cf. Պատմեմ.
· Calfa
Զոր ոչ միտք զօրեն իմանալ, եւ ոչ լեզու պատմաբանել. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ընդ ծով եւ ընդ ցամաք մինչեւ ի ծագս աշխարհի պատմաբանի՜ ամենայաղթ զօրութիւն խաչեցելոյն. (Գէ. ես.։)
to write history.
· Calfa
Զանդանօր գործեցեալսն ի ժամանակին իւրեանց պատմագրէին. (Ճ. ՟Ա.։)
historian, narrator;
interpreter;
— վարուց, biographer, cf. Կենսագիր.
· Calfa
Եզր քահանայ եւ պատմիչ օրինացն Տեառն. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. եւ ՟Թ. ստէպ։)
Զպատմիչս օրինացն սրբոց (սատակէր հերովդէս). (Եւս. քր. ՟Բ։)
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
· Calfa
Արմաւեննին ի վերայ ծայրիցն զօրէն պատնիշի՝ փուշս շուրջ զպըտղովն արկեալ, որպէս զի անկռուելի օդագնացացն դարանակալութեան պահեսցի. (Պիտ.։)
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Բաժանի տնօրինականն ի համեստական, ի պատշաճական, ի տնտեսական. զի համեստականն է արգէլուլ զըստ վեհագունին. եւ պատշաճականն՝ չափաւորել ըստ ճոխութեան, եւ այլն. (Տօնակ.։)
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Եթէ քո ծառայ սրտմտութեամբ զտէր իւր սպանցէ, պատշաճաւորացն սպանելոյն ըստ կամաց իւրեանց ըմբռնեալ զսպանողն՝ արտասցեն զի՞նչ եւ կամեսցին. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
· Calfa
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
cf. Պատշաճեմ.
· Calfa
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
· Calfa
Ըստ պատշատութեան եւ վայելչաբար կարգաց տնօրէնութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)
terraced.
· Calfa
Շինեաց եւ ի վերայ ամրական քարանձաւին յելս եւ ի մուտս կոյս՝ տունս խրախիցս ոսկեզօծս պատըշգամեալ, յաւելլով ի յառաջագոյն ի հօրէ նորա դերանկէն շինեալ. (Արծր. ՟Դ։)
ray, brightness.
· Calfa
Քանզի ճաճանչ է աստուծոյ զօրութեան, եւ ծագումն ճշմարիտ փառաց ի լս. (հին ձ. դնի պատշէկ, կամ պատշէն) (որպէս ճաճանչ)։
Իբրեւ պատշէն իմն եւ ճանաչ անեղին զօրութեան կաթեցեալ յարարածս։
cf. Պատշէկ.
· Calfa
Քանզի ճաճանչ է աստուծոյ զօրութեան, եւ ծագումն ճշմարիտ փառաց ի լս. (հին ձ. դնի պատշէկ, կամ պատշէն) (որպէս ճաճանչ)։
Իբրեւ պատշէն իմն եւ ճանաչ անեղին զօրութեան կաթեցեալ յարարածս։
honouring, bearing respect;
honorary.
· Calfa
Կոչին ճայից պէս պատուադիրք (ոյք պատուեն զծերացեալ ծնողս). (Վեցօր. ՟Ը։)
honourable, respectable, estimable, venerable;
precious, rare, excellent, exquisite;
noble;
հայր —, Reverend Father;
—ք, noblemen, nobility, principal persons;
առ — ս ունել զոք, to hold or have in honour;
— ամենայն ժողովրդեան, respected by all people.
· Calfa
Քահանայիցն, եւ պատուականաց, եւ զօրագլխաց. (Նեեմ. ՟Բ. 16։)
most honourable;
most precious.
· Calfa
(պատանին) էր պատուականագոյն քան զամենեսեան՝ որ ի տան հօր նորա էին։ Յաւել առաքել բտղակ իշխանս բազումս եւ պատուականագոյնս քան զնոսա։ Պատուականագոյն է նա քան զականս պատուականս. (Ծծն. ՟Լ՟Դ. 19 ։ Թուոց . ՟Ի՟Բ. 15։ Առակ. ՟Գ. 15. եւ ՟Լ՟Ա. 10։ Տե՛ս եւ Ղկ. ՟Ծ՟Դ. 8։)
Զայսպէս կեալն, եւ ոչ զգոլն միայն մարդկան՝ պատուականագոյն վարկանելով. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
equal in honour or rank.
