cf. Գեղձամ.
ԳԵՂՁԱՄ ԳԵՂՁԻՄ Սաստիկ ըղձմամբ բերիլ, ձկտիլ, վառիլ, փղձկիլ. cf. ԳԵՂՑԵՄ.
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
ԳԵՂՁՈՒՄՆ ὅρεξις desiderium, appetentia որ եւ ԳԵՂՁ. Ուժգին ըղձումն, ձկտումն. տենչ. փափաք. եւ Գորովումն, գելումն սրտի, փղձկումն. գութ աղեաց.
fleece, wool.
Գեղմն իմանալի, զոր ետես գեդէովն։ Գառինքն օրինականք ... ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
Ոչ ըստ գեղջկաց անարուեստից երկրորդել. (Յհ. կթ.։)
to modulate the voice.
Ի վերայ ընչից մերձաւորին գեղցէ զձայն. յն. խոնարհեցուսցէ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
drowned or suffocated in a river;
— առնել, ծախել, կորուսանել, to drown, to drown in a river;
— լինել, ծախիլ, կորնչիլ, to drown one's self, to die in a river.
ԳԵՏԱԿՈՒՐ կամ ԳԵՏԱՀԵՂՁԻԿ ԱՌՆԵԼ. Կուր տալ գետոյ, հեղձուցանել ի գետ. ընկլուզանելսուզանել. գետը ձգել ու խղդել.
cf. Գետակուր.
ԳԵՏԱԿՈՒՐ կամ ԳԵՏԱՀԵՂՁԻԿ ԱՌՆԵԼ. Կուր տալ գետոյ, հեղձուցանել ի գետ. ընկլուզանելսուզանել. գետը ձգել ու խղդել.
to make flow like a river;
to flow like a river.
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Գետակուր.
Զերծանի ի գետամոյնն լինելոյ. այսինքն յընկղմանէ ի գետ. (Նչ. եզեկ.։)
ospray, sea-eagle.
ἀλιάετος haliaetum, aquila marina Արծուի գետոյ կամ ջրոյ. թռչուն ձկնորս. (ըստ յն. ծովարծուի).
that burrows in the earth.
Բրօղ զգետին. գետինը փորօղ, ինչպէս խոզին քիթը.
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
Որ գնայ ընդ գետին, սողի կամ քայլէ ի վերայ երկրի.
ԳԵՏՆԱԳՆԱՑ մ. Հետիոտս գնալով ընդ ցամաք.
that rolls on the ground.
Թաւալեալ կամ թաւալելով ընդ երկիր.
potato, truffle;
camomile.
χαμαίμηλον chamaemalum, poma terrae իտ. patata Բերք երկրի ընդ հողով՝ խորտաբորտ. գետնի խնձոր. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
Է եւ անուն խոտոյ, որ եւ Երիցուկ. պապունիճ. (լտ. ըստ յն)։ (Բժշկարան.։)
that stretches it self, that lies on the ground.
ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)
cf. Գետնախշտեայ. to stretch one's self, to lie on the ground.
ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)
the lying down on the ground.
χαμευνία, χαμαικοιτία chameunia, humi cubatio ՆՆջելն ի վերայ մերկ գետնոյ. հող վըրայ պառկիլը.
that treads on the zarth, that walks on the earth, mortal.
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
attachment to earth, love of the vanities of the world.
Յամենայն գետնանախանձութենէ ըստ վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)
earth-quake.
ԳԵՏՆԱՇԱՐԺ ՟Ա. Որ շարժի կամ սողի ընդ գետին.
creeping, crawling;
low, mundane, mean.
Որ սողի ընդ գետին. գետնանախանձ. որ գետնի վըրայ կըսողայ.
prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.
χαμαικληνής, χαμαιλεχής humi prostratus Ի մերկ գետին տարածեալ, կամ ընկողմանեալ. գետնախշտի.
cellar, vault, subterraneous place;
ground-floor;
the inferior part of the honey-comb.
Զանկիւնս կողմանց գետնատանցն սիւնս եւ մոյթս հաստատեալ ընդ նեցուկս յերկրորդն յարկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
hollowed;
subterraneous.
ὐπόγαιος, γλαφυρός subterraneusm cavus Փորեալ ընդ գետնով. ստորերկրեայ.
Անյայտ ընդ գետնափորսն մերձ էին ի քաղաքն մտանել. (Վեցօր. ՟Ը.) յն. ὐπόνομοι cuniculus, cloaca
Ջանայր որսալ զվախթանգ. եւ ի գիշերին արար գետնափորս ի դրան քաղաքին ծածուկս, եւ թաքոյց ի ներքս տասն այր ընիր. (Պտմ. վր.։)
that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.
χαμαιφερής, χαμαιρρετής in terram vergens, humi repens Որ քարշի ընդ երկիր. գետնասող. գետնանախանձ. վեյրաբեր. երկրաքարշ. երկրասէր. հողեղէն. նուաստ.
Ստորընկողմէ մարմին գետնաքարշ զմիտս բազմահոգս. (Մաքս. եկեղ.։)
ԳԵՏՆԱՔԱՐՇ ԼԻՆԵԼ. ԳԵՏՆԱՔԱՐՇԻԼ, շեալ. Ընդ երկիր եւ ընդ երկրաւորս թարթափիլ.
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
to crawl on the ground.
