Definitions containing the research այր : 6515 results

Խողխոջանք

s.

cf. Խոխոջանք.

· Calfa

NBHL (2)

Խոխոջք. Խոխոջիւն. ուստի՝ Զառ ի վայր խողխոջանք՝ է արտաթորութիւն կամ թափումն կղկղանաց.

Զառ ի վեր փսխածսն, զառ ի վայր խողխոջանսն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)


Խոճկորակ, աց

cf. Խոճկոր.

· Calfa

NBHL (1)

Փաղաքշական ոգոյն, այրիկ քարուկ, խոճկորոկ (կամ խոճքորակ). (Թր. քեր.։)


Խոյակ, աց

s.

capital of a column.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՈՅԱԿ կոչին եւ Վերին ծայրք սիւնակաց խորանին եւ վարագուրի. Նոյնպէս եւ զօդիչ զարդք դրանդեաց կամ բարաւորաց դրանց. Տե՛ս (Ել. ՟իզ. 37։ ՟իէ. 10. 11։ ՟լը. 26։ Թուոց. ՟գ. 36։ Եզեկ. խ. 48։ ՟Խ՟Ա. եւ 3։)


Խոյանամ, ացայ

vn.

to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.

· Calfa

NBHL (3)

Ինքն խոյացեալ սլացեալ գայր ըստ արագաթեւ նմանութեան արծուոյ. (Ագաթ.։)

Սմբաթ իբրեւ զարծուի յերամ կաքաւուց խոյանայր. (Խոր. ՟Բ. 4։)

Սրաւառեալ խոյանայր զկնի գիշատեալ այլազգեացն. (Յհ. կթ.։)


Խոնարհագոյն

adj. adv.

inferior;
lower;
below.

· Calfa

NBHL (2)

ταπεινότερος, ἤττων, καταδεέστερος, κατώτατος humilior, minor, inferior, infimus. Առաւել խոնարհ (ըստ ամենայն նշ). Ցածագոյն. ստորնագոյն. վայրագոյն. նուաստագոյն. յետնագոյն.

Եւ Ի վայր կոյս. դէպ ի վար.


Խոնարհահակ

adj.

inclining, aslant.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ի խոնարհ կոյս հակի, կամ վայր կոյս միտէ.

Զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն յայտ առնեն. (Վեցօր. ՟Գ։)


Կալումն, ման

s.

the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.

· Calfa

NBHL (2)

Եվ այս ըստ ներտաղական երից ծայրիցն կալմանց. (Անան. եկեղ։)

Հերակլեանցն ասի սեռ ի միոջէն կալմանէ։ Ունին երկուս կալմունս. առ ի յառաջ քան զսոսայն, ըստ որում տեսակք. իսկ առ զկնի սոցայն՝ ըստ որում սեռք. բայց ծայրքն մի ունին կալումն. (Պորփ.։)


Կախ, ի —

adj.

hanging, dangling, pendent;
hung up, suspended;
ի — ունել, to suspend, to hold in suspense;
ի — մնալ, to remain in suspense.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ԿԱԽ. մ. ἑκκρεμής pendens, pendulus. Կախեալ, եւ կախեալ գոլով, կամ երկայնեալ ի վերուստ առանց հասանալոյ ի վայր. ընդհատեալ մնալով. կջսատ. անհաստատ. անլրացեալ. կախուած.


Կախեմ, եցի

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.

· Calfa

NBHL (2)

ԿԱԽԵՄ ԿԱԽԻՄ, կամ ԿԱԽԵԱԼ ԿԱՄ. ձ.չ. κρεμάω, ἑκκρεμάω, -ομαι , κρεμαννύω, -υμι suspendo, pendeo, dependeo եւ այլն. Կապեալ թողուլ կամ մնալ ի բարձր վայրի ընդ մէջ օդոյ. խեղդ արկանել. խաչել. եւ Ի կապ թողուլ կամ մնալ հաստատել, իլ. կապել, իլ. ունել զկապակցութիւն. յենուլ. յարիլ. կախել, կախուիլ, փակչիլ, կապուիլ. ... Ստէպ պատմական խնդրով՝ եւպէսպէս առմամբ. զոր օրինակ,

Կախել զոք, կամ կախիլ եւ կախեալ կալ ուրուք զփայտէ, զկաղնվոյ. զմիոյ ձեռանէն։ Զծերս խակեցին զբութաց. զմանկուսն զստեանց կամ զպարանոցէ մարցն։ Անօթ զչորեցունց տտնոց կախեալ յերկնից։ Տեսին կախեալ զգազանն զձեռանք նորա։ Խոյ մի կախեալ կայր զծառոյն սաբեկայ զեղջերացն։ Զմարմինս նոցա կախեցին զպարսպէն։ Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն յանդիման ամենեցուն։ Ցից մի, կախել զնմանէ անօթ ինչ. եւ այլն։


Կականեմ, եցի

vn.

cf. Կական բառնամ.