· Calfa
Թողում զքրիստոս ասել. առ որ մերձ էր (հոգին սուրբ), ոչ իբրեւ զօրացուցանելով, այլ իբրեւ առ պատուակից. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Հոգի անեղ՝ եւ համագոյ հօր եւ որդւոյ՝ փառակից եւ պատուակից. (Խոսր.։)
(Զորդւոյ) զպատուակիցն լինել հօր ուսանիցիս. (Շ. մտթ.։)
Մեք ի մարգարէիցն գիտեմք զքրիստոս պատուակից եւ աթոռակից հօր. (Պիտառ.։) եւ ի մարդկայինս եւ յայլ իրս՝ որպէս Հաւասարապատիւ. կցորդ պատուոյ յիմիք կարգի.
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
· Calfa
Յաղագս ի միասին պատուակցութեանն եւ համագոյութեան միածնին։ Խոնարհեցար ի պատուակցութենէ հօր՝ լինել ի կերպարանս ծառայի. (Ածաբ. խչ.։ Սարկ. աղ.։)
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
· Calfa
Առ հայրն իւր պատուասիրեալ զբոլորիցս բարետրութիւն. ամենայն տունկ ոչ արմատացեալ ձեռամբ հօր իմոյ՝ քակտեսցին. (Նար. մծբ.։)
Ինքնիշխան կամաւորութեամբ պատուասիրեալ առ հայրն հանգունատիպ ... իջեալ յերկնից (իմա՛ առ ի պատիւ հօրն) Նար. (՟Հ՟Է։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
· Calfa
Ասաց նախ զիւր հայր, որ բնութեամբն իսկ էր. եւ ապա էած ի վերայ, եւ հայրն ձեր, որ պատուաստիւն էր։ Որդի կոչեցաւ՝ ոչ եթէ պատուաստիւ որդեգրութեան, այլ բնութեամբ՝ ծնեալ ի հօրէ։ Լիել լինիք եւ դուք՝ որդիք, այլ պատուաստիւ ըստ շնորհաց։ Առ հայր իմ, եւ առ հայր ձեր, այսինքն այլազգ իմ՝ բնութեամբ, այլազգ ձեր պատուաստիւ. (Կոչ. ՟Է. ՟Ծ. ՟Ծ՟Ա։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Կանգնեսցէ պարիսպս եւ պատուարս։ Կուտեցին բլուր հողոյ հանդէպ քաղաքին, եւ կանգնեցաւ իբրեւ զպատուար։ Պատուար արտաքոյ քաղաքին լինիցի ի բնակութիւն եւ յարձակավայրս նորին։ Զօրացոյց զպատուարսն քաղաքին դաւթի. (Եւն։)
Պատեաց պարսպաւ, եւ հզօր պատուարաւ, եւ անուասեաց վաղարշապատ։ Զբաբեղոն պարսպէր պարսպով, եւ երեքկին պատուարաւ. (Խոր. ՟Բ. 63։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Խնամեալք եւ հանգուցեալք ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան ամուր պատուարի սուրբ աստուածածնիգ։ Պատուար պճնայօրէն ... պատուար հրապարփակ, եւ այլն. (Նար. կուս.։)
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
· Calfa
Ի ձեռն պատուաւոր զօրագլխի ուրուք։ Ինն այր ի նոցանէ՝ ի մեծ պատուաւորացն էր։ Որոյ ոչ է տեսեալ զմեծ թագաւորն՝ պատուաւորացն մատուցանէ զերկրպագուին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ղ. ՟Ը։)
Յօրինեաց ապարանս պատուաւորս գեղազարդս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
to honour, to render honour and respect, to respect, to esteem, to venerate, to revere, to glorify, to favour;
— զախտն, to caress, to cherish, to flatter, to humour the passions;
յառաջ —, to esteem most, to prefer.
· Calfa
Զխաղաղութեան օրէնսն պատուէր.
honouring.
