։
Ցուցանել զհանդէս մտերմութեան ի կանուխս եւ յանագանս. (Յճխ. ՟Զ։)
Գիտացեալ զվաղ եւ զանագան կենցաղոյս զվախճան. (Փարպ.։)
Զկանուխն ոչ կապտեցի պտուղ, եւ անագանին ոչ ժամանեցի։ Ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն (ապագային). (Նար. ԿԸ. եւ խչ։)
Յանագանէն ի դոյզն շարժմանէ պտղաթափ լինելով. (Պիտ.)այս ինքն յանագան պատահարէ, կամ վասն անագան մնալոյն։
Վասն անագան ժամուն մեկնէին. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Թողում վասն անագան ժամուս. (Կոչ. ԺԳ։)
Եթէ՛ վաղ, եւ եթէ՛ անագան, սակայն քակտի մնացեալ մարմինն. (Ագաթ.։)
Ոչ կարի վաղ առնիցէ եւ ոչ յոյժ անագան. (Եզնիկ.։)
Որ անագան ի ձերս ձգեցաւ բեմ. (Պիտ.։)
Կանխաւ նկատեալ զսոյնս՝ եւ ո՛չ անագան ապաշաւեցի. (Նար. ԼԹ։)
Գոնեա անագան եւ մեք զնոյն խոկասցո՛ւք։ Ստրջացի՛ր գոնէ անագան ի չարեացդ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. համբ.։)
Գէթ անագան երբէք դիմեսցուք առ լոյսն մեր Քրիստոս։ Դարձցո՛ւք գոնէ անագան իմն առ Տէր պաղատանօք եւ ապաշխարութեամբ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Յետ կամօք մեր գերելոյ ի հակառակութեանն խորխորատ՝ գերեցաք անագան ուրեմն եւ ըստ մարմնոյ. (Լմբ. ատ.։)
produced, done, born, created too late.
· Calfa
Ոմանք (որպէս կերինթեանք եւ արիանոսք) անագանեղ զմշտնջենաւորակիցն հօր հաւատացին։ Անագանեղ դանդաչեն զնա, որ անդրն է քան յամենայն յաւիտեանս եւ ժամանակս։ Թէեւ է անագանեղ՝ ըստ որում մարդ է, այլ էր նախ քան զյաւիտեանս որպէս Աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Թ։)
late, late in the evening, at a late hour.
· Calfa
Այր մի ծեր եմուտ ի գործոյ յանգոյ անագանի։ Եւ ել անագանին ննջեաց յանկողնի իւրում. (Դտ. ԺԹ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Եւ իբր անագան ուրեմն.
Եւ ոչ գէթ անագանի զգաստանայր դառնալ յերկիւղն Աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
· Calfa
Եւ յանագան ժամու՝ ընդ երեկս գալ. ὁψίζω vesperi venio
Գայ, եւ ոչ անագանեսցի։ Որ գալոցն է, եկեսցէ եւ ոչ անագանեսցի. (Ես. ԺԴ. 1։ Ամբ. ՟Բ. 3։)
Որսորդք անագանեալք, որք զխորս գետոցն ոչ ժամանեն որսալ. (Արշ.։)
Ձկունք անագանեալք ի ցամաքի՝ մեռանին. (Աթ. անտ.)
Զի մի՛ առաւել ծուլութեամբ անագանեսցուք. (Խոսր.։)
Մեղմագնաց գնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Կանխեալ, եւ անագանեալ՝ արձանանայր. (՟Ա. Թագ. ԺԷ. 16։)
tardiness, slowness, lateness;
sluggishness.
· Calfa
Կանուխքն ( ի բուսոց) ըստ կանխութեան, եւ անագանքն ըստ անագանութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Անագան գոլն. անագանելն. յետին ժամանակ. ուշանալն. կեճ գալմասը.
Ցորեանն եւ հաճարն ոչ հարաւ, զի ոչ էր բուսեալ. քանզի անագանավար էին։ Հաճար եւ ցորեան չհարան, քանզի անագանավար էին. (Եփր. ել.։ Կիւրղ. ել.։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
· Calfa
premature, preco-cious, ripe before the season;
prior, anterior;
old, ancient;
before the time, prematurely, very early;
պտուղ — եւ անագան, early or first, late or backward fruits;
անձրեւ — եւ անագան, the former the latter rain, vernal autumnal rain.
