in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
· Calfa
Ոչ եթէ ներքսածողականք են քաղցն եւ տրտմութիւնն, (այլ բնաւորական կիրք) (Յհ. իմ. երեւ.։)
to imprint, to impress.
· Calfa
Ի տաշել զփայտն (տապանին՝) աղաղակ փայտին զգալուստ ամբոխեալ ջուրցն ներքսագրէր ի լսելիս լսողացն. (Զքր. կթ.։)
stay, staff, prop;
sustainer, support, upholder, buttress;
—ս արկանել, to prop, to stay, to support;
— ամրութեան լինել ումեք, to be a support of, to uphold, to sustain, to protect;
— կալ հաւատոց, to support religion, to be a supporter of religion;
cf. Յենարան.
· Calfa
Օգնական հոգւոյն ախտից զառաքինութեան զօրավիգն արմատս հաստատութեան նեցուկ տուեալ։ Արք բարիք՝ սիւնք են ժողովրդոց, ամենեցուն նեցուկ լինելով՝ զօրէն տան՝ մեծաց քաղաքաց եւ քաղաքավարութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 21։)
anathema;
excommunicated.
· Calfa
Յետ նզովածոյ անտի ձախողակի շառափնատ կապարճս դարձուցեալ։ Վասն նզովածին՝ որ ի վրանի նորա թաղեալ կայր. (Եփր. յես.։)
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
· Calfa
Նզովեցին զարիոս, եւ զաղանդն իւր պիղծ։ Ի քակտումն արիանոսաց, զորս նզովեալ մերժեցին ի հաղորդութենէ եկեղեցւոյ. (Շար.։ Խոր. ՟Բ. 93։)
ἁναθεματίζω anathematizo, internecioni demoveo ἁράομαι, καταράομαι , ἑπικαταράομαι maledico, execror, deprecor, imprecor ἁφορίζω separo, excommunico. Բանադրել. որոշել ի հաղորդութենէ. անիծանել. ուխտել ի սատակել զայլս, եւ չարիս մաղթել անձին.
cf. Նիզակաբեկք.
· Calfa
Այրեսցեն զզէնս, զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց. (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)
broken spears.
· Calfa
Այրեսցեն զզէնս, զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց. (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)
fellow-soldier, comrade;
ally, confederate;
allied, leagued, confederate.
· Calfa
Երկնաւոր նիզակակցօք յաղթէր. (Նախ. ՟բ. մակ.։)
σύμμαχος socius belli, commilito, adjutor. Կցորդ նիզակաց՝ որպէս զինուց, կամ զինուք գործակից. պատերազմակից. մարտակից. զինուորակից. ընկեր եւ օգնական. որպէս եւ Նիզակակից բարեկամ՝ է ուխտակից եւ դաշնակից ի գործ պատերազմի եւ խաղաղութեան.
to subjugate with lance and spear.
· Calfa
Նիզակակուր զաշխարհս եւ զքաղաքս արասցէ՝ վասն նիզակին, որ էր յերազին. (Պտմ. աղեքս.։)
thin, lean, meagre, gaunt, spare, skinny, scraggy.
· Calfa
Վտիտ. հիւծեալ. մաշեալ եւ նուազեալ յանսուաղութենէ.
Համք հիւթոցն, քաղցր, դառն, կծու, աղի, գէր, նիհար. (Նիւս. բն. (յն))
breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
· Calfa
Ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշետեսակութիւն, վսամական սթափառումն ի սէ օդոյն զմիմեամբք հոլովեալ. (Մագ. ՟Լ։)
cf. Նիրհեցուցանեմ.
· Calfa
Ի հոտս իւղոյն նիրհէին (այսինքն թմբրէին). (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Ի բազում հոգոց եւ ի տրտմութենէն նիրհեցաւ ի քուն։ Յորժամ նիրհիս, ննջեսցնես։ Զի մի՛ երբէք նիրհեսցի յաղօթս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Նիրհ.
