Definitions containing the research աղ : 10000 results

Ձայնորդ, աց

s. gr.

diapason;
consonant.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղաձայն (տառ). որ եւ ասի Ձայնակից. Բարբառակից. Շարաձայն.


Ձանձրալի

cf. Ձանձրանալի.

· Calfa

NBHL (2)

ՁԱՆՁՐԱԼԻ ՁԱՆՁՐԱԶԼԻՑ. Որ ինչ բերէ զձանձրութիւն. տաղտկալի. թանձր եւ ծանր, եւ դժուարակիր.

Ե՞րբ իցէ, զի ելից ի թանձրադանդաղ ձանձրալի մարմնոյս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ձանձրանամ, ացայ

vn.

to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.

· Calfa

NBHL (3)

ἅχθομαι, προσεχθέω taedet me, molestiam capio, offensus sum ἁκηδιάζω acedia afficior, anxius sum ἑκκακέω segnesco, deficio եւ այլն. Ծանրանալ իմն եւ թանձրանալ ոգւոց կամ սրտի. տաղտկանալ եւ զազրանալ. նեղիլ. թուլանալ. ծուլանալ. վաստակիլ. լքանիլ. թախծիլ վհատութեամբ. ձանձրնալ, զզուիլ, գանիլ, յոգնիլ.

Ձանձրացեալ է անձն իմ ի դստերաց որդւոց քետայ։ Ի չարէ նա ոչ ձանձրացաւ։ Ձանձրացաւ յիս անձն իմ։ Բայց ես ոչ ձանձրացայց գալ զկնի քո։ Կալ յաղօթս եւ մի՛ ձանձրանալ։ Զբարիս գործել եւ մի՛ ձանձրասցուք։ Մի՛ ձանձրանայք զբարիս գործել.եւ այլն։

Պաղատիս դարձին իմ առ քեզ եւ ոչ ձանձրանաս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)


Ձանձրոյթ

s. adj.

tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.

· Calfa

NBHL (3)

δυσχέρεια molestia, taedium πόνος labor. Ձանձրութիւն. տաղտկութիւն. աշխատութիւն.

Զի մի՛ ի սկզբան անդ ձանձրոյթ արարեալ՝ դժուարընկալք լինիցին. եւ դարձեալ դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ձանձրոյթ ժողովել։ Զձանձրոյթ աշխատութեան ի մտաց ձերոց գողանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

ՁԱՆՁՐՈՅԹ. ա. Տաղտկացեալ, եւ ծանրատաղտուղ. ձանձրալի.


Ձանձրութիւն, ութեան

s.

wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.

· Calfa

NBHL (5)

δυσχέρεια taedium. որ եւ ՁԱՆՁՐՈՅԹ. Ձանձրանալն. տաղտկութիւն. վհատութիւն.

ՁԱՆՁՐՈՒԹԻՒՆ. ἁκηδία acedia, desidia Ծուլութիւն. ծանրադանդաղութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն.

Զտրտմութիւնս, եւ զտաղտուկ ձանձրութիւնս, որ վհատեն զանձն։ Թուլութեանն զպնդութիւն, ձանձրութեանն՝ զփոյթն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)

Եթէ ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի. (Նար. ՟Գ։)

Յաղագս ձանձրութեան։ Ձանձրութիւն է լքումն անձին, եւ այլն։ Նեղոս.։


Ձառադէմ

adj.

grim-faced, surly, crabbed, horrid;
impudent, brazen-faced.

· Calfa

NBHL (1)

Ձառադէմ՝ զինեցելոց մեզ ներհակացն գիճային յածմունք։ Ձառադէմն ոտն առնու ի հաղբս արտաքոյ. եւ ապադէմն դիմաւորի ընդ խաւար. (Երզն. քեր.։)


Ձգանք, նաց

s. anat. geom.

act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգումն, եւ ձգարան. առանձին առմամբ՝ Տեղի սփռելոյ եւ չորացուցանելոյ որպէս զապուխտ, եւ կամ զովացուցանելոյ. (եբր. միզթախ. թ. սէրկի ). ψυχμός (պաղումն). siccatio (ցամաքումն).