ԳԵՏՆԱՔԱՐՇ ԼԻՆԵԼ. ԳԵՏՆԱՔԱՐՇԻԼ. Ընդ երկիր եւ ընդ երկրաւորս թարթափիլ.
Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)
like a river.
Վտակք որ գետօրէն ընթանան. (Վրդն. օրին.։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
Ելցես յիմաստըս գերաբունս. (Շ. այբուբ. ՟Գ։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Սեռ. խնդրով, իբր գերադրական բառ ըստ յն. եւ լտ.
Մարգարէից գերագոյն։ Գերագոյն ընտրելոց։ Գերագոյն քերովբէից, երկնից, եւ այլն. (Շար.։)
Ջերմն սիրովն՝ զոր գերագոյն ընկերակցացն ունէր առ վարդապետն. (Սկեւռ. յար.։)
essence or excellent nature;
supreme being.
Գերագոյութիւն աստուածապետական։ Գերագոյապէս ունի զգերագոյութիւն։ Զգերաբնութեան գերագոյութիւն։ Քան զամենայն սրբազան ըստ գերագոյութեան արտաքս համբարձեալ. (Դիոն.։)
superlative.
Դու խորանին գերադրական, ըստ ձ. այսինքն վերնոյ. անհիւթական։
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿ ասի առ քերականս ըստ յն. դադօս կամ սդօս, եւ լտ. սիմուս կամ իմուս, յանգ ածականաց. որ չիք ի մեզ, այլ վարեմք զբաղդատականն, գոյն, կամ յառաջոյ դնեմք, եւ՛ս, ամենա. գեր. եւ այլն. (ռմկ. է՛ն մէնծը, էն պզտիկը) (Թր. քեր.։)
ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ. իբր Յարանուն՝ ըստ թարգմանութեան Բագարատայ ուրումն ի գործս դամասկացւոյն.
to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.
Ասիմ կենդանի (ըստ սեռին), եւ գերադրիմ ի վերինսն (որպէս բանական ըստ տեսակին). (Համամ ի քեր. երզն.։)
Քերականն ի քերականութենէ գերադրէ (յարանունաբար), եւ երաժիշտն յերաժշտականէն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)
elevation, sublimity;
preference;
excellence, advantage.
Գերադրականքն ունին զերկուս գերադրութիւնս, որպէս քերականն զքերականութիւն, եւ արդարն զարդարութիւն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)
excellent, sublime, eminent, superior, magnificent, extraordinary;
— իմն օրինակալ, excellently, eminently, supremely.
to surpass, to surmount, to excel, to exceed.
ὐπερβάλλω, ὐπερβαίνω, ὐπερέχω excello, excedo, supero, transcendo Գերազանց լինել քան զայլս. յառաջել անցանել. առաւելուլ. եւ Զանցանել ըստ չափ.
Յերկաքանչիւրումն գերազանցէ ըստ լաւին։ Ըստ բազմութիւն թուոց գերազանցեսցէ. (Փիլ.։)
excellence, sublimity
ὐπερβολή, ὐπερβολία, ὐπεροχή exsuperatio, excessus, excellentia Անցումն զանցումն. գերագունութիւն. առաւելութիւն. մեծութիւն. անչափութիւն, կամ անցանելն ըստ չափ.
excellently too much.
Գերազանց օրինակաւ. եւ Ինքնիշխանաբար՝ զանցանելով ըստ օրէնս.
Մի՛ կարասցէ գերազանցօրէն փոփոխել ըստ կամաց իւրեանց. (Խոր. ՟Գ. 65։)
well ornamented, rich, superb.
ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.
cf. Գերածայր.
Գերեաց զգերութիւն ... եւ ընդէ՞ր ասէ, գերեալք եւ գերածք. քանզի սատանայ պատրանօք գերեաց. (Լմբ. սղ.։)
much spread.
Յոյժ ծաւալեալ, Ճապաղեալ ընդ ամենայն կողմն.
eminent, pre-eminent, supreme.
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Հանէ յիմաստըս գերակայ. (Շ. այբուբ.։)
Այնչափ քան զեղականացս բնութիւն՝ գերակայ։ Եւ ոչ ըստ միոյ յեղանակի եղիցի գերակայ հայր քան զորդի, զնոյն ունելով էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։
cf. Դաշտանամ.
Այսօր ծով խազացեալ ընդ տիեզերս նաւօք դաշտաւորի. այսօր գետք զիջանեն. (Զքր. կթ.։)
vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.
Բասիղիդէս դառնաբարոյ, եւ ընդունակ ամենայն աղտեղութեան. (Կոչ. ՟Զ։)
very bitter;
—, —ս, bitterly.
Փայտ ընկէց յակն աղբերն, որ հոսէր դառնագոյն. (Շ. բարձր.։)
bitter remedy.
furnished with, or full of bitterness, very bitter
Թրմեալ դառնութեամբ (քացախի ընդ լեղւոյ).
Եւ զսպունգն դառնաթորմի ընդ ախորժելի քաղցր ճաշակմանն. (Նար. խչ.։)
thoroughly bitter, or bitter indeed.
Իբր ի սկզբանէ անտի դառնացեալ. դառն ընդ սկզբանն. կամ միշտ դառն վարուք.
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
Դառնացաւ ցքի ըմպելեաց. (Ես. ՟Ի՟Դ. 9։)