hiding one's talent.
· Calfa
Որպէս քանքարաթագոյցն սոյնպէս եւ վայրավատնօղն. (Երզն. մտթ.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
· Calfa
Ի ծայրն հասեալ քաջաբարութեան։ Իրագործութիւն (նաւարկութեան) որ այսպէս բոլոր բոլորովին ունի զքաջաբարութիւն. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.)
cucumber-plant.
· Calfa
Ուստի ... լինի ի նմա ձիթենի, վարնկենի (կամ վայրնկենի), եւ յասմիկ։ Վարդենիք, նռնենիք, արմաւենիք, վարնգենիք, եւ նմանք սոցա. (Խոր.։ Վրդն. ծն.։)
handkerchief;
towel, napkin, linen;
head-band, hand-cover, veil;
amict.
· Calfa
Ահա մնասն քո զոր ունէի՝ ծրարեալ՝ ի վարշամակի։ Վարշամակն որ էր ի գլուխ նորա, ոչ ընդ այլ կտաւսն կայր։ Ի քրտանէ նորա թաշկինակս կամ վարշամակս. (Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 20։ Յհ. ՟Ի. 7։ Գծ. ՟Ժ՟Թ. 12։)
Եւ էր մոխիրն ի վերայ վարշամակաց նոցա՝ որ կայր ի վերայ գլխոց նոցա. (Յուդթ. ՟Դ. 17։)
male bird, cock.
· Calfa
ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.
Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
Սաղարթիւք ծառոց վարսաւորաց։ Ըստ ծայրից վարսաւոր ոստոց։ Զմերկ ծառս ագուցանէ, զվարսաւոր գագաթունս զարդարէ։ Վարսաւոր գեղեցկութիւն բարունակին. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Ջուրն ովկիանոսի վարսաւոր օդով զօրանայր արեգականանաւութեամբ եւ լուսնանաւութեամբ. (ՃՃ. վկ. եւստաթ.։)
to drive in, to fix, to thrust in, to plant.
· Calfa
Ի դաստակս ձեռացն եւ ի ծայրս ոտիցն էր վարսեալ հեղուսիւք ընդ փայտին. (Միսայէլ խչ.։)
drawers;
— գեղջկաց, breeches, small-clothes.
· Calfa
σαράβαρα . որ է բառ եբր. սարէպպալին. այլ կայ եւ յն. ἁναξυρίς, περισκέλιον bracca, femorale. Ագանելիք ի վայր կոյս՝ ի միջոյ եւ ի վայր. ծածկոյթ երանաց եւ բարձից. տիզլիք, տօն, թընպան, շալվար, չաշգըր. տե՛ս եւ ԱՆԴՐԱՎԱՐՏԻՔ.
luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene.
· Calfa
ՎԱՒԱՇ կամ ՎԱՎԱՇ. ἅσωτος, ἁκόλαστος , λάγνος, -η intemperans, lascivus, luxuriosus, libidinosus, -a. (ձայնակից հեշտական մակբայի վա՛շ-վա՛շ). Հեշտասէր. ցանկասէր (այր կամ կին). մոլեալ ի հեշտ ցանկութիւնս. բղջախոհ. անառակ. վարար. շուայտոտ. պագշոտ. վաւաշոտ, եւ Վաւաշոտական.
cf. Վեհերիմ.
· Calfa
Այլոցն ի նմանէ հեռանալով վասն բարձրութեան եւ մեծութեան նորին, նա յիրէն ոչ վեհերեաց։ Զայնպիսի այրն ոչ վեհերեաց ըմբռնել։ Խառնակել զպարզագոյնս յիրաց եւ ի բանից ոչ վեհերեն. (Արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Սարկ. պատկ.։)
endowed with supernatural excellence, most glorious.
· Calfa
Տիրամայր, հուպ երրակին, լոյս գերազանց, լուսոյն արփի վեհինաճեմ (կամ վեհիցնաճեմ). (Նար. տաղ.։)
of sixteen days.
· Calfa
Գիշերն լուսանայր լի լուոսվ, զի վեշտասանօրեայ էր լուսինն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. (յն. վեշտասաներորդ գիշեր էր)։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Աստեղք՝ ոմն ի վեր, ոմն ի վայր. առաքեալքն՝ ամենեքեան վերաբերք եւ բարձրացեալք. (Եղիշ. առաք.։)
Որոշեալ մարմին յիմացականէն ոչ վերաբերի ի գերակայն, այլ վայրիջի յերկիր ծնող իւր. (Եղիշ. հոգ.։)
Զպատճառն առ հայր վերաբերիցէ։ Առ բանն աստուած զայսոսիկ վերաբերէ։ Յաստուած վերաբերելն (պղատոնի) զամենայն՝ արժանի գովելոյ։ Առ աստուած վերաբերէ (ադամ) զպատճառն մեղանացն. (Առ որս. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նիւս. բն. ՟Խ՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 1։)
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
· Calfa
Յաշտ արարեալ վերագունին՝ անկասկած լինիցի։ Ուստի որմըզդ վերագոյն է քան զհայրն. (Եզնիկ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
· Calfa
Ոչ սոսկ հաղորդ, այլ եւ տէր նորա եւ հայր վերագրի նորուն, զորոյ զգործն գործէ. (Բրս. հց.։)
overseer, inspector;
bishop.
