dynasty;
power, sway, rule, domination;
riches, wealth, opulence, fortune;
abundance.
Աստուածայնոյ բնութեան նորա հարստութիւն։ Հարստութիւն աստուածութեան, կամ փառաց խորհրդոյն. (Պրպմ.։)
ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ. Յերկարութիւն, երկայնութիւն, շատութիւն.
Ի ձեռին քում է զօրութիւն եւ հարստութիւն։ Յաղագս ամենայն թագաւորութեան եւ հարստութեան նորա. (Իմ. ՟Զ. 4։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 12. եւ 30։)
cf. Հարցանեմ.
Հարցաբանեալք զեսայեայն, ո՞վ է սա դիմեալ յերկրէ. (Շար.։)
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
Կոչեաց նոյն ժամայն, ո՞ւր ես, հարցական. այսինքն հարցանելով. (Գանձ.։)
to ask, to inquire, to interrogate, to question;
— ի տեառնէ, to consult the Lord;
— զողջունէ ուրուք, to ask news of, or about some one;
— զումեքէ ի խաղաղութիւն, to salute with gentle words;
— զոք բանիւք բազմօք, to overload with questions.
Հարցի ցնա։ Հարցին ցնա։ Զի՞ հարցանես զիս. հա՛րց զայնոսիկ՝ որ լուանն։ Զտէր ամենակալ ոչ հարցիք։ Հարցանել զաստուած։ Հարցանել ի տեառնէ։ Հարցանէր նա նմա ի տեառնէ։ Հարցանել նովաւ յանէն։ Հարցցեն զճանապահէ։ Զի՞ հարցանես զանուանէ իմմէ։ Հարցին զողջունէ նորա։ Հարցանելով եհարց զմէնջ այրն։ Հարցցեն զքէն ի խաղաղութիւն։ Ոչ իմաստութեամբ հարցեր վասն այդոցիկ։ Հարցանելով հարցաւ յաբէլ եւ ի դան։ Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոց. եւ այլն։
Ընդունելութիւնն ոչ այնչափ լինի Հարցանող, որչափ Հարցող, ի, աց.
Եւ այնպէս ընդդէմ հարցողացն նա առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
interrogation, examination, question, inquiry, proceeding, inquisition;
ի հարցափորձ մուծանել, մատնել, cf. Հարցափորձեմ.
Առանց ամենայն հարցափորձի քննութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 3։)
to interrogate, to question, to examine, to inquire.
Զամենայն իսկ զերեւոյթսն շուրջ հարցափորձեա՛. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
to question, to examine.
Զայնպիսի ինչ կամէր հարցաքննել. (Նանայ.։)
Զնորայն հարցաքննէին զողբսն. (Վրք. ածաբ.։)
Հարցաքննեաց արսենիոս զծեր ոմն վասն մտածութեան։ Հարցաքննեցաւ աբբայ նեսթորիոս յաբբայ պիմենէ, կամ աբբայն մովսէս յումեմնէ զինուորէ. (Վրք. հց. ձ։)
Յամենայն զօրութենէ հարցաքննող, ողորմած, ոգեշահ գոլ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
examination;
interrogation.
Ընդ իմում նուաստութեանս միայնոս զհարցաքննութիւնդ առնել. (Աթ. արիան.։)
Հատոյց (այսնիքն եհատ) ի բերանոյ իւրմէ զամենայն ցանկութիւնս կերակրոց, եւ հարցաքննութիւնս խորտկաց. (Վրք. ոսկ.։)
divination;
—ս առնել, to divine, to prognosticate.
Դեւն այն՝ զոր ապողոնն անուանէին, որ եւ զհարցկութիւնս առնէր. (Ոսկ. ես.։)
soothsayer, conjurer;
sorceress;
այս —, spirit of divination, Pythoness.
ՀԱՐՑՈՒԿ. ա.գ. Հարցական, կամ նշանական հարցական ձայնի.
cf. Հարցուած.
Յաճախեն զհարցմունս իւրեանց։ Յայնմանէ իսկ ի հարցումն եկին։ Ուստի՞ եկին նոքա յայս հարցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 10։)
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
Հաց կենաց։ Երկնաւոր հաց. (Շար.) այն է կենարար մարմինն քրիստոսի, կամ սուրբ հաղորդութիւնն։
ՀԱՑ ասի լայնաբար եւ ամենայն Կերակուր. ճաշ. ընթրիք. սեղան. σιτίον, σίτον, πέμμα cibus, cibarium եւ այլն.
abstaining from bread.
