cf. Զօրաւոր.
Զօրեղ ախոյեանք, կամ ջատագովք, կամ զէն, կամ սպեղանի։ Ի զարմէ զօրեղաց։ Զօրեղն ինքնութեամբ կամ ինքնիշխանութեամբ։ Զօրեղ դիմագրաւութիւն կամ ուժգնութիւն։ Զօրեղ երթմամբ. (Նար.։)
Զօրեղ ընդդիմամարտ, կամ զօրավար։ Զօրեղ նուէր աղերսանաց։ Ախտից զօրեղաց. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Զօրապէս.
Զօրաւորապէս. հզօրեղապէս. կարողապէս. քաջ. եւ Ուժգին. ուժով.
Ո՞վ ես դու տէր, որ զայսպիսի անցս ընդ իս զօրեղապէս գործես. (Ոսկ. գծ.։)
Զլերանց մեծութիւն փոխէ զօրեղապէս ի սիրտս ծովու. (Նար. ՟Ժ։)
valour, vigour.
Աջով քո՝ նորոգութիւն, եւ մատամբ քո՝ զօրեղութիւն։ Քո ինքնաւորդ զօրեղութեամբ Որդի՛ Աստուծոյ՝ գթածաբար առողջացուսցես։ Արարչութեանդ զօրեղութեան վանեալ են կարծրութիւնք։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար.։)
to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.
Զօրես նորոգել, կամ փրկել։ Զօրես առ ելիցն հնար։ Զօրեսցէ առ մաքրութիւն։ Որ ոչ զօրեաց առնն փրկութեան։ Կենաց ինձ զօրէ։ Զօրէ սատակման։ Դիւաց բռնութեանց զօրէ։ Որք զօրեն սոցին, որպէս նա՝ նոցին (այսինքն զօրանան ի վերայ). (Նար.։)
Յորում զօրէ հուր ախտային՝ վառեալ փչմամբ մեղսասիրին. (Յիսուս որդի.։)
as, like, so that;
as if;
almost;
for instance;
— անասնոց, like beasts;
for instance.
պէս, նման, կերպ, կերպով, կիպի, միսալը
Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ։ Զօրէն խոզի ի տղմի կելով։ Զօրէն ուխից, կամ քաջ բժշկի, կամ բոցոյ, կամ աղբեր։ (Փիլ.)
Զօրէն գովելոյ (այսինքն գովելւոյ) գլուխ ամբառնայ։ (Նար. ՀԵ.)
Որ ոչ զօրէն իմն սովորական նախապատուեալ, իմա՛, ըստ սովորական օրինի։ (Այլ Նար. ԿԹ.)
daily, every day, always.
that exists, that is of itself, increate;
essential, substantial;
— բայ, substantive, auxiliary.
Որ շարժին եւ փոփոխի, չէ էական ... Եւ որ էն՝ եւ շարժէ զամենայն, ինքն ո՛չ շարժի եւ ոչ փոփոխի, քանզի էական է եւ անշարժական է ... Եթէ՝ որպէս վկայենն, մի է պատճառ ամենեցուն, եւ նոյն էական եւ մշտնջենաւոր, յայտ է թէ այլքն ո՛չ էականք են, եւ ոչ մշտնջենաւոր. (Եզնիկ.։)
that partakes of the same existence, consubstantial, coexistent.
Էակից Հօր եւ հոգւոյն՝ անսկիզբն որդի։ Անեղանելի հոգիդ սուրբ, որ ես ընդ Հօր փառակից, եւ էակից գոլով ծոցածին բանին։ Ի պաշտօն փառաց քոց, եւ էակից փառակցացդ. (Շար.։)
Առ մի դիտումն կատարելն զամենայն, այսինքն ի մարդկան փրկութիւն, ասաց զէակիցն եղեալ. ուստի եւ անդէն ի վերայ եբեր զգրէ՛ն թէ, դատելով զոր ի բառէն ընդդիմանալն. (Մաքս. ի դիոն.։)
consubstantiality, identity of substance.
Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ զէակցութիւն յայտ առնելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոչ Զէակցութիւնն, այլ զմիաւորել մարմնոյն առ բանն Աստուած նշանակեն. (Խոսրովիկ.։)
to be, to exist, to subsist.