· Calfa
Անձրեւ կանուխ եւ անագան. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 14։ Երեմ. ՟Ե. 24։ Ովս. ՟Ղ. 3։ Յովէլ. ՟Բ. 23։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
· Calfa
Եթէ վաղ, եւ եթէ անագան։ Ո՞չ վաղ իսկ ասացի քեզ, կամ ձեզ. (Ագաթ.։)
Վաղ առ նա երթիցէ։ Կարօղ էր եւ՛ս վաղ առնել զաշխարհ։ Ոչ կարի վաղ առնիցէ, եւ ոչ յոյժ անագան. (Եզնիկ.։)
Պատմեալ եղեն վաղ ուրեմն ի մէջ իմաստնոցն յունաց։ Վաղ ուրեմն յինէն փախուցեալ իմաստութիւն։ Վաղ ուրեմն կամ անագան կամիմք հատուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։ Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ը։)
memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.
· Calfa
, ի, ո հլ. «միտք, խելք, մտադրու-թեւն, բանականութիւն» Ոսկ. եբր. Սեբեր. Մծբ. Վեցօր. աւելի յաճախ գործածւում է ուշ առնել, ուշ դնել, ուշ ունել, յու ածել ևն ոճերով. սրանից են ուշաբերիլ Ոսկ. մ. և ես-ուշի ուշով Մծբ. ուշակալ, ուշակալու Ոսկ. մ. ա. 17, բ. 26, 28. ուշարար Սեբեր. ուլեղ Իւս. քր. ուշիմ Բ. մկ. է. 17. Փարպ. ապուշ ՍԳր. Սեբեր. Վեցօր. ապշիլ Սղ. ձէ. 16, հգ 20. Ագաթ. Փարպ. ապշեցուցանել Յհ. ժբ. 40, Գծ. ը. 9, 11 (գրուած նաև ափշիլ, յափ-շիլ, ափշուցեալ Անկ. գիրք Նոր կտ. էջ 145). յնախդիրով յուշ Փարպ. որից յուլարար Վե-ցօր. Ոսկ. մ. ա. 1. յուշարարութիւն Ոսկ. մ. գ. 32, յհ. ա. 17, չարայուշ Ոսկ. եբր. Վե-ցօր. ամենայուշ Ոսկ. կող. ա. 529. մշտա-յուշ Պտմ. աղէքս. յերկարայուշ ԱԲ. (յիշել, յիշատակ և լամբուշ բառերի վրայ տե՛ս ա-ռանձին)։ Այստեղ է պատկանում նաև ուռ «անագան» Ագաթ.1 բառը, որ անցած է նախ «ուշառիր» առումից. հմմտ. յուշիկ «հան-դարտ, կամացուկ, յամր» Վրք. հց. Մխ. բժշ. յուշախաղաց «յամրաշարժ» Շիր. Արշ. յու-շահալ «ուշ հալուող» Մխ. բժշ. 125. յուշա-նալ «անագանիլ» Ոսկիփ. յուշ «ուշ» Ոսկիփ. Վստկ. 200. Վրդն. սղ. 310. յուշ յուշ Պի-տառ. (հմմտ. կամաց՝ կամք բառից)։ Նոր բառեր են ուշագնացութիւն, ուշադիր, անու-շադիր, յուշատետր, յուարձան, յուշագիրք ևն։-Արևելեան գրականի մէջ յաճախ զա-նառանութիւն դնելով գործածւում է ուշ «ա-նագան» և ուշք «միտք, ուշադրութիւն»։
Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ՝ իբր պրս. հիւշ։ ՆՀԲ ուշ «խելք»=պրս. հուջ, ուս (իմա թրօ. [arabic word] us «խոհեմութիւն») ուշ«անագան»=լծ. թրք. իւշէնմէք «տա-տամսիլ», եավաշ «կամաց»։ Bottich, Rudimentā 39, 84 զնդ. uši, պրս. hoš, եբր. [hebrew word] hōzia «գիտուն»։ Նոյն իրանեան ձևերի հետ են դնում Böttich Arica 12, 4, Lag. Urgesch. 54, Müller SWAW 41, 8, Justi. Zendsp. 70, Հիւբշ. KZ 23, 16, Arm. Stud. § 237 ևն։ Հիւնք. ուշ «միտք»=պրս. հուշ, հիւշ, հուս, հպրս. ուշի, թրք. ուս, իսկ յոզիկ (որից ուշ «անագան»)=յն. ησυ-χία «խաղաղութիւն»։ Քիւփէլճան, Բազմ. 1910, 153 երկու իմաստով էլ ոգ>ոյժ արմատից։ Karst, Յուշարձան 422 պրս. hōš բառից, բայց ազդուած թրք. us բա-ռից. 424 յուշ «անագան»=չաղաթ. ja-vaš, yuvaš, ալթայ. yaboš «կակուղ» ևն։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 341 ուշ «անագան» կցում է հյ. շուշել և թրք. իւշէնմէք «ծուլանալ» բառերի հետ։ Մարտիրոսեան ՀԱ 1924, 457 հաթ. uš. kinun «դիտել, լաւ նայիլ»։ Autran. Sumér. et ind. էջ 131 վերիններին և հյ. բառին է կցում սումեր. [other alphabet] uš «հաս-կացողութիւն»։
ԳՒՌ (dialectal) Ուշ. «միտք» բառն ունին Գոր. Ղրբ. օշ, Ախց. Երև. Կր. ուշք, Ալշ. Մկ. Մշ. Տփ. ուշկ. որից կազմուած են ուշագնաց, ուշա-թափ, ուշաթափուիլ, ուշկալ.-ուշ «անագան» բառն ունին Ախց. Երև. Խրբ. Կր. Հճ. Հմ». Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. Տփ. ուշ, Ասլ. Մրղ. Սլմ. իւշ, Զթ. օշ. որից են ուշանալ, ուշաց-նել, ուշկեկ, ուշկիկ, ուշհասուկ։
long;
— ամս, ամօք, for a number of years, for many years;
կեցցե՛ս — ամն, may you live many years ! live for ever !
