cf. Ընկուզենի.
to reject;
to draw back, to pull back;
to subdue;
to roll.
ԸՆԿՐԿԵՄ ἁναποδίζω retroago ταπεινόω subigo եւ այլն. գրի եւ ԸՆԳՐԿԵԼ՝ նովին հնչմամբ. Ընդ կրուկն նահանջել. յետս կասեցուցանել կամ ձգել կամ դարձուցանել. շրջել եւ կորացուցանել ըստ կամի. նկուն առնել. ընկճել. ետ դարձընել դէպ ի կռնակը, քշել, տակը առնել.
Ծեր հանդերձ կատարելովն աւուրբք ընկրկեսցին. (Երեմ. ՟Զ. 11. յն. տապալեսցին։)
Եւ ընկրկեալ անիւն ի գուբն. (Ժող. ՟Ժ՟Բ. 6. յն. հոլովեալ։)
Զյիմար եւ զանիմսատ յարձակմունսդ ընկրկեա՛, եւ դարձի՛ր։ Իբր ի կառավարէ ի խորհրդոցն առաւել քաջապէս ընկրկեալք՝ ընդ կրուկն դարձան. (Փիլ. լին.։)
Արիանամ, եւ վատթարագոյնս ընկրկիմ։ Ընկրկին չարութեանցն գունդք։ Իբր երասանաւ ընկրկեալ։ Տապալեցին ընկրկեցին. (Նար.։)
gift, present, drink-money.
Ստացուածք կայուն ... եւ տուրք՝ ընձեռայք, որոյ վարքն (այսինքն վարումն) առժամանակեայք են. (Փիլ. լին. ՟Դ. 148։)
to consign, to place in the hands of some one;
to lend, to give;
to undertake, to prove;
to transmit, to refer, to leave in writing.
ԸՆՁԵՌԵՄ ἑγχειρίζω, παραδίδωμι trado որ եւ ԸՆԴՁԵՌԵԼ. Ձեռն ի ձեռանէ տալ զիմն. կարկառել. աւանդել բանիւ կամ գրով. փոխանցել. շնորհել. պարգեւել. ընծայել. մատուցանել. մատակարարել. առթել. տալ.
Որով իւրեանքն ախտանան, ընձեռեսցեն թողութիւն այլոց. (Ոսկ. ի պետր.։)
Ո՛չ եթէ զոր կամեցարդ, այլ զոր ընձեռեցար (յԱստուծոյ), քարոզեցեր։ Զստորասոյզսն ընձեռելով՝ ի խորին խաւարի թաքիցեն. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
giving;
tradition, treatise, discourse.
παράδωσις traditio Տըւչութիւն. աւանդութիւն. (իրօք, բանիւ, գրով).
Համառօտ քեզ ընձեռութիւն առնելով՝ փորձեցայց ... զառ ծերունեացն անցանել բանիւ. (Պորփ.։ եւ Յհ. կթ.։)
Ուսմունս եւ ընձեռութիւնս եւ վարդապետութիւնս։ Ըստ իւրաքանչիւր ազգի հրամանի եւ ընձեռութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 209։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
to bud, to shoot, to put forth, to sprout, to germinate, to blossom.
Մի՛ ընծիւղեր զծաղիկ մեղացս։ Ի յարմատոյն Դաւթի ընծիւղեալ մարմնով։ Ի տնկոյն կենաց ընծիւղեալք. (Նար.։)
budding, sprout.
Զգովութիւն բարեբարոյս (կամ բարեբոյս) բեղնոյ ընծիւղման նորա, որ ի պարարտ անդաստանի հոգւոջն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
to unclose, to blossom, to be born;
to dawn, to appear, to show one's self.
giraffe, came-leopard.
ԸՆՁՈՒՂՏ կամ ԸՆԾՈՒՂՏ. Ի բառիցս Ինձ կամ ինծ, եւ Ուղտ. (որպէս եւ ի յն. ասի, իբր Ուղտինծ). καμηλοπάρδαλις camelopardalis, -us որ եւ ԱՆԱԼՈՒԹ, ԶԱՆԱԼՈՒԹ. Չորքոտանի նման ուղտու ըստ ձեւոյն բարձրութեան, եւ երկայնավզութեան, եւ ընծու ըստ խայտաբղէտութեան.
to deprive one of his property, to despoil, to exhaust, to extenuate, to reduce to the last shifts;
to be deprived of one's property.
