Your research : 1 result for դարբին

Դարբին, բնաց exact entry

s.

forger;
brasier;
lock-smith;
ironmonger.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «երկաթագործ» ՍԳր. Վեցօր. 197. Եփր. Բ. կոր. 113, «ԴՁ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս.։ Բուն և հին իմաստն է «վարպետ. աոհեստա-ւոր», ինչպէս ցոյց է տալիս դարբին պղնձոյ «պղնձագործ» Ծն. դ. 21, որից՝ դարբնել Ոսկ. մ. բ. 24, դարբնութիւն Եզն., դարբնոց Վեցօր. դարբնական Փիլ., դարբնաքար Խոր. արծր., դարբնիչ Նոննոս., դարբնոցապետ (նոր գրականի մէջ). առանձին հետաքրքրա-կան ձև է դարբնայք «դարբիններ» Ճառընտ.։

NBHL (1)

Ոչ ոք դարբին գոլով՝ հիւսն մականուանեսցի, եւ ոչ հիւսն գոլով՝ դարբին մականուանեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Definitions containing the research դարբին : 26 results

Երկաթ, ոյ

s.

iron;
iron weapon, sword, razor, nail;
— կակուխ, soft, malleable iron;
— գիւրայերձ, red-short iron, hot-short iron, red shear or sear iron;
— կալուանացեալ, galvanized iron;
— կռանահար, forged, tilted, bar, or malleable iron;
— հայելական, specular, oligist iron, iron ore;
— հրաբեր, pyrophoric iron;
— սպիտակ կամ թանագ, plate, white iron, tinned iron plate, tin, tin plate;
—ք, irons, chains, fetters, gyves;
— հնոտի, old iron;
կոտորք —ոյ, grape shot;
սայր —ոյ, tag;
վաճառական —, smith, blacksmith;
պատել —ով, to bind or mount with iron;
բազմախողխող —, sharp;
—ի դար, iron age;
կռանել զ— մինչ տարաշէկն է, to beat the iron while it is hot.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

[hebrew word] həsina, արաբ. [arabic word] xasin, ա-սուր. hassinu, ասոր. hassīnu, եթովպ. hasīn «երկաթ, սուր ևն». նաև նախա-ձայնի անկումով կայէն արմատը, ա-րաբ. [arabic word] qān «դարբնել», [arabic word] qayn «դարբին». եբր. [hebrew word] rq՝ «ծեծել, տրո. րել, ճզմել», [hebrew word] rāqī'a «երկնա-կամար», որով նաև հյ. երկինք, լազ. երկինաչխա «երեքշաբթի (օր երկնից)». Մառ չի ընդունում սրանց կցել հյ. სր-կաթ բառը, այլ հանում է *շկաթ ձևիզ. հմմտ. սվան. լիւշկադի «դարբնել», կա-դա «կացին», լազ. ճկադ «գամել». ևն։ -Oštir, Btrg. alarod. 22 հյ. երկաթ կցում է տաբասսարան roghel բառի հետ։-lpsen IF 39(1921), 235 երկաթ և արծաթ համարում է փոքր-ասիական ծագումից։


Սալ, ից

s.

anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(սեռ. սալի Սիր. լը. 29, յետնա-բար ի հլ.) «տափակ քարի մեծ հատոր» Փարպ. Նիւս. Յայսմ. Տօնակ. «մետաղի մեծ կտոր» Վրդն. ծն. Պիտառ. «երկաթէ կոճղ որի վրայ դարբինը երկաթ է ծեծում» Յոբ. խա. 15. Սիր. լը. 29. Կոչ. 45. Փարպ. Խոր. որից սալաքար «կոկած կարծր քար» Եզեկ. իդ. 7, 8 (նոր ձևով՝ սալքար Օրբել. հրտր. Էմինի, էջ 169, սալքարուկ Սմբ. դատ. 124). սալակապ «գետինը սալայատակած» Կանոն, Վրդն. պտմ. սալայարկ «սալած, քար քա-շած» Նորագիւտ բ. մնաց. է. 3. սալարկ, սալարկել Յայսմ. սալայատակ Եղիշ. Շիր. Սարգ. ա. պետր.բ (ա տպ. էջ 249). սալա-նալ «քար կտրիլ» Յոբ. խա. 15. Բուզ. դ. 15. Ոսկ. յհ. ա. 1. սալասմբակ Մագ. սալուտ «քարքարոտ» Վստկ. 62. կնասալ յատակ Խոր. բ. 24. սալել «սալայատակ շինել, քար քաշել» (չունի ԱԲ) Հաւաք. 38, 60. Առաք. պտմ. էջ 499. սալայատակել (նոր բառ). յետնաբար կայ նաև սալարակապ «սալար-ևած» Յաւսմ. մըտ. 13. Մին. համդ. 63, որ կարծեմ թէ սալարկ բառի վրայից սխար կազմուած մի ձև է. (հմմտ. նաև Վն. սա-լարսել, սալարսուն).-Բարսեղ Վարագեցու յիշատ. 1591 թուից (Դիւան, Ժ. էջ 34) ունի ռՉևոևու եկեղեցւոյ սալարս», ուր սալարո կարող ենք թէ իբր եզ. առնել և թէ իբր յոգ. բայց այդ հատուածը ամբողջ Վանայ բար-բառով է։

-Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. k'əlá-ձևից. հմմտ. սանս. çilá «քար, ժայռ», թերևս նաև հհիւս. hella «տափակ քար, շերտաքար», hallr «քար», գոթ. hallus «ջրի տակին խութեր». ուրիշ լեզուի մէջ չէ պահուած բառս։ Հայե-րէնի մէջ «դարբինի սալ» իմաստի զարգաց-ման համար հմմտ. սանս. áçman-«քար, ժայռ»=յն. ἀϰμων «դարբինի սալ» (Pokorny 1, 454 և 2, 593)։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Խտջ. Խրբ. Հմշ. Ղրբ. Մկ. Մշ. Սեբ. Սլմ. Վն. սալ, Սվեդ. սոզ, Ագլ. սօյլ, բոլորն էլ նշանակում են «մեծ և տափակ սալ քար», Զթ. սmլ «դար-ռինի սալ», իսկ Նբ. սալ «դարբինի սալի տակի յենարանը»։ Նոր առումներով են՝ Այն. «միակտուր քարէ փորուած հնձան», Վն. «վէգի ուռած կողմը», Ղրբ. «պանիրի՝ մածունի ևն հարթ ու պինդ շերտ»։ Նոր բա-ռեր են սալք «հնձանի մէջ խաղողը ճմռելու տեղը, որ քարից շինուած կրաշաղախ հարի տեղ է», սալաշար, սալարսել, սալարսուն, նալբանդ, սալքար, սալջարդ, սալհար. սա-լըրկապ։

NBHL (1)

ἅκμων incus πλάξ tabula lata, planities, crusta lapidea. Հատոր կամ տախտակ կարծր նիւթոյ՝ երկաթի կամ քարեղէն, յորոյ վերայ կռանեն դարբինք. եւ որ ինչ նման է նմա ըստ ձեւոյ կամ կարծրութեան. Էօրս. (լծ. եւ լտ. սի՛լէքս. յն. խա՛լիքս. որ է գայլախազ. գայկան թաշը, որպէս եւ պրս. սըլայէ, քար՝ յորոյ վերայ լոսի ներկ. իսկ սալ, թ. է լաստ, լաստափայտ).


Բախեմ, եցի

va.

to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.

· Calfa

NBHL (1)

Բախեն զսալն (դարբինք). (Խոր.։)


Երկաթագործ, աց

s.

blacksmith, forger;
cf. Երկաթագամ.

· Calfa

NBHL (1)

Գործօղ այսինքն դարբին երկաթոյ.


Կոփեմ, եցի

va.

to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.

· Calfa

NBHL (1)

կոփել տախտակս քարեղէնս։ Ի վէմն՝ յորմէ կոփեցարուք։ Միթէ պատկէր կոփաց զնա հիւսն։ Ուրագ սրեաց, եւ կոփեաց նովաւ։ Քաջալերեսցէ զդարբին՝ կռել կոփել, ուռն հարկանել.եւ այլն։


Շպարար

s.

painter;
plasterer.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հարկի կացուցին զդարբինս եւ զշպարարս. (Պիտառ.։)


Ոգորիմ, եցայ

vn.

to brandish the horns, to butt with the horns;
to butt, to run against, to contend, to fight, to come to blows, to make war;
ընդ անձին —, to contend with oneself.

· Calfa


Ճարտարապետ, աց

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.

· Calfa

NBHL (2)

Էր ճարտարապետ դարբին պղնձոյ եւ երկաթոյ։ Այր տիւրացի ճարտարապետ պղնձոյ. (Ծն. ՟Դ. 12։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 10։)

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.


Հրագոյն

adj.

flame-coloured, red, red as fire.

· Calfa

NBHL (1)

Ջեռուցեալ հրագոյն շողացուցանէ (դարբինն յերկաթ). (Ագաթ.։)


Հիւսն, սանց

s.

carpenter, joiner.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք դարբին գոլով՝ հիւսն մականուանեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Հիւսնութիւն, ութեան

s.

carpentry.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն, եւ ի հիւսնութենէ հիւսն. (Եզնիկ.։)


Ձեռարուեստիկ

cf. Ձեռարուեստակ.

