Definitions containing the research այր : 6515 results

Աւելի, լւոյ, լեաց

s.

adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (1)

περισσός, -όν, περισσότερος, -ον supervacuus, superfluus, -um Աւելորդ. անցեալ ըստ չափ, եւ վայրապար.


Աւետարան, աց

s.

Gospel;
պատմել, քարոզել զ—, to preach the -.

· Calfa

NBHL (1)

Աւետարան հանդերձ խաչիւ տայր տանել. (Եղիշ. ՟Դ։)


Աւետիք, ետեաց

s.

good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.

· Calfa

NBHL (1)

Աւետիս քեզ մարիամ։ Աւետիս քեզ հայր մեր ադամ. աւետիս քեզ մայր մեր եւայ. (Տաղ.։)


Աւերած, ից, ոց

s.

ruin, demolition, destruction, desolation.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինել շինել զամենայն զգերութիւնս յաւերածոյն եւ այրեցածոյն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)


Աւերանք, նաց

s. pl. ruin, desolation, ravage, devastation.

· Calfa

NBHL (1)

Զեգիպտացւոցն աւերանաց մարգարէանայր. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)


Աւերեմ, եցի

va.

to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

Աւերել զայրենոցսն, զկուսաստանսն ... զվերակացուսն հալածէր, եւ զտեղիսն ի բաց աւերեր. (Բուզ. ՟Ե. 31։)


Աւիշ

s.

lymph, humour, fluid substance, serosity, liquid.

· Calfa

NBHL (1)

Աւիշն խաղայր ելանէր ի մարմնոց անտի. (Աւս. պտմ։)


Աւոլոց ելանեմ

sv.

to run away, to vanish, to drop off.

· Calfa

NBHL (1)

Ատեայր եւ աւոլոց ելանէր ի քարոզութենէ ճշմարտութեան. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)


Ափսոսամ, ացի

vn.

to regret.

· Calfa

NBHL (1)

Յուդայ ափսոսայր ընդ կորուստ բազում դենարին. (Գանձ.։)


Աքսորանք

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.


Աքսորեմ, եցի

va.

to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.

· Calfa

NBHL (2)

Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)

Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)


Աքցոտեմ, եցի

va.

cf. Աքացեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի աքցոտեալ թշնամւոյն՝ ցրուեաց վեր ի վայր. (Փարպ.։)


Բաբախումն, ման

s.

cf. Բաբախիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.

· Calfa

NBHL (1)

Մի եւ նոյն բաբելոնի հնոցն՝ եւ բաբելացի անօրինացն բոցանայր. (Փարպ.։)


Բաբէական, ի, աց

adj.

admirable, surprising, astonishing.

· Calfa

NBHL (1)

Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)


Բագին, գնաց

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

· Calfa

NBHL (2)

Շինեա՛ ինձ աստ եօթն բագին.Եհան զուարակ եւ խոյ ի բագինն։ Զբագինս նոցա կործանեսջիք, եւ զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Շինեցին բագին տափեթայ։ Շինեցին բագինս բահաղու։ Բագինք նոցա հրով այրեսցին։ Զոհս ի բագինս բագինս մատուցանէին։ Անդէն սատակեաց առաջի բագնին։ Գտին բագին մի, յորում գրեալ էր՝ Անծանօթի Աստուծոյ եւ այլն։

Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)


Բադէն, ի

cf. Բադեան.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեն ցայրն՝ որ զգեցեալ էր զբադէնն։ Լուայ յառնէն՝ որ զգեցեալ էր զբադէնն. (Դան. ՟Ժ՟Բ. 6. 7։ ուր ՟Ժ. 5.) թարգմանի փառք։ Իսկ ի Հին բռ. ոչ ի դէպ մեկնի՝ ծիրանիք։ Ի տպ. Ոսկ. յհ. դնի ԲԱԴԵԱՆ։


Բադրոն

s.

bench;
bedstead;
sofa.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վայր ի բադրոնէ բեմին իջեալ. (Յհ. կթ.։)


Բադրոնակ

cf. Բադրոն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վայր ի բադրոնէ բեմին իջեալ. (Յհ. կթ.։)


Բազէակալ

adj.

that fowls with, carries or has a falcon, falconer.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Բազկակից, կցի, կցաց

adj.

helper, coadjutor.

· Calfa

NBHL (1)

Բազկակից եղբայրս մեր Տրդատ. ասէ Կոստանդիանոս. (Ագաթ.։)


Բազկատարած

adj. adv.

that stretches out its arms, spread;
with open arms.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ բազկատարած առ քեզ էն։ Բազկատարած կայր ի բեմին։ Որ բազկատարած հայցմամբ՝ խնդրելով ի տեառնէ զողորմութիւն. (Շար.։)


Բազկեմ, եցի

va.

to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս թէ Բազկատել, ծայրատել. որպէս Կարճել ի կենաց.