Ձգեռտ

s.

belch, belching, eructation.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շատ կերակրոյ, եւ ի ստամոքին ի վատուժութենէն ձգեռտն հոտած գայ։ Նեխած ձգեռտն ի յաղէկ փոխի. (Մխ. բժիշկ.։)


Ձգողական, ի, աց

cf. Ձգիչ.

· Calfa

NBHL (2)

Առակէ ի խմոր յաղագս ձգողական զօրութեանն։ Աղանդք օտարոտիք յոյժ ձգողական զօրութիւնս ունին. (Երզն. մտթ.։)

Քաղցր եւ ձգողական յորդորմամբ առանց խրտուցանելոյ. (Սարկ. հանգ.։)


Ձգումն, ման

s.

draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս ելեքառոնացն ձգմանցն, եւ հերակլեան քարանցն. (Պղատ. տիմ.։)


Ձգտիմ, եցայ

vn.

to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն մեծամեծ սքանչելիք՝ որ աստ իցեն, եթէ ձկտեսցին (բաղդատութեամբ) ընդ յն բարութիւնս՝ որ անդ իցեն, նուազունք երեւին. (Եփր. համաբ.։)

Ձգտիմք, յօրանչեմք։ Ոչ յօրանչիցէ եւ ձկտիցի եւ ընդարմանայցէ յաղօթսն։ Յօրանչիցեմք, ձգտիցիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Գ. 4։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Յօրանջելն եւ ձգտել։ Ձգտելն հմուտ բժիշկք ի մթերելոյ մաղասոց ասեն. (Եզնիկ.։)


Ձեռագէտ

s. adj.

artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ աղքատ իցես, այլ ազատ ես. եւ եթէ ձեռագէտ ինչ, սակայն քրիտովնեայ ես։ Յովսէփ՝ ծառայ, եւ ակիւղաս՝ ձեռագէտ։ Ձեռագէտն հնարս հնարի։ Ի ձեռագիտացն իւրաքանչիւր ոք զիւր արուեստն գիտէ. (Ոսկ. մտթ.։)

Որոյ քաղաքի ձեռագէտ ճարտարապետ աստուած է. (Եփր. եբր.։)


Ձեռագիր, գրաց

s.

manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.

· Calfa

NBHL (2)

Արկին եւ կղերքն ամենայն ձեռնագիր աղաչանաց. (ՃՃ.։ Բուզ. ՟Դ. 8։)

Ոչ զմեծամեծ կամ զազնիւ գրոյ ինչ, այլ զյոռի ձեռնագրէ յայտ առնէ. (Ոսկ. գաղ.) (որ է պարզապէս գիր, կամ գրչութիւն)։


Ձեռագործութիւն, ութեան

s.

manufacture, handiwork, industry.

· Calfa

NBHL (1)

Զտիւս յաղօթս միանգամայն եւ ի ձեռագործութիւնս ծախեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)


Ձեռակալ

adj.

cf. Ձերբակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Զբաղումս ձեռակալ արարեալ՝ ածին առ խոսրով. (Արծր. ՟Բ. 3։)


Ձեռակերտ, աց

adj. s. fig.

made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.

· Calfa

NBHL (3)

ՁԵՌԱԿԵՐՏ. գ. Դաստակերտ. գիւղ. աւան. քաղաք.

Ձեռակերտ աղքատութիւն եւ կարօտութիւն կազմեցին. (Փիլ. տեսական.։)

Արք ձեռակերտք՝ աղքատք էին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Ե։)


Ձեռակերտեմ, եցի

va.

cf. Ձեռագործեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եկեղեցիք երեք էին ձեռակերտեալք։ Ուրա՛խ լեր երուսաղէմ ձեռակերտեալ արքային մեծի. (ՃՃ.։)


Ձեռաստեղծ, ի, ից

adj.

created or produced by hand.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս դրօշելոց, հաստելոց ինչ ձեռաստեղծից։ Պատկերաց եւ դրօշելոց, եւ այլոց ձեռաստեղծից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ձեռատունկ

adj. s. fig.

planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.

· Calfa

NBHL (1)

Պաղատանք առ աստուած, հայել եւ տեսանել զձեռատունկս իւր. (Լմբ. սղ.։)


Ձեռնադրեմ, եցի

va.

to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.