· Calfa
Երազով, կամ զբաղմամբ գիշերականաւ ... նիրհմամբ յանկողնի. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 13։)
Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)
Թօթափեա՛ զնիրհումն ի գլխոյ իմոյ. (Եփր. աղ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
· Calfa
Այլ է նիւթաւորն քան զնիւթն, քանզի հաղորդ նիւթոյ ասի նիւթաւոր. (Նիւս. բն.։)
to be formed, to be composed of matter, to exist, to be.
· Calfa
Ի կաւոյ՝ խեցի եւ աղիւս նիւթաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
material, corporeal.
· Calfa
Ծաղիւկըք նիւթեղէնք յաննիւթ ծաղիկն յօդեցան. (Շար.։)
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
· Calfa
Նիւթեցին ի վերայ նորա պատճառս նենգութեան։ Բասիլիդէս նիւթեաց պիղծ աղանդին իւրոյ պատմութիւնս խոտորնակս։ (Անյայտ գիրք) նիւթեցան յոմանց ի հերձուածող մարդկանէ. (Եւս. պտմ.։)
cf. Թրծուն.
· Calfa
Զկէս պարսպացն ի նիւթծուն աղիւսոյ, եւ ի նաւթէ շինէր. (Եւս. քր. ՟Ա.)
roll, manchet;
քանի՞ —աց ունիք, how many loaves have you?.
· Calfa
ՆԿԱՆ ՆԿԱՆԱԿ. (լծ. եբր. ուկա, օկկա, մաօկ ). ἑγκρυφίας panis subcineritius ἅρτος panis μαγίς torta. Բլիթ հացի. պան բաղարջայ. գրտակ. շօթ. պլակինդի. ... տե՛ս (Նկան, Ծն. ՟Ժ՟Ը. 6։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 39։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8. եւ այլն։ Նկանակ. Դատ. ՟Ե. 8։ ՟Ե. 13։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 17. եւ այլն։ Կամ Նկանակ հացի. ՟Ա. Թագ. ՟Բ. 39։ ՟Ի՟Ա. 3։ Առակ. ՟Զ. 26։ Երեմ. ՟Լ՟Է. 20։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
· Calfa
Ոչ տեսանել ասաց, այլ նկատել. զոր օիրնակ որք զմեծամեծ քաղաքս եւ գեղեցիկս կամեսցին երթալ զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով նկատել. (Ոսկ. գղ.։)
Հոգալով զաղքատաց յագումն նկատէին. (Փարպ.։)
cf. Նկատումն.
· Calfa
Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
observation, contemplation;
regard, consideration.
· Calfa
Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
· Calfa
Խելամուտ լիցուք, թէ որո՛ց նկարագրաց են գաղափարք, եւ որո՛ց աներեւութից են պատկերք. (Դիոն. եկեղ.։)
Լի՛ց քոյին շնորհօք զայս նկարագիրս (զպատկեր քո նկարեալ). (Շ. տաղ.։)
διαγραφή, ὐπογραφή descriptio χαρακτήρ character, nota insculpta. Նկար գրեալ, գրուած նկարեալ. նկարագրութիւն. ստորագրութիւն. պատկթեր. նմանութիւն. կնիք. տիպ. կերպարան. օրինակ հարազատ. բուն գաղափար, եւ գաղափարեալն.
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
· Calfa
Նկարագրեա խորհրդով, եւ յանդիման կացցէ քեզ քաղաք (ի միտս)։ Մտօք միայն նկարագրեալ։ Զայսոսիկ օրէնքն նկարագրեցին, զայս քրիստոս կատարեաց. (Ածաբ.։)
Նկարագրեն բանիւ զբովանդակ խորհուրդն ի սաղմոսին՝ յարութեամբն հանդերձ. (Արշ.։)
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
· Calfa
Համբաւ նորա ելից զքաղաքն յաղագս առաքինութեանն, այլեւ մարմնոյն նկարագրութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
· Calfa
Նկարակթերպքն քսերքսի, որ ընդ ձեղունն բացեալ անկաւ. (Պտմ. աղեքս.։)
embroiderer;
painter;
of divers colours;
figured;
embroidered.