· Calfa

NBHL (3)

Կականէր եւ ողբայր զկորնթացիս. (Կանոն.։)

Կականելովն՝ զհայրական գութ նորին շարժել. (Լմբ. սղ.։)

Մեծ վստահութեամբ առ սուրբ մայրդ կականիմք. (Տաղ.։)


Կակաչ, ի, ից, աց

s. bot. tulip;
արքունի —, fritillary;
վայրի —, poppy, corn-poppy.

· Calfa


Կաղ, աց

adj. fig.

lame, halt, crippled, limping;
defective;
— ի —, կաղս ի կաղս, halting on one foot, hobbling along, with a halting gait;
so so, poorly, somehow or other, as well as may be;
— ի —ս ասել, պատասխանել, to say or reply undecidedly or doubtfully;
— ի — գիտել, to know imperfectly.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ կաղ թուեսցի առնել զհատուցումն։ Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կաղս եւ անկատարս։ Երկբայութիւն մտաց անկատար եւ կաղ է միշտ։ Կաղ է ախտն (կիրքն), յորժամ ի վայր անկեալ իցէ, եւ անդ գերին կալեալ. (Փիլ. լին.։)


Կաղամ, ացայ, ացի

vn. fig.

to limp, to be or go lame, to halt, to hobble;
to hesitate, to water;
յերկուս հետս —, to halt between two opinions

· Calfa

NBHL (2)

Անկաւ, եւ կաղացաւ։ Մինչեւ ցե՞րբ կաղայք յերկուս հետս։ Կաղայր ի զըստէ անտի։ Կաղացան ի շաւղաց իւրեանց. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ծն. ՟Լ՟Բ. 31։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 45։)

Կրկին հաւատս ցուցանէին, զի կաղալոց եւ սողալով եւս ի լեառնն ելանէին։ Վասն յարութեանն բան կաղայր առ նոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Կաղամախ, ից

s.

poplar

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՂԱՄԱԽ ԿԱՂԱՄԱԽԻ. λεύκη populus alba. եբր. լիպնէք եւ αἵγειρος populus nigra, alnus. Ծառ բարձր ի ջրարբի վայրս, որոյ տերեւք դիւրաշարժ են ի հողմոյ, ի մի երես մթին կանաչ, եւ ի միւսն սպիտակ. որպէս եւ բունն՝ է՛ որ սպիտակ, եւ է որ մթնագոյն. փայտ միոյն թեթեւ, եւ միւսոյն ծանր.


Կաղամախի, խեաց

cf. Կաղամախ.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՂԱՄԱԽ ԿԱՂԱՄԱԽԻ. λεύκη populus alba. եբր. լիպնէք եւ αἵγειρος populus nigra, alnus. Ծառ բարձր ի ջրարբի վայրս, որոյ տերեւք դիւրաշարժ են ի հողմոյ, ի մի երես մթին կանաչ, եւ ի միւսն սպիտակ. որպէս եւ բունն՝ է՛ որ սպիտակ, եւ է որ մթնագոյն. փայտ միոյն թեթեւ, եւ միւսոյն ծանր.


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa


Կաղին, ղնոյ

s.

hazel-nut;
acorn;
hazel-tree;
արքայական —, filbert.

· Calfa

NBHL (4)

ԿԱՂԻՆ որ եւ ԿԱՂՆԱՊՏՈՒՂ. γάλανος, βάλανος , φηγός fagus, glans, esculus. Պտուղ կաղնի ծառոյ. եթէ՛ ընտանւոյ՝ ուտելի մարդկան. որպէս ռմկ. ֆընտըգ, պունտուգ. եւ եթէ վայրենւոյ՝ ուտելի գազանաց.

