nostrils.
Հոտոտելիք յերկուս ըռընգունս բաժանեալ, ըստ իւրաքանչիւր քթափողաց շրջեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
Իբր խաղողախոտ. (ըստ յն. σταφίς uva passa, որ է չամիչ). Ազգ խոտոյ նման վայրի որթոյ. staphis, pituaria.
Ուր կայցէ խրոխտումն. խրոխտ (ըստ ամենայն առման)
ԽՕՍՕՂ կամ ԽՕՍՈՂ. λάλων loquens. որ ասի եւ ԽՕՍԵԼԻ. Այն, որ խօսի (ըստ ամենայն առման).
Խօսօղք բազումք յաստուածայնոցն ... եւ Խօսօղն ո՛չ ըստ հաճոյից հոգւոյն ... եւ խորհուրդք խօսողին հային յօտարն. (Խոր. Բ. 90։)
Ծնիմք եւ մեք ըստ հոգւոյն զվերստին ծնունդ. իմա՛, վերստին ծննդեամբ. (Շ. մտթ.։)
Կրկնակի, կամ վերըստին ծննդեամբ. մկրտութեամբ. (Շար. եւ այլն։)
Ո՛վ իցէ, որ ոչ ցանկանայ մեծութեան, եւ կամ մարմնոյ առողջութեան, եւ կամ կամարարութեան կարօտիցի. (Բուզ. ՟Դ. 5.) թերեւս ըստ յն. ոճոյ նշանակէ՝ արբանեկութիւն, կամ բժշկութիւն. որպէս հոմաձայն է առ յոյնս θεραπεία.
τάττων, ἑκτάτων ordinans, ordinator եւ այլն. Որ կարգէ կամ կարգեաց (ըստ ամենայն նշ)
(ի բայես կափուցանել. լծ. եւ խուփ. թ. գափագ ). Ծածկոյթ բերանոյ գրոյ կամ գերեզմանի. (ըստ յն. վէմ ասի, զի լինի վիմեղէն. որպէս եւ կեփաս ըստ եբր. է վէմ. թ. գայա)
Բառ յն. գե՛րմա, գերմա՛դիօն. κέρμα, κερμάτιον frustum monetae, nummulus, aes, pecunia. կոտորակ դրամոյ. եւ Դրամ. փող. խերէշ. ըստկի կտոր, ըստըկուկ.
Բառ յն. κινάβαρις, κιννάβαρι cinnabaris, -ri. իտ. cinabro. որ ըստ Հյ. ԽՐՈՒԿ. Անուն կարմիր ներկոյ.
ԿԼԻՄ ԿԼԻՄԱՅ κλίμα regio, tractus. որ եւ ԿՂԻՄԱՅ. եւ ԿԼԷՄ. Բառ յն. գլի՛մա. ուստի արաբ. ըգլիմ (լծ. հյ. կողմ. կողմն) Բաժին, կամ որոշեալ կողմն երկնի եւ երկրի՝ ըստ աստեղաբաշխից եւ աշխարհագրեաց.
ἁνάλογον, ἁνάλογως proportione եւ pro captu. Ըստ համեմատութեան. բաղդատութեամբ. ըստ իւրաքաքնչիւր չափոյ եւ կարողութեան կամ վիճակի. նմանօրինակ. նոյնպէս.
ՀԱՆԴԻՊԻՄ, ի, ին. ուղղ. խնդ. ըստ յն. ոճոյ. τυγχάνω sum. Գոլ, ել, լինել. գտանիլ.
ՀԱՒԱՏՈՅ իբր արժանահաւատ. πιστός credibilis. հաւատալու արժանշ հաւատալու բան ըստ յն. եւ լտ. հաւատալի կամ հաւատարիմ չ
ՅՈՐՈՑ ՀԵՏԷ. (ըստ յն. ոճոյ) cf. ՅՈՐՄԷ ՀԵՏԷ)
cf. ՀՆԳԵՐԵԱԿ։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ (Պատճառ կրկնակ գրութեանցս է սովորութիւն գրչաց ըստ գաւառական հնչման. մանաւանդ յորժամ ի հին օրինակին իցէ թուանշան. Ե. ՟Ե. զոր ի բարդութիւնս անխտիր հինգ կամ հնգ. ձայնիւ բացատրեն ըստ հաճոյս։)
ոչ ըստ հնական օրինացն, որ ի ձեռն շնչաւոր պատարագացն. (Եպիփ. ծն.։)
καθαρίζω purgo, mundum facio ἁνοίγω aperio. Հարթել, յարդարել, ուղղորդել. (ռմկ. զորդել, խորդել, շտկել, դուրել ). կամ ըստ յն. հարթել. եւ մաքրել. սրբել. այսինքն բանալ, դիւրել, եւ պատրաստել զճանապարհ. ... (այլազգ է եւ կազմութիւն բայիս Ճանապարհորդել. զոր տեսցես)
Ճանապարհք մեղաւորաց հորդեալ ի քարանց, եւ ի վախճանի խորխորատ դժոխոց. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 11. (կամ ըստ նոր թարգ. ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ։))
(ըստ յետին գրչաց) cf. ՃԵՄԻՄ. ըստ նախնեաց)
Խօսելն զճշմարտութիւն. բան ճշմարիտ, կամ ուղիղ, անխառն ի ստութենէ կամ ի թիւրութենէ ըստ քերականաց.