Յամօթ առնէ զքեզ կերակրովք իւրովք, մինչեւ ընչաթափիցէ զքեզ. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 8։)
cf. Ընչաւէտ.
grimacing (as a monkey).
Մակդիր կապկի, որոյ ունչք պտուտկին իբր խեղկատակութեամբ, կամ է իբր պտկեալ քթով.
passion for riches, avarice, avidity, greediness.
Ի ձեռն ընչասիրութեան եւ իշխանասիրութեան յամբարտաւանութիւն վարեցար. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
rich, fortunate, mouicd, opulent;
loaded with riches;
— լինել, to be rich, to have one's nest well feathered;
անթիւ —, very wealthy, extravagantly rich;
ըստ երկրի մասանց —, well off, in easy circumstances.
Նոքա են քան զամենեսեան ընչաւէտք, որք զցանկութիւն մեծութեան առ ոտն կոխեցին։ Զազատութիւնն վաճառեցին, եւ հացկատակք ընչաւետից մտին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
to be enriched, to become wealthy.
riches, abundance of wealth.
cf. Ընչաշատ.
Յարեսցի՛ս ի գերեզմանս ... ո՞վ աղքատն, ո՞վ ընչեղն. (Բրս. հայեաց.։)
Ո՛վ աղքատդ յընչեղաց։ Առակ ընչեղին ինձ վարդապետէ. (Նար. ՟Ը. ՟Հ։)
cf. Ընչաւէտանամ.
Որ ճշմարտապէս ճոխանայ (Աստուած), ո՛րքան շնորհէն, այնքան ընչեղանայ. (յն. մնայ ընչեղ գոլով)։ Փոխ առնլով ոչ ընչեղասցիս. (Բրս. ապաշխ. եւ Բրս. վաշխ.։)
cf. Ընչաւէտութիւն.
Աղքատութիւն եւ ընչեղութիւն յետոյ ի ներքս եմուտ։ Լաւաագոյն է ընչեղութիւն զոր ի ձեռս ունին, քան զոր երազողք ստեղծանեն։ Կեանք մարդոյ ոչ ի դրժելի ընչեղութենէ ստացուածոցս, այլ յիմաստութենէ լինին ... եւ ոչ հանճար՝ ընչեղութեան հաղորդել սովորեաց. (Ածաբ. աղք.։ Ածաբ. կարկտ.։ Ածաբ. ժղ.։)
familiar, one who is of the family, acquaintance, intimate friend.
Երանի՛ որ ունիցի զաւակ ի Սիովն, եւ ընտանեակք իցեն նորա յԵրուսաղէմ. (Ես. ՟Լ՟Ա. 9.) (այսպէս եւ յն. իսկ յեբր. թանուր. որպէս թոնիր. լծ. ընդ թանըմագ, իբր ծանօթ)։
familiarly, domestically, confidently.
Ոչ զոք ունիմ համաշունչ, եթէ ընտանեբար հոգայցէ վասն ձեր. յն. հարազատաբար. (Փիլիպ. ՟Բ. 20։)
very familiar;
proper.
Չարութիւն, որ զընտանեգոյնն բնութեամբ կենդանի զմարդ՝ անձեռնընդել եւ վայրենի գործ է. (Փիլ.։)
Ընտանեգոյն Աստուծոյ յորդւոցն Ադամայ (Աբէլ)։ Որպէս թէ ի վայր եւ ընդանեգոյն եւ զերծ տեղի մատուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 39։ ՟Գ. 67։)
murderer of ones family, parricide.
Կոտորիչ ընտանեաց իւրոց. (որպէս Ներոն, Հերովդէս).
to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.
ԸՆՏԱՆԵՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՆԱՄ. οἱκειοῦμαι, ἠμεροῦμαι familiaris vel domesticus reddor, adjungor, concilior, mansuefio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՆԱՄ, կամ ԸՆԴԱՆԱՆԱՄ. Ընտանի, եւ ընդել լինել. մերձաւոր, եւ վարժ գտանիլ. կցորդիլ. մօտիկ ըլլալ, մասնակցիլ.
Գազանս՝ ի մարդկանէ ընտանենալ պարտ է. եւ բազում անգամ գիտացի ընտանեցեալս՝ առիւծս, ինծս, արջս, ոչ միայն առ կերակրօղսն՝ վասն հարկաւորացն շնորհի, այլեւ առ այլսն։ Սիրէ զյանդիմանօղսն, եւ ընդ խրատօղսն առաւել ընդանենայ. (Փիլ.։)
to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.
ԸՆՏԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. οἱκειόω , ἠμερόω familarem reddo, concilio, adscisco, mansuefacio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ կամ ԸՆԴԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ընտանենալ կամ ընդելնուլ. ընտանի եւ մերձաւոր կացուցանել. յանկուցանել. ընդելացուցանել. հեզացուցանել. հանդարտել. մօտիկցնել. եւ վարժեցնել.
Զամենայնսն՝ ի՛ւր ընտանեցոյց զմերսն բնականս, որովք իւրումն զմեզ ընտանեցուցանէր բնականաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
(Ծերքն յարագիլս) ըստ արժանի հասակին ընտանեցուցանելով՝ յաննախանձ առատութեան կեան. իմա՛, հանդարտելով զանձինս ի տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ո՞չ զմի ամօթ աղքատանալն ընտանեցուցանէ. (Բրս. վաշխ.։)
Եւ ἑθίζω assuefacio, consuefacio Սովորեցուցանել.
familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
ԸՆՏԱՆԻ ասին անկենդան իրք պէսպէս ոճով. զոր օրինակ
Ընտանիդ քո պայծառութեան։ Յընտանի փառացն։ Ի պատկեր ընտանի։ Ընտանի անուն, կամ ձայն, կոչումն, սովորութիւն, նիւթ. (եւ այլն. Նար.։)
ԸՆՏԱՆԻ. ἤμερος, ἠμερώτατος cicur, mansuetus, domesticus իբր Ձեռասուն, ձեռնընդել, ընտել, տնական, ո՛չ վայրենի (կենդանի, տունկք, եւ այլն)
Կենդանեացն ջոլիրք՝ ընտանեաց, միանգամայն եւ վայրենեաց։ Հաց՝ սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց ընտանի կերակրոց, զոր մարդկան ընտանի կենդանւոյ բաշխեալ ետ Աստուած։ Ի մրգաբերացն ընտանի պտուղս։ Ընտանի ծառք. եւ այլն. (Փիլ.։)
familiarity, confidence, communication, frequeutation;
habit;
intimacy;
friendship;
— ընդ կնոջ, carnal intercourse with a woman;
յ— կոչել, to domesticate, to tame.
Յընտանութիւն եւ ի հասարակութիւն կոչելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
female neighbour, intimate friend;
house-maid, servant.
ԸՆՏԱՆԻԱ եւ ԸՆՏԱՆՈՒՀԻ. (յունական ոճով յարմարեալ. ) Հին մամն ազգատոհմին, կամ քոյր նախապապուն.
familiar, brought up in the house;
cf. Ընդասուն.
ԸՆՏԱՍՈՒՆ կամ ԸՆԴԱՍՈՒՆ ԸՆՏԱՍՆՈՒՆԴ կամ ԸՆԴԱՍՆՈՒՆԴ. οἱκῶν οἱκίαν domi sedens Ի տան սնեալ. ընտանասուն. ո՛չ վայրագ. ըստ յն. տնաբնակ. որ նստի ի տան եւ ի մէջ ընտանեաց.
immovable, firm in one place.
Կորուսանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան վասն ընտեղակաց խամութեանն շղթայից. (Պիտ.։)
chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.