· Calfa
(Միաշաբաթն) օր սուրբ եւ փառաւոր՝ պատուիչ յարութեան քրիստոսի. (Վրդն. ծն.։)
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
· Calfa
ἑντολή, ἕνταλμα praeceptum, mandatum, statutum, praescriptio, edictum παραγγελία , παράγγελμα denunciatio. որ եւ պատուէր. հրաման Աստուծոյ, եւ երբեմն մարդոյ. պատգամ. օրինադրութիւն. պույուրուգ, վասըյէ, թէմպիհ, էմր.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ կամիք լսել պատուիրանաց իմոց եւ օրինակաց։ Մի անցանիցէ զպատուիրանօքս։ Հասից ի պատուիրանս նորա։ Զպատուիրանօք նորա ոչ անցից։ դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Պատուիրան նոր տամ ձեզ։ Ըստ պատուիրանաց եւ վարդապետութեան մարդկան, եւ այլն։ Առաջին պատուիրան՝ եւ պատուիրանացն տէրունագոյն՝ պատուել զաստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
transgressor, infringer, prevaricator;
sinner.
· Calfa
παραβάτης praevaricator, transgressor, violator legis. Որ զանցանէ զպատուիրանաւ. օրինազաց. յանցաւոր.
punishment, chastisement, pain, correction;
scourge, revenge;
threat, threatening tone;
reprimand, reproach, rebuke;
պատիժ —ի, severe punishment;
— մահու, sentence or punishment of death, capital punishment;
տեղի —ի, exile;
ազգի մարդկան, the scourge of human kind;
— կապել ի վերայ, to inflict a punishment;
կրել խիստ —, to be severely punished;
առնել —, to threaten.
· Calfa
Թերեւս հատուցանելով զայս ինչ պատուհաս՝ ողջախոհ լինիցի. ո՛չ վասն չարի լինիցի պատուհաս այլ՝ կա՛մ լաւագոյն, եւ կամնուզ չարագոյ գործիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
punisher, avenger.
· Calfa
Յաղագս պատուհասչաց։ Պատուհասիչ ոմն։ Զպատուհասիչս ոմանս։ պարտ է ամենայն պատուհասչաց՝ սքանչելիս ըստ ամենայն առաքինութենե գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ծ՟Դ։)
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
· Calfa
հալածելոց ապաստան, փախուցելոց պատսպարան։ Ուստի ոչ զօրէ ոք յէիցս առ պատսպարան փախստեան. (անյաղթ. բարձր։ եւ Արծր. ՟Դ. 12։ Նար. խ.։)
ՈՉ եղեւ կարօտութիւն երկրի՝ առնուլ զպատսպարան եւ պատճառս օգնականութեան վասն ամենայն բուսոցն զոր բուսոյց. (Վեցօր. ՟Է։)
Վասն պատսպարան լինելոյ եղբօր յանցուցելոյ՝ աղօթիւք. (Նախ. ՟ա. յհ.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
· Calfa
ՊԱՏՍՊԱՐԵԼ ԶԱՆՁՆ. Կազդուրել. կամ Զօրանալ. արիանալ եւ յառնել.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
· Calfa
Կամ ἁνίσταμαι resurgo. Անդրէն յառնել. յոտն կալ. կազդուրիլ. զօրանալ.
deceived, seduced.
· Calfa
ինքնիշխանութեամբ ի բաց վարեաց զպատրողն՝ պատրած բնութեանս օրինօք. (Լմբ. ստիպ.։)
deceit, cheat, fraud, imposition, seduction, trick, imposture;
mistake, error;
illusion, deception;
աստղ —նաց, erratic star, planet;
ի —նս արկանել, —նս մատուցանել, to deceive, to cheat, to seduce, to induce or lead into error;
cf. Ըմբռնիմ.
· Calfa
Պատրանօք նախաստեղծին մերկացաք ի լուսոյն։ Մերկացաք մեղօք ըստ նախահօրն պատրանաց. (Շար.։)
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
· Calfa
Յայնմանէ ամենեւին պատրաստել եղբայրութեանն, ի սկզբմունսն մի՛ ինչ զառաջնորդին զտնօրէնութիւնն խուզել. (Բրս. հց.։)
preparer, disposer, dresser;
provider.
