Definitions containing the research օր : 9873 results

Մեկնիչ, չի, չաց

s.

interpreter, commentator, expositor.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)


Մեկնութիւն, ութեան

s.

explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.

· Calfa

NBHL (2)

Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)

Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)


Մեկուսանամ, ացայ

vn.

cf. Մեկուսիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զքառասուն օր բոլոր մեկուսացաւ ի կերակրոյ մարմնականէ. (Աթ. ՟Գ։)


Մեկուսութիւն, ութեան

s.

separation;
retirement.

· Calfa

NBHL (1)

Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)


Մեհենազերծ

adj.

plundering temples, sacrilegious.

· Calfa

NBHL (1)

Ի Փովկիդա օրէնք կային՝ զմեհենազերծն կա՛մ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մեղադիր

adj.

blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ էր հաճոյ յակոբու գործն ղեւեայ եւ շմաւոնի. այլ մեղադիր էր նոցա՝ յորժամ գործն գործեցաւ, մեղադիր էր եւ յօրհնութիւնսն. (Կիւրղ. ծն.։)


Մեղայ, ի

s.

repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.

· Calfa

NBHL (1)

Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)


Մեղանչական, ի, աց

adj.

subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.

· Calfa

NBHL (3)

Չի՛ք ոք մեղանչական եւ անօրինագոյն, քան զիս. (Սարկ. աղ.։)

Օձ արքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Թ։)

Խայթոց տրիդոնին՝ որ է ձուկն ծովու. եւ յետ մահու իւրոյ մեղանչական է. (Վեցօր. ՟Է։)


Մեղանչեմ, ղայ, ղուցեալ

vn. va.

to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.

· Calfa

NBHL (2)

(գտանի եւ իբր ռմկ. մեղանչեցի, մեղանչեալ, մեղանչիք, եւ այլն) ἀμαρτάνω, ἑξαμαρτάνω, διαμαρτάνω pecco ἁδικέω injuriam facio, injuste vel inique ago πονηρεύομαι male facio եւ այլն. Մեղս գործել. յանցանել. խոտորիլ յօրինաց. անիրաւիլ առ աստուած կամ առ ընկերն. չարիս գործել. սխալել.

Զիա՞րդ մեղանչիցեմ առաջի աստուծոյ։ Յաւել ի մեղանչել։ Եղիցի երկիւղ նորա ի ձեզ, զի մի՛ մեղանչիցէք։ Քեզ միայն մեղայ տէր։ Մեղաք անօրինեցաք։ Դուք մեղայք զմեղսդ զայդ զմեծ։ Ես մեղայ, ես ոհվիւս յանցեայ։ Ի կշիռս իւրեանց մեղանչեն.եւ այլն։


Մեղանչումն, ման

s.

sinning.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ այնպէս ծանօթ եւ յայտնի իմն գիտէին յառաջ քան զօրէնսն՝ զմեղանչումն. (Ոսկ. հռ.։)


Մեղապարտ, աց, ից

adj.

guilty.

· Calfa

NBHL (1)

Ես եմ մեղապարտ. այսինքն ես եմ պատճառ մահու տան հօր քոյ. (Եփր. թագ.։)


Մեղացային, այնոյ

s.

sin-offering.

· Calfa

NBHL (1)

Այս օրէն իցէ վասն մեղացայոյն. ի տեղւոջ՝ ուր սպանանիցեն զողջակէզն, սպանանիցեն եւ զվասն մեղացն՝ առաջի տեառն. (Ղեւտ. ՟Զ. 25։)


Մեղկ, ից

adj. fig.

soft, loose, slack, flabby;
weak, faint, nerveless, indolent, effeminate, languid, cowardly;
slothful, sluggish.

· Calfa

NBHL (1)

Հայեցեալ յազգն արիական (պարսկական), թէ իգասէր էր, ըստ նմին նորին մեղկ բարուցն նմա օրէնս կցկցեաց. (Եզնիկ.։)


Մեղկեմ, եցի

va. fig.

to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրութիւնն աստուծոյ մեղկացուցանէր զնոսա. (Եփր. թագ.։)


Մեղկիմ, եցայ

vn.

cf. Մեղկանամ.

· Calfa

NBHL (1)

(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)


Մեղկութիւն, ութեան

s. fig. adv.

softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.

