cf. Չորեքկերպեան.
· Calfa
Սա (ղուկաս) ի չորեքկերպեան կառսն օրինակեցաւ եզամբն. (Հ. կիլիկ.։)
Նոյի նշանակեալ չորեքկերպեան տապանագործ օրինակաւ. (Կիւրղ. խչ.։)
four-faced, four-figured or four-formed.
· Calfa
Սա (ղուկաս) ի չորեքկերպեան կառսն օրինակեցաւ եզամբն. (Հ. կիլիկ.։)
Նոյի նշանակեալ չորեքկերպեան տապանագործ օրինակաւ. (Կիւրղ. խչ.։)
cf. Չորեքին.
· Calfa
Չորեքպատիկ հատուցանել յօրէնսն հրամայեցաւ զգողութեանն վճարումն. (Շ. ընդհանր.։)
fourteen;
four times ten;
forty.
· Calfa
Ասի եւ Չորեքտասան օր՝ իբր չորեքտասաներորդ։
Փառաց զթագաւորն չորեքտասան սրբովք տօնեմք այսօր. (Տաղ ՟խ. մկ.։)
fourteenth.
· Calfa
τεσσερεσκαιδέκατος quartus decimus. Վերջինն չորեքտասաներորդի։ Իբրեւ չորեքտասաներորդ գիշեր լինէր։ Այս չորեքտասաներորդ օր է. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 5։ Գործ. ՟Ի՟Է. 27. 33։)
fourth;
— մասն, the fourth part, a quarter, quadrant.
· Calfa
(Զլոյս) զեռական աւուրցն՝ ի չորիրն օր տարրացոյց (յարեգակն). (Սարկ. տոմ.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
· Calfa
quaternity.
· Calfa
Փոխանակ միոյ անձնաւորութեանն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի՝ երկուս անձնաւորութիւնս եւ դէմս. եւ փոխանակ սրբոյ երրորդութեան՝ չորրորդութիւն անվայելչապէս եւ անօրինաբար խորհեցան. (Աթ. ՟Բ։)
tetrarchy.
· Calfa
Ի չորրորդպետութեան գալիլեացւոց հերովդի, եւ ի փիլիպպոսի եղբօր նորա չորրորդպետութեան. եւ ի չորրորդպետութեան լիսանեայ. (Ղկ. ՟Գ. 1. յն. ի չորրորդապետելն. իսկ լտ. առ չորրորդապետաւ։ 6)
twine, string, cord, rope;
line, halter.
· Calfa
Կապեն՝ որպէս կարծեն, յերկոցունց կողմանց, ո՛չ հզօր չուանօք, այլեւ յոյժ տկարօք. (Առ որս. ՟Գ։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
· Calfa
ἁπαιρέω, ἑξαιρέω discedo, cedo, recedo ἁναζεύγνυμι , ἁποσκηνόω moveo castra, vel tentorium ἁπέρχομαι abeo. Չու առնել, ի չու անկանիլ. շարժիլ բանակաւ՝ երթալ այլուր. խաղալ բազմութեամբ վրանաւորաց, զօրաց, եւ այլն.
uneatable;
unfit for food.
· Calfa
Զոր չէր օրէն ուտել՝ ըստ օրինաց.
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
· Calfa
Նշանաց, եւ նոր եւ չքնաղ իրաց այնպիսի բնաւորեալ է զօրութիւն. (Իգն.։)
Շինէ զչքնաղս ոմանս զզարմանալոյ արժանաւորս ըստ պիտոյից՝ ի միջոցաց քաղաքին լուալիս։ Գեղեցիկ եւ չքնաղ յօրինուածովք (դաստակերտ). (Խոր. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 39։)
ՉՔՆԱՂ. մ. Սքանչելի օրինակաւ.
very charming, graceful, elegant.
· Calfa
Փառօք հօր գայ՝ ահաւոր եւ զարհուրելի եւ չքնաղագեղ մարդկութիւն զայն ցուցանելով. (Լմբ. հանգ.։)
Յօրինեալ զչքնաղագեղ եկեղեցին։ Շինեաց չքնաղագեղ յօրինուածովք. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Գ. 9։)
vile, abject, worthless, despicable, mean.
