cf. Փարատեմ;
— զցաւս, to soothe, to allay pain;
— զտրտմութիւն, to drive away melancholy.
Զերկիր զառաջինն ի ջուրցն փարատեցուցեալ։ Զծովն մեղաց փարատեցուցանէր։ Ի վեր շարժել, եւ փարատեցուցանել զբազում ծանրութեանն խաւար յըմբռնեցելոցն ի նմանէ. (Ագաթ.։ Եփր. քրզ.։ Դիոն. ածայ.։)
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Վասն ի տանն օթագայելոց ... ոչ կամէին օթագայելն առ նոսա ... օթագայաց առ նոսա։ Ի լերինն կամ ի լերինս օթագայեալ։ Աւետի՛ս ձեզ օթագայեալքդ ի բացի. (Ոսկ. յհ.։ Ձ. խոստ. եւ Վահր.։ Լմբ. վերափոխ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթեվանիմ.
Տաղաւար՝ ուր աստուած օթեցաւ։ Չարութիւն մի՛ օթեսցի ի սիրտս միանձանց. (Լմբ. վերափոխ.։ Նեղոս.։)
aiding, helping, assisting, auxiliary, subsidiary;
confer derate, allied;
— — բայ, auxiliary verb.
Օժանդակ լեալ առ վերին կոչումն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
իմա՛ ի վերայ սպանողաց, որք զօրէնս օժանդակ առնուն. (Երզն. մտթ.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
συναντιλαμβάνομαι, adjuvo, opitulor, χειραγωγέω, manuduco. Օգնել, ձեռնտու՝ առաջնորդ եւ սատար լինել. նպաստել. եարտըմ՝ իմտատ եթմէք. ձեռք տալ. ել վերմէք.
Ի ծովացեալ ալեաց մեղաց զի քեզ օժանդակեալ ոդիսն՝ թեթեւս թռուցեալ՝ մերձ առ երկինս վերաբերեցեր։ Որ ի ծով այս աշխարհի շինեաց տապան զեկեղեցի, եւ ի սմա զօժանդակեալ հոգիս փրկեաց ի ջուրց մեղաց. (Թէոդոր. Խչ։ Շար։)
aid, succour, assistance, support, protection.
Օժանդակութեմբն աստուծոյ՝ մատչելի է ի սկիզբն աստուածաւանդն գործոյ։ Քոյով օժանդակութեամբ թեթեւ թռուցեալ վերաբերեր։ Լքելոյս օժանդակութիւն։ Ո՛չ է աւազան կատարեալ առանց օծման օժանդակութեան։ Ունիս այլովք լնուլ զպէտս այնոցիկ՝ օժանդակութեամբ այնմ, որ ունի բանալ եւ լնուլ զպէտս հայցողին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։ Իգն.։)
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
χρίω (յորմէ χριστός . քրիստոս, օծեալ). ungo (unctus) ἁλείφω, ἑγχρίω oblino λιπαίνω pinguefacio, impinguo. Մածանել՝ շաղախել՝ ներկանել. զանգանել իւղով. արկանել զձէթ՝ զմիւռոն՝ զիւղ անոյշ ի գլուխ, եւ զայլ հիւթս պարարտութեան ի վերայ այլոց իրաց. եւ Պարարել. օծել, եղ քսել. եբր. մաշախ. յորմէ մէսիա.
Օծեր իւղովն՝ որ յեղջերին (զդաւիթ), առ ի բեկումն՝ որ յապակին (ի վերայ գլխոյ փրկչիդ) Յիսուս որդի.։
cf. Օծութիւն.
Չարն ի ներքոյ՝ դառն ապաժոյժ ղեղւոյ, իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ իբր քաղցր օծմամբ. (Անյ. հց. իմ։)
holding a serpent;
serpentarius.
օձակալ ասի գոլ ասկղեպիոս՝ վերատեսուչ բժշկականին ... փոխանակ պատկերի (արձականգնելոյ), ի ձեռն աստեղաց սրբազնեցին յերկինս. (Նոննոս.։)
serpent-like.