· Calfa
Պատրաստիչ հանգստեանցն մերոց յաշխարհն հանդերձեալ. (Վեցօր. ՟Բ։)
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
· Calfa
իսկ աստուած զօրութիւն ետ, որ պատրեալն էր՝ կոխել եւ մանրել զպատրողն. (Իսիւք.։)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
· Calfa
Զոր օրինակ պատրուակի թղթոյն այսպէս յաջորդէին. (Ոսկիփոր.) (ուր դրեալ էր պատրիսակի)։
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
· Calfa
Զպատրուակ հայկին ... զտնօրէնութիւն որդւոյ ասէ, որ պատրուակեցաւ յարգանդի կուսին. (Ոսկիփոր.։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
· Calfa
Արարիչն եւայի՝ թոռն նորա եղեւ, որ պարաբառնայ զանէծս եւ զցաւս երկանց նախամօրն. (Խոր. հռիփս.։ Մեկն. ղկ.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
· Calfa
Ի գարնանային հասարակօրութէն զպարագայս ամսոցն կարծէ պտրտ թուել։ զգարնանային հասարակօրութիւնն սկիզբմս պարագայցն ամսոց ենթադրէ։ Սկսմունս հակառակ դնելով շրջաբերութեան ժամանակացն՝ սկսմանցն պարագայից արժանի։ Ըստ արեգակնայիցն պարագայց։ Ոմանք ամենեւին մշտնջենաւորք են, եւ ոմանք միայն երկար պարագայիւք լուծանին. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լին.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Անտանելին ի համայնից՝ բովանդակիչ բնութեանց բոլորից՝ պարագրի այսօր մարդասիրապէս յորովայնի անարատ կուսին։ Որ զանտես յէից զլոյսդ անտանելի՝ պարագրեալ մարմնով ծածկեցեր։ Այսօր զպարագրեալն մարմնով ցուցեր զաստուածութեան քո զփառս աշակերտաց քոց տէր. (Շար.։)
Պարագրեա՛ զմեզ յիրաւունս քո, պահեա՛ զմեզ զօրութեամբդ քո. (Ճշ. ձ։)
to set at absolute liberty, to free totally.
· Calfa
Ահա ժամանակ հաճելութեան, ահա օր պարազատօղ. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
merry dance.
· Calfa
Այսօր ցնծան գեղազանակ պարախնդութեամբ երկնայինք եւ երկրայինք. (Թէոդոր. կուս.։)
partner, fellow-dancer;
of the same company.
· Calfa
Եւ զաստուածս ասացաք՝ ողորմելով՝ մեր պարակիցս. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Այսօր պարակից եղեալ վերնոցն որդիք նոր սիոնի։ Սուրբ հարսանեացն այն հայցեցէք ընդ ձեզ լինել մեզ պարակից. (Շար.։)
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
· Calfa
Արկին պարանս երկայնս զոտից նոցա, եւ երկու երկու լծեցան եւ առին ի քարշ։ Իօրե պարանոք եռահիւսիւք՝ երրորդական միականութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։ եւ Եղիշ. դտ.։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
· Calfa
Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)
to scratch oneself, to stretch, to yawn on awaking.
· Calfa
Սկսանի այնուհետեւ մերթ յորանջել՝ յողն երթալ, մերթ ձգտել՝ պարապատել. (Վեցօր. ՟Ե։ 1)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
· Calfa
Եկեսցէ յորժամ եւ պարապեսցէ (իմա՛ զօրութեամբն՝ ի գործոց). (՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Զ. 12։)
Ոչ զօրեցին եւ պարապեցան գալ ի ժողովն. (Փոտ. առ զքր.։)
Իսկ անօրինացն պարապեալ ի կոտորուածէն. (Լաստ. ՟Ծ՟Թ։)
պարապիլ զօր հանապազ յաղօթս կամ աղօթից։ Որ ունիցի մերձաւոր զքրիստոս, եւ պարապի ի նա։ Ողբ սովորութիւն է որդեակ, զի ի նմա պարապել պարտ է բազում ժամանակս. (Վրք. հց. ստէպ։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
· Calfa
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
Աղմուկ խռովութեան լեալ ի թագաւորութեանն փիլիպպոսի՝ ոչ կարաց ի հռոմայեցւոց դնդաց պարտպեցուցանել՝ առ ի զօրավիգն լինել խոսրովում. (Խոր. ՟Գ. 69։)
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
· Calfa
Ոչ ունիմ այսօր պարապութիւն՝ գալ ընդ քեզ. (Ոսկիփոր.։)