rough, violent;
bad, venemous.
Որ դառն եւ ուժգին շնչէ, սաստիկ կծու փըչօղ.
to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.
Քացախն ընդ լեզւոյն խառնեալ ... զնա դառնացուսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Նմանութեամբ, Վշտացուցանել. զայրացուցանել անհնազանդութեամբ, եւ այլն. սիրտը էրել. նեղացընել. բարկացընել.
that imbitters, irritates.
endive;
wild lettuce;
bitter.
Բաղարջ ընդ դառնըճաց կերիջիք ... Դառն եւ տարժանելի կրիւք կալ ի ժամանակեանս. (Իգն.։)
Հանդերձ բաղարջաւ եւ դառնըճով. (Շ. թղթ.։)
Ի հացէ յայսմանէ հանդերձ դառնըճու (կամ դառնճաւ) կերիցէ. (Կլիմաք.։)
cf. Դառնահամ.
Դառն ըստ որակի. լեղի.
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
ordinal;
classical;
arranged, divided.
τακτικός ordinalis Ուր գոյ կարգ դասուց. յայտարար կարգի դասաւորութեան. որպէս ըստ քերականաց՝
Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)
order, class.
Ի դասակարգէ աբիայ. (Ղկ. ՟Ա. 5.) իմա՛ զօր ըստ օրէ պաշտօնն, որ եւ ՕՐԱՄՈՒՏ ասի։ յն. ἑφημερία.
to put in order, to associate, to enrol.
Դասակարգել ընդ զօրս անմահից. ընդ անմարմնական բազմութիւնսն. ի դասս մատենագրի. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նար. գանձ.։)
Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
to be in the same class or society, to enrol one's self.
Ընդ հրեշտակս՝ օրհնեմք զաստուած, ընդ սրբոցն դասակցեմք յերգս. (Ոսկ. ննջ.։)
Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)
admission, company.
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
Զինուորք ընդ դասապետսն։ Հաճոյ եղեալք դասապետին. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be the first or chief in an assemblage.
office of a master of the choir;
hierarchy.
ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.
Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Դասեմ.
Դասաւորեա՛ զսա վերնոց։ Դասաւորելով յաջակողման դասուն։ Դասաւորեցայք ընդ հրեշտակս ի յերկինս. (եւ այլն. Շար.։)
Դասաւորեալ եմք յերկնային զինուորուըթիւնս. (Ճ. ՟Ա.։)
order, ordonnance, arrangement;
system;
— բառից, syntax.
Ուսումնականն զմիջինն ընկալաւ դասաւորութիւն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Է։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)
cf. Դասեմ.
Եւ դասեցո՛ ընդ սուրբս քո. (Շար.։)
place of educa-tion;
preceptor.
Զքեզ (զխաչդ) եդ առաջի բանալիք բացարան, իբրեւ զընդակից դաստիարակարան. եւ այլն. (Նար. խչ.։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
Ամենայն այր՝ որոյ էր դատ։ Ինքնին տէր ի դատ եկեսցէ ընդ ծերս ժողովրդեան իւրոյ։ Առաջի խաղտեաց դատ վարէին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 2։ Ես. ՟Գ. 14։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։)
ԴԱՏ ԱՌՆԵԼ. δικάζω judico, ἑκδικέω vindico Դատել. իրաւունս առնել ումեք, կամ ընդ մէջ սորա եւ նորա. եւ վրէժ. խնդիր լինել։ (Ծն. ՟ժզ. 5։ Սղ. ՟ի՟ե. 1։ ՟Ա. Թագ. ՟իդ. 13։ Ղկ. ՟ժը. 3։)
ԴԱՏ ԽՆԴՐԵԼ կամ ԱՌՆՈՒԼ. Վրէժ խնդրել կամ առնուլ՝ դատաստանաւ։ (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟խը։)
to accuse, to denounce;
to oppose.
Եւ ոչ հանդերձ արտասուօք դատախազի ոք. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, դատախազէ։
cf. Դատախազանք.
Որ ունի ընդ ումեք դատախազութիւն. (Մխ. դտ.։)
judge;
pleader;
— լինել, to litigate, to pleade, to contest;
to be revenged.
Դատախնդիր լինել ընդ աստուծոյ։ Ընդ քեզ դատախնդիր լինել. (Լմբ. ամբակ.։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
to judge rightly.
Իմաստունն ուղիղ ունի զընթացսն ի կենցաղս, դատակշիռ լինի. (Լմբ. առակ.։)
cf. Դատաստան.
Ի դատան իրաւանց մտեալ ընդ տունն յակոբայ. (Լմբ. ովս.։)
condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.
ԴԱՏԱՊԱՐՏ ԱՌՆԵԼ. Դատապարտել. պարտաւորել. (Հռ. ՟ը. 34։ Նար. ՟ժա։)
punishment.
Դատաստան, եւ դատապարտանք ընդունիցիմք. (Ոսկ. խչ.։)
to condemn, to damn, to censure, to reprobate;
to sentence, to execute.