Իբրեւ զկաղին (վայրի) թօթափեալ յիւրաքանչիւր պատենից. (Ես. ՟Զ. 13։)

Ուտէին կաղինս վայրի, կաղնոյն յունարէն փիդոս ասեն. (Նոննոս.։)

Բերել զվայրենի կաղին մայրեաց, եւ տնկել ... տնկեցին զկաղինն. (Բուզ. ՟Գ. 8։)


Կաղնահար, աց

adj.

wood-cutter.

· Calfa

NBHL (1)

Կաղնահարք, եւ ոտք զեղտտս եւ զմայրս հատանեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)


Կաղնի, նւոյ, նեաց

s.

nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.

· Calfa

NBHL (4)

βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.

Ընդ կաղնեաւն, կամ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Ի կաղնին բարձր։ Առ կաղնեաւն բարձրու։ Ընդ թաւ կաղնեաւ։ Ընդ ճանապարհ կաղնւոյն։ Ի ներքոյ կաղնեաց։ Առ ամենայն կաղնեօք եւ այլն։ Որպէս նետք հզօրի, զի մխեալ են կայծակամբք կաղնւոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Թ. 4.) ըստ յն. ἑρημικός , վայրի. եւ յայլ օրինակս յն. ἁρκευθίνος , բեւեկնեայ կամ գիոց. համաձայն եբր։

Սակս կաղնւոյս արքայական կամիմք իմաստասիրել զախորժելիսն քեզ։ Ո՛չ արամազդեան կաղնին պառաւեալ՝ տայր պտուղ. եւ ո՛չ կաղնին տրովադական, կամ տիւռենացին կաղնի. այլ՝ մամբրէին, եւ որ ի նմանէն մեզ պտուղ ընդձեռէ ձջր շնորհի. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)

Առ կաղնեաւն մամբրէի. Ստեղնատունկն վայրենի է. իսկ պտուղն նորա կաղին՝ ընտանի. որ նախագոյն եւ վաղագոյն քանզցորեան ի մարդկան կերակուր տուեալ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1. ուր ամենայն ազգ կաղնոց միանգամայն նշանակի։)


Կաճառ, աց

s.

assembly, meeting;
academy, body, company, society;
— բանասիրաց, academy of belles-lettres;
ակմբահոյլ դիցն —, Olympus.

· Calfa

NBHL (1)

Կաճառք բանիցն յուզեալ դարձեալ վիճաբանին. իբր գումարեալքն ի վէճ բանջւք. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Կամ

conj.

or.

· Calfa

NBHL (3)

Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)

Աբրաամ կայր առաջի տեառն։ Մի կայցես յամենայն կողմանս աշխարհիդ. Զի՞ կաս արտաքոյ։ Կայի յեզը գետոյ։ Կային շուրջ զնովաւ։ Ոչ կացին ի հաստատութեան։ Կաց ի կայի քում։ Կացցէ յաւիտեանս։ Ոչ կացին յուխտին իմում։ Որ ոչ կացցէ յամենայն բանս օրինացս այսոցիկ՝ առնել զնոսա։ Կացէք մնացէք դուք ի մերումն բարեկամութեան։ Կալով կացէք ի դաւանութեանն ձերում։ Անձն իմ եկաց ի դողութեան։ Կացցէ աւուրս բազումս. եւ այլն։

Եւ նա կայր ի վերայ ողջակիզացն իւրոց։ Որ կայր ի վերայ հնձողացն։ Իշխանք՝ որ կային ի վերայ գործոյն սողոմոնի. եւ այլն։


Կամ, ի, աւ, ով

s.

will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.

· Calfa

NBHL (3)

Աբրաամ կայր առաջի տեառն։ Մի կայցես յամենայն կողմանս աշխարհիդ. Զի՞ կաս արտաքոյ։ Կայի յեզը գետոյ։ Կային շուրջ զնովաւ։ Ոչ կացին ի հաստատութեան։ Կաց ի կայի քում։ Կացցէ յաւիտեանս։ Ոչ կացին յուխտին իմում։ Որ ոչ կացցէ յամենայն բանս օրինացս այսոցիկ՝ առնել զնոսա։ Կացէք մնացէք դուք ի մերումն բարեկամութեան։ Կալով կացէք ի դաւանութեանն ձերում։ Անձն իմ եկաց ի դողութեան։ Կացցէ աւուրս բազումս. եւ այլն։

Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)

Եւ նա կայր ի վերայ ողջակիզացն իւրոց։ Որ կայր ի վերայ հնձողացն։ Իշխանք՝ որ կային ի վերայ գործոյն սողոմոնի. եւ այլն։


Կամ, կացի

vn. fig.

to be, to exist;
to remain, to stand;
to subsist, to live;
to last, to continue, to be permanent;
to stop, to stay;
to wait;
— մնալ, to rest, to dwell, to reside;
to persist, to persevere;
ի բաց —, to hold aloof, to give up, to withdraw;
ի վերայ —, to superintend, to oversee;
to understand, to comprehend, to perceive;
հաստատուն՝ պինդ —, to hold fast in, to remain firm;
անկեալ —, to lie, to lie down;
— առաջի երեսաց ուրուք, to make head against, to cope with, to resist;
cf. Առաջի;
ստէպ —, to apply oneself, to be assiduous;
ստէպ — օրինաց, to keep the laws;
դատաւոր — ի վերայ, to be judge or arbitrator;
շուրջ — զոմամբ, to beset some one;
կայ մնայ նմա, it is reserved for him;
զիա՞րդ կայք, how do you do ? զի՞ կաս, why do you wait ? what are you waiting for ? զի՞ կայ իմ եւ ձեր, what have you to do with me ? what does it matter to you ? եկաց՝ կացին, there has been;
there have been;
եկաց զնովին ժամանակօք, he lived or flourished about the same time or at the same epoch;
կացին ի նոսա չքնաղ օրինակք առաքինութեան, they possessed rare examples of virtue;
կացին աչք նորա, he has lost his sight, he has become blind;
չկարեմ ի վերայ կալ բանիցդ, I don't know what you mean, I do not understand you;
կալով կացցեն բանք իմ, my words shall come to pass, my prediction shall be fulfilled.

· Calfa

NBHL (3)

Աբրաամ կայր առաջի տեառն։ Մի կայցես յամենայն կողմանս աշխարհիդ. Զի՞ կաս արտաքոյ։ Կայի յեզը գետոյ։ Կային շուրջ զնովաւ։ Ոչ կացին ի հաստատութեան։ Կաց ի կայի քում։ Կացցէ յաւիտեանս։ Ոչ կացին յուխտին իմում։ Որ ոչ կացցէ յամենայն բանս օրինացս այսոցիկ՝ առնել զնոսա։ Կացէք մնացէք դուք ի մերումն բարեկամութեան։ Կալով կացէք ի դաւանութեանն ձերում։ Անձն իմ եկաց ի դողութեան։ Կացցէ աւուրս բազումս. եւ այլն։

Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)

Եւ նա կայր ի վերայ ողջակիզացն իւրոց։ Որ կայր ի վերայ հնձողացն։ Իշխանք՝ որ կային ի վերայ գործոյն սողոմոնի. եւ այլն։


Ըմբոշխնեմ, եցի

va.

to taste, to eat, to feed on;
to enjoy, to delight in, to take pleasure in;
to gain, to obtain, to possess;
to chew, to masticate, to break with the teeth;
— զպատիւ, զվարձս, զփառս, զպսակ, to obtain honours, to gain recompense, or reward, to acquire glory, to win crowns;
— զուսոմն, զմահ, զեպերանս, to acquire knowledge;
to die;
to be despised, contemned, abused.

· Calfa

NBHL (1)

Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)


Ըմբոշխնիմ, եցայ

vn.

cf. Ըմբոշխնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)


Ըմբոստանամ, ացայ

vn.

to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս յն. Ի վեր կամ ի բաց ոստնուլ. ἁναπηδάω, ἁποπηδάω resilio, desilio, subsilio Ի բաց վազելով եւ զայրացմամբ հրաժարիլ. հեստել. անսաստել. ապստամբիլ. եւ Զչարիլ. դժկամակիլ. վեր կամ դուրս ցաթկել, վեր վեր ինկնալ, գլուխ քաշել, թօթվել.


Ըմբռնեմ, եցի

va.

to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.