Միով աստուածութեամբն բոլոր էութիւնք յանէից էացան։ Ո՛չ է անեղ բարին (այսինքն բարեգործութիւն մեր). (զի ի մէնջ էանայ. Շ. մտթ. եւ Շ. ամ. չար.։)
Որպէս ի բնաւորականին ծննդեան պա՛րտ է նախ էանալ ի գոյութիւն, եւ ապա ներգործել զնմանսն, եւ կրել. այսպէս եւ ի սուրբ մկրտւութեանն վերստին ծննդեանն՝ պա՛րտ է նախ յԱստուծոյ էանալ, եւ յայնժամ ներգործել զսէրն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զդրամն եգիտ, որ զէութիւնն ունէր, բայց թաղեալ էր, եւ զբարիոք էանալն շնորհեաց մաքրելովն. (Լծ. ածաբ.։)
essentially, really, in reality, in fact.
Է՛ն (տառս Է՛) էապէս մեզ քարոզէ զորէնն ուսեալ ի Մովսիսէ. (Շ. այբուբ.։)
to cause to exist, to extract from nothing, to create.
Զոչ էն ի վերայ սոցա (զզգայարանս ի վերայ անմարմնոց) էացուցանել՝ ըստ մեզ զիջանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
key-hole.
ass, jackass, donkey;
machine of war, (battering-ram);
bridge of a violin, etc;
— մատակ, she-ass, donkey;
կաթ իշոյ, ass's milk;
հեծանել յ—, to ride on a donkey;
խանչէ, անըռկէ, զռնչէ —, the ass brays.
Համետեաց զէշ իւր։ Նստարո՛ւք դուք այդր հանդերձ իշովդ։ Էշս քսան, եւ մտրուկս տասն։ Զյաւանակ իշոյն.եւ այլն։
Երիվարաց եւ իշուց։ Տեարք իշուցն. (Ճ. ՟Բ.։ Երզն. մտթ.։)
Եւ Սամփսոն իշու ոսկերովքն առաքինացաւ. (Եփր. ել.։)
Յեցուցին ի պարիսպն զկոչեցեալ էշսն. եւ է այս գործի մեքենայից անուաւոր, յերից երից արանց մղելով տարեալ, եւ ի ներքուստ կացնօք եւ սակրօք երկբերանովք եւ կտցաւոր մրճօք փորեալ զհիմունս. (Խոր. ՟Գ. 28։)
ԷՇ. Յենարան եւ նեցուկ վերամբարձ լարից քնարի՝ փայտեայ կամ փղոսկրեայ. էշէք.
she-goat that resembles an ass;
deer;
chamois.
ԷՇԱՅԾԵԱՄՆ որ եւ ԽԱՐԲՈՒԶ ասի ըստ պրս. Էրէ վայրի, որ ունի զնմանութիւն իշոյ եւ այծեման. այծեամն իշանման.
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
ԷՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὔπαρξις existentia Գոյութիւն, իրօք գոլն. (որ յԱստուած է նոյն՝ վասն միշտ եւ անեղ գոլոյն. այլ յարարածս զանազանի՝ ըստ որում ի կարելի էութենէ յիրական գոյաւորութիւն եկեալ աստուծով)
Ո՛չ զի ոչ Աստուած, այլ զի եւ մարդ՝ Քրիստոս. վասն այսորիկ եւ գիր երկաքանչիւրից անուանցն առնէ զյորջորջումնն՝ ցուցմամբ էութեանն ... իսկ Պօղոս Սամոստացի խոստովանի նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով, իսկ էութեամբ ի Նազարեթէ ցուցեալ. այսպիսի է նորա ամպարշտութիւնն. (Աթան. ՟Դ։)
Որ ոք ոսկի կամ արծաթ, կամ այլ էութեան տեսակ տայ փոխ՝ գրով կամ անգիր. (Մխ. դտ.։)
Պատուեա՛ զէութիւն եւ զինչս վասն երկուց իրաց. (Ոսկիփոր.։)
why ? for what reason or cause ? յէ՞ր վերայ, on what ? on which?
the eighth letter of the alphabet and the fourth of the vowels;
eight, eighth.
