military, soldierly, soldier-like;
soldier;
— արուեստ, tactics.
· Calfa
Ցանկալի եղեալ զինուորական արհեստիւն։ Զինուորական կողմանն. (Կորիւն.։)
Զինուորն իմաստութեամբն զզինուորական իրին արհեստն կրթէ. (Պիտ.։)
Կարգ զինուորական։ Գունդք զինուորական. (Լմբ. սղ.։ եւ Գանձ.։)
Որպէս զզինուորական ոմն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Կոչէր զբազումս ի զինուորական քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Բ։)
art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.
· Calfa
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
cf. Անքթթելի.
· Calfa
Ո՛չ զինուորականս զանգիտողս մահկանացուս, այլ քերոբէական անքթթելի անմահական գումարտակս. (Նանայ. վերջաբ.։)
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
· Calfa
πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.
quiver.
· Calfa
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
taste;
appetite;
affection, will, inclination, willingness;
passion, sentiment;
ունել —, to be hungry;
to have a taste;
չունել — իմիք, to have a taste for nothing;
պակասութիւն ախորժակի, want of appetite;
ախորժակաւ ուտել, to eat with appetite;
շարժել՝ բանալ զախորժակ, to excite the appetite;
բառնալ զախորժակ, to take away the appetite;
ընտիր՝ կիրթ —, անկիրթ —, good, bad taste;
ըստ իմոյս ախորժակի, according to my taste.
· Calfa
Ձեռագործականն բոլոր ախորժակք, եթէ զինուորականն, եւ եթէ մշակականն իցէ, եւ կամ նաւաստականն տեղեկութիւն։ Յի՛նչ եւ ձեռնարկիցէ ոք վարժելոցն եւ հրահանգելոց յանցնիւր ախորժակս։ Զկենցաղ օգտակարագոյնս ախորժակացն։ Քերթողականս ախորժակ։ Ընդդէմ ամենաբարի ախորժակի. եւ այլն։ (Պիտ.։)
cf. Բդեշխ.
· Calfa
Եւ ի զինուորական կողմանէն զչարեսին գահերէցս իւրոյ տաճարին, որ բդեշխն կոչէին. (Ագաթ.։)
come now ! come on!
· Calfa
Բազում անգամ եւ սխալանացն յինքեան ցուցանէ բերս՝ մշակականն, զանբերութեանց պտղոյն եւ զկարկտիցն. եւ զինուորականն զպարտութեանցն. (Պիտ.։ )
product, fruit;
a not in music.
· Calfa
Բազում անգամ եւ սխալանացն յինքեան ցուցանէ բերս՝ մշակականն, զանբերութեանց պտղոյն եւ զկարկտիցն. եւ զինուորականն զպարտութեանցն. (Պիտ.։ )
assemblage, band;
troops, brigade, battalion, regiment, legion, cohort, phalanx;
globe;
sphere;
ball, bowl;
pincushion;
pommel;
sounding line, plummet;
— փոքրիկ, bullet;
globule;
— անսւոյ, nave of a wheel;
— կշռոց, weight;
— կապարեայ, lead;
չափել զծով գնտով, to sound;
— գունդ, cf. Գունդագունդ.
· Calfa
ԳՈՒՆԴ, գնդի, դաց, կամ դից σπείρα cohors, τάξις ordo, συναγωγή , δῆμος coetus, plebs եւ այլն. Բոլորեալ բազմութիւն. խումբ առանձին. դաս. հոյլք. ջոկ. ժողով. ամբոխ, մանաւանդ զինուորականն. մէկտեղ եկած բազմութիւն.
great coat, loose coat, Persian dress.
· Calfa
որ գրի եւ ԳՐԱՍՏ. μανδύας mantella, vestis militaris Հանդերձ կրելի զանձամբ. զգեստ. վերարկու զինուորական. . տառատոկ. վարապանակ. (լծ. թ. քէրաքէ, խըրգա ).
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
· Calfa
ԶՕՐԱԿԱՆ. ա. Որ ինչ է սեպհական զօրու. զինուորական.
στράτευμα, στράτος, στρατιά exercitus, militia եւ custodia (յորմէ եւ յն. κουστωδία ) անուն հաւաքական. Զօրաւոր որեար, կամ դաս զինուորական. զօր. սպայ. եւ Պահապան զինուորք. սիփահ, ասքէր.
power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith!
square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.
· Calfa
ԶՕՐՈՒԹԵԱՆ. ի սեռականն՝ ըստ եբր. ոճոյ, իբր Զօրաւոր, կամ զինուորական.
ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. (ի բառէս Զօր. թ. շէրի ) δύναμις virtus, virtutes στρατιά exercitus, militia Զօրական. երկրաւոր զինուորութիւն. ոյժ զինուորական. եւ Զարդք երկնից. հրեշտակք, եւ աստեղք. զօրք. ասքէր. եբր. ձապա. (յորմէ՝ Սպայ. սիփահի ), եւ սաբաւօթ, այսինքն զօրութեանց, կամ զօրաց).
call, appeal, invitation;
— յատեան, writ, summons, citation;
— ի մենամարտ, challenge;
— զինուորական, muster, roll-call;
գտանիլ ի կոչն, to be present at roll-call;
տալ կոչոյն պատասխանի, to answer a summons.
