ripening grape.
· Calfa
Ծաղիկք մարդկութեանս այգւոյ, կամ նորախայծ վկայական խաղողոյ (մանկունք Բեթղեհեմի). (Հ. կիլիկ.։)
newsmonger.
· Calfa
Քորք նորախնդիր արտաշնչեալ արտաբերեալ զերիզապարգեւ (զեղբայրն իւրեանց) ... Քորք նորախնդիրք յառաջ ելեալ փրկչին. (Նար. տաղ.։)
wounded recently.
· Calfa
Սաղմոս զհին վէրս բժշկէ անձանցն, եւ նորախոցից երագագոյն ի վերայ ածէ զուղղութիւն. (Բրս. սղ.։)
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
· Calfa
Մինչդեռ նորածին իցէ, մանկանցն յայտարարութիւնք՝ լացն եւ աղաղակն։ Զարու կամ զէգ զայժմիկ նորածինն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Նորածին մանուկ, կամ արքայ, կամ թագաւոր. (Ոսկ. մտթ.։ Եւս. պտմ.։ Զքր. կթ.։ Շար.։ Գանձ.։ Տաղ.։)
Յիսուս զուարճացեալ, ի նորածին յեղբարսն յողջոյն իջեալ, բանայր զերկինս հանդէպ. (Տաղ.։)
Մշտաբուղխ աղբերց եւ գետոց նորածնաց եւ ուղխից. (Փիլ. իմաստն.։)
Առ քեզ եցոյց հաց նորածին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
νεογενής, νεογέννητος, νεογηλής nuper, recens natus, novellus եւ այլն. Նոր ծնեալ. նորածնեալ. նորաբոյս. մատաղ. նորատունկ եւ նորաբուղխ. նոր ծնած, նոր ելած.
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
· Calfa
Բան նորա արարիչ է բնութեանց, եւ ճարտարապետ իրաց նորակերտաց։ Լինիցի քաղաքդ ձեր՝ նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր։ Եւ զայն զի՞ զարմանս, ուր այնպիսի սքանչելի եւ նորակերտ իրք գործէին. (Ոսկ. ես.։)
Նորակերտ քաղաքն սուրբ։ Նորակերտ սիովն, կամ վերնատուն. (Շ. տաղ.։ Անան. եկեղ։)
Եկեղեցիս անկողոպտելի խաղաղութեան նորակերտ (այսինքն տաճար). (Մաքս. եկեղ.։)
Եւ այլ կենդանիք զանզանք, եւ գունակ գունակ, եւ նորակերտք։ Պտմ. (աղեքս.)
cf. Նորակնուք.
· Calfa
Ողջունէ զնորակնուքսն որպէս զբարեկամս եւ զեղբարս. (Նիւս. թաղմ.։)
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
Նորակնուք քահանայ զաղօթս պատարագին ասէր. (Հ. յնվր. ՟Թ.։)
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
· Calfa
Ողջունէ զնորակնուքսն որպէս զբարեկամս եւ զեղբարս. (Նիւս. թաղմ.։)
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
Նորակնուք քահանայ զաղօթս պատարագին ասէր. (Հ. յնվր. ՟Թ.։)
innovation or novelty in religious matters;
superstition.
· Calfa
Նորաձեւութիւն, կամ նոր կրօնք, աղանդ. այլափառութիւն. նորափառութիւն, որպէս այլ ի հասարակ յն. գրի, որ է սնափառութիւն.
arrived lately;
precocious, early, premature;
unexpected, sudden;
young, fresh.
· Calfa
Նոր հասեալ. նորեկ. եւ Նորոգ հասունացեալ. կանխահաս. նորատունկ. առոյգ. եւ Վաղահաս. յանկարծահաս. եւ Նորահասակ.
young, tender.
· Calfa
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
νεοήλιξ, ἠλικία νεαζούσα juvenis, juvenilis aetatis. Մանկահասակ. ծաղկահասակ. առոյգ. տղայ. երիտասարդ.
new-married, bride.