Ընտիր շիրիմք, կամ կառք, երիվարք, ոսկի, արծաթ, վէմ։ Ազգ ընտիր։ Երիտասարդք ընտիրք, եւ այլն։ Զամենայն ընտիրս պատարագաց ձերոց (ըստ յն. չէզոքաբար). (Օր. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Արծաթոյ ընտրոյ վաճառականաց. (Ծն. ՟Ի՟Գ. 16։)
Եկեալ հասեալ ընտրիւք եւ վառելովք ոմամբք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ընտիրք մարմնով. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 2։)
Կոչեցեալ առ իւր զեղբօրորդին (զղովտ՝) յընտիր առնէ նմա ի լաւագունի գաւառին. (Փիլ. իմաստն.։)
Զի թէ յընտիր ոք առնէր, կա՛մ զակն մի միայն հանել, եւ կամ ամենեւին իսկ զամենայն կորուսանել։ Քեզ եթէ յընտիր ոք առնէր՝ մեռեալս յարուցանել յանուն նորա, կամ թէ վասն նորա անուանն մեռանել, զո՞ր լաւ համարէիր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 21։)
Պատերազմն վասն խնձորոյ գեղոյ. որոց ընտրոյ տէ՛ր էր պարիս անդիորդ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
by one's self, or itself;
of one's self, naturally;
of one's own head;
of the house, from one's home;
of the family possessions, of one's own wealth.
ԸՆՏՈՒՍՏ կամ ԸՆԴՈՒՍՏ, որ եւ ՅԸՆՏԱՆՈՒՍՏ. οἵκοθεν, οἵκοι domo, domi, ex se, suapte ingenio, sua sponte, de suis Ի տանէ եւ ի տան. ի ներքուստ. յինքենէ. յանձնէ. յիւրոցն. իւրովք կամօք. (cf. ՅԱՆՏՈՒՍՏ, եւ cf. ԸՆ, cf. ԸՆՏՈՒՄ..
Մանկանց ոչինչ է առանձինն՝ որ ոչ ծնողացն է. կա՛մ ընտուստ տալով, եւ կամ պատճառս ընդունելութեան մատուցանելով։ Զարժանաւորսն ասացից, ոչինչ ընտուստ (այսինքն յանձնէս) առ ի զարդարել եւ լաւ երեւեցուցանել յաւելեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
elective, eligible, electoral;
better, singular, exquisite.
Ընտիր. ընտրեալ. լաւ. գովելի. ըրինտ, ընտրած, ջոկած, օրինած.
choicest, flower;
—աւ, select, choice, picked;
by choice, by selection;
մանկունք —աւ, the flower of the youth;
կաչառք —աւ, rich or precious gifts.
Ժիրաժիր մանկունս ընտրանաւ զայն յուսումն արուեստականաց տային. յն. ստորակարգելով. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 12։)
Կաշառս ընտրանաւ (յն. ընտիրս) առնուիք ի նոցանէ. (Ամովս. ՟Ե. 11։)
Իւղով ընտրանաւ զգլխաւորս օծանէին. (Երզն. մտթ.։)
select, elect;
virtuous, honest, upright.
Յեսուայ՝ պաշտօնէին Մովսիսի՝ ընտրելոյ։ Արանց ընտրելոց։ Իսրայէլ ընտրեալ իմ։ Իսրայէլի ընտրելոյ իմոյ։ Ընտրեալք իմ եւ ծառայք իմ։ Ի յագուրդ ընտրելոց իմոց, եւ այլն. զի Ընտիր դուն ուրեք վարի ի հոլովականն։
Ընտրեալն առաքելականացն դասուց Պօղոս։ Ո՞վ ոք յընտրելոց. (Նար.։)
eligible;
most select, best;
— է քեզ զմի յայսցանէ, you must choose one of these alternatives.
Եւ ի բարի սուրբ ամանին՝ ժողովեսցես ընդ ընտրելին. (Յս. որդի.։)
to elect, to choose;
to pick, to sort, to cull;
to discern;
to judge;
to distinguish, to difference, to know;
to decide;
to love, to embrace, to prefer;
— զարժանն, to discern what is just;
— զժամանակն, to choose the time, to select the opportunity;
անկիւնս անկիւնս ընտրեալ, angular;
ընտրեալ կալաւ, he has chosen;
ընտրեցից մեռանել, I would prefer to die.
