Definitions containing the research ալ : 10000 results

Գլխագիր, գրաց

s.

initial, capital letter;
inscription, title.

· Calfa

NBHL (1)

Գիր դրոշմեալ ի վերայ գլխոյ կամ ի վերոյ քան զգլուխն.


Գլխադիր, դրի

s.

coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.

· Calfa

NBHL (1)

Զգլխագիրն ի բաց հանցէ (կինն), զի դատեալ լիցի մերկ գլխով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Գլխակարգութիւն, ութեան

s.

division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդերձեալ բանդ ունի եւ զմեր գլխակարգութիւնս խնդրոց. (Գր. տղ. թղթ.։)


Գլխակորիմ, եցայ

vn.

to be ashamed.

· Calfa

NBHL (4)

Կորանալ գլխոյ. զերկիր նշմարել. անպատասխանի եւ ամօթապարտս գտանիլ. պատկառիլ.

Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)

Ամաչեցեալ գլխակորեալ. (Սկեւռ. աղ.։)

Առիւծ մի եկաց առ Մարիամ մերձ՝ գլխակորեալ։ Գլխակորեալ լինէր ի ժամ ուտելոյն, զի մի տեսանիցէ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Գլխանի, նւոյ

s. pl. the heads.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն, զոր բերեալ էր առաջի թագաւրին. (Բուզ. ՟Ե. 4։)


Գլխանոց, աց

s.

cap;
helmet.

· Calfa

NBHL (1)

Գլխանոց ագուցեալ երկաթի. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Գլխապահ, աց

adj. s. life-guard.

· Calfa

NBHL (1)

Պահապան կարգեալ գլխոյ. թիկնապահ. անձնապահապետ.


Գլխատեմ, եցի

va.

to decapitate, to behead.

· Calfa

NBHL (1)

Գլխատեալ այսօր ի հորովդիայ. (Շար.։)


Գլխաւոր, աց

s. adj. prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.

· Calfa

NBHL (2)

Պատիւ արարեալ գլխաւորի առաքելոցն. (Սկեւռ. յար.։)

Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)


Գլխաւորեմ, եցի

va.

to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.

· Calfa

NBHL (4)

Գլխաւորեալ ի քեզ զիմանալեացն փարթամութիւն։ Հիմն արկանեմ, եւ ոչ գլխաւորեմ։ Ճշմարտապէս գլխաւորեցաւ. եւ այլն. (Նար.։)

Իբրեւ գլխաւորի, դարձեալ սկիզբն առնու ի չորից կանոնացն մնացելոց. (Խոսր.։)

Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)

Որ գումարեն ինն թիւ ամաց ի միասին գլխաւորելով։ Գլխաւորեալս ի վաթսուն եւ չորս. (Փիլ. լին.։)


Գլխաւորիմ, եցայ

vn. bot.

to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.

· Calfa

NBHL (1)

Գլխաւորեալ իշխանական պատուասիրութեամբ փառօք ի փառս. (Շ. բարձր.։)


Գլխաւորութիւն, ութեան

s.

superiority, presidency, priority, supremacy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)


Գլխիբաց

adv.

the head uncovered.

· Calfa

NBHL (1)

Բացաւ գլխով. գլխաբացեալ. nudo capite


Գլխիվայր

adv.

the head downwards.

· Calfa

NBHL (4)

Պետրոս խաչեցաւ գլխիվայր։ Պետրոս գլխիվայր լինէր կախեալ. (Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Անան. ի պետր.)

Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)

Կախել գլխիվայր զմիոյ ոտանէն։ Կայցէ կախեալ գլխիվայր. (Ագաթ.։)

Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)


Գլխովին, ի գլխովին

adv.

himself, personally, in person;
all, totally, entirely.

· Calfa

NBHL (4)

ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.

Զբազում ախտաժէտս բժշկեալ, եւ գլխովին զկին միհրանայ. (Խոր. ՟Բ. 83։)

Գլխովին պարտ է հաւատալ. (Շ. բարձր.։)

Առեալ մայրն այն գլխովին զտաշտ, եւ զսափոր. (Վրք. հց. ՟Թ. ձ։)


Գլոր

adv.

in rolling, tumbling down.

· Calfa

NBHL (1)

Թաւալ անկեալ գլոր խաղային. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)


Գլորեմ, եցի

va.

to roll.

· Calfa

NBHL (5)

ἁνατρέπω, ὁλισθαίνω, κατακρημνίζω subverto, prosterno, labefacto, praecipitor, labor Գլել. թաւալել. տապալել. կործանել, շրջել, հոսել. գլորտըկել, վար ձգել.

Մի՛ գլորեր զանկեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)

Որ եւ զադամ գլորեալ. (Վրդն. ծն.։)

Մարդն գլորեալ։ Մայրն գլորեալ։ Կանգնեցեր ի գլորելոյ. (Շար.։)

Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)


Գլորեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Գլորեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)

Գթեալ նորայն երիվար՝ գլորեցոյց զնա, սակայն ոչ կործանեցաւ. (Կաղանկտ.։)


Գծագիր, գրաց

adj. s.

traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.