Կլանէ զառ աչօք օձակերպ գաւազանս։ Գաւազանն մովսէսի օձակերպ եղեւ։ Չար դեւքն օձակերպք։ Յարեւան ի վերայ իմ օձակերպ դեւքն. (Նախ. ել.։ ՃՃ.։ Մեսր. երէց.։ Մարաթ.։)
cf. Օձախած.
Օձահարքն զանշունչ օձն տեսանելով ի վերայ փայտին՝ բժշկեալ լինէին. (Խոսրովիկ.։)
collar;
— շապկաց, shirt-collar;
զօձիս պատառել, to rend one's garments.
περιστόμιον peristomium, orificium. Օձաձեւ դալար հանդերձից ի ձագ վերին, որ պատէ զպարանոցն. վերնաբերան կամ շուրթն պատմուճանի. ժապաւէն. ափն. եախա, եագա (լծ. վակաս).
Զօձեացն հարեալ՝ կործանեալ անկաւ. (Լմբ. վերափոխ.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Ի ջոլիրս չարագոյն գազան ինչ ի վերայ անկեալ օցտէր. (Պիտ.։)
separation, disunion, dissension;
dispersion;
tearing to pieces.
Ըզվիրաւոր ոչխար հօտին քրիստոսի տեսանեմ օշեալ յանխնայ. եւ առաջի գիշակեր գազանաց ընկեցեալ յօցտումն կորստական ամպարշտութեանց՝ հաւաքեցաք վերստին ի սմա. (Փարպ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
assistance, favour, protection, goodness, grace;
առնուլ —, to gain one's cause.
προστασία praesidium, auxilium, favor. բայիւ ἑπιλαμβάνω opem fero . Օգն. օգնութիւն. օժանդակութիւն. նպաստ. ձիրք. բարիք. երախտիք. այցելութիւն. պաշտպանութիւն. ներողութիւն. վերակացութիւն. հանգամանք. առիթ. յաջողութիւն.
Եղբայր ոչ փրկէ. մի միայն օճան վերակացութեան յիւրոց գործոցն իցէ։ Նաւե սպանութիւնն՝ ի դէպ ժամանակի առեալ օճան՝ պա տուեաց քահանայութեամբ զփենեհէս։ Զպատկերաց (թագաւորացն) ոտից յորժամ բուռն հարկանիցեն յանցաւորք. հասանեն օճանի. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
soap;
cf. Օշնան;
cf. Աճառ;
bride's dress, furniture, ornaments;
means, remedy.
Ցուցանէ զօճառն վերածնութեան ըստ երից եղանակաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
worm-wood, absinth.
Ի վերայ լուսոյ խաւար ածել, եւ ընդ մեղր խառնել օշինտր։ (Խոնաւութիւնն) դառնայ յօշընդերն. աւշինդրի գինի. (վստկ.) (քելին շարապը)։
born of a. stranger;
foreign, stranger.
Յամենայն օտարածնէ, որ ոչ իցէ ի զաւակէ քումմէ։ Ոչ եկն օտարածին ի վերայ նոցա։ Եկեսցեն օտարածինք՝ հովիւք խաչանց քոց։ Ամենայն որդի օտարածին անթլփատ.եւ այլն։
cf. Օտարաբար.
Ած ի վերուստ էջ ի մերսս անսովորաբար, եւ օտարապէս ծնունդ եղեւ ըստ մարմնոյ. (Պրպմ. ձ։)
to sojourn for a day.
տարի մի օրաբնակ եղեւ տապանն ի վերայ ջրոյն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Որեար;
*days.
Տեսանե՞ս զառաքինութիւն այնր ժամանակի օրերոյ. վերծանելի՛ է ըստ ձեռագրաց՝ Որերոյ. այսինքն արանց, մարդկան։
law-giver, law-maker, legislator;
cf. Օրէնսդրական.
Մի է օրէնսդիր դատաւոր։ տաց քեզ տախտակս քարեղէնս, եւ օրէնս եւ պատուիրանս՝ զորս գրեցի լինել նոցա օրէնսդիր։ Կացո՛ տէր օրէնսդիր ի վերայ նոցա.եւ այլն։
cf. Օրէնսդիր.