Ոմանք գինեհատք միայն, եւ ոմանք թանահատք. այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (կամ, ոմանք եւ հացահատք իսկ լինին) (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
abounding in bread or in corn, producing much corn.
Յամին երկրորդի զմնացեալն. թուի ինձ եթէ հացամոլ իմն լինելոց էր, զի այնչափ բերիցէ երկիրն, զի եւ երկրորդական եւս բաւական լինիցի. (Ոսկ. ես.։)
bread-making;
baker's trade.
Երկուս իրս հացարարութիւնն այն (եզեկիէլի ի պէսպէս նիւթոց) նշանակէր. (Նչ. եզեկ.։)
roll, small loaf;
morsel of bread.
Վասն օր ըստ օրէն հացկան։ Զհացիկն միայն եւ զջուր։ Ոսն հացիկ եւ աղիկ եւ այլն։ (Ոսկ.մ. ՟Ա. 19։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
parasite, spunger, trencher-friend, toad-eater.
Հացկատակաց սուտակասպասս կուտեալ շրջեցուցանես։ Հացկատակքն զորովայն պարարիցեն։ Քան զհացկատակսն մո՛յծ բազմեղո՛ զքրիստոս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 23։)
cf. Հացակից.
Եւ էր հացկից եղբայրն կանգաւղոս։ Ամենայն աստուածոց հացկից լինել. (Պտմ. աղեքս.։)
anise, dill;
fenugreek.
այն է ըստ Մենինսքեայ, հուլպէթ, պօյ թօխմի, ... որպէս յն. լտ. τῆλις, βούκερος foenum graecum.
bread or dinner giving.
ՀԱՑՏՈՒ ἐστιάτωρ convivator. որ եւ ՀԱՑԱՏՈՒ. Տուօղ զհաց. որպէս աստուած կերակրիչ համայնից. եւ կոչնատէր, որ ի հաց կոչէ, կամ առնէ ընդունելութիւն սեղանոյ.
cf. Հաւադիւթականն.
Ըղձութիւնք եւ հաւադիտութիւնք (կամ հաւագիտութիւնք) եւ երազք ընդունայն են. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 5։)
cock-crowing;
cockcrow, day-break;
ի — ի, at cockcrowing, at the peep or break of day.
ἁλεκτοροφωνία gallicinium. Խօսելն հաւու. ժամ ձայն տալոյ աքաղաղին՝ մօտ ի մերկանալ առաւօտու.
commencement, rise, origin;
author.
Պատճառք կորստեան, եւ հաւակ լինօղ անբաւ հիքութեանց։ Մարդասպանութեան հաւակ լինել։ Հաւակ այնքանեացն եղեալ աղունցն։ Ոչ իբրեւ զօգտակար արհեստիցն հաւակս յիշեցեալ լինին գտակք սորա. (Պիտ.։)
scare-crow.
cf. Հաւադէտ.
Մերժել զհաւահմայն, զհաւահարցն. (Ոսկ. տիտ.։)
heath.
Բոյս նման մրտի, յորմէ կազմի աւել. եւ սերմն նորա լինի միրգ հաւուց, այսինքն ուտելի ամենայն թռչնոց։ Մխ. առակ.։ Եւ լայնաբար՝ Ամենայն տունկ վայրի, որոց ունդն է կուր թռչնոց, կամ այլոց կենդանեաց։ Գաղիան. իբր յն. βαλανηρά եւ այլն.
likely, probable;
persuasive.
εὑπειθέστερος, προσετικώτερος obsequentior, diligentior. Առաւել հաւան. դիւահաւան. անսացօղ. միաբան. ձայնակից.
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Միաձայնեալ ժողովուրդն՝ զամէնն եւ զհաւանականն ասիցեն. (Խոսր. որպէս թէ զայոն. (զի եւ արմատն Հաւան ձայնիս, երեւի այո՛. հա՛)։)
Հաւանական լինի ի միտս ամենեցուն՝ կենցաղոյս ունայնութիւն։ Զչարն որպէս բարի՝ հաւանական ցուցանէ։ Լիցի հաւանական ստոյգ հայեցողացն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հաւանեցուցանեմ;
cf. Հաւանիմ.
