beet, beet-root;
cf. Բազուկ.
· Calfa
Իբրեւ զճակնդեղ կիսեփեաց. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 20. եւ Գաղիան.։)
jackdaw, rook;
— կռնչէ, the — kaws.
· Calfa
ՃԱՅԵԱԿ. որ եւ ՃԱՅԵԿ, ի, աց. κορώνη cornix. Ազգ ագռաւու՝ վնասակար արտորէից, որպէս Ճայ, ըստ ՟Բ. նշ. (Գաղիան.։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
· Calfa
եւ չ. իսկ կր. իբր ձ. σκορπίζω dissipo, spargo διαχέω diffundo. Ծաւալել, սռփել, իլ. զեղուլ, ցնդել, ցրուել, իլ. պարապել. զբաղիլ.
Ի ժամ աղօթիցն յաղտաւոր մտացն շարժմունս ճապաղի. (Երզն. մտթ.։)
dispersion;
effusion;
distraction;
dissipation.
· Calfa
σκεδασμός dissipatio, dispersio. Ճապաղելն, իլն. ճապաղք. ճապաղիք. ծաւանումն. զեղումն. մանաւանդ՝ ցնդումն. պատաղումն
cf. Ճարտրուկ.
· Calfa
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
s. bot. wild parsley.
· Calfa
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?
· Calfa
συντρίβω, συνθλάω contero, affligo ἑκπλίσσω excutio, opprimo. cf. ՃՄԼԵՄ. որպէս Տալ ճմլիլ սրտի. մորմոքեցուցանել. գալարեցուցանել զաղիս. վրդովել. սիրտը ցաւցընել. կսկծցընել, էրել մրկել.
conformable;
like, resembling, similar.
· Calfa
Անարատ աղիցի պ՛ատարագն ասէ, քանզի կերպակից են միշտ սուրբք աստուծոյ. (Մեկն. ծն. եւ Մեկն. ղեւտ.։)
production, produce.
· Calfa
իրք՝ որ կթին եւ քաղին. կութք եւ կիթք. բերք տնկոց եւ կենդանեաց.
lime;
calx.
· Calfa
ԿԻՐ կոչի առ բժիշկս եւ Ազգ ինչ սպիտակ արածի եւ խաղաւարտի։ Գաղիան. որպէս յն. ալֆօ՛ս. ἁλφός albus, et species albae vitiliginis.
Տիտանոս, կիր. (Գաղիան.։)
Եւ առ ինձ իսկ նոյն կիրդ է ... այսոքիկ կիրքս ի մեզ իբրու աղիք ոմանք կամ լարք գոլով՝ բերեն զմեզ. եւ հանդէպ միմեանց ձգելով ի ներհական գործս. (Պղատ. օրին. Ա։)
wooden bowl, vat, trongh;
albura, morphew (a malignant itch).
the suffering, passion, any exterior influence;
—, ի — արկումն, use, usage, common practice;
ի — ածել՝ առնուլ՝ արկանել, to put to use, to make use of, to employ, to use;
to practise, to put into practice;
to exercise;
չարաչաբ ի — արկանել, to abuse, to misuse.
· Calfa
ԿԻՐ կոչի առ բժիշկս եւ Ազգ ինչ սպիտակ արածի եւ խաղաւարտի։ Գաղիան. որպէս յն. ալֆօ՛ս. ἁλφός albus, et species albae vitiliginis.
Տիտանոս, կիր. (Գաղիան.։)
Եւ առ ինձ իսկ նոյն կիրդ է ... այսոքիկ կիրքս ի մեզ իբրու աղիք ոմանք կամ լարք գոլով՝ բերեն զմեզ. եւ հանդէպ միմեանց ձգելով ի ներհական գործս. (Պղատ. օրին. Ա։)
to blow, to blossom, to bloom, to open.
· Calfa
Որպէս ծաղիկ գարնանոյ՝ մինչդեռ կկչեն, ուրախ ունին (կամ առնեն) զտեսիլ երեւաց. իսկ յորժամ անցանիցեն, բառնան զբերկրութիւն յաչաց. (Ոսկ. ես.։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
· Calfa
Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
pitch, bitumen.