Յանապատի անդ ի վերակացութեան օրէնսդրչին։ Օրէնսդրչին՝ օրէնք ինչ որ մեղանչեն։ Եւ ոչ օրէնքն հակառակորդ օրէնսդրչին լինէին գտեալ. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
Ի վերայ հասանել յոռութեան հրէից օրինակացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
like an example;
in a figurative sense, figuratively.
Ոմանք տեսիլ տպաւորաբար եւ օրինակաբար տեսին։ Զնոյն ճշմարտապէս, որպէս եւ այժմ օրինակաբար ի վերայ նորա հանգեաւ. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. ատ.։ Վրդն. սղ.։)
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
Մանաւանդ՝ նախանկարել. նշանակել. երեւեցուցանել զօրինակ ինչ. յայտ առնել տպաւորաբար. նմանեցուցանել. յօրինակ բերել. Զմշտնջենաւոր քահանայութիւնդ քո օրինակեաց։ Ոմն օրինակէր զիջանել նորա որպէս զանձրեւ։ Ձմեռն զդժնեայ վդառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր ... Ձողաբարձնպատակ օրինակեալ քառաթեւ սուրբ խաչին. եփր։ (Զքր. կթ.։ շար։)
aedile;
agrinomist
Ճանահպարհաց եւ շինութեանց եւ զարդուց (վերակացուս՝) օրինողս քաղաքի մականունելով։ Եգարակաց օրնօղք, եւ ազգապատք Օրինօղս ատարակացն ընտրել։ Զագարակաց օրինօղս զայս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
ՕՐՀԱՍ μόρος, μοῖρα mors, fatum. որ եւ ՕՐԱՀԱՍ. Օր վախճանի ի վերայ հասեալ. մահ. եւ ըստ հեթանոսաց՝ Վախճան ճակատագրեալ կամ ախտարական. պատահարք մահու. մահ տանջանօք կամ անկարծ.
Այսպիսի օրհասաւ հրամայեցին զտնօրէն շիմսն ի վերջոյ ջնջել։ Անցուցանել զօրհասն։ Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցանել։ Անցեալ զօրհասաւն։ Քրկել զնոսա յանհնարին օրհասէն. (՟Բ. Մակ.։ ՟Գ. Մակ.։)
Նապաստակ ծովու ոչ սակաւ ինչ ահաւորութիւն ունի, որ ածէ վաղվաղակի սհտուերատս օրհաս ի վերայ մարդոյ. (Վեցօր. ՟Է։)
blessing, praising, lauding.
որ ոք եւ որ ինչ օրհնութիւնս վերառաքէ.
blessed;
holy;
consecrated;
— դու ի Տեառնէ, God bless you;
— է Աստուած, Heaven be praised.
Օրհնեալ տէր աստուած՝ աստուած սեմայ։ Օրհնեալ է աստուած բարձրեալ։ Մեծ է ր, եւ օրհնեալ յաւիտեանս։ Որ է ի վերայ ամենեցուն աստուած օրհնեալ յաւիտեան։ Դու ես քրիստոս որդի աստուծոյ օրհնելոյն։ Ապա մեծագո՞յն է քրիստոս քան զօրհնեալն. քա՛ւ եւ մի՛ լիցի զայդ ասել. (Աթ. ՟Թ։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Ամբարձեալ զձեռս իւր օրհնեաց զնոսա։ Եւ եղեւ յօրհնեալն նորա զնոսա՝ մեկնեցաւ ի նոցանէ, եւ վերանայր յերկինս. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 50։)
Եդ ի վերայ գլխոց նոցա զձեռն իւր՝ յօրհնել բանիւ զնոսա. (Շ. խոստ.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Կնքեմք զցաւակնեալն անդամ պատուական խաչիւն. եւ օրհնութիւնս դնեմք ի վերայ, եւ դեղս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
the thirty eighth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
It was taken at the time of the Crusaders from the Greek, in order to facilitate the writing of foreign words. The ancients used in its stead the letter փ;
φνσιϰος as փիւսկեան;
It is consequently pertinent only to modern Armenian, and if found in some early writers, the words are of foreign derivation.