· Calfa
«երկար, շատ» (միշտ գործած-ուած է ամ բառի հետ. յամայր ամս «շատ տարիներ») Ես. լ. 27. Ոսկ. մ. ա. 10. «ուշ. անագան» Արիստ. գրչ. Նար. որից յամերամ = «յամայր ամ» Վանակ. տարեմ. Օրբել. յիշ.
Յամայր զանագանն ասէ (իմա՛, յերկար). (Արիստակ. գրչ.)
too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.
· Calfa
παρὰ καιρόν. praeter tempus, ἅκαιρος. inopportunus. Որ ինչ լինի արտաքոյ դիպող ժամու. տարաժամ. յառաջ քան զժամանակն կամ անագան. տարադէպ. պիվագթ, մահալսըզ.
arrival, coming.
· Calfa
Փառաւորել զքեզ, կենսատու, ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
cf. Ժամանութիւն.
· Calfa
Փառաւորել զքեզ, կենսատու, ի կանուխն ժամանութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
lecturer;
scholar, one brought up at a seminary;
transcriber;
notary;
scribe, copyist;
արքունի or յիշատակաց —, chancellor;
հրովարտակաց —, secretary of State.
· Calfa
where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.
· Calfa
ՈՒՐ ՈՒՐԵՄՆ. գ. ποῦ, μόλις, ὔστερον alicubi, vix, tandem, aegre μόλις ποτὲ tandem aliquando, vix tandem. Յետոյ ուրեմն, անագան. հուսկ յետոյ. հազիւ, դժուարաւ, եւ Հեռի ուրեմն. ետքը ետքը, ճորով.
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
· Calfa
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
· Calfa
ՅԱՄԵՄ որ եւ ՅԱՄԵՆԱԼ. (Արմատն է Յամ. եւ նորա՝ Ամ. իբր Ամանակել, որպէս ասի ի յն) χρονίζω, ἑγχρονίζω longo tempore duro, moror, immoror μένω, ἑπιμένω, βραδύνω tardo, cunctor, remano, persisto ἑνδημέω, πολιτεύομαι conversor προσεδρεύω, ἑνδιατρίβω immoror եւ այլն. Ժամանակ անցուցանել. յերկար կալ մնալ. անագանիլ. յապաղել. դեգերիլ. տարտամ լինել. տեւել, եւ դանդաղիլ. ատեն անցընել, ուշանալ.
cf. Յամուրդ.
· Calfa
ՅԱՄՈՒՄՆ ՅԱՄՈՒՐԴ. որ եւ ՅԱՄ. Յամենալն. յապաղումն. անագանումն. ընդերկարութիւն.
delay, stop, stay, retarding.
· Calfa
ՅԱՄՈՒՄՆ ՅԱՄՈՒՐԴ. որ եւ ՅԱՄ. Յամենալն. յապաղումն. անագանումն. ընդերկարութիւն.
tardy, slow, long;
sluggish, dull;
slowly, tardily, leisurely;
sluggishly.
· Calfa
βραδύς tardus, segnis, lentus σπάνιος rarus βραδέως tarde, sero, segniter, cunctanter . (ի Յամ. եւ Ամ. ամանակ) Այն՝ որ յամէ կամ ժամանակ ծախէ շատ ի շարժման. մեղմընթաց. դանդաղ. տարտամ. անագանեալ. եւ Ցանցառ. դժուարագիւտ. եւ Անագան. յամով. յապաղմամբ. յերկարելով. ուշ, ծանտր,
slowness, tardiness, delay, retardation;
sluggishness, idleness.