Ոչ այնպէս զօրութիւն եւ քաջութիւն անձինն կարեն հաւանել զլսողն. (Ոսկ. ես.։)
to persuade, to induce to believe, to convince;
to advise, to induce to do.
to be persuaded, convinced;
to acquiesce, to hear, to consent, to agree, to condescend;
to accept, to admit, to approve;
չ-, to disapprove;
որպէս —եալ եմ, as I believe, as I think;
որ լռէ՝ —ի, silence gives consent;
—իմ, —իմ ընդ այս, I agree to it.
Հաւանին տեսլեամբն, թէ բարւոք են երեւելիքս։ Ստիպեաց զնա առնուլ, եւ ոչ հաւանեցաւ։ Հաւանեցան նմա։ Որ ընդ նմայն հաւանեալ էին։ Մի՛ հաւանիցիս նմա, եւ մի՛ լուիցես նմա։ Հաւանեալ մեզ՝ լե՛ր ընդ մեզ։ Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի լինել վկայ անիրաւ։ Ճշմարտութեանն չհաւանել, եւ այլն։ Ես՝ ո՛վ արք աթենացիք, համբուրելով սիրեմ զձեզ, բայց հաւանիմ աստուծոյ մանաւանդ՝ քան եթէ զձեզ. (Պղատ. սոկր.։)
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
ՀԱՒԱՆՈՒԹԻՒՆ πειθώ, πεῖσις, αἴρεσις , εὕνοια, ὀμόνοια, γνώμη, βουλή persuasio, electio, benevolentia, consensus, sententia, consilium եւ այլն. որ եւ ՀԱՒԱՆ. Հաճութիւն. ձայնակցութիւն. համակամութիւն. անսացողութիւն. հպատակութիւն.
Յետ այսր ամենայնի հաւանութեանց յամառեալ. (Եզնիկ.։)
Զայս ամենայն հաւանութիւնս գրեցի քեզ վասն հրոյ։ Ընկա՛լ դու զայս հաւանութիւն։ Տաց քեզ սակաւ հաւանութիւնս. (Մծբ. ստէպ։)
Ոչ միայն ճարտասանականն է հաւանութեան արարչական. այսինքն համոզիչ. (Սահմ. ՟Դ։)
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Որչափ երկայնութիւն նորա, նոյնչփ եւ լայնութիւն եւ բարձրութիւն հաւասար. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
Յորժամ հաւասարաւ զհաւասարն ցուցանեմք, յայնժամ յարացոյց կոչի. (Անյաղթ պորփ.։)
Ամենայն որ ինչ ըստ աստուածութեանն է, հաւասար է սուրբ երրորդութեանն (այսինքն հասարակ է երից անձանց). (Գէ. ես.։)
ՀԱՒԱՍԱՐ, կամ ԱՌ ՀԱՒԱՍԱՐ. մ. ἵσως, ὀμοῦ aequaliter, aeque, simul. Հաւասարապէս. միօրինակ. անխտիր. առ հասարակ. միանգամայն. ի միասին. զուգապէս.
Այս կենացս ճանապարհն՝ ասէ, առ հաւասար զամենայն ի մի տեղ ասէ. (Լմբ. ժղ.։)
equally acting.
Ըստ աստուածութեանն՝ նորայն եւ հօրն յամենայնն անբաժանելի է հաւասարագործ. (որ լինի եւ կր՛՛. Բրսղ. մրկ.։)
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Հաւասար. զուգահաւասար. համահաւասար. հաւասարորդ. հասարակորդ. հաղորդակից։ կցորդ. բաժանորդ. միաբան. ձայնակից. Յաստուածայինս ասի,
cf. Հաւասարակողմեան.
Մի հաւասարակողմ եռանգիւն յայնցանէ՝ որ թուով վեց են. Տափարակ անկեանց հաւասարակողմանց. (անդ։)
cf. Հաւասարակողմեան.
Մի հաւասարակողմ եռանգիւն յայնցանէ՝ որ թուով վեց են. Տափարակ անկեանց հաւասարակողմանց. (անդ։)
of equal measure, just, equal.
Եթէ հաստատուն ինչ իցէ՝ ի մէջ ամենայնի (այսինքն տիեզերաց) հաւասարաչափ, առ ոչ եւ միոյ արդեօք առ ծայրսն՝ բերիցի. (Պղատ. տիմ.։)
equally.
Զամենայն գաւառն երուսաղէմի հաւասարապէս կոչեն հրէաստան. (Բրսղ. մրկ.։)
just, equitable.