Ձայնաւոր տառ՝ միջասահման ընդ է եւ ի. եւ լծորդ ընդ նոսա, որպէս եւ ընդ ո, ւ, եւ ու։ Նմանաւոր հնչումն չի՛ք յայլ լեզուս, եթէ ոչ զօրութեամբ՝ իբր կլանելով եւ սղելով. միայն առ թուրքս (որպէս եւ առ անգղիացիս) կայ այս ձայն որոշակի. զոր օրինակ, սաթը՛ն ալտը՛մ, ըլըճագ։ Առ յոյնս կայ η , իթա անուանեալ, այլ այժմ հնչի որպէս ի՛, եւ յոմանց՝ է՛. գուցէ հնչելի ը. քանզի եւ սա նովին անուամբ կոչի ի մեզ ըեթ, ըթ, եթ։
Զօրութեամբ իմանալի՛ է՝ նաեւ ո՛ւր ուրեք կարծին կորուսմամբ ձայնաւորի հոլովեալ անուանք. զոր օրինակ, բիծ, բծի. գիր, գրոյ. մարմին, մարմնոյ. լիր, լրի. լուր, լրոյ. տուրք, տրոց. ջուր, ջրոյ. կառափումն, կառափման, եւ այլն. որք չունին ինչ կորուստ, այլ ձայնաւորքն այն փոխեալ են ի ը ՝ սղելի, կամ զօրութեամբ հնչելի. իբր բըծի, գըրոյ, մարմընոյ, լըրի, լըրոյ, տըրոց, ջըրոյ, կառափըման, եւ այլն։ Ըստ նմին իմա՛ զնուագելն ի Շարականի՝ մանըկանց, այսինքն մանկանց. զի սեռականն բառիս մանուկ, լինի մանըկան. այլ սղելով ասի՝ մանկան։
Որ է վանգ, այբ, եչ, ին, ըեթ ... այբի ինի, եւ ըեթի. (Քեր. մովս. եւ Քեր. ստեփ.։)
Գտանի ի մեզ սովորաբար ի մէջ բառից առ որոշումն հնչմանց եւեթ. այլ ի յանգս ո՛չ երբէք, եթէ ոչ քերթողաբար. որպէս ռմկ. ը, վարի իբրեւ զյօդ, եւ իբրեւ նշանակ հայցական հոլովոյ։ Իսկ բառք սկսեալք տառիւս ը, կա՛մ են ի փոխ առեալ յայլոց ձայնաւոր տառից, եւ կամ ածանցք ձայնիցս Ընդ, Ըստ. զորս տեսցես։
alas! alack! oh! ah!
ԸԷ՛Հ Ը՛Հ Ը՛ՀԸ. Ռամկական միջարկութիւնք, որ ըստ գրոց ասին Ո՜հ, ո՛վ, ո՛.
cf. Ուղեղ.
cf. Ուղերձեմ.
Այլ դողալով առաքինաբար զինքն ըղերձեալ՝ ի յանիւս աստուածային գանձուցն հոլովիցին. (Ժմ.) այսինքն զինքեանս ընծայելով Աստուծոյ մահուչափ, մինչեւ սայլիւք մարմինք սրբոցն արկան ի գետ։
desirable, to be wished for, amiable;
desirous, anxious;
— է ինձ, I wish.
Ըղձալի՛ է ինձ։ Ըղձալի համարիմ։ Ըղձալին քեզ։ Ըղձալիք ի վատթարաց։ Ըղձալին դաշտի։ Ըղձալի վայրիցն. (Նար.։)
Զի մի՛ գուցէ վրիպեսցէ ի տենչալի եւ յ՝ղձալի կատարածէն. (Փիլ. այլաբ.։)
Սովաւ շնորհեա՛... զ՝ղձալի զխաղաղութիւն ամենայն աշխարհի. (Պտրգ.։)
Զի որ բարւոյն է ըղձալի, առ ի բարեաց նախանձ շարժի. (Շ. վիպ.։)
cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.
Ի վերայ քարկոծողացն առնէր եւ զըղձական աղօթսն. (Ճ. ՟Ա. ի ստեփ.։)
Ըզփրկչական լուրըն լըւեալ, եւ ըղձական նամակ գըրեալ. (Շ. վիպ.։)
desire, wish.
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
Վեհավայր տաճարաց ըղձակերտ շինութիւն. (Պիտ.։)
desire, wish.
Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)
to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!
Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ըղձամ.
Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)
strong desire, longing, eagerness;
— առաջնորդութեան, ambition.
very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.
desire, wish;
divination, augury, omen.
desire, wish, fancy.
cf. Ուղտապան.
to shut a persons mouth, to put to silence;
to leave one not a word to say, to dispirit, to convince, to put to a nonplus;
— զեզն կալոտի, to muzzle the ox.
ԸՄԲԵՐԱՆԵՄ որ եւ ԸՆԴԲԵՐԱՆԵԼ կամ ԸՆԲԵՐԱՆԵԼ. ἑπιστομίζω os obturo, obstruo δυσωπέω loquentem reprimo, redarguo, inhibeo Ափ ի բերան առնել. փակել զբերան դիմախօսին. կարկել. պապանձեցուցանել. լռեցուցանել. սանձել. կաշկանդել. անպատասխանի առնել. բերանը կղպել, ձանը վար քաշել տալ, պապանծեցնել.