· Calfa
Ոչ ընդ հեշտութեանցն կապեցաւ նորահարսին, եւ ոչ ի ստացուածոցս ագարակի պատաղեցաւ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
newly converted;
neophyte, proselyte.
· Calfa
Մատաղատունկ աստ ո՛չ զմանկութենէ ասէ, այլ զնորահաւատէն. մի՛ ասէ զնորահաւատսն յաւագ ինչ իշխանութիւն ածիցէք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
νεόπιστος, νεοπειθής, νεοκατήχητος nuper ad fidem veniens, recens institutus. Նորոգ եկեալ ի սուրբ հաւատս. նորադարձ. նորատունկ. մատաղատունկ.
cf. Նորանշան.
· Calfa
Զարթի՛ր եկեղեցի ի նորահրաշ հանդէսս. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
Ի նորահրաշ արեգակնէ։ Նորահրաշ շուշան վերաբուսեալ ի փշոց. (Տաղ.։)
to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.
· Calfa
Զվաղնջուցն սովորութիւն նորաձեւել. (Կանոն.։)
Եւ եթէ ինչ նորաձեւել յանուանսն յաղագս յայտնութեան լիցի. (Ածաբ. յայտն.։)
innovation;
mode, fashion;
—ք, fancy articles.
· Calfa
Առաքեա՛ զյաղթական զօրութիւնս սուրբ խաչին ի տպաւորումն նորաձեւութեանս այսորիկ. (Մաշտ. խաչօրհնէք.։)
newly entered, young;
novice;
—ք, innovation;
—ս նորոգել, to introduce innovations or novelties.
· Calfa
Յուսայ յաղթել նորամտիցն։ Նորամուտ միանձունք բուռն հարցեն զհնազանդութենէ։ Նորամուտք ի կրօնաւորաց. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Նեղոս.։ Մխ. առակ.։)
the fir st day of a month.
· Calfa
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
νουμηνία, ἰερομηνία novilunium calendae, supplicationes menstruae. Նոր ամիս. նորիլն լուսնի. ամսագլուխ. տօն ի գլուխս ամսոց. կաղանդ.
cf. Նորային.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
Հաղորդեայց նորայոցն (բարեաց)։ Ոչ զնա ետես, այլ ի նորայոցն ինչ։ Ի նորայիցն ճաճանչից. (Առ որս. ՟Ե։ Դիոն.։)
Ըստ իւրոյն բնութեան անհաղորդ է նորայոցն ախտից. (Պրպմ. ՟Ը։)
Ոչ նա կարօտի մերոց ծաղկանց, այլ մեք նորայնոցն։ Նորայնովքն կամօք էքս զհաստատութիւն ունին։ Ոչ հաղորդ լինելով իւիք նորայնոյն բնութեան։ Ի նորայնոցն առեալ զնիւթ մերոցս գովասանութեանց. (Նիւս. երգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Պրոկղ. յոսկ.։)
one's own, his or her own.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
Հաղորդեայց նորայոցն (բարեաց)։ Ոչ զնա ետես, այլ ի նորայոցն ինչ։ Ի նորայիցն ճաճանչից. (Առ որս. ՟Ե։ Դիոն.։)
Ըստ իւրոյն բնութեան անհաղորդ է նորայոցն ախտից. (Պարապմ. Ը։)
Ոչ նա կարօտի մերոց ծաղկանց, այլ մեք նորայնոցն։ Նորայնովքն կամօք էքս զհաստատութիւն ունին։ Ոչ հաղորդ լինելով իւիք նորայնոյն բնութեան։ Ի նորայնոցն առեալ զնիւթ մերոցս դովաստութեանց. (Նիւս. երգ։ Կիւրղ. գանձ։ Պրոկղ. յոսկ։)
newly painted.