· Calfa
βραδύτης tarditas, cunctatio, segnities. Յամր գոլն. դանդաղութիւն. անագանումն. յերկարութիւն.
tardy or late repentance.
· Calfa
ὐστεριβουλία sera poenitentia. Յետոյ ուրեմն խորհելն զօգտակարս. զեղջ անագան.
to be in arrears, behindhand;
to stop, to tarry, to stay or lag behind;
to want, to deprive oneself of;
to be in a state of privation, to be destitute.
· Calfa
ὐστερέω, ὐστερίζω posterior sum, deficio, indigeo, careo ἑσχατίζω moror, tardo. Յետին լինել. մնալ որպէս յետին. անագանիլ. վերջանալ. կասիլ. պակասիլ. նուազիլ. կարօտիլ. զրկիլ. տկար կամ անպիտան գտանիլ.
to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.
· Calfa
Յորս թէպէտեւ այնքան անագանուսումն էր, յոյժ սաստկութեամբ քան զնախաժամանեալն զօրանայր։ Նախաժամանելոցն արժանաւոր. (Ածաբ. ի կիպր.։)
delay, hinderance, impediment;
putting off, delaying, protraction, procrastination, prorogation, respite;
temporizing.
· Calfa
παρέλκυσις, ἁναβολή protractio, dilatio, mora. որ եւ ՅԱՊԱՂԱՆՔ. Յապաղելն. դանդաղումն. յերկարաձգութիւն. յամուրդ. անագանումն.
continuation, duration, prolongation;
affinity.
· Calfa
Ի կանուխն ժամանսութիւն, եւ յանագանն յարաձգութիւն. (Նար. խչ. (իբր յապաղումն յերկարաձգութեամբ)։)
slow-paced.
· Calfa
Կէսքն երագընթաց գնացիւք հասանեն միմեանց, եւ կէսքն մեղմագնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Շիր.։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
· Calfa
Կանխեալ անագանեալ արձանանայր աւուրս ՟Խ. այսինքն ՟Ը առաւօտս, եւ ՟Ը երեկոյս. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։)
priority, anteriority;
anticipation.
· Calfa
Բուսանել կանուխքն ըստ կանխութեան, եւ անագանքն ըստ անագանութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
· Calfa
Ստրջացի՛ր գոնէ անագան ի չարեացդ։ Զայլ յանցաւորս գովէ, որք ստրջացան ի վերայ մեղացն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. տնտես.։)
care, heed, charge.
· Calfa
Առ տունկսն տած խնամոյ։ Ոչ ընդունի (այգին) դոյզն կանխագոյն կամ անագանզ զտածսն. (Սարկ. քհ.։ Պիտ.։)
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
· Calfa
Սթափեցի՛ր ի քնոյ քումմէ գոնէ սակաւ ինչ անագան. (Եփր. դատաստ.։)
cf. Վարձկանեցուցանեմ.
· Calfa
Վարձկանեցոյց անագան ուրեմն ի ժա ժամու. (Սիւն. առ գերմ.)
to hire, to take on hire.
· Calfa
Վարձկանեցոյց անագան ուրեմն ի ժա ժամու. (Սիւն. առ գերմ.)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
· Calfa
Զընդունելիս ձեր զոհեսջիք։ յողջակէզ ընդունելի առ ի ձէնջ։ Զի ոչ լինիցի ընդունելի առ ի ձէնջ։ Կշիռ արդար ընդունելի է նմա։ Օր ընդունելի։ Ընդունելի պատարագ։ Ամ տեառն ընդունելի։ Ժամանակ ընդունելի։ Ընդունելիք նորա իբրեւ զամպ անագան.եւ այլն։
reader;
lecturer.
· Calfa
ἁναγνώστης lector. Ընթերցօղ. դպիր. գրակարդաց. որ եւ գիտէ թարգմանել կամ մեկնել՝ զոր ընթեռնու. անագանոս. (ի յն. անաղնօ՛սդիս ).
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
· Calfa
ՏԱՐԱԺԱՄ. մ. ἅωρον intempestive πρὸ ὤρας ante horam πρὸ καιροῦ ante tempus. Ի տարաժամ պահու. ի տարաժամու. յանդէպ ժամանակի. անագան կամ կանխագոյն. յանկարծակի.
cf. Տեղում.