· Calfa

NBHL (4)

χαρακτήρ (լծ. հյ. խարան) τύπος, γραμμή character, nota impressa, lineamentum, exemplum, figura որ է ԳԾԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԾՐԱԳԻՐ. Գծով եւ գրով յօրինեալ պատկեր, կնիք, տառ, դրոշմ. նշանակ. օրինակ, տիպ, նմանութիւն.

Գծագիր առ ի խնամակալութիւն ոգւոյն շնորհելով. (Բրս. հց.։)

Ըստ գծագրացն նմանութեան, որ յալփաբետացն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)

ԳԾԱԳԻՐ. ա. Գծագրեալ. ծրագրեալ.


Գծագրեմ, եցի

va.

to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.

· Calfa

NBHL (1)

Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա. (Փիլ. այլաբ.։)


Գծագրութիւն, ութեան

s.

dash, trace;
drawing, design;
sketch, draught;
form, delineation;
writing.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս բազում կենդանագիրք զմիոյ երեսաց զգծագրութիւն գրեն, այսպէս առ ի միոյն նմանութիւն հայեցեալք՝ ամենեցուն նմանապէս բարի վարուցն գծագրութիւն ծագեսցէ. (Բրս. ճգն.։)

Ցուցեալ է բազում անգամ զեկեղեցիս ի գծագրութեան դասակարգութեան հրեշտակաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Գծած

s.

ruled.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)


Գծաւորութիւն, ութեան

s.

cf. Գծագրութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդապետ, բաւական իցէ տալ զիմաստուեթան գծաւորութիւնս ո՛չ նշանապէս, այլ՝ ամենայն մակացութեամբ աստուածայնով. (Սարկ. քհ.։)


Գծեմ, եցի

va.

to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.

· Calfa

NBHL (2)

Մահուն մուրհակ գծեալ, եւ աւետեացն կտակ եղծեալ. (Նար. ՟Դ։)

Տասն բանից հինգ զառաջին գծեալսն յառաջնում պնակտին։ Միշտ ի նա հայելով՝ յայտնի կերպարանս եւ տիպս ի մերում միտս գծեալ կերպարանեսցուք։ Տէրունեան ի գիրսն գծելոց։ Երգս եւ օրհնութիւնս գծեն. (Փիլ.։)


Գծօրէն

adv.

as a line.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ի շանթից գծօրէն բերեալ լինին. (Արիստ.։)


Գձձեմ, եցի

va.

to abject, to humble.

· Calfa

NBHL (3)

ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.

Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)

Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)


Գձձիմ, եցայ

vn.

to be debased, to become abject or contemptible.

· Calfa

NBHL (3)

ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.

Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)

Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)


Գձձութիւն, ութեան

s.

cf. Գծծութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ամօթալից գձձութեամբ մերկ եւ կողոպուտ կացցուք. (Ճ. ՟Գ.։)


Գճիմ, եցայ

vn.

to kneel down, to sit squat.

· Calfa

NBHL (1)

Յոտին կանգնի գճեալն. (Մաշտ.։)


Գմբեթաձեւ

adj.

in the shape of a dome, vaulted, convex.

· Calfa

NBHL (4)

Երկին գոգեալ գմբեթաձեւ. (Գէ. ես.։)

Գմբեթաձեւ խորանարդ բարձրացեալ (շինուած եկեղեցւոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Որպէս խորան գումբեթաձեւ եւ կամարակերպ վրանանման բոլորեալ. (Զքր. կթ.։)

Սուրբ գեղարդն ... գմբեթաձեւ ի վեր քարշեալ գլուխ նորա, որպէս նիզակի սուր առնեն. (Ոսկիփոր.։)


Գմեմ, եցի

va.

to lie down.

· Calfa

NBHL (2)

ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.

Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)


Գմելեմ, լի

va.

cf. Գմեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.

Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)


Գնածոյ, ից

adj.

bought, purchased.

· Calfa

NBHL (1)

ὡνητός emtus, emptitius Գնեալ. արծաթագին. գնծու, գնած.


Գնայուն

adj.

ambulatory;
moveable.

· Calfa

NBHL (2)

Որ կարէ գնալ, քայլել, ընթանալ. շարժուն. շարժական. քալուկ. եիւրիւր.

Սափորովն եւ սրուակաւն՝ զի սերեցան եւ աճեցուցին որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեւ խիստ տարրն անխաղաց սափորոյն եւ սրուակին՝ արմատք գնայունք եւ աճունք. (Եփր. ել.։)


Գնացական, ի, աց

adj.

ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.

· Calfa

NBHL (3)

Գնացօղ. գնայուն. գաղթական. փախստական. ճանապարհորդ. վախճանեալ.

Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Բազմացեալ են այսօր ծառայք գնացականք իւրաքանչիւր յերեսաց տեառն իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 10։)


Գնացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to walk or run.

· Calfa

NBHL (2)

Տալ այլում գնալ. շարժել. ընթացուցանել. խաղացուցանել.