· Calfa

NBHL (1)

Ըմբռնեաց զաթոռն։ Ոչ զհայրենի տէրութիւն ինչ ըմբռնեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)


Ըմպահկեմ, եցի

vn.

to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)


Ըմպահկիմ, եցայ

vn.

cf. Ըմպահկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանային եւ անընդել զայրացմամբ ընդդէմ յարիցէ, ըմպահկեսցէ, խրոխտասցի. (Ոսկիփոր.։)


Ըմպահկումն, ման

s.

cf. Ըմպահկանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենածաղր առնելի է ապարասանումն եւ ըմպահկումն վայրենի գազանին (փղի). (Փիլ. լիւս.։)


Ըմպեմ, արբի, ա՛րբ

vn.

to drink;
— անյագաբար, — eagerly, greedily;
— սաստիկ յոյժ, — hard or deep, — like a piper, to tipple, to tope to be a hearty toper;
— ի կենդանութիւն թագաւորի, — the king's health;
— ի յաջողութիւն..., — to the success of;
գան —, to receive a thrashing, a blow;
ապտակ —, to be struck in the face;
զջուր գնոյ —, to obtain water by dint of money, to pay for water -;
որ ընպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ, who drinks iniquity like water;
տուր ինձ —, give me ... -;
cf. Արբեալ, cf. Արբենամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըմպել ջուր ի գետոյ։ Ոչ գտանէին ջուր ըմպելոյ։ Կերան եւ արբին։ Արբ ի գինւոյն, եւ արբեցաւ։ Արբից. եւ ասէ ցիս, ա՛րբ։ Զջուր մեր գնոյ արբաք։ Արբցեն զարիւն նոցա իբրեւ զգինի։ Արբեր ի ձեռանէ տեառն զբաժակն բարկութեան նորա։ Գինի եւ օղի մի՛ արբցէ։ Զբաժակս ըմպիցէք։ Եւ ի բաժակէն արբցէ։ Ահա այր կերօղ եւ արբեցօղ (այսինքն ըմպօղ). եւ այլն։


Ընդաթուր հարկանեմ

va.

to put to the sword, to kill with the sword;
to trample under foot.

· Calfa

NBHL (1)

ԸՆԴԱԹՈՒՐ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Երբեմն կարծի նոյն ընդ Առաթուր, այսինքն առ ոտս հարկանել. այլ ի սուրբ գիրս դնի որպէս ἁνελεῖν ἑν ῤομφαία . Թրով հարկանել. ընդ սրով արկանել. կոտորել ի սայր սուսերի.


Ընդարձակ, աց

adj. adv.

free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.

· Calfa

NBHL (1)

Կայր ընդարձակ (կամ ընդ արձակ) ժամս անկեալ. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Ընդարձակայարկ

adj.

vast, spacious, extended.

· Calfa

NBHL (1)

Զհրացանկն գաւիթ ընդարձակայարկ յատակաց վայրիցն ագինայ. (Նար. խչ.։)


Ընդարձակեմ, եցի

va. fig.

to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդարձակելով ընդարձակեսցես նմա զձեռն քո, կամ զձեռն քո յաղքատ եւ ի տառապեալ եղբայր քո. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 8. եւ 11։)


*Ընդբերանեմ

cf. Ըմբերանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զմանինեցոցն ընդբերանեաց զլեզուս. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Ընդգճիմ, եցայ

vn.

to fall on one's knees;
to coil one's self up.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գուճս անկանիլ. գճիլ ի վայր. չոքիլ.


Ընդգրկեմ, եցի

va.

to embrace, to clasp in ones arms, to clasp or throw one's arms round, to hug;
to undertake;
— զձեռն ի վերայ լանջաց, to remain with the arms crossed.

· Calfa

NBHL (1)

Սիմէոն ընդգրկէր, ի փոքր տղայում զմեծն Աստուած երկրպագելով։ Բազմեալ ի վերայ մայրականն ուսոյ, եւ ընդգրկեալ ի գրկի՝ մտանէր յերկիր Եգիպտացւոց. (ՃՃ.։)


Ընդդէմ, դինաց

adj. prep. adv.

contrary, opposed;
opposite, mimical;
unfortunate;
— պատասխանի, an adeguate or prompt reply;
against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way;
before, in face;
— դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with;
— յառնել, to rise up against;
to combat;
— գանձանակին, opposite the money-box;
վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door;
զդուրս — դնել, to close the doors;
բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond;
— եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair;
յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate;
instead otherwise, on the contrary;
— հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Երթա՛յք դուք ի գեղդ, որ ընդդէմ ձեր կայ։ Առաջի տապանակին վկայութեան՝ ընդդէմ վկայութեանն։ Ընդ կողմն արեւելից՝ ընդդէմ քաւութեանն։ Կայր Յիսուս ընդդէմ գանձանակին.եւ այլն։