· Calfa
Նաւթիւ ծեփեսցես, որ է նա ինքն կշայ։ (Շինէին զաշտարակն) խորովեալ հրով աղիւսօք, եւ կշայիւք ծեփօք. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կոխ.
s. adj. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
· Calfa
Կոխան լինել աղի, սերմանեաց, երուսողէմի, սրբութեանց եւ այլն. (Մտթ. ՟Ե. 13։ Ղկ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Ա. 24։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 45։ Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 3։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
· Calfa
(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։
at the top of ones voice, with open mouth.
· Calfa
Ձայն աղիողորմ կոկորդալի ողորմ ողորմ գուժէր. (Ճ. ՟Գ.։)
Ձայն աղիողորմ կոկորդալի ողորմ ողորմ գուժէր. (Ճ. ՟Գ.։)
tallow, suet, fat, grease.
· Calfa
Ջուրն որ ի մարդն աղին աչացն է, զի մի՛ հալեսցի ճրագուն աչաց. (Ոսկիփոր.։)
s. bot. burdock, bur.
· Calfa
ՄԱԳԱՐԻԿՈՆ կամ ՄԱԳԻՐԻԿՈՆ. Անուն խոտոյ, եւ փշոյ։ Գաղիան.։ ξάνθιος, -ον (խարտէշագոյն) xanthium, lappe.
master;
master of the horse;
chief, magistrate.
· Calfa
Բառ լտ. մաճի՛ստէռ magister (equitum, militiae). յորմէ յն. մաղի՛ստրօս μαγίστρος . գաղղ. մաճի՛ստռ. այսինքն վարդապետ. վարժապետ. որպէս Պետ. զօրապետ. իշխանապետ. դուքս. որպիսի եղեւ եւ գրիգոր մագիստրոս. վասն որոս դնի ի վերագրի թղթոց նորա,
sack, bag, cloak-bag, knapsack, game-bag, wallet;
basket, hamper;
leather-bottle, travelling flask;
— հովուի, shepherd's scrip, pouch, bag or satchel.
· Calfa
Եդ զնոսա ի հովուական մախաղին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 40. 49։)
cf. Մածնում.
· Calfa
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ
Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Յարձան աղի մածնուլ որպէս զկինն ղովտայ. (Շ. ընդհանր.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
ՄԱԾԱՆԻՄ ՄԱԾՆՈՒՄ. κολλάομαι, προσκολλάομαι , προσπήγνυμαι, συμπήγνυμαι agglutinor, adhaereo, concreso. Մատղիլ. շաղիլ. հոծիլ. թանձրանալ եւ միանալ մասանց. մակագրիլ. պնդիլ. յարիլ. կցիլ. կռուիլ. զանգիլ. պաղիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ) կպչիլ, կպչտիլ, բակչիլ, թանձրնալ, պնտնալ.
Եւ մի՛ յարձան աղի մածանիցիմք ի վատթար դառնալոյն. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
Յարձան աղի մածնուլ որպէս զկինն ղովտայ. (Շ. ընդհանր.։)
pasting, gluing, soldering, cementing, conjunction, adhesion, fastening;
coagulation, curdling;
congelation.
· Calfa
πῆξις (լծ. թ. փէքլէնմէք. եւ հյ. պաղիլ) compactio. Մածանիլն կամ մածնուլն՝ իրօք կամ նմանութեամբ. եւ մածուած. փակչիլը, կպչիլը.
epiglottis.
· Calfa
ἑπιγλωττός, σσός lingula, lingua minor, membrana gutturis. որ եւ ԶԱՆԳԻԿ. Վերագիր լեզուակ ի ներքսակողմն առաստաղի բերանոյն՝ իբրեւ բացարան եւ փակարան կոկորդի. լեզուակ. տիլճիք.
fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.
· Calfa
Ժողովք, կամ դադարք. ((գուցէ՝ որպէս մակ աղի, այսինքն ի ձայն աղի հաւաքումն հօտից։))
cf. Մակաղեցուցանեմ.
· Calfa
Մակաղեցուցեր զժողովուրդն քո առ երկոտասան ականս աղբերացն յաղիմայ. (Ճշ.։)
to fold or pen sheep.
· Calfa
Մակաղեցուցեր զժողովուրդն քո առ երկոտասան ականս աղբերացն յաղիմայ. (Ճշ.։)
coscinomancy.