Ըմբերանել զյանդգնութիւն։ Զանչափն չափովք ըմբերանելով. (Փիլ.։)
Յանդիմանելով որպէս զանուսումն ըմբերանէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ո՞վ զնոսա ըմբերանեսցէ սաստելով. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ո՞վ ոք պարտեցաւ, եւ ոչ ինքեանք ըմբերանեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
tolerable, bearable, light.
Ամենայն քեզ՝ քան ի վաշխին առնուլ՝ ըմբերելի է. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Համբերեմ.
Այլ ներէր վասն այնորիկ, զոր կամէր տէրն ըմբերել. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
athletic;
— մրցութիւն, wrestling.
Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն։ Ըմբշական բազկամրցութեամբ. (Պիտ.։)
wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.
Ըմբշամարտն Յակոբ. (Եփր. խոստով.։)
athlete, wrestler.
Մերկեա՛ց իբրեւ զըմբշամարտիկ, օ՛ծ իւղովն Քրիստոսի. զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին. (Եղիշ. միանձն.։)
wrestling.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
cf. Ըմբշամարտութիւն.
Զըմբշամարտութիւնն վանեսցէ։ Ո՛րպէս զըմբշամարտութիւնն ի գլուխ հանին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
cf. Ըմբոշխնեմ.
ԸՄԲՈՇԽՆԵՄ ԸՄԲՈՇԽՆԻՄ. ἁπολαύω, ἁπόνυμι fruor (իբր համբէշխուն, այսինքն հաղորդ սեղանոյ լինել. ի պ. բէշխուն, սեղան, սուֆրա) Վայելել ի սեղան կերակրոյ կամ յուտելիս. որպէս զմայլիլն է առաւել վայելել յըմպելիս. եւ Առնուլ զճաշակ եւ զհամ ուտելեաց. եւ նմանութեամբ՝ Ճաշակել եւ վայելել յամենայն բարեաց. ի կիր արկանել ախորժանօք. վարել ըստ հաճոյս. ժառանգել.
Զի եւ աստ ըմբոշխնիցեմք զբարիսն զգուշութեամբ, եւ անդ վայելիցեմք ի փառսն. (Ոսկ. մ. ՟ա. 24։)
Զի ոչ միայն զերկիրս, այլ եւ զերկնից մեծութիւն առեալ ըմբոշխնեսցես. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ըմբոշխնել, ընբոշխնել, կամ ընդբոշխնել. վայելել, ուտել, ճաշել, մաշել. (Հին բռ.։)
Ադոնիա վասն զի գողեաց զթագաւորութիւնն, ոչ ըմբոշխնեաց եւ վայելեցաւ ի թագաւորութեան իւրում. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ո՛չ զարծաթն ըմբոշխնեաց, եւ ո՛չ ի կեանս աշխարհիս վայելեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32։)
Ըմբոշխնել զստացուածոցն առաւելութիւն։ Զգձձատեսակս ըմբոշխնեցի եպերանս։ Ամենուստ տագնապաւ վշտաց ըմբոշխնեցայ զանբարեքավայելուչն պատիւ. (Պիտ.։)
Անշնչանայր Ղազարոս, եւ զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ (այսինքն ճաշակելով զմահ) փոխեալ լինէր ի կենդանութենէն. (Սհկ. կթ.։)
to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.
Որպէս յն. Ի վեր կամ ի բաց ոստնուլ. ἁναπηδάω, ἁποπηδάω resilio, desilio, subsilio Ի բաց վազելով եւ զայրացմամբ հրաժարիլ. հեստել. անսաստել. ապստամբիլ. եւ Զչարիլ. դժկամակիլ. վեր կամ դուրս ցաթկել, վեր վեր ինկնալ, գլուխ քաշել, թօթվել.
Ըմբոստացաւ Խոսրով, եւ խրոխտմամբ վէստկան պատասխանեաց. (Խ. ՟Գ. 50։)
to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.