Զվարագոյր վերին կամարին՝ բանայր ընդդէմ Նախավկային. (Գանձ.։)

Զոր ընդդէմ իմն մարգարէանայ հայրն. սա, ասէ, հանգուսցէ զմեզ. որ եղեւ ո՛չ հանգիստ, այլ ջնջումն. (Խոր. ՟Ա. 3։)


Ընդդիմակայեմ, եցի

vn.

to oppose, to resist.

· Calfa

NBHL (1)

Անտիոքոս բռնադատէ թողուլ զօրէնս հայրենիս, եւ Մատաթիա ոչ ընդդիմակայէ. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Ընդդիմակայ

cf. Ընդդիմակաց;
— ցաւք or —ք, adversity, calamity.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ աղքատասցի եղբայրութիւնն յընդդիմակայ ցաւոց։ Պարտ է ի ձեռն աղօթից եւ խնդրուածոց վճարել (իլ) յընդդիմակայիցն (իրաց). (Բրս. հց.։)


Խստաշունչ

adj.

boisterous, impetuous, high, violent (wind)

· Calfa

NBHL (1)

Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն։ Զհիւսիսայինն խստաշունչ սառնամանեացն վայրս. (Պիտ.։)


Խստապարանոց, աց

adj.

stubborn, stiff necked, pertinacious, opinionative, dogmatic.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովուրդ, կամ այր խստապարանոց։ Խստապարանոցք, եւ անթլփատք սրտիւք եւ ականջօք.եւ այլն։


Խստասիրտ

adj. fig.

hard-hearted, merciless, inflexible, obdurate, insensible, relentless;
hardened, impenitent.

· Calfa

NBHL (1)

Յիւրոց ճանապարհաց յագեսցի խստասիրտն։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Ի՟Ա. 4։)


Խստոր, ոյ, ի

s.

garlic.

· Calfa

NBHL (1)

σκόροδον allium. գրի եւ որպէս ռմկ. ՍԽՏՈՐ ( առ Գաղիանոսի . որպէս եւ ի յն. ասի սքօ՛րօտօն). Արմատ բուսոյ բեժանեալ ի պճեղս կամ ի պտղունս հանգոյն ծայրից մատանց՝ կծու ամենայնիւ, համեմիչ կերակրոց.


Խտանամ, ացայ

vn.

to condense, to thicken, to grow thick, to coagulate, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Խտացեալ անտառ, կամ մայրք. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)


Խտղտեմ, եցի

va. fig.

to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.

· Calfa

NBHL (2)

Զհեշտութիւն մարմնոյ առաջի աչաց կերպարանէ, եւ այնու յիշատակաւն զմիտսն խաղտէ։ Խաղտէր խորհրդովն, եւ ծանրանայր տենչանք ցանկութեան աշխարհիս. (Լմբ. սղ.։)

Այս չէ ինչ, այլ ընդ վայր զաչս եւեթ խաղտէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)


Խտրութիւն, ութեան

s.

cf. Խտրանք;
cf. Խտրոց.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ մի ինչ ի դէպ է ի միջի խտրութեան դնել ընդ հայր եւ որդի. (Ոսկ. տիտ.։)


Խրախարան

s.

banqueting-room;
place of feasting or entertainment.

· Calfa

NBHL (1)

Վայր խրախութեան. տեղի խրախճանաց.


Խրախուսեմ, եցի

vn.

to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.

· Calfa

NBHL (2)

Խրախուսցին իբրեւ զայր մի։ Անդ խրախուսեաց այր անօրէն։ Խրախուսեաց այր իսրայէլի։ Յեգիպտոս խրախուսէին։ Տկարն խրախուսեսցէ, թէ հզօր եմ ես. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 7. ՟Բ. ՟Թագ. ՟Ի. 1. ՟Ի՟Գ. 10։ Ովս. ՟Է. 11։ Յովէլ. ՟Գ. 10։)

իբրեւ զմի այր զբազումսն ընդ ինքեան խրախուսեալ. (Յհ. կթ.։)