Մեծամեծս փքայր ... հարկանել, խորտակել, բազկել (կամ բաղկել, կամ բաղխել), եւ ի միջոյ ի բաց կորուսանել. (Յհ. կթ.։)


Բազմաբաշխ

adj.

that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեծ հայրապետն Գէորգ ի կապարանէն բազմաբաշխ գանձիւք տայր արձակել. (Կաղանկտ.։)


Բազմաբեղ

adj.

very fertile, very abundant, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Սակայն սա մայր է բազմաբեղ, կազմէ պըտուղ քաղցր եւ համեղ. (Կրպտ. ոտ.)


Բազմաբիւր

adj.

very numerous;
that has many forces.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաբիւր գանձիւք լրացուցանելով զդասս աղքատաց, որբոց եւ այրեաց. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Անվաստակ

adj. adv.

indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.

· Calfa

NBHL (1)

Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)


Անվար

adj.

uncultivated.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Ոչ վարեալ կամ չհերկեալ եւ ոչ ցանեալ. վարուցան չեղած, չբանած. գըր. եապանի. կամ Անվայր, որպէս Անշէն, եւ որպէս Չունօղ զտեղի կամ զպէտս կարեւորս. (զի տարտամ են գրութիւնքս, եւ իմաստքս առաջիկայ.)


Անվստահ

adj.

distrustful, suspicious;
— լինել, to distrust, to suspect.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտացի՝ եթէ լինի հայր, զորս ոչ ծնաւ յաղագս պատուոյ առաքինութեանն, եւ փախեայ յանվստահ որդեծնութենէն. (Եփր. յաւետ.։)


Անվտիտ

adj.

fat, plump.

· Calfa

NBHL (1)

Անվտիտ անցեալ գնայր յեկեղեցեաց գաւառ. (Խոր. ՟Գ. 2։)


Անտառ, աց

s.

forest, wood;
— փոքր, grove, copse, thicket;
— թաւ, thickest part of a forest;
վերակացու անտառի, ranger of a forest, forester.

· Calfa

NBHL (4)

(իբր Համտարր, կամ Համծառ) ἅλσος, δρυμός ὔλη , νάπη. saltus, sylva, nemus. Մացառ. մայրի. ծառաստան. դարաստան. ծառատունկ՝ մանաւանդ ի բացի եւ ի վերայ լերանց. տեղի խիտ առ խիտ ծառոց՝ եթէ՛ անպտուղք իցեն, եւ եթէ պտղաբերք. մորի. օրման. օրմանլըգ. տազ. պալքան.

Կոտորել զանտառս։ Տնկել անտառս։ Պաշտել զանտառսն։ Ծառայել անտառաց։ Փայտիւք անտառին։ Իբրեւ զանտառս հովանաւորս։ Իբրեւ զանտառ մայրւոյ. Յանտառս մայրեաց։ Ամենայն գազան անտառի։ Իբրեւ խնձոր ի փայտս անտառի։ Զի՞նչ լինիցի փայտ որթուն ի փայտս անտառի. եւ այլն։

Հուր եկեր միանգամայն եւ փշրեաց զմայր մարդկեղէն անտառաց. այսինքն բազմութեան. (Յհ. կթ.։)

Զդիւրայրելի անտառն խնամով մերով հեռագոյն ի հրոյն ի բաց դնել. (Բրս. մախան.։)


Անտառաբոյծ

adj.

brought up in a forest.

· Calfa

NBHL (1)

Բուծեալ յանտառի ի բացի. վայրենի. վայրի.


Անտառախիտ

s. adj. strong, tough;
thick;
bushy;
woody.

· Calfa

NBHL (7)

σύμφυτος, δασύς, κατάσκιος. consitus, una plantatus, densus, umbrosus. Ուր իցէ անտառ խիտ. մացառոտ. տնկախիտ եւ հովանաւոր վայր.

Զանտառախիտս մայրեաց. (Ժող. ՟Բ. 6։)

Յանտառախիտս մայրից դաշտացն. (Ոսկ. յհ. նախերգ.։)

Փառանն (է) անտառախիտ թանձրամայրի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Յանտառախիտ վայրացն։ Ի տեղի ինչ անտառախիտ. (Պիտ.։)

Յանտառախիտ մայրիս ամրացեալս. (Եզնիկ.։)

Անդ եգիտ այրս ամուրս անտառախիտս. (Բ. Մակ. ՟Բ. 5.) յն. զտուն անձաւաձեւ, եւ զտաղաւար։


Անտառանամ, ացայ

vn.

to become a forest.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս հուր զի այրէ զանտառացեալսն մեղօք. (Արշ.։)


Անտեղի, ղեաց

adj.

not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.