Նոր այս նշանագիր՝ ձայնեալ ըստ այլ լեզուաց ֆէ, ֆի, էֆֆէ, չիք ի մեր բարբառ. այլ փոխանակ նորին վարիմք զտառդ փ, երբեմն եւ վ, ւ. որպէս եւ լատինք, թէպէտեւ ունին F, բայց զյունական բառս գրեալս տառիւն Φ , վերածեն ի փհ, ph հնչելով ֆ։ Իսկ եբրայեցիք եւ այլ արեւելայք՝ է՛ զի տարաբերեն ֆ, եւ է՛ զի փ։ Ի մեզ յետ ՟Ժ՟Ա. կամ ՟Ժ՟Բ. դարու ի լատինացւոց առին կիլիկեցիք՝ զայլոց բառս դրոշմել ֆ նշանագրով. զոր օրինակ.
Ո՛չ վասն ազգատոհմակցութեանն վերացուցանէ զնոցայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Հեծես ի վերայ վշտագնելոցն եւ ախտաժետացն։ Ախտաժետացն ի վերայ բերէ զբժշկութեանն դեղս։ Ցաւս հալածէ, ախտաժէտս բժշկէ. (Մանդ. ՟Դ։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
ԱԾԱՆՑ մանաւանդ ԱԾԱՆՑՔ. παράγωγον derivativum Բառ ըստ քերականաց՝ ածեալ եւ անցուցեալ՝ այս ինքն վերածեալ ի նախատիպ գոլոյ յայլ վիճակ յաւելուածով աննշան մասնկան, որ տայ զմասնաւոր նշանակութիւն.
Ա՛ռ զդա, եւ ա՛կն ած ի վերայ դորա ... Ե՛կ, եւ ածից ի վերայ քո ակն. (Երեմ. ԼԹ. 12։ Խ. 4։)
Զիա՛րդ ի վերայ չգոյացելոյն Աստուած ակն ածիցէ. (Իսիւք.։)
Տեսից զնա, եւ ակնածեցից ի վերայ նորա. (Կիւրղ. ծն.։)
ԱԿՆ ԴՆԵԼ. Աչս արձակել եւ հաստատել ի վերայ իրիք՝ ագահութեամբ, ցանկութեամբ. աչք տնկել. կէօզ տիքմեք.
ԶԱԿԱՄԲ ԳԱԼ. Գալ իջանել ի վերայ աչաց. պատել զբիբն. մթագնել զտեսութիւն. աչքին իջնալ.
Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)
Աղերսականաց եւ վշտացելոցն հոյլք (զքեւ ի մերձենալ մահուդ), սիրելիք եւ դրացիք, ողբումն ի վերայ քո առնելով, եւ ոչինչ օգտելով. (Բրս. ապաշխ.։)
Արձանացի՛ր ի վերայ աղիւսաձեւ սոփերիս. (Մաշտ.։)
Բազում երկիւղն Աստուծոյ չտայ ի խոր ի քուն ընկղմել մտացն, այլ ծանծաղագոյնս յաղուեսաքունս միայն զքաղցր ցանկութիւն քնոյն եւեթ կատարեն. յն. վեր ի վերոյ ննջելով. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ ի վերայ մերձաւորին՝ աղօթակից մաքսաւորին. (Յիսուս որդի.։)
Յամենաբեր երկրէ ի վեր բուսեալ. (Փիլ. լին.։)
Մի՛ սահմաներ ի վերայ իմ զանսահման Աստուածութեանդ ամենակարութիւնդ. (Բենիկ.։)
Ի վերայ ամենակուլ մահուանն՝ կենօք երեւեալ. (Կորիւն.։)
very talented, full of intelligence, witty.
Ընդ այլոյ ումեմն քաջահանճարի զինքն դնել վերակացութեմբ. (Սկեւռ. լմբ.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Նուագաւորք եւ քաջայարմարք զանձինս դիւրաւ ունին ի վերին գնացսն. (Բրս. մախ.։)
Քաջայարմար վայելչականօք ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս։ Պայծ առանայ եւ արեգակն՝ հանդերձ բոլոր եւ քաջայարմար աստեղօք. (Անան. եկեղ.։ Զքր. կթ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Գեղեցիկ խորհրդովք՝ քաջապէս զօրութեամբ միաբան ազաղակէին։ Քաջապէս արութեանն շնորհք ի վերայ նորա բացափայլեալ. (Եղիշ. ՟Բ։ Արծր. ՟Ե. 2։)