· Calfa
Սխրալի զանազանութեանցն տեսակք կերպարանք նկարակերտք մարգըրտաշարք ծաղկերանգ անկուածոց. (Անան. եկեղ։)
painting;
embroidery.
· Calfa
Յայտ արարեալ զմովսիսականն ի խորանի նկարակերտութիւն. (Կաղանկտ.։)
image, portrait, effigy.
· Calfa
Նկարեալ պատկեր. Զնկարապատկերսն հօր իմոյ ի բաց քակեալ ընկեցէք. (Պտմ. աղեքս.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
· Calfa
Գունելն արծնելն եւ նկարելն։ Ետես արս նկարեալս յորմս, պատկերս քաղդէացւոց նկարեալս գրչաւ ի նկարս։ Ի վերայ ձեռաց իմոց նկարեցի զպարիսպս քո։ Նկարեսցես ի նմա զքաղաքն երուսաղէմի ... նկարեսցես զտունդ եւ պատրաստութիւն իւր.եւ այլն։
Զահագին օր գալստեան քո նկարեա՛ առաջի աչաց իմոց. (Եփր. աղ.։)
Բան թագաւորի նկարի ի նմա (ի մագաղաթի). (Եղիշ. ՟Բ։)
painted, coloured, variegated, varied with many colours;
embellished with imagery;
— պաստառք հնդկաց, printed calico, chintz, cotton.
· Calfa
ποικίλος varius, variegatus. Ինչ մի նկարեալ ի բնէ կամ արհեստիւ. նկարակերպ. ծաղկենկար. կիտեալ. խայտախարիւ. պիսակ. պէսպէս. խատուտիկ, գունզգուն, բանած, նախշուն.
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
· Calfa
Բարձրամտեալ նկարչացն՝ ասէին, մեր արուեստս լոյս է. զի ծերք եւ տղայք հասարակաց վերծանեն, եւ զգիրս սուրբս սակաւք ընթեռնուն։ Լինի ժողով, եւ քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. Կաղանկտ.։ Ըստ օրինակի նկարչաց միանգամայն դրոշմեցին քեզ պատկեր առաքինութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
hollow, ditch, cave, cavern, grotto.
· Calfa
ՆԿՈՒՂ διόρυμμα fossa, profundum. որ եւ ՆՂՄՈՒՆՔ. պ. նուղուլ. Խորք. գետնափոր վայրք. խորափիաք. դարափոս. ... եւ Իջեվան կարաւանի. քէրվան գօնաղը, խան.
vanquished, conquered, humbled, lowered, abased, depressed;
base, abject, vile, low, contemptible, mean, poor, little, ignoble;
— առնել, to conquer, to subdue, to bear or break down, to humble, to depress, to abase, to weaken, to harass, to mortify, to humiliate;
— լինել, to be conquered, overcome, humbled, abased, worsted, to succumb, to yield to.
· Calfa
Նկուն լինել. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 18։ Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 4։ Ես. ՟Ծ՟Է. 9։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 4։ Մաղ. ՟Բ. 12։)
Առ նկունս, եւ առ արիս։ Իբր զտկար ոք նկուն ի զօրութենէ մեծէ հերքեալ պարտեսցի։ Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն. (Նար. ՟Գ. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ը։)
likewise, equally, in the same manner.
· Calfa
Յիւրմէ ներգործութենէ նմանաբար ընկալաւ զանուանակոչութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
Որք մխիթար են օրինակաւն նմանաբար հարազատապէս վհատութեան յուսահատելոց։ Նմանաբար եւ նոքին լքին զճանապարհս հետոց խաղացման իւրեանց. (Նար. հ. եւ Նար. խչ.։)
adj. adv. cf. Նման.