ԸՆՏՐԵՄ ἑκλέγομαι, ἑπιλέγω, ἁερέω , ἁερετίζω, δοκιμάζω, διαστέλλω, διακρίνω eligo, deligo, seligo, probo, discerno որ եւ ԸՆԴՐԵՄ (նովին հնչմամբ). Որպէս թէ ընդ իր եւ ընդ իր որոշումն առնել լաւութեան. որոշել իբրեւ պատուական՝ ազնիւ եւ հաճոյական. դատել, զննել, զանազանել, եւ զատուցանել զլաւն եւ առնուլ՝ ի խնդիր ելանելով, կամ քաղելով.
Ընտրեաց իւր ղովդ զամենայն կողմանս Յորդանանու։ Զոր ընտրեսցէ տէր։ Ընտրեաց զձեզ քան զամենայն ազգս։ Ընտրեաց ի ժառանգութիւն իւր։ Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայելի։ Ընտրեաց հիւսն փայտ։ Զսուրբն ի պղծոյն ոչ ընտրէին։ Ընտրել ի մէջ սրբոյն եւ պղծոյն (այսինքն ընտրութիւն առնել)։ Ընտրեալքդ յորովայնէ.եւ այլն։
able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.
Իմաստուն ընտրողական արար զքեզ Աստուած. մի՛ նմաներ դու անասնոց անմտից անընտրողութեամբ քով. (Ճ. ՟Ժ.)
Պահողքն պարտին լինել ընտրողական գիտութեամբ (պահելով եւ զխորհուրդս եւ զբանս) եւ այլն. (Մանդ. ՟Գ։)
Կակուղն եւ ընտրողականն աչաց, վասն որոյ տեսանեն զպայծառն եւ զփայլեալն, ձէթ. (Պղատ. տիմ.։)
choice, election;
discernment, discretion, judgment, understanding;
ընտրողութեամբ, discreetly.
choice, election, suffrage, choosing, wish;
arbitration, deliberative, decision, discernment, distinction, discretion;
option;
scrutiny, taste;
անօթ ընտրութեան, a vessel of mercy, chosen instrument;
— ինքնակամ, liberty, free will;
— առնել, to distinguish;
ընտրութեամբ, by election, or choice.
Ընտրութիւն ... Ընտրութիւն ելից նորա ... ընտրութիւնք բաժնի նորա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1 = 7. (իբր որոշումն պաշտաման վիճակաւ)։)
Ընտրութիւնս առնէ։ Ընտրութիւն լինի ի մէջ քաջացն եւ վատացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
rebuff, refuse, trash, offal, scum, cheat.
Հաւաքեալք իրք՝ անխտիր ընտրութեամբ. ժողվածու բաներ.
fennel.
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
κατά, κατ’ (լծ. ըստ. որպէս եւ κάτω , է ի ստոր). secundum, juxta ἁκολούθως consequenter եւ այլն. Հանգէտ. հանգոյն. համեմատ. յար եւ նման այնպէս՝ որպէս. եւ Զհետ երթալով նմանութեան առաջնոյն որպէս երկրորդ. կամ ի ստորեւ քան զառաջինն կարգեալ. պէս.
Որ միայն մարմնացար վասն մեր ըստ մեզ, զի արասցես զմեզ վասն քո ըստ քեզ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Ի նոյն տրական հոլով պէսպէս առմունք գտանին՝ բացատրելիք այլովք նախադրութեամբք կամ նախդրովք.
Հանցեն ջուրք ... թռչունս թեւաւորս ի վերայ երկրի ըստ հաստատութեան երկնից. (Ծն. ՟Ա. 20.) իբր ի ստորեւ կամ հանդէպ, շուրջ.