· Calfa
Տեղասցէ ձեզ անձրեւ կանուխ եւ անագան։ Ոչ տեղեաց յերկիր զերիս ամս եւ զվեց ամիս։ Տեղասցէ ի վերայ մեղաւորաց որոգայթ՝ հուր եւ ծծումբ.եւ այլն։
Պատմեալ եղեն վաղ ուրեմն ի մէջ իմաստնոցն յունաց։ Վաղ ուրեմն յինէն փախուցեալ իմաստութիւն։ Վաղ ուրեմն կամ անագան կամիմք հատուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։ Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ը։)
Պատմեալ եղեն վաղ ուրեմն ի մէջ իմաստնոցն յունաց։ Վաղ ուրեմն յինէն փախուցեալ իմաստութիւն։ Վաղ ուրեմն կամ անագան կամիմք հատուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։ Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ը։)
echo;
resound, repercussion;
— տալ, to echo.
· Calfa
, ի-ա հլ. առհասարակ անե-զական է. յետին և տգէտ գրիչների մօտ գըը-ուած է նաև արձագանք, արծագանք, և յետոյ համարուելով յոգնակի, կազմուած է եզ. ար-ձագան կամ արծագան Մաղ. թղ. 117. նաև «ջրերի և ալիքների շառաչը» Մագ. թղ. 62.-Ս. Գրքում գործածուած է միայն երկու ան-գամ՝ Իմ. ժէ. 18 և Յոբ. լ. 6. վերջինը «ար-ձագանգ տուող, քաջահնչիւն» նշանակու-թեամբ. միւս վկայութիւնները յետին են, ինչ. Բրս. վաշխ. Նար. Խոսր. Լաստ. Փիլ. Շնորհ, ևն. սրանից ունինք արծանագանուտ «խոխո-ջուն, շառաչալից» Մագ. թղ. 140 (նորագիւա բառ. տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. հտ. Բ, էջ 179), արձագանքել (նոր գրակա-նում)։
carob-seed;
carat.
· Calfa
= Յն. ϰερατιον՝ նոյն կշիռը. նուազականն է ϰέρας «եղջիւր» բառի և բուն նշանակում t «եղջիւրիկ կամ այծեղջիւր պտուղը». (այծ-Արմատական բառարան-37 եղջիւր պտղի մի կորիզը իբր ունի նոյն քաշը). փոխառութեամբ անցած է շատ լե-զուների. ինչ. լատ. čeratium, ֆրանս. անգլ. carat, իտալ. carato, գերմ, Karat. ռուս. кapатъ (Berneker 501), պորտ. quirate. սպան. quilate, արաբ. ❇ [arabic word] qirāt կամ ❇ ︎ qirrat (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. էջ 503), որի տառադարձութիւնն է յետին հայ. ղերատ։ Նոր լեզուների մէջ գործածական է իբրև «20 սանտիգրամանոց փոքր կշիռ՝ ա-դամանդի կամ մարգարտի և զանագան գո-հարների համար»։-Հիւբշ. 356։
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
· Calfa
= Այս գաղափարի համար հնդևրոպական լեզուները ներկայացնում են երեք տարբեր ռառ, որոնք են. 1) հնխ. dlkú-? որի ժա-հանգներն են յն. γλυϰός և լտ. dulcis «քաղցր». 2) հնխ. suād-, որից ունինք աանս svādú-, յն. ἠδός, դոր. ἀδός, լտ. suā-vis (<*suaduls), հսաքս. swōti, հբգ. suozi, անգսք. swέte, հհիւս. sotr, գոթ. suts, գերմ. súss, անգլ. sweet, հոլլ. zoeh «քաղցր». *) հնխ. saldu-, որից յառաջանում են միայն լիթ. saldus, լեթթ. salds, հսլ. šladuku, լեհ. slodki, ուկր. soiodkyǰ, ռուս. cладкiи «քաղցր»։ Սրանցից երեքն էլ մօ-տենում են մեր բառին, բայց ո՛չ մէկը չի ծածկում նրան, որ ըստ ձևի պահանջում է հնխ. sul-sk-։ Այս պատճառաւ էլ զանագան քննիչներ վերի ձևերը զանազան փոփռևու-թեանց ենթարկելով՝ ուզում են հասցնել նրան։ Այս փորձերի մասին տե՛ս տակը։ Երրորդ խմբի saldu-ձևը յառաջանում է հնխ. sāld-«աղ» բառից (ինչպէտ հյ. աղ և աղու), որ տալիս է հյ. աղ, աղտ, և հետ-ևաբար գործ չունի քաղցր բառի կազմու-թեան հետ։