· Calfa
Նմանագոյն իմն զյաղթութիւն նուագեալ՝ օրհնութիւնս մատուցանէր աստուծոյ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Նման;
imitating, following.
· Calfa
Մի՛ ասեր, թէ քոյ ինչ նմանակցաց ազգաց յաղթեցեր. (Ոսկ. ես.։)
Տեսանել զկորուստ նմանակից քո պատկերին։ Զի զմեզ նմանակից արասցես թաղման քո. (Մաշտ.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
· Calfa
Ջղօք եւ ոսկերօք հանեալք՝ նմանապէս մեզ։ Նմանապէս միմեանց՝ օգտմամտոյց մեզ լինելով. (Ածաբ. աղք.։ Յհ. իմ. ատ.։)
of the same kind, family or species.
· Calfa
Նմանասեր մարմնով (ըստ Ադամայ)։ Նմանասեր ասէ, այսինքն մերով մարմնով. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
· Calfa
Նա մտցէ ընդ իս դիւրաբար, որ զիմս նմանեաց բարեգթութիւն առ աղքատս. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Նման;
—ք, likeness, image, statue.
· Calfa
Մեզ նմանի քաղցեալքն եւ ծարաւիքն ընդ հալանօք անկեալ տժգուննին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նոյնօրինակ.
· Calfa
Ողորմութիւն առ դատաստանաւ ի նմանօրինակն ի վեր ընթանայ՝ ասելով. յինէն ուսիր ո՛վ դատաւոր զողորմածութեան շնորհ. է որպէս երկու բառ՝ քան բարդեալ. այսինքն բուն գաղափար, կամ օրինակ համեմատ։
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
· Calfa
Ննջեաց անդ. քանզի արեւն ի մուտս էր։ Զերկիրք՝ յորում դուդ ննջեցեր, քեզ տաց զդա։ Եւ եթէ ննջիցես, քաղցր ի քուն լիցիս։ Ննջէր, եւ խորդայր, եւ այլն։
Ննջեցից ընդ հարս իմ, եւ թաղեսցեն զիս ի գերեզմանի նոցա։ Որպէս զվիրաւորս, որ ննջեն ի գերեզմանի։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց.եւ այլն։
Բազում մարմինք ննջեցելոց սրբոց յարեան։ Զննջեցեալսն ի ձեռն Յիսուսի ածցէ ընդ նմա։ Ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն, եւ այլն։ Յաղագս ի վերայ ննջեցելոց կատարմանց։ Խորհուրդ ի վերայ սրբազանաբար ննջեցելոցն։ Աղօթս սրբազանս առնէ ի վերայ ննջեցելոյն։ Անսրբազանիցն ննջեցելոց ոչ առնէ զայս աղօթս. (Դիոն. եկեղ.։)
sleeping;
dead in God, deceased, defunct;
cf. Մեռեալ;
աղօթք վասն ննջեցելոց, prayer for the dead;
պաշտօն —ցելոց, requiem, obsequies;
cf. Պաշտօն.
· Calfa
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
· Calfa
Գիրս նշանագրոց Հայաստան ազգին։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Տեղեկանայր ի Դանիէլէ նշանագրացն։ Իբրեւ ամս երկուս նովին նշանագրովք տանէր. (Կորիւն.։)
Եդ ի մտի հնարել գտանել նշանագիրս հայոց լեզուիս։ Յաղագս խնդրոց նշանագրաց հայոց. (եւ այլն. Խոր. ՟Գ. 47=54։)
Նշան կենսատու խաչին բերելով շուրջ զինքեամբ ճառագայթիցս, թէ այսու յաղթեսցես. (Փարպ.։)
Նշանագիրն՝ որ նշանակէր յանուանէ, էր ոչ միայն զմադիանացւոցն, այլեւ զամաղեկացւոցն. (Պիտ.։)