· Calfa
Նաեւ չքոտեօքն զկծեցուցանէ զմեզ. որպէս լուովն, եւ ճանճիւ եւ մժխով։ Այնքան չքոտի եւ անքատ անձամբքն ... զթագաւորս հզօրս եւ ահագինս փախուցանեն (լուք). (Եզնիկ.։ Նար. ՟Կ՟Թ։)
Դեգերեալ մաշէին յանուղղայ կրթութիւն ըստ չքոտի մտացն։ Ըստ քեզ չքոտոյդ (մտօք)՝ եւ շնչին առակս օրինակացդ մատուցանեմք. (Բուզ. ՟Գ. 13։ Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
· Calfa
լծ. ռմկ. պաչիկ ընել. պ. պուսիտէն. եւ իտ. պաչիարէ. որպէս համբուրել. համբոյր տալ. եօփմէք, պուս էթմէք։ Այլ ի մեզ սեպհականեալ է համբուրելոյ զերկիր ի պատիւ ուրուք. վասն որոյ միշտ յարի յանունդ Երկիր՝ որ յառաջոյ կամ զկնի. զոր օրինակ.
cf. Պալատն.
· Calfa
Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։
palace, hall;
court;
hotel.
· Calfa
Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։
precipitated.
· Calfa
Զի մի՛ ըստ օրինի ... խստերախաց վզանուտ այնոցիկ կենդանեաց լինիցիմք պախավէժք. (Սարկ. աղ.։)
to frighten, to dismay, to strike with consternation, terror or dread, to terrify, to appall.
· Calfa
Ահն պախեցոյց, եւ չարիքն առաջի աչաց կային։ Յաճախագոյն իմն պախեցոյց զմիտս նոցա բազմութեամբ զօրացն։ Զի եւ յառաջ քան զգերութիւնն միայն երեւեալ այլազգւոյն՝ պախեցուցանիցէ. (Ոսկ. ես.։)
halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.
· Calfa
Բուռն հարեալ զպախցոյ ձիոյն՝ գայր ածէր հնազանդեալ զօրութեամբ. (գրեալ էր զպախցքոյ, կամ զպախցոյք) (Պտմ. աղեքս.։)
narrow-minded, crack-brained, senseless, insensate, foolish, stolid, silly.
· Calfa
Լաւ է պակասամիտն երկիւղած՝ քան որ լինէ մտօք, եւ յանդըգնի յանցանել ընդ օրէնս. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 20։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
· Calfa
Ոչ ինչ պակասի ի նոցանէ։ Պակասեալ էր ի Սառայէ լինել ի կանանց օրինի։ Պակասեալ Աբրաամու՝ մեռաւ։ Պակասեաց արծաթ։ Պակասեցին ռոճիկք, ջուրք, կեանք իմ։ Պակասեսցին որպէս ծուխ՝ զի պակասէ.եւ այլն։
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
· Calfa
Մխիթարէր զնոսա, զի մի՛ պակիցեն յայնչափ զօրաց բազմութենէ։ Ի զօրութիւն բազկի քոյ զահի հարցին եւ պակիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ ՟Ժ՟Ե. 23։)
Պակուցեալ հիացմամբ։ Կնոջն՝ որում բժշկութիւն ընդունելոյ՝ իբրու պակեցելոյ՝ պարտ էր, նա (զայրն) զպակուցեալն զօրէն դեղոյ բանիւք սփոփեալ մխիթարէր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. ի սամփս.։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
· Calfa
Տեսանիցէք զարեգակն եւ զլուսին, պակչիցիք, յիմարիցիք. (Եփր. օրին.։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
· Calfa
φρουρά custodia, ut praesidium, et custodes φύλαξ custos προστάτης praepositus, praefectus. Որ պահէ պահպանէ. պահապան, վերակացու. պաշտպան. ոստիկան. քեահեա, ուստա, գօրուճու.
Պահանջեա՛ ի պահակէ ձիոյ. յն. մի բառ. (ἰπποκόμος equorum magister. Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Պահայոյզ;
cf. Հմայեակ;
—ք, garrison, guard.