· Calfa
soundly;
honestly, modestly, chastely.
· Calfa
Հանդիսական ժուժկալութեամբ ողջախոհաբար կրթութեամբ զզինուորական երկասիրութեամբն յօժարաբար դեգերել. (Արծր. ՟Դ. 1։)
movement, motion;
earthquake.
· Calfa
Շարժն եւ պատառումն վիմաց։ Շարժ մեծ յահ եւ յերկիւղ հրէիցն եւ զինուորական եղեւ. (Բրսղ. մրկ.։)
act of paying tribute;
thraldom, servitude.
· Calfa
Ի զինուորական հարկատրութիւն համարով կարգեցան. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Ճաւշ.
· Calfa
ՃՕՇ. որ եւ ՃԱՒՇ, ՋԱՒՇ, ՃՕՇԱՆ կամ ԶԱՒՇԱՆ. պ. ճէվշէն, ճիւշիւշ. յոքն՛՛. ճիւվէզ, ճէվաշին (որ է սիրտ, եւ լանջք) Լանջապանակ. լանջանոց զինուորական. զրահ. վերտ.
to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.
· Calfa
Ոչ ի գինարբունս եւ ի գռեհս զինուորական ինքեան յաղթասիրելով առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց. (Պիտառ.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
· Calfa
Մարտակից զինուորական դասուն սուրբն ներսէս. (Շար.։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
· Calfa
Պարապեցին մոլորական վարդապետութեան։ Ոչ զինուորականին պարապեաց վարժից, եւ ոչ իմաստասիրական ինչ կրթութեանց. (Պիտ.։)
caravan.
· Calfa
(ռմկ. քէրվան, քէվրան. պ. քեարպան, քեարվան. իտ. քարօվանա). Խումբ եւ չու ուղեւորաց՝ բեռնաբարձ գրաստուք, բանակ ճանապարհորդաց, եւ զինուորական, եւ արքունի.
army, troops, warriors, cavalry;
officer;
—ք զօրուն, the officers of an army.
· Calfa
ՍՊԱՅ որ եւ ՍՊԱՀ, եւ ՍԵՊՈՒՀ. (ռմկ. սպահի. պ. սիբահ, սիբահի. եբր. ձապա, կամ սէպա. յորմէ սաբաւովթ) δύναμις, στρατεία virtus, exercitus, militia. Զօր կամ զօրական. գունդ զօրաց, կամ զինուորական ազատաց. որ եւ զօրութիւն. այրուձի. հեծելազօր. բանակ. ազգ.
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
· Calfa
ὀπλιτικός militaris եւ πελταστικός peltatus. Սեպհական սպառազինի եւ սպառազինութեան. եւ Սպառազինեալ. զինուորական. եւ Ասպարաւոր.
atrocious, horrible, cruel.
· Calfa
Ոչ եթէ զինուորական զինուք քաջալերիմք, եւ ոչ սաստկատեսակ եւ ամենաչար խոշտանկութեամբ. (Կիւրղ. ի կոյսն.) (այժմու յն. ոսկետեսակ եւ ամենագեղեցիկ խոշտանգանօք)։
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
· Calfa
ՎԱՐԱՊԱՆԱԿ μανδύας genus vestimenti miitaris. որ եւ ՎԱՌԱՊԱՆ. Պահպանակ վառելոցն ի պատերազմ. որպէս ամղան՝ տառատոկ՝ վերարկու՝ թիկնոց եւ լանջանոց. զգեստ զինուորական.
that abandons, throws away his arms, fugitive;
— փախստեայ գնալ, to throw down one's arms and flee;
— լինել, to lay down one's arms, to unarm, to surrender;
— առնել, to unarm, to disarm.
· Calfa
Զէնընկէց եղեալ առաջի նորա՝ մերկանայր զհանդերձն զինուորական. (Արծր. ՟Ա. 15։)
that fences, fencer;
cf. Զինախաղ.
· Calfa
զորս միանգամ ի զինուորական կարգէ սուսերամերկս եւ զինաշարժս գտանէին։ Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց, եւ աջողակ զինաշարժից. (Յհ. կթ.։)
military coat or mantle, cassock, capote;
doublet, jerkin.
· Calfa
μανδύας, μανδύς (լծ. թ. մինթան) sagum, lacerna. (գրի եւ Տառոտակ, Տառիովկատ) Վերարկու զինուորական.
chlamys, mantle, cloak.
· Calfa
որ եւ յն. խլա՛միս. χλαμύς, -ύδος chlamys, -ydis. գրի եւ ՔՂԱՄԻԹ. (լծ. խլայ, խիլայ) Վերարկու զինուորական, իշխանական, թագաւորական.
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
· Calfa