· Calfa

NBHL (1)

Րաբունք հոգեւորք ձեռնադրեցան այսօր օծմամբ սրբութեան ի յօծելոյն մեծէ. (Տաղ համբ.։)


Ձեռնածու, աց

s.

juggler, conjurer, wizard;
mountebank, tumbler.

· Calfa

NBHL (1)

Հին բռ. ի կարգի փաղանուանց դնին, Վհուկ, որովայնակոչ. մաղաբաւովդք, լեդահմայք, ձեռնածուք։


Ձեռնաձիգ լինիմ

sv.

to stretch out the hand;
to make an attempt on, to encroach.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռնաձիգ եղեն եգիպտացիքն. (Եփր. աղօթք. 6. (որ պէսպէս մեկնի)։)


Ձեռնամած

adj. adv. with joined or clasped hands.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռնամած աղօթէ ի ծածուկ. (Պտրգ.։)


Ձեռնարկ, ի

s.

enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդրեաց ի ներսիսէ ձեռնարկ։ Տայ նմա խորհուրդ՝ առնել եպիսկոպոս, միայն թէ առցէ զնորին ձեռնարկն, զի այրեսցէ. (Կաղանկտ.։)


Ձեռնարկեմ, եցի

vn.

to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռնարկեն այսպէս։ Զայսոսիկ այլուստ ձեռնարկեմք ցուցանել. (Անյաղթ վերլծ. արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)


Ձեռնարկութիւն, ութեան

s.

cf. Ձեռնարկումն.

· Calfa

NBHL (3)

Ձեռնարկութիւն սատանայի, կամ սատանայական ազդման։ Ձեռնարկութեամբ իւրեանց։ Իմով ձեռնարկութեամբ։ Ձեռնարկութիւն բժշկաց։ Ձեռնարկութեամբ սրբոյն սեղբեստրոսի. (Խոսր.։ Աթ.։ Փիլ.։ Պտմ. աղեքս.։ Եղիշ.։ Խոր.։)

Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)

Եւ է նախ առաջին ձեռնարկութիւն այնոցիկ։ Յայսմ ձեռնարկութեան՝ ըստ երկուց յեղանակաց պատահեմ ձեզ, եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն. եւ այլն. (Անյաղթ սահմ. Անյաղթ պորփ. Անյաղթ պերիարմ.։)


Ձեռնարուեստ, ից

s.

artisan;
art, business;
work.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրագործի, եւ ձեռնարուեստի։ Զձեռնարուեստս, զերկրագործս. (Ճ. ՟Ա.։ Սկեւռ. աղ.։)


Ձեռնընդել

adj.

manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.

· Calfa

NBHL (1)

Աղաւնի՝ ընտանի եւ ձեռնընդել մարդկան։ Կենդանեացն ոմանք ձեռնընդելք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. աղք.։)


Ձեռնթափ լինիմ

sv.

to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ինքն ձեռնթափ լեալ ի գիւտս աշխարհաց բազմաց՝ զամենեսեան յանձանձէ։ Կուսակալք եւ կողմնապահք իւր ձեռնթափ լինին յաղթութեամբք մեծաւ յամենայն կողմանս. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնկալու, աց

adj.

lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Բարիոք հաղորդեցուցիչք եւ ձեռնկալուք. (Պրպմ. ձ։)

Ձեռնկալո՛ւ լեր աղքատին։ Մի՛ լինիր ձեռնկալու մեղաւորին. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 12։)


Ձեռնկալութիւն, ութեան

s.

aid, succour, assistance.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ ես աղաչեցի զհայր, զի մի՛ պակասեսցէ հաւատք քո. տե՛ս տե՛ս զձեռնկալութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Ձեռնտու

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

· Calfa

NBHL (1)

Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)


Ձերբակալեմ, եցի

va.

to take, to seize, to arrest, to make prisoner, to take into custody, to apprehend.

· Calfa

NBHL (1)

Մովսէս ձեռօք միայն (տարածելովք) եւ առանց աղեղան զբռնաւորն ձերբակալեաց (զամաղէկ). (Գեննանդ.։)


Ձեւ, ոյ, ով

s. geom.

form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուծոյ ո՛չ ձայն, եւ ո՛չ ձեւ։ Գոհանամ զքէն ... զձեւ աղօթիցն առնու։ Այլով ձեւով կազմակերպել կամեցան. (Ոսկ. յհ.։)

Հրաժարէր աղազ՝ երկիւղածութեան եւ հաւատոց ձեւով, թէ ոչ փորձեցից զտէր. կերղծաւորէր լնուլ զգիրն, թէ մի՛ փորձեսցես զտէր. (Գէ. ես.։)


Ձեւական, ի, աց

adj.

for form's sake.