Զդա՝ զոր ըմբռնեցաքդ, հարցաք։ Եթէ ըմբռնեսցի (գողն), եւ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն։ Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Կին մի ըմբռնեալ ի շնութեան։ Որ ըմբռնէ զիմաստունս ի խորագիտութեան իւրեանց։ Զի ըմբռնեսցեն զնա բանիւք։ Եւ ոչ կարացին ըմբռնել զնա բանիւք առաջի ժողովրդեան։ Ըմբռնի բանիւ բերանոյ իւրոյ։ Մի՛ ըմբռնիցիս աչօք քովք։ Զարքայութիւնն սուրբք ըմբռնեցին.եւ այլն։
Ըմբռնել զոք, զթագաւորն, զգաւառն, զյաւիտենից կեանսն. զարդիւնս շահեկանս. զգանձս. բոցոյ ըմբռնել զանտառս։ Ըմբռնիլ խաւարաւ, ցաւով երկանց, ի խորին քնոյ, յարատոյ մեղաց, ի չարիս, ի չարութիւն, յաղմուկ, եւ այլն։
to let ones self be taken, to be taken, surprised;
— յորոգայթ, to be caught in a trap;
to entangle one's self;
— ի շնութեան, to be taken in adultery;
— խաւարաւ, to be surrounded by darkness;
— յարատոյ մեղաց, to be contaminated, or stained by sin;
— բանիւ բերանոյ իւրոյ, to be surprised, or convinced in argument, to be confounded;
— ի պատրանս, to be deceived, caught, duped;
— մտաց, to wonder;
— աչօք, to be deceived by the eyes, to deceive one's self;
— ցաւով երկանց, to be in travail, to be surprised by the pains of childbirth;
ըմբռնեցան ծածուկք նորա, his secrets were discovered.
having the virtue or power to take, to apprehend, to understand;
— մէգ, surrounding, circumambient;
foggy;
— կոկորդ, attracting, swallowing.
Ի մթութիւն ըմբռնողական միգին կորստեան վրիպեալ դանդաչեմ։ Եբաց զկոկորդն ըմբռնողական, եւ եկուլ զդադան. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Կ՟Ը։)
hold, retention, surprise;
comprehension, perception;
— ախտից, attack, fit, stroke.
Կարմիրն (գոյն երիվարաց նշանակէ) զհրատեսակութիւնն եւ զըմբռողութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Ըմբռնողութիւն.
Ի զանազան մեղացն ըմբռնմանէ վարանեալ են տրտմութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անյագութիւն որովայնի, ական ոչ ըմբռնումն. (Կլիմաք.։)
commensal, mess-mate.
Ովարիստէսն (յն) ըմպակից եւ խաղակից նշանակէ գոլ Արամազդայ. (Պղատ. մինովս.։)
Ի Կրետէ մին սա է յայլոց օրինացն՝ զորս եդ Մինովս, ոչ ըմպակից լինելն միմեանց ի հարբեցութեանն. (Պղատ. մինովս.։)
to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.
ԸՄՊԱՀԿԵՄ ԸՄՊԱՀԿԻՄ. ἁφηνιάω, ἁφηνιάζω habenas detracto et excutio, frena non patior, contumaciter resisto գրի եւ ԸՄԲԱՀԿԵԼ, ԸՄԲՊԱՀԿԵԼ, ԸՄՊՀԿԵԼ, եւ այլն. իբր Անպախուց լինել, այսինքն աներասանակ, ապարասան, անսանձ. ընդվզիլ. անսաստել. ըմբոստանալ. հեստել. վտարանջել. ապստամբիլ. անհնազանդիլ արհամարհանօք. ընդհարկանիլ կամ բախիլ ընդ վեհի. եւ Խստերախ լինել ձիոյ. գլուխ քաշել.
Ընդվզէր եւ ըմպահկէր վասն բարուցն անհարթութեան։ Աւելի քան զզօրութիւնն իւրեանց խորհեալ՝ ըմպահկին եւ ընդվզին։ Ըմպահկեալ խեռեսցէ։ Ամենեւին ըմպահկեալս եւ ապարասանեալս։ Զերասանակս ի բուռն առեալ առեալ՝ արգելուլ զախտս, եւ մանաւանդ զսրտմտութիւն՝ որ ըմպահկել ի նմանէ սովորեալ։ Փախստական յօրինաց, ըմպահկօղ եւ խստերասան։ Զյարձակումն եւ զըմպահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ։ Վասն խստութեան բարուցն ըմպահկօղք են, խայտալով յանդգնաբար եւ ընդվզելով։ Ի ձայնէ փղաց սարսեալ երկնչի ձի՝ իբր յերկիւղէ ըմպահկելով փախչել. (Փիլ.։)
Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Որպէս զկարի ոք ըմպահկող եւ առլցեալ ամբարտաւանութեամբ։ Ուստի եւ ոչ անմասն ի հրահանգից կրթութենէ ազգ ձիոյս՝ առ ի զխակ եւ զըմպահկօղ ապերասանութիւն նուաճելոյ՝ հնազանդ. (Պիտ.։)
Ի խաղս այպանման ծաղու ըմպահկեն կաճառք կայից վերին հրեշտակացն զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին. (Նար. մծբ. ( ըստ յոբայ. ՟Խ. ՟Խ՟Ա)։)
Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)