· Calfa
Եզր ասի զամենայն աստուածեղէն գիրս վերստին յիշել, եւ աւանդել հրէիցն նորանկար եբրայեցւոց նշանադրօք. (Եւս. քր. ՟Ա.) (այսինքն ի ձեւ տառից քաղդէացւոց, փոքր ինչ տարբեր ի մովսիսականէն՝ որ կայր առ սամարացիս)։
Նորանկար խորոց խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)
new-built.
· Calfa
Նոյնպէս լինիցի քաղաքդ ձեր նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր. (Ոսկ. ես.։)
cf. Նորանշան.
· Calfa
Նորասքանչ յապառնիսն յաշխարհի թողուլ յիշատակ։ Ո՞ ոչ զարմանայցէ ընդ նորասքանչ լուսաւոր պայծառութիւն։ Նորասքանչ տեսութեամբ ցուցաւ աղաւնին (ի) Յորդանան ի վերայ աստուածն բանի։ Նորասքանչ նշանագործութեանցն գիտութիւն. (Պիտ.։)
of tender age, young.
· Calfa
Դաւիթ գեղեցկածաղիկ մանուկն, եւ նորատիք արքայն. (Ասող. ՟Գ. 30։)
newly planted;
young, small plant;
neophyte.
· Calfa
νεόφυτος, -ον recens plantatus, neophytus, nova planta. Նոր տնկեալ. նորաբոյս. մատաղատունկ. եւ Նոր տունկ.
Ի հոտոյ ջրոյ ծաղկեսցի, եւ արասցէ հունձս իբրեւ զնորատունկ։ Որդիք քո որպէս նորատունկ ձիթենւոյ։ Որոց ուստերք իւրեանց որպէս նորատունկ հաստատուն են ի մանկութենէ իւրեանց։ Մարդն Յուդայ նորատունկ սիրելի։ Պահել զնորատունկ գործոց ձեռաց իւրեանց ի փառս. (Յոբ.։ Սղ.։ Ես.։)
Նորատունկ բուրաստան. (Շար.։ Տաղ.։)
Ողկոյզն ճմլեալ ի խաչանիշ փայտին՝ գինի նորատունկ (այգւոյ) այսօր ի սուրբ Սիոն. (Տաղ.։)
ՆՈՐԱՏՈՒՆԿ. որպէս Ծաղկահասակ երիտասարդ կամ օրիորդ. առոյգ հասակաւ.
moulted, new-feathered;
made young again, renewed, revived;
— զարդարիլ, to moult, to get new-feathers, to put on new plumage;
to grow young again, to be revived.
· Calfa
Ձագք նորափետուրք կարօ՛տ են մօրն, մինչեւ թեւք հաստատեսցին։ Զօրէն աղաւնեաց զնորափետուր ձագօքն միշտթռթռելով. (Ոսկ. փիլիպ.։ Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Նորոգեմ.
· Calfa
Յամէն կիրակի պատարագ մատուցանել, եւ զհաղորդն փոխել, զի նորեսցի. (Ոսկիփոր.։)
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
· Calfa
Զթուղթ՝ զոր նորընծայ ծառայիցդ աստուծոյ գրեալ էր, տեսաք։ Յանձանձել զնորընծայ հօտն Քրիստոսի. (Կաղանկտ.։)
Նորընծայ հրամանք, կամ վարդապետութիւն, կամ կրօնք, կամ տուրեւառիկ փոփոխմունք, կամ անուն թագաւորութեան. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. գաղ. եւ այլն։)
premature, precocious;
—ք, first-fruits, premices;
օր նորեաց, first-fruit's day.
· Calfa
Կերան ի ցորենոյ երկրին զայգոյ բաղարջ եւ նորի։ Յաւուրն նորեաց յորժամ մատուցանիցէք զոհ տեառն զեօթներորդացն. (Թուոց. ՟Ի՟Ը. 26։ Յես. ՟Ե. 11։)
cf. Նոր.
