wet-nurse;
nurse, nursemaid.
· Calfa
Մանկակալ (աղեքսանդրի) լեւոնիդէս լակոնացի։ Զեւքսիս՝ որ էր ի ժամուն յայնմիկ մանկակալ նորա. (Կեչառ. աղեքս.։)
infantile, puerile, childish.
· Calfa
Այսոքիկ են մանկականքն ... ոչ ցանկաս մեծութեանն՝ որ յաստուծոյ կայ մնայ միշտ, այլ՝ խաղուց մանկականաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
Փոխանակ ամենայն զբօսանաց մանկականաց՝ միայն սէր քո բորբոքեսցի յոգի իմ. (Սարկ. աղ.։)
cf. Մանկավարժութիւն.
· Calfa
Սակս ոչ լինելոյ քաղաքականութիւն, եւ արքայական ապարանս, եւ մանկակրթութիւնս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
child suffocating.
· Calfa
Զմանկահեղձոյցն (լինելոյ) տային տոկոսիս՝ յանդնդապտոյտ խորսն ամայանալով (կամ ամալով). (Սկեւռ. աղ.։)
young woman, maiden or girl.
· Calfa
Է՞ր արդեօք հնար աղջկան միոյ մանկամարդոյ զդէմ ունել առն հսկայի. (Ագաթ.։)
Մերձեցի՛ր աներկիւղ առաւել ի հուր բորբոքեալ՝ քան ի կին մանկամարդ։ Մանկամարդ աղջկան միոյ վախճանեցան ծնօղքն, եւ ինքն մնաց որբ. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
gymnastic;
gymnastic-master.
· Calfa
Դամնոն մանկամարզ՝ ոտիւք կաղ էր. գողացելոյ կօշկացն, իցի՜ւ, ասաց, թէ յարմարիցի գողոյն. (Պիտառ.։)
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
· Calfa
Աստ աւասիկ գոյ հնար մանկանալ ծերոց, եւ լինել մատաղօրէս։ Մի՛ զառաջին ինձ ուղղութիւնսն համարիցիս, այլ ա՛րդ մանկացիր. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եբր.։)
νεάζω, νεανεύομαι juvenis factus sum, juvenesco եւ այլն. Մանուկ կամ իբրեւ զմանուկ լինել. տղայանալ. եւ Նորոգիլ իբրեւ զմանուկ մատաղ. եւ Ժրանալ. առուգանալ.
Այսօր գթայ հայրն վերին, եւ արարչին մայր ստեղծանէ. այսօր մայր տեառն մանկանայ, որ ծնաւն զօծեալն աստուած. (Տաղ.։)
nourishment, care, or education of children.
· Calfa
Առ ծնողս զծերատածութեանցն մատակարարէ խնամս, եւ առ տղայս զմանկասնութեանց։ Ընդ որով ծերատածութիւնքն աճեն, եւ խաղաղ մանկասնութիւնքն զարգանան. (Պիտ.։)
child-murder, infanticide.
· Calfa
Սովորութիւն մանկասպանութեան բաբելովն եւ միջագետք եւ քաղդէացւոց ազգն ոչ ընդունի. (Փիլ. իմաստն.։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
· Calfa
Եւ էր նորա մանկավարժ դաստիարակ եւ դայեակ այր՝ լեւոնիդէս լակոնացի. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Մանկամոլ.
· Calfa
Վասն պղծոցն, եւ մանկատռփաց։ Մանկատռիփն եղիցի զնոյն դատ կրելով։ Խաղ մանկատռփացն եղեալք։ Հա՛րկ է մանկատռփի մտացն ձգել եւ կորզել առ մանկականսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մանկամոլութիւն.
· Calfa
Յաղագս արամազդայ ասի, թէ արծուի լեալ՝ յափշտակէ զգանիւմեդէս մանկատռփութեամբ. (Նոննոս.։)
cf. Մանկածնութիւն.
· Calfa
Ճեպ տայ մանկարարութեան, փոյթ յորդորման առեալ զաճեցէ՛քն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
having children;
childish.