Հաւատքն զմարդիկ ի ծովու ջուրցն վերայ թեթեւացեալս գնացուցանեն. (Կոչ. ՟Ե։)


Գնացուցիչ, չի, չաց

adj.

that causes to walk, that moves.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտին զարմանալ ո՛չ ընդ գնայունսն, այլ ընդ գնացուցիչն. (Եզնիկ.։)


Գնդակից

cf. Դասակից.

· Calfa

NBHL (1)

συγχωρευτής, συνουσία եւ այլն. Պարակից. դասակից. խառնեալ ի գունդն.


Գնդաձեւ

adj.

round, spherical, orbicular, spheroidal.

· Calfa

NBHL (3)

Ստեղն եւ ոստքի եւ ունելիքն գնդաձեւ։ Գնդաձեւ շուշանն (աշտանակի)։ Ընկոյզն գնդաձեւ ճախարակեալ. (Փիլ. ել. ՟Բ։)

Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Եւ ἐλικοειδής tortuosus, obliquus Կամարաձեւ. գլալրածոյ. ըստ իմիք շրջանաւոր. կոր.


Գնդաձեւութիւն, ութեան

s.

sphericity.

· Calfa

NBHL (2)

Բոլորակութիւն. գնտակի պէս ձեւ ունենալը, կլորութիւն.

Պշուցեալ ընդ բոլորակերտ գնդաձեւութիւն արեգական անբաւ հրոյ եւ լուսոյ. (Նար. յովէդ.։)


Գնդանամ, ացայ

vn. bot.

to be spherical or round;
to bud.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ միանգամ յերկնի է, ամենայն ինչ գնդացեալ է, կատարեալ ձեւոյն հասեալ, զոր օրինակ եւ աշխարհ. (Փիլ. ել.։)


Գնդեմ, եցի

va.

to make round or spherical;
to condense;
to become round.

· Calfa

NBHL (3)

Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.

Շուրջ արգելեալ փակի թոքովն սիրտն ... գնդելով եւ ընդ նմա խառնելով, զարգելեալ ի փոթուածս զշունչն ի հարկէ ճնշելով ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)

Հուր յինքն գնդեալլ խտացեալ։ Երկուցն գտանի պատճառ շարժութեան, երկնի՝ անդադար գնդելով եւ տանելով, եւ զերկիր անխլիրտ պահելով. (Վրդն. ծն.։)


Գնեմ, եցի

va.

to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγοράζω, πρίαμαι, τιμάω, ὡνέομαι emo, paro, comparo Գին տալով՝ վաճառս առնուլ, ստանալ.


Գնչու

adj.

gipsy.

· Calfa

NBHL (2)

Սկսեալ էր (լեզուն) այլայլիլ եւ խախտիլ ի գնչու եւ ի լեզուատ, յատամնատ եւ ի շրթնատ մարդկանէ. (Վրդն. ծն.։)

Գնչուք եւ թոթովատք եղեալ ... ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Գոգաձեւ

cf. Գոգաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի զձեւ գոգոյ. գոգաւոր. գոգեալ. փո՛ս. չուգու՛ր.


Գոգանամ, ացայ

vn.

to be hollow, to become hollow.

· Calfa

NBHL (3)

Ունել զնմանութիւն գոգոյ կամ ծոցոյ. գոգիլ. քոսնալ.

Ուստի հեղեղալ ջուրք ծովու գոգանայ. (Լմբ. սղ.։)

Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)


Գոգաւոր

adj.

hollow, concave.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի զգոգ. գոգեալ. փոր կապած, խոռոչ եղած ներսէն, դրսէն ալ ուռած.


Գոգեմ, եցի

va.

to dig, to hollow;
to contain, to include.

· Calfa

NBHL (6)

Օդոյ փչեալ ուռուցեալ գոգեաց. (Շիր.։)

Գոգեալ զսաղաւարտն՝ զգլխոյ ոսկրն ի ներքս մղեաց. (Մամիկ.։)

Որ արար զերկինս, եւ մածոյց զնա ... զի գոգեացն ի վերուստ վասն լոյծ ջուրցն։ Երկինք իբրեւ զձեղուն ինչ գոդեալ գմբեթաձեւ ի վերուստ ձգեցան։ Ընդէ՞ր այնպէս գոգեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբրեւ զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)

Սակաւ բանիւքս այսոքիւք զամենայն ... յինքեան գոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Ե։)

Արար զծովն ձուլածոյ ... գործ բոլորշի ... եւ գոգեալք երեսուն եւ երեք կանգնովք պատէին զնա շուրջանակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)

Զդէմս, (որպէս) զօդ եւ զերկին զվերաբեր բնութիւնսն գոգեալ պահպանագոյն ծածկեն. (Փիլ. իմաստն.։)


Գոդենոց

cf. Ուրկանոց.

· Calfa

NBHL (1)

Երթալ ի գոդենոցն, եւ վաստակել։ Թէ ազատ է, եւ ի գոդենոցն չերթիցէ. (Կանոն.։)


Գոդի, դեաց

adj.

leprous;
venereal

· Calfa

NBHL (1)

Մտեալ առ ուրուկն՝ աղօթելով առ աստուած՝ արար ողջ զգոդին (կամ զգոթին). (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա։)