· Calfa
Նորոգ աղետիցն։ Նորոգ իմն եգիտ զօրավիգն օգնականութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յորժամ ակն խաղայցէ, բնական ազդեցութեամբ՝ վասն զնորոգ ոք տեսանելոյ լինի ասեն նշանակ. (Եզնիկ.։)
mend, to do up, to repair, to restore to the first condition or state, to put in good or better condition;
to regenerate, to reform;
to renew, to renovate, to revive, to re-establish;
— զնկար, to restore a picture.
· Calfa
Եկին իջին ի գաղգաղա՝ նորոգել զթագաւորութիւն. (Եփր. թագ.։)
cf. Նորումն.
· Calfa
Ցուցեալ ի փորձեցելում զյաղթութիւն, եւ ի հնում զնորութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
novelty;
innovation.
· Calfa
Ցուցեալ ի փորձեցելում զյաղթութիւն, եւ ի հնում զնորութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
their.
· Calfa
Ոչ իւրովք ձեռօքն միայն գործէ, այլեւ նոցայովքն։ Զնոցայսն խորհէին։ Յետ նոցայցն ազգաց սկիզբն։ Յաղագս նոցայցն յաճախ յաջողութեանց։ Ձեռնտու նոցայցն լինելով խաղաղութեան դեղին եւ քաղաքաց։ Տօնակից լինիմք նոցայնցն փոխատրելով ուրախական կրից։ Իմանալ տիրապէս զնոցայնցն (կամ զնոցայցն) իմանալի բնութեանց կարգաւորութիւնս. (Պրպմ.։ Իսիւք.։ Փիլ.։ Պիտ.։ Շ. հրեշտ.։)
Արեւելեանն այն մոդուց՝ աստղահրաւէրն եկելոց, հաւատ եւ յոյս մեր՝ եւ սէր, գեր նոցայնոցն քեզ նըւէր. (Տաղ յհ. եղբօր հեթմոյ։)
accompanist;
— լինել, to accompany.
· Calfa
Ընդ որս նուագակից մաքրիցն զմերս ընկալցիս գոհութեամբ խնկանուէր զզձիւ զմաղթանս. (Գանձ.։)
musical composer;
song-writer;
lyric poet.
· Calfa
μελοποιός qui mele scribit, lyricus poeta, modulator. Յարդարիչ նուագաց, յօրինիչ տաղից եղանակաց. քերթող նուագածու.
musical instrument;
music-book or song-book;
— փչողական, բերանաւոր, լեզուակաւոր, wind, mouth, reed instruments.
· Calfa
Երգեն զսաղմոսս նուագարանօք երգոցն, քնարօք եւ սրնգօք եւ ծնծղայիւք. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 16։ Տե՛ս եւ ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Գ. 5։ ՟Բ. Մնաց. է. ՟Ի՟Գ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ. ՟Լ՟Դ։ Դան. ՟Գ. 7. 10։ ՟Ա. Եզր. ՟Դ։ 63։ ՟Բ. 2. 59. եւ այլն։)
Ըստ նուագարանաց երգողին։ Ի գլուխս լրման գրոց նուագարանաց սաղմոսիս, եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Է։)
ὅργανον instrumentum musicum ψαλτήριον psalterium τὰ μουσικά musicalia. Գործի կամ գործարան նուագաց եւ երաժշտաց, ընդհանուր եւ մասնաւոր. երգիոն. սաղմոսարան. սրինգ, եւ այլն. սազ.
musical, harmonious, cadencer, melodious.
· Calfa
Որպէս երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտընտոցն՝ ոչ ի ճահ նուագաւոր ածէ զմատնն. յն. ոչ ըստ թուոյ յառաջ ածէ զնուագն. (Նիւս. կազմ.։)
Հնչումն նուագաւոր։ Նուագաւոր երգ եւ երաժշտական։ Երգս նուագաւոր ձայնից։ Ազգի ազգի նուագաւոր հնչմանցն քաղցրաձայնութիւնք (ի թռչունս). (Պիտ.։)
to present the wine-cup, to hand a wine-glass.