· Calfa
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
Առ դեւն՝ որ խոստանայ մեզ ընդ միտս մեր՝ փառաւորել զմեզ առաջի մարդկան. եւ որ փախչին աղաղակաւ՝ մանկաւոր է. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)
to machinate, to plot, to devise.
· Calfa
Առ դեւն՝ որ խոստանայ մեզ ընդ միտս մեր՝ փառաւորել զմեզ առաջի մարդկան. եւ որ փախչին աղաղակաւ՝ մանկաւոր է. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)
little boys.
· Calfa
Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
· Calfa
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
· Calfa
Յորդանան յորդահոսեալ, շրջան առեալ շուրջ մանուածով։ Մանուած ալեօք դաշնաւորեալ՝ դիմեալ երթայր առ արարիչն. (Տաղ.։)
Վաճառումն մանուածոյ, եւ կամ թաղկելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
winding, tortuous, meandering, sinuous;
— շրջան, zigzag;
crankles.
· Calfa
Ջուր մանուածոյ ծիծաղ ծաւալ, կարկաջահոս ուխինահոս, ծայթինասէր մանուածաւալ՝ շրջանապտոյտ մանր աւազին. (Նար. տաղ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
· Calfa
Քակեա՛ զչարաչար հիւսմունս մանուածոյ կապանաց իմոց. (որ լինի եւ սեռ՛՛) (Սարկ. աղ.։)
Անօգտակար վարկանիւր ախմարաց յաղագս ընդ մանուածոյ բանից պարունակելոց որ ի նմայն տեսութեանց. (Շ. հրեշտ.։)
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
· Calfa
Մանրախոյզ շօշափմամբ աջոյ՝ զեղջերս արքայից յաղթողաբար ըմբռնեալ կալան. (Նար. խչ.։)
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
· Calfa
Գօտին արծաթափայլ յականց շափիւղայ մանրամասին յօրինուածով պճնեալ. (Նար. տաղ.։)
Մանրամասն կոտորեաց զիս, եւ ելից յինէն զկուշտ իւր. (Սարկ. աղ.։)
cf. Մանր.
· Calfa
Մանրամասնաբար գզեսցի մատաղ մարմին. այսինքն պատառ պատառ. (Երզն. լս.։)
in troops, by companies;
in crowds;
ծաղկունք հոյլ ի հոյլ դեռափթիթք, a thousand new-budding flowers.
· Calfa
s. adj. roman, latin;
greek.
· Calfa
ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.
Կանգնեցին հոռոմք զդրօշս ի տաճարի անդ։ Տանջեցան ի պաշարման անդ Երուսաղէմի ի ձեռաց հոռոմոց. (Եփր. համաբ.։)
cf. Հոսանուտ.
· Calfa
Որպէս ըզջուրս այս որ առ մեզ՝ է հոսական։ Այլեւ զպայծառ լուսոյն աղբիւր միշտ հոսական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Հոսական եւ անհաստատ կենցաղս. (Նչ. եզեկ.։)
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
· Calfa
Ի հոսանուտ վայրէ կենցաղոյս (հանգոյն գետոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ՀՈՍԱՆՈՒՏ χυτός fluidus. որ եւ ՀՈՍԱԿԱՆ. Որ ինչ հոսի առ լուծականութեանն. հեղուկ. լոյծ. եւ Յորդահոս։ Նմանութեամբ՝ Անցաւոր. վաղանցուկ. դիւրասահ. դիւրագայթ. վազօղ անցնօղ բան.
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
· Calfa
Հոսանք ականակիտն աղբերաց։ Բնութիւնս (գետոյ) հզօրապէս զ՝ի վայր հոսանից ունի կարգ. (Պիտ.։)
ՀՈՍԱՆՔ ῤύσις, ῤοή, ἅφεσις flxus, effluentia, remissio νάμα fluentum, latex σύρτις syrtis եւ այլն. որ եւ ՀՈՍՔ, ՀՈՍՈՒՄՆ. Խաղացք եւ վազք, ուղխք, յորձանք. բղխումն. զեղումն. յորդութիւն ջուրց, նմանութեամբ՝ եւ ամենայն իրաց.