· Calfa
ἑπίσκοπος episcopus, inspector. Է թարգմանութիւն յն. ձայնիս էբի՛սգօբօս. Եպիսկոպոս. Վերադէտ. վերատեսուչ. տեսուչ. այցելու. դիտապետ. հայրապետ. դէտ.
to look up, to gaze at, to contemplate;
to consider, to examine, to scrutinize.
· Calfa
Զաբեսողոմայն այժմ վերադիտեսցուք վայրագութիւն անձին։ Քանի՞օն զշամբուշ սորայ վերադիտեսցուք անմտութիւն անձին. (Պիտ.։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
Վերադրաւն հանդերձ գազանս վայրենիս կոչեմք (զչարս). (Ոսկ. ես.։)
Ո՛դ վայրապար ասէ՝ կոյս, այլ կոյսն. յաւելուածով վերադրին նշանաւորն իմն եւ միայն զայն այնպէս իմն ակնարկէ։ Յայտնէ վերադրաւն՞ եւ այլն. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
· Calfa
Զերկրորդն աստ ոչ վայրապար վերադրեաց (տպ. վերագրեաց)։ Զերկուսն միայն խոստովանեցան, եւ զերրորդն ոչ վերադրեցին. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
to number or count from the first to the last.
· Calfa
ՎԵՐԱԹՈՒԵԼ. Վերուստ ի վայր թուել.
to put in the highest seat, to place above all.
· Calfa
Վերակարգեն այնուհետեւ զհռչակաւորն նիկողայոս յաթոռ հայրապետութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
· Calfa
Իբր հայր վերակացու համարեալ էր։ Զմերոյ լուսաւորութեանցն լուաւոր վերակացուէ ճառելով (զտրդատայ)։ Զօրագլուխ եւ վերակացու կենաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)
superintendence, management, inspection, intendance, direction;
prefecture, government;
protection, assistance.
· Calfa
Վերակացութիւնք սրբոց, տեսչութիւնք այրեաց. (Ոսկ. ես.։)
Զի ելից զհօր վերակացութիւն (յովսէփ առ յիսուս), արժանացոյց զնա բանն՝ ծնօղ եւ հայր անուանել. (Իգն.։)
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
· Calfa
Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց վերակենցաղիլ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
· Calfa
Անմայրն յերկինս՝ անհայր ծնաւ յերկրի, զի մեք վերակոչեսցուք հայր զբոլորից զպատճառն։ Զոր դուք նազովրեցի անուանէք, մարգարէն տէր իւր վերակոչէ։ Քահանայք՝ վերակոչին ծնօղ, դայեակ. (Զքր. կթ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ընդհանր.։)
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
· Calfa
Մանուկ մոլորեալ ուրանօ՛ր եւ երթիցէ՝ զմայր վերաձայնեալ կարդայ։ Վերաձայնեալ կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն նմա։ Համարձակել եւ վերաձայնել, թէ օրհնեցէ՛ք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
· Calfa
Միջնորդեալ վերաձգեաց զմեզ առ հայր։ Զենովք վերաձգեաց յերկինս։ Ամենայն մարդիկ իղձք առնելով, զձեռսն յերկինս վերաձգեն. (Զքր. կթ.։ Տօնակ.։ Արիստ.)
to give a helping hand.
· Calfa
Իբր հայր գորովագութ խոնարհեալ ի յանկեալ, եւ վերաձեռնել սկսցի. (Երզն. մտթ.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
· Calfa
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
· Calfa
Աբրամ թարգման հայր վերամբարձ. ցուցանէ զաստեղագիականն։ Հայր վերամբարձ առ վերաբարձ բանի եւ ուսմնական։ Առ վերամբարձսն ամբառնայ ելեալ թեթեւացեալ։ Վերհամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ.։)
bearing, carrying or leading on high.
· Calfa
Նա է սանդուղք վերամբարձահանք, զի ելցուք նովաւ առ հայր նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
· Calfa
Վերացաւ աստուած յաբրաամէ։ Վերանայր ամպն ի խորանէ անտի։ Վերացաւ սիւն ամպոյն յերեսաց նոցա։ Վերանայր յերկինս։ Այս յիսուս՝ որ վերացաւն ի ձէնջ յերկինս։ Ի վերանալ գազանացն յերկրէ՝ վերանային եւ անիւքն։ Գոռոզութիւն նոցա ի պարանոցէ ձերմէ վերասցի։ Գուցէ ոչ վերանայցէ ձեռն նորա ի ձէնջ։ Հոգի տեառն վերացաւ ի սաւուղայ։ Դու միայն վերացեալ հպարտացեալ կաս ի վերայ մեր.եւ այլն։
to revere, to honour, to respect.