· Calfa
κληδονισμός sors. Բախումն մաղից հմայութեամբ. ազգ վիճակընկէցութեան.
epileptic;
lunatic.
· Calfa
Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.
cellular.
· Calfa
ἑγκύρτιος incurvus. որ եւ ասի ՀԻՒՍԱՏԵՍԱԿ. Նման մաղի. գոգաւոր ինչ՝ ծակոտկէն հիւսկէն.
siftings.
· Calfa
որպէս ռմկ. մաղուք, խոշրտուք. Որ ինչ յերեսս մնայ մաղի ի մաղիլ ցորենոյն.
moss;
lichen;
seaweed.
· Calfa
φυκίον, φῦκος fucus, alga, muscus, situs եւ ἐλξίνη elxine. (գրի եւ ՄԱՄՈՒՐ) Ազգ լօռի, կամ կնիւնւոյ. եւ ամենայն խոտ կամ սէզ բուսեալ ի ջուրս, եւ յերեսս խոնաւուտ փայտից եւ քարանց. եւս եւ Բաղեղն. ջրին գորտնբուրդն, քոս ...։ (Գաղիան.։ եւ Բժշկարան.։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
· Calfa
Մայրաքաղաք աղիտից, կամ անիրաւութեան. բարութեան, կամ շահաւետութեանց. (Պիտ. ստէպ։)
(ցորենոյ) sickle, reaping-kook;
(խոտոյ) scythe.
· Calfa
Ի սկսանելոյ մանգաղի քոյ յոճ։ Մանգաղ մի՛ արկանիցես յոճ ընկերի քոյ։ Հատանիցէ զմանր մանր ողկուզացն մանգաղաւ։ Արկէ՛ք մանգաղք զի հասեալ են կութք. (Օր. ՟Ժ՟Զ. 9։ ՟Ի՟Գ. 24։ Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։ Յովէլ. ՟Գ. 13։)
having children;
childish.
· Calfa
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
· Calfa
Բովանդակ աղիտիցն առիթ ի մերս հեղեղաբար հոսեաց գաւառ. (Պիտ.։)
to grow cold, to become cool, to get fresh;
to grow cool or cold, to cool down, to become lukewarm or careless;
— օդոյ, to grow chilly.
· Calfa
ἁποψύχομαι frigesco. Զովանալ. ցրտանալ, գաղջանալ. պաղիլ.
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
· Calfa
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
· Calfa
Կոչեաց ի կոչունս իւր. եւ դարձեալ առ վաղիւ եւս հրաւիրեաց զիս։ Պատրաստեաց տէր զզոհս իւր, եւ հրաւիրեաց զկոչնականս իւր։ Հրաւիրեաց զբազումս։ Կոչել զհրաւիրեալսն։ Ասացէ՛ք հրաւիրելոցն։ Հրաւիրեցէ՛ք ի վերայ դորա գունդս, կամ զազգս։ Ի սատակումն հրաւիրէր. եւ այլն։
adj. bot. pentapetalous;
cinque-foil, potentilla.
· Calfa
πεντάφυλλον . Բոյս՝ որոյ են հինգ տերեւք, նման անանխոյ՝ թզաչափ եկայն. լինի ի խոնաւ տեղիս, եւ ունի ծաղիկ շիկագոյն. հինգտերեւ, (Բժշկարան.։)
cf. Հիւծեցուցանեմ.
· Calfa
ՀԻՒԾԱՆԻՄ ՀԻՒԾԻՄ. (լծ. թ. իւղիւլմէք ). τήκομαι marcesco, macresco, tabesco, liquor. Ծիւրիլ. հալիլ. մաշիլ. ծնգիլ. նուաղիլ. պակասիլ.
to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.
· Calfa
ՀԻՒԾԱՆԻՄ ՀԻՒԾԻՄ. (լծ. թ. իւղիւլմէք ). τήκομαι marcesco, macresco, tabesco, liquor. Ծիւրիլ. հալիլ. մաշիլ. ծնգիլ. նուաղիլ. պակասիլ.
tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.
· Calfa
Հիւսակ ինչ յօդոյ եւ ի հրոյ իբրու զտեսակ ինչ մաղի շարամանելով, կրկնակ հիւսակ առ մուտն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Հոգելից.
· Calfa
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)