· Calfa
Յոլովագոյնք ի պահանորդացն հմուտք գաւառին լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
· Calfa
Մի՛ պահանջիցես յընկերէ եւ յեղբօրէ քումմէ (զամենայն պարտս՝ յամի թողութեան)։ Յօտարոտւոյն պահանջիցես՝ որ ինչ իցէ քո առ նմա։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ, եւ պահանջօղք տիրեն ձեզ։ Զգաւազանն պահանջողաց մերժեաց։ Զոր ինչ հանէ ոք ի քէն, մի՛ պահանջեր։ Յայսմ գիշերի զոգիդ ի քէն ի բաց պահաջիցեն.եւ այլն։
captain of the guard.
· Calfa
Պահապանապետք զհինգն երկոտասանիցն (մասանց գաւառին) դարմանօղք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
· Calfa
Պահարկելով զմոլար օրէնսդիրն։ Ոչ ընդհատ կամ պահարկելի թուիցի կոչել զնա (այսինքն զմաշտոց երկրորդ) նովիմբ անուամբ (նման գոլոյ Յովհաննու Կարապետին). (Արծր. ՟Գ. 5։ ՟Դ. 8։)
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
· Calfa
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
Լացին առաջի տեառն, եւ պահեցին յաւուր յայնմիկ։ Թաղեցին զնոսա, եւ պահեցին զեօթն օր։ Կոծեցան եւ պահեցին։ Զի՞ է զի պահեցաք մեք, եւ դու ոչ տեսեր։ Ի հակառակութիւնս եւ ի կռիւս պահէք։ Յորժամ պահիցէք, մի՛ լինիք իբրեւ զկեղծաւորսն տրտմեալք։ Պահեմ երկիցս ի շաբաթու.եւ այլն։
cf. Պահապան.
· Calfa
Ի տնկագործութեան առաքինութեանցն ... գործօնեայ է նոցա եւ պահապան։ Ի վեր համբարձ զաշխարհ իբր պահպանօք. եւ պահպանօք իւրովք զօրութեամբք ամրացուցեալ։ Ճանապարհն այն (առաքինութեան) պարիսպ է եւ պահպան այնոցիկ՝ որ ապրելն կարեն ոգիք. (Փիլ. այլաբ.։ եւ Փիլ. տեսիլ աբր. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 27։)
preservative, defensive;
phylactery.
· Calfa
Զօրութիւն՝ իբրեւ պահպանական եղելոցս, եւ որ կալն մնալ սոցա մատակարարէ զօրութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
Պահպանական զօրութեամբն ունի զամենայնն. (Պիտառ.։)
Մի՛ թողուր զիս ի պահպանական զօրութենէ քումմէ։ Պահպանական ամենայաղթ զօրութեամբն։ Պահպանական պարիսպ ամրութեան։ Պահպանական աջով քոյին։ Կնիք պահպանական՝ նշան ամենազօր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։ Յիսուս որդի.։ Նար. խչ.։)
(Ի դրախտին) օրէն աւանդէր պահպանական։ Ընկալայ զպատուէր հրամանի իբր օրինաւոր ամրութեանն պահպանական աւանդ. (Մամբր. պիտ.) իմա՛, պահելի, կամ պահպանիչ ի չարեաց։
συντηρητικός conservandi vim habens, conservator, -trix. Ունօղ զկարողութիւն պահպանելոյ. պահպանիչ. պահօղ. պահապան. եւ Զօրաւիգ.
to be guarded, kept, protected;
to beware, to take care or heed, to forbear.
· Calfa
Տեսցես զնա ոչ ի խառնաբնդոր եւ ի մրրկեալ խորհրդոց պահպանացեալն կարծեօք, այլ հաստատուն գնացիւք։ Պահպանացեալ լինի (առաքինին), եթէ ընդդէմք եւ գետնախորհուրդքն փոխեալ բնակեսցին (այսինքն ի բաց հեռասցին)։ Աշտարակ պահպանացեալ առանց պարտելոյ։ Սամփսովն պահպանացեալ լինէր հոգւով (ըստ օրինակի ադամանդի). (Փիլ. լին. ՟Դ. 138. 149. եւ Փիլ. սամփս.։)
cf. Պահապանապետ.
· Calfa
զայն տեղի իւրաքանչիւր ամսոյ վարկանել պահպանապետաց. (Պղատոն օրին. ՟Զ։)
Աշխարհիս պահպանապետք զսա լքեալ թողցեն։ Հզօրագոյն մեղուն պահպանապետ եւ պարըսպապահ կարգեալ լինի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։ եւ Փիլ. լիւս.։)
to guard, to preserve, to keep;
to protect, to guarantee, to sustain, to defend;
to shield, to screen, to secure or shelter from;
to maintain, to entertain;
— զանձն, to guard, to preserve oneself from;
— ի ցրտոյ, to screen from the cold.