Արդարադատ եւ հաւասարասէր կշիռս ունելով յամենայնի. (Խոր. ՟Ա. 23։)
equicrural, isosceles.
Եւ ոչ հաւասարասրունք կոչին (եռանկիւնք), այն են՝ որ ի կողից իւրեանց երկու միայն ունին կողս հաւասարս. (Եւկղիդ.։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
(լծ. թ. սօղուլ. ճան ). ἔρπετον reptile. Զեռուն՝ որ սողի ի վերայ երկրի. ճճի անոտն կամ կարճոտն կամ բազմոտանի. տես (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 29. 41. եւ այլն։) Դադարք սողաց լեալ էին ամենայն անդամք ճգնողին. Իսիւք.։
thus, in this way, in like manner, equally, so.
Սոյնպէս առնէր եւ ընդ ամենայն կողմն։ Եթէ սոյնպէս, եւ եթէ այնպէս ասասցեն. (Եղիշ. ՟Ը։ Երզն. մտթ.։)
so, thus, conformably.
Իբրեւ օձի քարբի՝ զի խնու զականջս իւր, սոյնօրինակ եւ դու խցեր զականջս։ Սոյնօրինակ զամենայնսն գլխատէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ի. 15։)
big, fat, plump;
molossus.
πυκνός densus. Ստուար. թաւ. գէր. յոյր. լի եւ ըստ տաղաչափից՝Եռավանկ բառ, որոյ ամենայն վանկքն են երկար.
to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.
Անձուկն՝ ամենայնի դժուարին է, բայց առաւել գիրացելոյն եւ սոնքացելոյն։ Արբենաս եւ փափկանաս, գիրանաս եւ սոնքանաս։ Ի գիրութենէ սոնքանայ մարդ, եւ ի բազում ճարպոյ ելանեն անօրէնութիւնք ։ Սոնքացեալս գիրութեամբ։ Սոնքացեալք ստուարացեալք։ Ստուարացաւ եւ սոնքացաւ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. Ոսկ. ՟ա. կոր. ՟Ժ՟Գ։ Եղիշ. հայր մեր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
κενός vacuus λιτός simplex ψιλός tenuis, purus, nudus, merus. Միայն. լոկ. սին. սատակ. մերկ. լերկ. պարզ. անշուք. թեթեւ. հասարակ.
Բանս սոսկս ասաց (մաքսաւորն), եւ զամենայն ի բաց եդ զյանցանսն. (Ոսկ. անոմ. ՟Է։)
Միայնակեաց անինչ՝ ճանապարհորդ է սոսկ. (Նեղոս.։)
Կամ Թափուր, անմասն, ունայն, եւ ընդ ունայն, անպտուղ.
Սոսկ լեր յամենայն իրաց, եւ առ զխաչն, եւ երթ զհետ տեառն քո. (Վրք. հց. ձ։)
ՍՈՍԿ. ψιλός, -ον tenuis. ըստ քերականց՝ հակակայ թաւ ձայնի. Սուղ. նուրբ. բարակ. եւ նշան այնպիսի հագուդի.
ՍՈՍԿ. մ.շ. ἀπλῶς, ὠς ἕτυχεν simpliciter, utcumque. որ եւ ՍՈՍԿԱՊԷՍ. Միայն եւեթ. պարզապէս. վայրապար. ըստ դիպաց.
Որ եթող զեղբարս եւ այլն , ոչ սոսկ, այլ վասն իմ եւ վասն աւետարանին։ Զոր եկեալ տէրն գտցէ՝ ոչ արարեալ սոսկ, այլ արարեալ այնպէս. (Բրս. հց. եւ Բրս. սահմ. կր.։)
simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.
Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)
Այն որ բազմի յաթոռ սոսկական։ Ասէ մեծ արքայն ձայնիւ սոսկական։ Բացափայլեալ գեղով սոսկական։ Զարիւնն ըմպել տաս սոսկական. (Գանձ.։ Տաղ.։)
to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.
Զամենայն կերակուրս՝ յորոց մարդն ոչ գարշէր եւ սոսկէր. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to lay aside, to leave off, to discard;
to give up, to abandon, to renounce, to deprive oneself of;
to be softened.
Սոսկացեալք են յերկրէս, զգեցեալք զերկինս։ Մերկացիր սոսկացիր ով միայնակեացդ. (Եղիշ. միանձն.։)