Որք զքաղցրահամս աղբիւրացուցանեն զհոսանս (իբր վտակս). (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
· Calfa
Հոսել վտակս յաւէտախաղացս, կամ յորդաբուխ արտօսր. (Պիտ.։)
Արս եօթն եւ տասն նետիւք հարեալ՝ վերուստ ի վայր հոսեաց. միմեանց զկնի՝ իբր ի սաստիկ մրրկէ վաղահասուկ ի թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Բովանդակ աղիտիցն առիթ ի մերս հեղեղաբար հոսեաց գաւառ. (Պիտ.։)
to cause to flow;
to discharge.
· Calfa
Վտակք արեան մեզ հոսեցոյց ի սուրբ կողէն. (Տաղ.։)
to grow cold, to become cool, to get fresh;
to grow cool or cold, to cool down, to become lukewarm or careless;
— օդոյ, to grow chilly.
· Calfa
ἁποψύχομαι frigesco. Զովանալ. ցրտանալ, գաղջանալ. պաղիլ.
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
· Calfa
Ասեն արամազդայ հովանանալ ընդ կաղնեաւն դոդանայ. (Նչ. եզեկ.։)
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
· Calfa
Հովանաւոր լինի մեզ եւ ցօղաւոր վարք յաղագս առաքինութեան հովանեօքն շիջուցանելոյ զտապն. (Նիւս. երգ.։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
· Calfa
Արար իւր հովանի, եւ նստաւ ընդ հովանեաւն. իմա՛ որպէս յն. սքինի՛. (լծ. հյ. շէնք), այսինքն տաղաւար.
Աստուած հովանի լիցի նմա զամենայն աւուրս. Զօրութիւն բարձրելոյն հովանի լիցի ի վերայ քո։ Հովանի լիցի տէր զօրութեանց ի վերայ երուսաղէմի։ Աջով իւրով հովանի լիցի նոցա։ Հովանի լինէր ամենայն գնդին նիզակաւն. եւ այլն։
cf. Հովանանամ.
· Calfa
Քերովբէքն ի պատիւ ի վերայ հովանոցանային. (Անյաղթ բարձր.։)
Ծառք սաղարթաւորք հովանոցեալք գեղեցկանան. (Նանայ. վերջ։)
to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.
· Calfa
ψυχόω refrigero. Տալ հովանալ. զովացուցանել. ցրտացուցանել. պաղեցընել, պաղշտըկել.
pastor, shepherd, herdsman, neatherd;
հովուի գաւազան or բիր, shepherd's rod or staff, wild thistle, dipsacus sativus, damasonium;
մանուկ —, shepherd-boy;
աղջիկ —, shepherdess, shepherd-girl, shepherd-lass.
· Calfa
shepherd's dwelling.
· Calfa
Ժողովելն ի հովուանոցն։ Ընթեռնուն ի հովուանոցսն. իսկ առ մսրովն սաղմոսել։ Ի հովուանոցէն գան ի բեթղեհէմ. (Տօնակ.։)
shepherd's hut.
· Calfa
Փախեաւ ի կողմանս հերայ ի հովուավանս մաղխազանի. (Խոր. ՟Բ. 34։)
cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.
· Calfa
ψῦχος frigus, refrigerium. Հով գոլն. զովութիւն. ցրտութիւն. պաղութիւն.
Ջերմութեամբ եւ հովութեամբ շարժի սաղմ. (Վրդն. ծն.։)
pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.
· Calfa
Ձայն բարի հովուութեան նորին ի յողջոյն ինձ կենաց քաղցր լուիցի. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
valley-shaped, valleyed;
concave.
· Calfa
Ի փոքր վիմամէջս ի կարկաչս հովտաձեւս։ Եւ քաղաքն ի հովտաձեւ դաշտին. (Արծր. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 2։)
garden of odoriferous flowers;
perfumery.
· Calfa
Իսկ շուրջ զմարդկութեամբն՝ ծաղկոցաց եւ հոտարանաց կազմութիւն. (Խոր. ՟Բ. 39. կամ 42։)
cf. Հոտեւան.
· Calfa
Ետես քաղցր եւ հաճոյ եւ հոտեղ ի ճաշակս եւ ի հայեացս. (Վրդն. դան.։)