· Calfa
Զգրիգորիս սուրբ հայրապետն եկա՛յք վերապատուեսցուք։ Վերապատուեն զքահանայապետն սուրբ։ Վերապատուեմք զքոյին աստուածամայր զհանգստեան տօնս։ Զոր ի հռովմայ գահիցն վերապատուեցեր. (Շար.։)
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
· Calfa
Անքնին դատաստանն աստուծոյ եւ նահասանելի խորքն ի նոյն ամ վերափոխէր զերանելի հայրապետն սուր. (Ժող. հռոմկլ.։)
ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.
· Calfa
Ընդէ՞ր փակեցեր քեզէն քեզ զերկին, եւ զվերելիցն դուռն աղխեցեր։ Վայրէջք ի խոնարհ, եւ վերելք ի բարձունս. (Նար. ՟Խ՟Զ. եւ Նար. տաղ.։)
Վայրէջք անմարմին զուարթնոցն, վերելք ի բարձունս անբաւս. (Սիւն. տաղ խչ.։)
upper or higher region;
ethereal region;
ի —ս հայոց, in Upper Armenia.
· Calfa
Անց ըստ եփրատ, եւ երթայր ընդ կողմն վերնագաւառացն։ Գնայր նա ընդ վերնագաւառսն. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 37։ ՟Զ. 1։)
upper, superior, higher.
· Calfa
ἁνώτερος, ὀ ἁνώτατω superior, supremus, summus. Առաւել վերին. վերագոյն. վեհագոյն. ծայրագոյն.
upper side or part.
· Calfa
Ի ժամանակի յորում վերնակողմն կողման չուեալ գնացեալ երթայր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 23։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
· Calfa
Ի վերնայարկն սրահէ խորհրդակատարն վայրէ (որ է վերնատուն սիովնի)։ Ի վերնայարկս սրահն հոգեկիր։ Ընդ վերնայարկ անձեռագործ երկնից կամարաւ. (Նար. ՟Հ՟Ե. Նար. գանձ եկեղ. եւ Նար. խչ.։)
prep. adv. up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
· Calfa
Ոչ ի հիմանէ, եւ ոչ ի կողմանէ, ո՛չ վերոյ ի վայր, ոչ ներքոյ ի վեր. (Վրդն. ծն.։)
Ի վերոյ քան զօրէնսն առաքինանայր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
survivorship.
· Calfa
Ողջոյն քեզ եղբայր ազատեցուցիչ ոգւոյ իմոյ ի դրանց դժոխոց. որ բարեօք մատակարարելով առ իս ի քում վերջամնացութեան՝ ընդ իմումս եւ զքոյ ոգիդ վերածեր ի կեանս. (Արծր. ՟Ե. 3։)
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
· Calfa
Ոչինչ վերջանայր պարթեւն ի սպանմանէ խոսրովու. (Զենոբ.։)
Յառաջանայր հայրապետն քաջալերելով, եւ մարտակիցքն ոչ վերջանային ի հանդիսաւոր մարտին գործակցութենէ. (Պիտ.։)
Թագաւորեցելոյ քաղաքին առաջնորդ յաղագս ծերութեան վերջանայր. (Սոկր. ՟Ա. 8։)
rear-guard.
· Calfa
Զիւր եղբայրն թողոյր վերջապահ։ Զհզօր վերջապահ թեւով միով անկեալ, զբազումս հանէին ընդ սուր. (Փարպ.։)
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
· Calfa
Բանք արքայի դաւթի առաջինք եւ վերջինք։ Ատիցէ զնա այրն վերջին։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք։ Զվերջինս զի՞ գիտիցեմ։ Ի վերջնում աւուր մեծի տօնին։ Մեծ եղիցին փառք տանդ այդորիկ վերջինն քան զառաջինն։ Ես եմ առաջին եւ վերջին.եւ այլն։
ՎԵՐՋԻՆ. Յետին, որպէս տեղեաւ եւ աստիճանաւ. ծայրագոյն.
six.
· Calfa
Տարի մի եւ վեց ամիս եհաս ինձ շրջել անդ։ Առ մի մի ի նոցանէ վեց վեց այր փոխեցաւ ի դահճացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
six times as much, sextuple, sixfold.
· Calfa
Վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
six hundred.
· Calfa
Նոյ էր ամաց վեցհարիւրոց։ Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Վեց հարիւր կառս ընտիրս։ Իբրեւ վեց հարիւրոց արանց.եւ այլն։
dispute, debate, contest, discussion, variance, contestation, quarrel, wrangling;
ի — գալ ընդ ումեք, to dispute or wrangle, to debate, to contest, to discuss;
knucklebones, cockal.
· Calfa
Շատ ի վէգ եկեալ յամառէր այրն. (Պիտառ.։)
Զի եթէ առն կատարելոյ կին էր, ապա ոչ այնպէս ի վէգ գայր ի վերայ յովսեփու. (Կիւրղ. ծն.։)
Ոտքն (որսական շան) բարձր քան զառաջքն, ճղերն երկայն, եւ ի վիգաց ի վայր հաստ եւ կարճ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Դ։)
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
· Calfa
Թագաւորն միրդատ՝ այր վէս եւ պակասամիտ, եւ ոչ հարկէր պարսից. (Պտմ. վր.։)