Մակացուք ասեմք վասն ունելն ինչ ըստ իւրաքանչիւրոցն հանճարոյ. (Արիստ. որակ.։)
Որ ինչ լինի ըստ օրինակի մօր. մայրենի. մայրական.
Կամ ըստ հաւաքողի (Մեկն. ղկ.)
Այն որ մեծացուցանէ (ըստ ամենայն առման).
Քանզի յոյժ հաւատացեալ էր այրն, չէր ինչ պիտոյ տեսիլ երեսաց յայտյանդիմանակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. ըստ Ճ. ՟Գ.։ Իսկ ի բուն օրինակն, յանդիմանակաց։)
ՆԱ ԸՍՏ ՆՄԱՅՔ. Որք ենն ըստ նմին. նմանիք նորա. նոյնպիսիք.
Ղազար, եւ ըստ նմայքն, որ սքանչելեօքն փրկչին յարեան. (Խոսրովիկ.։)
Եւ է այն ըստ Նեստորի, եւ որոց ըստնմայց. (Սարկ. հանգ.։)
ՆԱ ԸՍՏՆՄԱՆԷՔ. Որք յետ նորա ըստ օրինակի նորա. հետագայք. յաջորդք հետզհետէ կարգաւ.
Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)
շղ. ՆԱ՛ ԱՒԱՆԻԿ. շղ. δέ, δ’, γάρ, νυνίδὲ, νῦν δὲ nunc autem, enim եւ այլն. Իբր սաստկականն վերնոյն. ըստ յն. իսկ. արդ. զի ահա. այլ այժմ. բայց արդ.
ՆԱԽԱԽՆԱՄԻՉ ՆԱԽԱԽՆԱՄՈՂ. Որ նախախնամէ (ըստ ամենայն առման).
Աստուծոյ նախահոգութեամբն ամենայն ինչ ըստ պատշաճի ամենայն ուրեք վճարեալ լինէր. (Իգն.։)
Եւ լերին ըստ բարձրաբերձ խորհրդոյ օրինակաւ նախաձայնի մարիամ. (Ճ. ՟Բ.։)
ՆԱՀԱՏԱԿԱԿԱՆ Սեպհական նահատակաց (ըստ ամենայն նշ)
Որպէս ի հօրէ ըստ բնութեան գոլով, կամ ինքն գոլով ներքսադրեալ բանն. (Կիւրղ. գանձ.) այսինքն որպէս ներտրամադրեալ. ἑνδιάθετος.
Ի մէջ գաւառաւանացն մեծատուն եղեալ քան ըստ նժդեհութեան. (Փիլ. իմաստն.) յն. տարաբնակութիւն.
cf. ՆՈՅՆԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ, ըստ բ նշ.
եւ ըստ այսմ գրի ի Հին բռ.
πνευμαδόχος recipiens, vel continens spiritum. Ընդունօղ եւ պահօղ յինքեան զշունչ. ընդունարան շնչոյ. ըստ յն. շնչընկալ.
ՈՂԻՄՊՈՍ կամ ՈՂԻՒՄՊՈՍ ՈԼԻՄՊՈՍ. Բառ յն. օլիմբօս. Ὅλυμπος Olympus. (որպէս թէ օլօլամբիս, բոլորափայլ) Բարձր լեառն ի մակեդոնիա. եւ ըստ քերթողաց Երկինք.
ՈՍՏՐԷՈՍ ՈՍՏՐԻՔ կամ ՈՍՏՌԻՔ. Բառ յն. օ՛սդռէօն. օ՛սդրիօն. (այսինքն ոսկրուտ. ոսկրապատ) ὅστρεον, -ειον ostreum, -rum. Խեցի կամ խեցեմորթ ծովային. ռմկ. ըստրիա, ըստռիտետ. եւ գաղտակրայ. մարգրտի միտէա
Չափաւորեաց արարիչն բնաւորապէս՝ ըստ սահմանի ունել զերկայնութիւն՝ ամենայն ծառոց. (Շ. բարձր.։)
συμμετρία, το μέτρον moderatio, moderatum. Որ ինչ է ըստ չափոյ. չափեալ. չափաւոր.
Հեծիր ի պեդաս, ջուր հան ի քարէեն. (Մագ. լ. ըստ Լեհ.։)
Հեծիր ի պեդաս, ջուր հան ի քարէեն. (Մագ. լ. ըստ Լեհ.։)
Եգիա կապանս, շղթայս. ըստ աշխարհն հանել, ի պղնձահատս տալ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
αὑγή splendor. Պայծառութիւն ըստ ջահի. ջահաւառութիւն. լուսաւորութիւն.
Ջլապինդ առնել. Պնդել եւ ամրացուցանել զջիլս. զօրացուցանել. ըստ յն. ասի՝ ջլացուցանել.