· Calfa
Կա՛մ է տէրունեան բանին՝ զառաքինին միշտ յաւէտ պահպանեցուցանել։ Որ զարգելեալսն ի նմին (այսինքն ի հնոցին Բաբելոնի) պահպանեցուցեր։ Զօրութեամբ եւ շնորհօք զքեզ պահպանեցուցեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 149։ Շար.։ Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
cf. Պահպանեմ.
· Calfa
Կա՛մ է տէրունեան բանին՝ զառաքինին միշտ յաւէտ պահպանեցուցանել։ Որ զարգելեալսն ի նմին (այսինքն ի հնոցին Բաբելոնի) պահպանեցուցեր։ Զօրութեամբ եւ շնորհօք զքեզ պահպանեցուցեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 149։ Շար.։ Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
cf. Պահպանական.
· Calfa
Հրեշտակն պահպանողական, հզօր ոստիկան։ Առաքեա՛ զպահպանողական զօրութիւն աջոյ քո. (Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ղ՟Դ։)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
· Calfa
Պահպանութիւն Աստուծոյ պատուիրանացն։ Պահեսցեն ղեւտացիքն զպահպանութիւն խորանին վկայութեան։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Խնամ խրատու՝ սէր. եւ պահպանութիւն օրինաց նորա՝ գութ։
Պատարագ ճշմարտութեան է՝ օրինացն պահպանութիւն. (Իսիւք.։)
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
· Calfa
Զահեղ անօրէնութիւնս իմ պաղատիմ. (Մանդ. ՟Ա։)
cf. Պաղատանք.
· Calfa
Ի ծուխ պաղատման՝ հօրն եւ Աստուծոյ՝ գրաւ հաշտութեան. (Նար. խչ.։)
to freeze, to be frozen, to congeal, to coagulate, to thicken;
to catch cold;
— յերկաթս, to arm with cuirass.
· Calfa
՟Լ՟Թ. բիւր, եւ ՟Ե. հազար է համար զօրացն Յուլիանոսի՝ ամենեցունց պաղեալ յերկաթս. իմա՛ որպէս միաձոյլ երկաթապատ զրահաւորեալ։
alum.
· Calfa
Շիպ. պաղլեղն. (Բժշկարան.։) Իսկ ի բառս Գաղիանոսի, στίβη , որ է ծարիր, ռաստըգ թաշը, ի հյ. գրի, Լեղ. եւ ի միում օրինակի Պաղլեղ։
specular stone;
rock-crystal;
ice, ice-cream.
· Calfa
Որպէս բնութիւն պաղպաղակի, որ յանձնէ ունի զլուսաւորութիւն։ Պաղպաղակ՝ սուրբ եւ յստակ գեղեցկութեամբն՝ նմանեալ լուսաւորութեանն եւ սրբութեան օդոյ եւ ջրոյ. (Վեցօր. ՟Գ։ եւ Շիր.։)
cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.
· Calfa
Սիրելի է սա (գարունն) ամենայն մարդկան, եւ ցամաքային պաճարաց։ Ի թշնամեացն խողխողի զինուք զօրէն պաճարաց. (Պիտ.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
· Calfa
Յափշտակութեամբն՝ իւրոցն գտանէր պաճարանս զօրաց։ Կարօտեալ աղցաւորս գտաւ պաճարանօք. (Պիտ.։)
Ոչ կարացեալ հերքել զօրութեամբ՝ արուեստիւ պաճարանս գտանէր. (Ոսկիփոր.։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
· Calfa
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Ոչ կարացեալ հերքել զօրութեամբ՝ արուեստիւ պաճարէր նոցա. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պաճարեմ.
· Calfa
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Ոչ կարացեալ հերքել զօրութեամբ՝ արուեստիւ պաճարէր նոցա. (Ոսկիփոր.։)
vn. va. to speak elegantly;
to overload a discourse with ornament.
· Calfa
ՊԱՃՈՒՃԱԲԱՆԵԼ. Պերճաբանել զարդուք բանից. ճոռոմաբանել ճարտասանօրէն.