· Calfa

NBHL (2)

Յօրանջելն եւ ձկտելն՝ լինի ի մեղկութենէ եւ ի թուլութենէ մարմնոյն. (Եզնիկ.։)

Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)


Մեղմաժամ

adv.

a long while, slowly.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղմաժամ որոճալովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Ը։ (կամ Մեղմածամ, այսինքն մեղմով ծամելով։))


Մեղմախառն

cf. Մեղմական.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղմախառն ցրտութիւն ժամանակաց աշնայնոյ. (յորում արեգակն) սկսանի ցուցանել զմեղմախառն գնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)


Մեղմանամ, ացայ

vn.

to grow mild, to be softened, to become moderate or temperate;
to diminish, to abate, to relent.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղմացեալ եմ ի չարեաց՝ զոր ասացի առնել ձեզ։ Ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի. (Երեմ. ՟Խ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 5։)


Մեղու, աց

s.

bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.


Մեղուագործ, աց

cf. Մեղուաբոյծ.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրագործաց, եւ անդիորդաց, եւ մեղուագործաց. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Մեղուագործութիւն, ութեան

s.

collecting, making honey.

· Calfa

NBHL (1)

Զառօրեայ փուշ ի ծաղկանցն նիւթ մեղուագործութեան փութան մատուցանել. (Եղիշ. դտ.։)


Մեղուանոց

cf. Մեղուոց.

· Calfa

NBHL (3)

Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացան արտաքս դիմեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)

Զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)

Եւ անդ էր անտառ մեղուաց հանդէպ անդին. եւ եմուտ զօրն ի մեղուանոցն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)


Մեղուոց, աց

s.

bee-house, apiary.

· Calfa

NBHL (1)

Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Մեղսաբեր

adj.

producing or causing sin.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մեղսաբեր եւ ի ցասմնահար դարուս։ Յամբոխեալ աւուրքս մեղսաբեր. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. օրին.։)


Մեղսասիրութիւն, ութեան

s.

love of evil.

· Calfa

NBHL (1)

Պատճառես զպատճառս մեղսասիրութեանդ։ Զգարշ մեղսասիրութեանն օրէնս. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յայտն.։)


Մեղք, ղաց

s.

sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մեղք նոցա մեծացան յոյժ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Ի մեղս եմք վասն եղբօր մերոյ։ Թողցես դոցա զյանցանս եւ զմղես իւրեանց։ Մի՛ հայիր յամպարշտութիւնս եւ ի մեղս դոցա։ Ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց՝ զոր մեղանչէ.եւ այլն։

ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)


Մենակեաց, կեցաց

cf. Միայնակեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաց ի մէնջ մենակեաց բնակութիւն հաճոյ թուի. (Վեցօր. ՟Ը. յն. հրաժարականն եւ առանձնականն։)


Մենակեցութիւն, ութեան

s.

solitary life, solitude;
lonesomeness.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Մենամարտ, ից

adj. s.

gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ըմբիշ ես մենամարտ։ Ի մենամարտս՝ բարւոք մատուցեալն ըստ օրինի տեառն. (Տօնակ.։ Երզն. լս.։)


Մենամարտիմ, եցայ

vn.

to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)


Մենամարտութիւն, ութեան

s.

single combat, duel, monomachy;
wrestling.

· Calfa

NBHL (2)

Էր այր պնդակազմ ուժով զօրութեան, եւ վարէր ըմբշական մենամարտութեամբ. (Ղեւոնդ.։)

Եօթն մարդոցն՝ որ ի մենամարտութեանն ի զօրուէն վրաց մեռան. (Ասող. ՟Գ. 31։)


Մենանամ, ացայ

vn.

to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.

· Calfa

NBHL (1)

Մենացելոց պար շրջական, ճգնաւորաց ժոյժ զօրութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Մենաւոր, աց

adj. s.

retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.

· Calfa

NBHL (1)

Մենաւոր են բարք բուսոյ ծննդեանն, եւ բազմապատիկ են զօրութիւնք ջուրց. (Կոչ. ՟Թ։)


Մենդոս, ի

s. zool. maena.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. մէնի՛ս, մէնի՛տօս. μαινίς, μαινίδος maena. Ազգ ձկան կամ կիտի մեծի։ (Վեցօր.։ եւ Վրդն. ծն.։)


Մեռանիմ, ռայ

vn.

to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.