· Calfa

NBHL (1)

Բնական, սեռական, ձեւական։ Ձեւականն, որ մակադրի խաչ. (Անյաղթ բարձր.։)


Ձեւակերպութիւն, ութեան

s.

configuration, conformation.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նորա զանազան ձեւակերպութեանց։ Ետես ի ձեւակերպութիւն գազանաց։ Մի բանիւք աղօթից, եւ մի ձեւակերպութիւն առ ի նոյն ամենայն ազգաց քրիստոնէից խորհրդածութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Ձեւանամ, ացայ

vn.

cf. Կերպարանիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ձեւանայի աղօթական, եւ տիրապէս ոչ էի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Ձեւացան նոցա բանջարք խոտոյ քաղցր իբրեւ զխորիսխ մեղու. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)

Դարձեալք (յաղթութեամբ՝) ձեւանային ցնծութեամբ։ Ձեւանայր ոչ ըստ շահասէր յափշտակօղ անիրաւութեանցն սովորութիւն. (Պիտ.։)


Ձեւացուցանեմ, ուցի

va.

cf. Կերպարանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զբազուկսն քեզ ձեւացուցանելով. (Անյաղթ բարձր.։)


Ձիագետի, տւոյ

s.

hippopotamus, river-horse.

· Calfa

NBHL (1)

Ելին ձիագետիք, եւ յափշտակեցին զարս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ձիաթափ

cf. Ձիարշաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Փախստական եղեալ ձիաթափ անկանի ի քաղաքն։ Ձիաթափ արագամէտ ընթացիւք երթեալ. (Լաստ. ՟Զ. ՟Ժ՟Թ։)


Ձիալախուր

s. bot. hipposelinum, bastard stone-parsley.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԻԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՁԻԼԱԽՈՒՐ. ἰπποσέλινον hipposelinum, olusatrum. Լախուր ձիոյ, այսինքն վայրի քէրէվիզ կամ մաղտանոս ՝ խոշոր քան զընտանին. սեւ բանջար. (իբր ձի բանջար։) (Գաղիան.։)


Ձիական, ի, աց

adj. s. zool.

of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիական զօրաց ձիօք յաղթեալք. (Վրդն. երգ.։)


Ձիամարտութիւն, ութեան

s.

combat on horseback, cavalry fight.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բաց հալածէին զնոսա նետաձգութեամբ եւ ձիամարտութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։)

Եւ ոչ ի ձիամարտութեան ոք յաղթիցէ, եթէ ոչ ձիական զօրութեամբ հակառակ մարտնչիցի. (Նիւս. երգ.։)


Ձիան

s. pl. horses.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ կազմեցան ձիանն։ Խոյս տուեալ ի բաց վարեցին զձիանս իւրեանց. (Պտմ. աղեքս.։ Փարպ.։)


Ձիասպանութիւն, ութեան

s.

horse sacrifice or immolation.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիասպանութիւնս զենլով արամազդայ եւ պիսիդոնի. (Պտմ. աղեքս.) որպէս յն. ἰπποθυτέω equum sacrifico, immolo.


Ձիավար, աց

s.

postilion, post-boy;
horseman, rider.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)


Ձիավարեմ, եցի

vn.

to manage, to govern or mount a horse;
արշաւասոյր —, to gallop, — full speed.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)


Ձիավարականն

s.

horsemanship, equitation.

· Calfa

NBHL (1)

Եկի այսր հանդիսել ո՛չ զձիավարականն, զի տղայ եմ հասակաւ. (Պտմ. աղեքս.։)


Ձիավարութիւն, ութեան

s.

equitation.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիավարութեան, եւ աղեղնաւորութեան. (Սարկ. քհ.։)


*Ձիատօպրակ

s.

nose-bag;
wallet, saddle-bags, valise.

· Calfa

NBHL (1)

Պարկ կամ քսակ կերոյ ձիոյ. եւ կամ Մախաղ ձիաւորի. ձիու տօպրակ.