· Calfa
Չորեքտառեան առատաբաղխ վարդապետութեան ճաշակ նուագաւորեալ պաշտեն. (Թէոդոր. կուս.։)
to sing;
to give out the tune, to strike up;
to play on a musical instrument, to execute, to perform;
— ընդ ումեք, to accompany;
— սրնդաւ, to play the flute.
· Calfa
պ. նիւախդէն, նիվազիտէն. Երգել եւ հարկանել զնուագարանս. եղանակել. սաղմոսել ձայնիւ եւ գործեօք. դասապետել. որպէս յն. երգել. ᾅδω cano, canto.
Կամ Սաղմոսել. ψάλλω. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 15։)
music, song, melody.
· Calfa
Դադարեցուսցեն սաղմոսք զգարշելի նուագերգութիւն. (Բրս. արբեց.։)
Խառնելով եւս զքաղցր նուագերգութիւնս ձայնիցն. (Պիտ.։)
Յաղագս այսորիկ հիւսին բանք, եւ եղանակին նուագերգութիւնք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
μελῳδία melodia, suavissimus sonus. Նուագ երգոց. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի. երաժշտութիւն. սաղմոսերգութիւն.
of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.
· Calfa
Նուազ, այսինքն նուրբ ասի ի վերայ նորա, զամենայն ծանրութեամբ եւ հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ։ Եւ ամենայնի պատճառ է նուազ. քանզի ոչ ուրեք գտցես զնուազին էութիւն անհաղորդելի. այսպէս է առնլի նուազն ի վերայ աստուծոյ, ներգործօղ եւ թափանցիկ մինչեւ ցորոշումն սրտից. (Դիոն. ածայ.։)
brief, laconic.
· Calfa
Քաղաքս մեր բանասէր եւ բազմաբան. իսկ լակեդեմոն նուազաբան. (Պղատ. օրին. ՟Ա.)
cf. Նուազիմ.
· Calfa
Առ իմս համեմատութիւն յոյժ նուազանայ անբաղդատութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
· Calfa
Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։
cf. Նուազումն.
· Calfa
Ի սով եւ ի ծարաւ, եւ ի ծարաւ, եւ ի մերկութեան, եւ ի նուազութեան ամենայնի։ Խորովեսցէ ի նոցանէ եւ կերիցէ, եւ վասն նուազութեան յամենայնէ թաքուսցէ յանձկութեան եւ ի նեղութեան։ Զնուազութիւն աւուրց իմոց ասա՛ ինձ։ Խորհուրդ համառօտ, սակայն յառաւելութիւն. եւ ամենայն վաղվաղուկ, սակայն ի նուազութիւն. եւ այլն։
diminution, lessening, decrease, extenuation;
want of, deficiency in, scarcity;
rarity;
discount, reduction, lowering;
decline, wane, waning;
eclipse;
— գնոյ, reduction in price, abatement;
երթալ ի —ումն, to fall, to decay, to decline.
· Calfa
Գոյացուցանէ բարին (չափաւոր՝) զիւր զնուազումն՝ բնաւին հաղորդութեամբն իւրով. (Դիոն.։)
humble, low, inferior, poor, mean, sorry, ignore, vile, contemptible, cringing, servile.
· Calfa
Որքան նուաստ բանք ասին ի Քրիստոսէ, աղքատութեան նորա են, զի մեք նոքօք հարստասցուք. (Աթ. ՟Ա։)
low-spirited, poor-witted, weak-minded, abject, vile;
meek, gentle, lowly in heart;
— միտք, little minds.
· Calfa
Զորս աղաչէ նուաստախոհ յայսոսիկ նուիրելոյ անձին, եւ այլն. (Շ. ատեն.։)