Ըստ այսմ օրինակի, ըստ նշանակի, ըստ բնութեան. եւ այլն այսինքն սովին օրինակաւ, նշանակաւ, բնութեամբ կամ ի բնէ, եւ այլն։
Մեկնեալք ի միմեանց ըստ նախահօրն պատրանաց. (Շար.) այսինքն ի պատճառս, վասն։
ԸՍՏ. Աննախդիր բացառականաւ՝ ուր ըստն լինի իբր նախդիր, նշանակէ Հանգոյն եւ Զկնի միանգամայն, այսինքն հետեւելով առաջնոյն նովին կարգաւ եւ նմանութեամբ. կամ որպէս՝ Եւ որ ի կարգին. կամ Եւ այլն. καθεξῆς, ἑφεξῆς sic deinceps μετά, κατά post, juxta, ad, in, de
Եւ զթագաւորսն՝ որ ըստ նմանէ էին։ Այր ըստ առնէ՛ի վերայ գործոյ իւրեանց։ Այր ըստ առնէ մոլորեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 8։ Թուոց. ՟Դ. 49։ Ես. ՟Խ՟Է. 18։)
Որ ի վերայ Ադամայ վճիռ սահմանեցաւ, եհաս ի վերայ նորա, եւ որ ըստ նմանէն էին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Անսովոր թուի ասելն.
Զթռչնոց ասէ, զի ըստ հաստատութենէն երկնից թռնուցուն ... եղիցին թռչել ի վերայ երկրի ըստ հաստատութենէն երկնից. (Կիւրղ. ծն.։)
ԸՍՏ. Աննախդիր հայցականաւ, որ եւ աննախդիր տրական, ուր Ըստն կարծի նախդիր, այլ պահէ զբուն նշանակութիւն, որպէս թէ լինէր վերջահոլով տրական.
Բարեբանէին ըստ արժանի (այսինքն արժանեաց) իմոց փառացն։ Թողլով զպատշաճն ըստ իս (այսինքն ինձ), յանպատշաճագոյնն իմ ընկղմեցան խորհուրդս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զիջանելով ըստ իս որ ինչ այդր կայցէ. (Ոսկ. գծ.։)
Սոյնպէս լինի առընթեր աներեւոյթ բայից՝ յունական ոճով, փոխանակ դերբայի՝ որ չիք առ յոյնս. զոր օրինակ,
Ըստ վարել հալածչաց. (Ողբ. ՟Ա. 6։)
Նմանեցուցանելով ըստ ասելն եւ ըստ գործելն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Տեղիք ինչ են ծովուց, որոց ջուրն ըստ աճել լուսնին աճէ, եւ ըստ լնուլն լնու, եւ ըստ պակասելն պակասէ. (Եզնիկ.։)
Անցանել ըստ բլուրս եւ ըստ արձանս ըստ այս։ Ըստ Յորդանան։ Ըստ Հռովս։ Ըստ հաստատութիւն եւ ըստ երդումն. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 52։ Թուոց. ՟Լ՟Բ. 29։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 18։)
Անփորձութեամբ կառավարին ըստ ձեռն ելեալքն։ Ըստ գաւիթն ոչ ելանելով արտաքս. (Փիլ.։)
Անցեալ է ըստ օրինակ, եւ հրաժարեալ ըստ նմանութիւն։ Անցեալ է ըստ քանակութիւն, եւ վրիպեալ ըստ բժշկութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ե։)
Զի՞նչ բնաւ պիտոյ են աչք օտարոտիք ի մեր վկայութիւն՝ ըստ այնմ (կամ այն) որ միշտ զմեզ հանապազ տեսանելոց են աչք (Աստուծոյ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Բարերար է. ըստ որում Աստուած է. ահագին է վասն զի Տէր է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 53։)
Հայեսցե՛ս մարդասիրութեամբ, ըստ որում քոյդ են սովորութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Անցաւոր, ըստ որում ամենայն հարք քո։ Ըստ որում Մովսէս գաւազանաւն եհար զծովն, նոյնպէս եւ Քրիստոս խաչիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Սովոր են մարդիք ըստ որում ի դիմաց, այսպէս եւ ի խօսից ճանաչել զծանօթսն. (Սկեւռ. յար.։)
Ղազար, եւ ըստ նմայքն, որ սքանչելեօքն փրկչին յարեան. (Խոսրովիկ.։)
Ըստ օրէն հիւսանց, որք արհեստին են մակացուք։ Ըստ օրէն նոցա ի վերինս հայելով։ Ըստ օրէն բուժողացն։ Ըստ օրէն տեսլեան։ Ըստ օրէն աչաց։ Ըստ օրէն (այնր) զոր Գրիգորն արժանի գովեստի վարկանի. (Մագ.։)
to assume, to take, to put on, to put on one's back, to embrace, to undertake.