· Calfa

NBHL (2)

Անտեղեօք եւ անչափական վայրօք. (Ագաթ.։)

Հուպ միմեանց, անտեղի թողլով ի նմա մինչեւ ցմիոյ նշմարելոյ ծայրի ասղան. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)


Անտեղութիւն, ութեան

s.

absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.

· Calfa

NBHL (1)

գրի եւ ԱՆՏԵՂԻՈՒԹԻՒՆ. Ոչ փակիլն ընդ տեղեաւ. անվայրափակն գոլ.


Անտեսեմ, եցի

va.

to neglect, to abandon, to slight;
to connive at.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ հայրն անտեսէ զարտասուսդ, եւ լոյս աչացդ պակասէ։ Անարգէ զօրէնսդիրն՝ որ զօրէնսն անտեսէ եւ արհամարհէ. (Մաշկ.։)


Անտիական, ի, աց

adj.

young;
childish.

· Calfa

NBHL (1)

Դաւաճանեալ ի դիւէ անտի։ Յիսկզբանց անտի կալոյ յաթոռ հայրապետութեան. (Յհ. կթ.։)


Անտխեղծ

adv.

without deformity, without defect, perfect.

· Calfa

NBHL (1)

Մայր քո ծնցի մարմին անտխեղծ (կամ անտխիղծ). (Երգ. ՟Ը. վերջ, (որ չիք յայժմու յն։))


Անցանեմ, անցի, անց

vn.

to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.

· Calfa

NBHL (3)

Անցանել զբանիւ իմով, զպատուիրանաւ, զհրամանաւ, կամ զուխտիւ։ Ըստ հաստատութիւն եւ ըստ երդումն։ Ըստ օրէնս հայրենիս։ Եթէ ոք մի ինչ յայսցանէ անցցէ կամ անարգեսցէ։ Որո՞վ ճանապարհաւ անց հոգի տեառն զինեւ, եւ խօսեցաւ ընդ քեզ. եւ այլն։

ԱՆՑԱՆԵԼ ԸՆԴ ՀՈՒՐ. Սրբիլ հրով առանց այրման.

Իրաւունս առ հայրենիսն, եւ ծնօղսն, ապա առ անցեալսն, որովք լինի եւ բարեպաշտութիւն։ Ամբարշտութիւն է առ անցեալսն, առ ծնօղսն, եւ առ հայրենիսն՝ սխալանս. (Արիստ. առաք.։)


Անցարան

s.

passage.

· Calfa

NBHL (1)

Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)


Անցաւոր, աց

s. adj. passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.

· Calfa

NBHL (2)

Եկն անցաւոր առ այրն մեծատուն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 4։)

Պանդոկ մի կայր ի վերայ երկրի՝ ի յանցաւոր ճանապարհի. (Շ. յառակս.։)


Անցաւութիւն, ութեան

s.

health, freedom from pain;
insensibility;
apathy, inaction;
impassibility.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ ի վայր կործանեսցուք զանցաւութիւնն, զի մի՛ ասացից՝ զռժդութիւնն. (Ածաբ. աղքատասիր.։)


Անցնիւր

adj.

each, every.

· Calfa

NBHL (1)

Անցնիւր այր։ Անցնիւր մարմին, կամ մարմինք. (Պիտ.։ Եզնիկ.։) (Խոսր.։)


Անփառութիւն, ութեան

s.

inglorious state, abject condition, vileness, baseness.

· Calfa

NBHL (1)

Տուեալ սմա փառս եւ բարձրութիւն՝ լուծումն է մարմնոյ անփառութեան. Կիւրղ. գանձ.։ Նախ քան զմահուն մեռելութիւն՝ անփառութեամբ յաթոռոյն ի վայր կործանեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Անքակ

adj. adv.

indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.

· Calfa

NBHL (1)

ἁδιάλυτος, ἁδιάστατος, ἅτμητος. indissolubilis, individuus, inseparabilis. Որ ոչ քակի. անլուծանելի. անբաժանելի. անհատ, եւ անընդհատ. սէօքիւլմէզ, այրըլմազ, քէսիլմէզ.


Անքոյթ

adj.

safe, secure.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ յարկ կամ քարայր ի սաստիկ անձրեւի լինիցի անքոյթ այնմ, որ անդր մտանիցէ. (Ոսկ. ես.։)


Անքուն

adj.

awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ անքուն կարեմք լինել. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Աշխատասէր

cf. Աշխատաջան.

· Calfa


Աշխատաւոր, աց

adj. s. that works, that labours;
servant;
— եղբայր, lay-brother.

· Calfa