· Calfa

NBHL (2)

θνήσκω, ἁποθνήσκω morior τελευτάω vitam finio, decedo, defungor νεκρόομαι emorior, demorior. պ. միռ. միւռտէն. լտ. մօ՛ռիօր. դաղմ. մռու. Մահանալ. անշնչանալ. վախճանիլ. փոխիլ յաստեացս. ննջել արդարոց ի տէր. եւ Սատակիլ անբանից կամ չարաց. կոտորիլ. եւ Ապականիլ. մեռնիլ, անցնիլ, հոգի տալ՝ փչել.

Վասն քո մեռանիմք զօրհանապալ։ Մեռանիլ մեղաց կամ աշխարհի.եւ այլն։


Մեռեալ, ելոց

adj. s.

dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.

· Calfa


Մեռելութիւն, ութեան

s.

deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ առ կենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)


Մեռոն, ի, աւ, իւ

s.

holy oil, chrism;
ointment, perfume.

· Calfa

NBHL (1)

Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Մետասաներորդ, աց

adj. s. eleventh.

· Calfa


Մեր, ոց

s.

adj. poss. our;
ours;
our own;
սրտիւք մերովք, with our heart;
ի ձեռաց մերոց, from our hands;
ի տան մերում, in our house, at home;
կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն, Christ took our nature upon him from the Virgin Mary.

· Calfa

NBHL (2)

Կերպացեալ զմերս (կերպարան կամ զբնութիւն) ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար. (Շար.։)

Զմերս առեալ՝ ի մերոցս պարտի օրինակ բերել. (Նար. երգ.։)


Մերժական, ի, աց

adj.

repulsive;
expulsive.

· Calfa

NBHL (1)

Կորզական իմն յինքն զպակասին՝ զօրութիւն, եւ մերժական աւելւոյ անպիտանին՝ դնելով ի մարմնի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)


Մերկամարտ, ից

cf. Մերկամարտիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Մրցականաց եւ մերկամարտից ի վերայ հոսմանց. (Պղատ. օրին. ՟Է. (գրեալ էր մերկամարտուց։))


Մերկամարտիկ

s.

bare athlete or wrestler;
—ք, wrestling.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ որչափ այժմ առ մերկամարտութեանս օրինադրեցին այնոքիկ՝ որք մերկամարտիկք են, թէ զի՛նչ է բարւոք մերկամարտուցելոցն գործք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Մերկամարտութիւն, ութեան

s.

wrestling naked.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարելապէս կրթեալ իցէ մրցանօք, կամ մերկամարտութեամբն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Մերկանդամ

fig. bot.

adj. adv. quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.

· Calfa

NBHL (3)

Մերկանդամք փախստեայք ապրեցան։ Մերկ իսկ եկի ես յորովայնէ մօր իմոյ, եւ մերկանդամ դարձայց անդրէն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 12։ Յոբ. ՟Ա. 21։)

Հանին ընդ սուր զզօրսն մերկանդամս մովաբացւոց. (Եփր. թագ.։) cf. ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ։

Կէսք ի պտղոց՝ մերկանդամ ի հանդերձից եւ ի փոճակաց՝ եփին արեգակամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)


Մխեմ, եցի

va.

to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս նետք հզօրի, զի մխեալ կայծակամբք կաղնւոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Թ. 4։)

Զձուլեալ մարմինդ ի հրոյ աստուածութեանդ՝ ջրով յորդանանու այսօր մխեցեր. (Ճշ.։)


Մխիթար, աց

adj. s.

consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.

· Calfa

NBHL (1)

Որք մխիթա՛ր են օրինակաւն՝ յուսահատելոց. (Նար. ՟Հ։)


Մխիթարեմ, եցի

va.

to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.

· Calfa

NBHL (2)

Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։

Ոչ պատուեաց գերեզմանաւ (զորդիսն), ոչ մխիթարեցաւ արտասուօք ըստ օրինաց բնութեանն. (Իսիւք.։)


Մխիթարիչ, չի, չաց

s. fig.

consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ես աղաչեցից զհայր, եւ այլ մխիթարիչ տացէ ձեզ։ Մխիթարիչ հոգին սուրբ, եւ այլն։ Լինել մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն։ Մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն առաքեցեր սուրբ զհոգիչ։ Զմխիթարիչ սուրբ հոգին, որ փոխան միածնին իջեալ ի հօրէ. (Շար.։)

Մխիթարիչ եւ քաւութիւն անուանի որդի. քանզի կարգեաց զամենեսեան ընդ խնամով հօր. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)