κατακρίνω, καταδικάζω dmno, condemno Դատաստանաւ պարտաւոր առնել. պատժապարտ կամ մահապարտ վճռել. յանցաւոր ցուցանել կամ համարել. պարտաւորել. դատապրտել, վճիռ տալ՝ որ պատիճը գտնայ.
Ոչ դատապարտէ զնա, յորժամ դատի զնա։ Զանմեղս, կամ զանպարտսն դատապարտէիք։ Դատապարտեսցեն զնա ի մահ։ Որով դատիս զընկերն, զանձն քո դատապարտես։ Զի եթէ զանձինս քննէաք, ապա ոչ դատապարտէաք (կր).եւ այլն։
Իրաւի դատապարտեցաւ այրն ըստ արժանի գործոց իւրոց. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Դատակնիք.
Այսպէս եհատ զդատավճիռն, եւ հաստատեաց, որ զձեզ ընդունի, զիս ընդունի. (Ագաթ.։)
cf. Դատաստանարան.
Եթէ ոչ առ սոքօք զբաւական դատն կալցի, առ այլ հասցէ դատարան։ Եթէ երկու դատարանքն ոչ կարասցեն հաշտեցուցանել, դիցէ զկատարած, ըստ որում դատարանացն կարգաւորութիւնքն են, եւ կամքն իշխանաց. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
that speaks in vain.
to speak to no purpose or in vain.
useless discourse.
Մի՛ դատարկաբանութիւն թուիցի ինչ քեզ այսպիսի խնդրուածս աղջկանն. (Եղիշ. դտ.։ (իբր փուճ բան. այսինքն ընդունայն իր կամ զրոյց։))
emptyhanded, without a present, without offering.
Ունայնաձեռն. ձեռնունայն. ձեռքը պարապ, ընծայ չունեցօղ՝ տալու, կամ առած.
vagabond, sauntering, lounging;
— լինել, to lounge, to saunter, to stroll.
Դատարկաշրջիկ. ընդ վայր յածեալ.
uselessly.
Ոչ դատարկապէս, այլ ընդդէմ կռոցն կարծեաց պատերազմելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to empty, to evacuate, to clear;
to exhaust.
Եւ Թափուր կացուցանել. պարպել, դարտըկել.
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
ἁργία, ἁγρεία, ὁκνηρία otium, otiositas Պարապորդութիւն. անգործութիւն. ծուլութիւն. դադարումն. պօշ պարապ կենալը, չբանիլը.
Դատարկութիւն (է յերկինս՝) ախտունակաց, եւ ընդունակաց կրից. (Միսայէլ.։)
like a judge, in justice, with authority.
Մի՛ ի խոյզ ընտրութեան կոչեր դատաւորաբար. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judge.
judgement.
κρίσις, ψῆφος judicium, sententia, calculus Դատումն. դատելն. դատաստան. ընտրողութիւն. կշռութիւն. կարծիք.
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
κρίσις judicatio, examen, judicium Դատելն. դատողութիւն. դատաստան. ընտրողութիւն.
Պահեցէ՛ք զմիտս ի դատմանէ ընկերին. (տպ. զընկերն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Օրինաւոր, կամ մեղմօրէն դատմամբ։ Ի դատումն ընտրութեան վարժից. (Նար. ՟Ի՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
ԴԱՏՈՒՄՆ. իբր Աշխատութիւն, ըստ ռմկ. ոճոյ. զահմէթ
completion of a century.
Պղծալից մարդիկ ութերորդ դարուն։ Կացին նահապետք արդարք մինչ ի դարն ութերորդ. (Ագաթ.) զի ընդ մէջ ադամայ եւ նոյի են ազգք կամ նահապետք ութ։
Մարիամ ... զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. (Շար.) զի յադամայ ցքրիստոս վեց դարք ասին, եւ եօթներորդն յետ քրիստոսի մինչ ի կատարած աշխարհի. որ ասի սկիզբն անկատարած ութերորդ դարու։ Սոյնպէս եւ յայլ գիրս պէսպէս առմամբ. իսկ առ մեօք հարիւր ամն կոչի Դար մի։ ԴԱՐ որպէս ռմկ. պորտ մը. պիր կէոպէկ
Ի հասանել ժամանակի երեւեսցիս, ի դարագլուխս ընդմիջեալ գթասիրաբար. (Ոսկ. ամբակ.։)
cf. Դարահոս՞՞՞առնեմ.
cf. Դարանագործ.
Տո՛ւր ինձ զքոյոց աթոռոցդ զդարանակալ իմաստութիւն. իմա՛, առընթեր նստեալ, աթոռակից.
to dilucidate.
ԴԱՐԱՆԱԿԱՊԵԼ ԴԱՐԱՆԱԿԵԼ. Դարանաւ ըմբռնել, որսալ.
Ընդ ծածուկ դարանակապեսցէ ընդ ձեռին իւրում։ Սկսանի դարանակել զբանս յոբայ. (Վանակ. յոբ.։)