· Calfa

NBHL (1)

Հայեա՛ց ի ճանապարհորդս, ի պղնձագործս եւ ի դարբինս, եւ յայլ ձեռարուեստսս. (Ոսկ. գծ.։)


Ձեռարուեստակ

s. adj.

artisan;
manual.

· Calfa

NBHL (1)

Հայեա՛ց ի ճանապարհորդս, ի պղնձագործս եւ ի դարբինս, եւ յայլ ձեռարուեստսս. (Ոսկ. գծ.։)


Մրաթաթախ

adj.

smoky, fuliginous, sooty.

· Calfa

NBHL (1)

Հեփեստոս էր ասեն արուեստիւ դարբին. (վասնորոյ) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)


Ծխոտիմ, եցայ

vn.

to be smoked.

· Calfa

NBHL (1)

Հեփեստոս էր արուեստիւ դարբին. (վասն որոյ աստուածաբանն) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)


Կարծրարուեստ

adj.

of a hard or laborious calling, or occupation.

· Calfa

NBHL (1)

Հեփեստոս արուեստիւ դարբին այլ կարծրարուեստ կոչեն զնա քերթողքն, քանզի փառաւոր առնէր զարուեստն զդարբնական. (Նոննոս.։)


Կարճահասակ

adj.

short, little, of short stature;
dwarf.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս դարբին կարճահասակ. (Նիւս. սքանչ.։)


Կարուակ, աց

s.

shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.

· Calfa


Պղինձ, ղնձոյ

s.

copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.

· Calfa

NBHL (1)

Էր ճարտարապետ դարբին պղնձոյ եւ երկաթոյ։ ոսկի եւ արծաթ, եւ պղինձ։ Պատեսցես զնա պղնձով։ Իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձու եւ այլն։


Պղնձագործ, աց

s. adj.

coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.

· Calfa

NBHL (1)

Յուղին ական ընդ նմա դեմաս եւ հերմոգինէս պղնձագործք եւ դարբինք. (Ճ. ՟Գ.։)


Դարբնեմ, եցի

vn.

to forge.

· Calfa

NBHL (1)

ներգործական բայ չէզոքական բայ χαλκέω Դարբնութիւն առնել. շինել կամ թեքել ինչ որպէս դարբին.


Դարբնութիւն, ութեան

s.

lock-smiths trade or work, ironmongers trade, ironware, smithcraft.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն։ Զնոյն դրօշէր դարբինն դարբնութեամբ. (Եզնիկ.։)


Կալանաւորակապ, աց

adj. s.

cf. Կալանաւոր;
turnkey;
lock-smith.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ հոմաձայն ի հյ. որպէս եբր. մասէկկէր. որ անխտիր նշանակէ՝ Կալանաւոր կապեալ եւ փակեալ ի բանտ, կամ Բանտապետ, եւ Արուեստաւոր փականաց, դարբին. վասն որոյ ըստ ՟ա նշ. յն. դնի δεσμώτης . եւ ըստ ՟բ ի լտ. inclusor, որում առաւել ի դէպ գայ եւ մերս թարգմանութիւն։


Քաջալերեմ, եցի

va.

to encourage, to give courage, to animate, to reanimate, to invigorate, to incite, to embolden, to cheer up.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց միայն լոկ զմիմեանս քաջալերէին։ Քաջալերեալ սրտապնդեալ զմի մի ի նոցանէ՝ քաջալերէր մխիթարէր իւրեանց բարառովն։ Քաջալերեսցէ հիւսն զդարբին.եւ այլն։


Կարակին, կնաց

s.

compasses;
arch, vault;
— հիւսանց, mason's plummet, level.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Յն. ϰαρϰίνος «ունելի, դարբինի աք-ցան. 2. շրջանակ քաշելու կարկին» (որ և ϰίρϰινος «կարկին», լտ. circinus). որից ϰαυϰινόω «ծռիլ, կորանալ»։-Բառի առաջին իմաստն է «խեցգետին» և այս իմաստով ունինք կարկինոս. միւս նշանակութիւնները («ունելի» ևն) բխում են առաջինից՝ խեց-գետնի ճանկերի փոխաբերութեամբ։-Հիւբշ. 355։


Քուրայ, ից

s.

cupel, crucible;
cf. Հալոց.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Երև. Մշ. Շմ. Ջղ. Տփ. քու-րա, Սլմ. քիւրm, Ագլ. ք'ի՛ւրm, Ղրբ. ք'էօ՜րm ևն, սովորաբար «դարբնոցի քուրայ» նշա-նակութեամբ. իսկ Խրբ. քուրա «դարբինի խանութ, դարբնոց», Խտջ. քուրաք «հողի մէջ փորուած՝ քարէ փոքրիկ օջաղ»։