Ըստ անձին այսինքն ի վերայ անձին առնուլ. բարձեալ բերել. բառնալ յուսս. շալակել. որ եւ ասի՝ Ըստ անձին ունել. ուստի եւ Յանձն առնուլ. շալկել, վրան առնել, բեռնաւորիլ.
Եթէ ոչ ունէի զբեռն աշխատութեան մահացու գործոց ըստանձնեալ։ Բարձեր որպէս համբերօղ՝ ըստանձնեալ իբր զպարտական՝ զփայտն վշտաց. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Հ՟Է։)
Ի վերայ թեւոց իւրոց ըստանձնէ։ Ախոնդեանցն՝ որ յինքեան ըստանձնեալ բերէ զերկնի եւ զերկրի զօրութիւն։ Զհիւանդութիւնսն ըստանձնեալք՝ ապա ուրեմն զգօնանան առ բժիշկսն ընթանալ. եւ այլն. (Մագ.։)
Ըստանձնեալ ի վեր ունիցի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Դ։)
ԸՍՏԱՆՁՆԵԼ ի վերայ այլոյ. ԸՍՏԱՆՁՆԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Բեռնաւորել. բարձուցանել.
(Կամքն ի վերայ մարմնոյ) թեթեւութեամբ ըստանձնէ զլուծ ապաշխարութեան. (Լմբ. տնտես.։)
the wearing, the clothing.
Բառնալն կամ կրելն ի վերայ ուսոց եւ թիկանց. զոր օրինակ զմաշկեակ կամ զմուշտակ.
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
κατάγνωσις reprehensio, improbatio, damnatio ἕγκλημα crimen, culpa, accusatio որ եւ գրի նովին հնչմամբ ՍՏԳԻՒՏ. իբր Ըստգտանք. արատ գտեալ. եւ Արատ գտանելն, պախարակումն. յանդիմանութիւն. մեղադրութիւն. եւ Յանցանք. վնաս. (ըստ յն. ասի, ըստգիտութիւն, ըստճանաչումն). մեղադրանք, յանցանք.
Ո՞վ ոք երբէք ըստգիւտ զանձն համարեցաւ՝ չարակնեալ. (ոչ ոք երբէք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
Որով կարասցէ ըստգիւտ լինել խնդրոյն, որում էր ցանկացօղ. (Ճ. ՟Գ.։)
ԸՍՏԳԻՒՏ. մ. Ստգտանելի օրինակաւ. ըստգտանօք. իբրեւ ըստգտեալ. որպէս յանցաւոր. ամօթով. խղճիւ.
Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
καταγινώσκω (որ է ըստգիտել, ստորաճանաչել, կամ ընդդէմ ճանաչել) reprehendo, arguo, decerno adversus aliquem, condemno, accuso, incuso գրի նովին հնչմամբ եւ ՍՏԳՏԱՆԵԼ. Արատ եւ յանցանս գտանել՝ ի վերայ այլոց. ըմբըռնել ի յանցանս. մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել մտօք կամ բանիւ. մեղադրել, դատապարտել.
Ո՞վ ոք գտաւ ինքեան վնասակար, եւ ոչ ստգտաւ։ Ի մէջ բարեացն առաւելութեան ստգտեալ է եւ նա. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Է։)
Անձամբ զանձինս ունելով ըստգտող. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Ը.) (ուր վրիպակ է յաւելուածդ ստուգաբանութեան ի գրչէն. ըստգտանել՝ սուտ գտանել ճշգրտի. յայտ է թէ ոչ ուղիղ վերծանելով՝ սըտգտանել)։
cf. Ըստգիւտ.
Ջնջէ զհին ըստգտանսն խոշտանկանացն։ Պատճառս ըստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)
cf. Ստերիւրեմ.
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ, նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
to shoe, to put on shoes, or boots.
ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).