Definitions containing the research մէջ : 2695 results

Հովանանամ, ացայ

vn. fig.

to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տապանակի կային իբր հովանացեալ ի մէջ շուշանի. (Երզն. մտթ.։)


Հովտաձեւ

adj.

valley-shaped, valleyed;
concave.

· Calfa

NBHL (2)

Ի փոքր վիմամէջս ի կարկաչս հովտաձեւս։ Եւ քաղաքն ի հովտաձեւ դաշտին. (Արծր. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 2։)

Լեառն արագածայ ի չորս բաժանի լերինս մեծամեծս, եւ մէջ նոցա գոգ հովտաձեւ հարթայատակ. (Վրդն. աշխարհ.։)


Հրախաղաց, ի

adj.

accompanied with fire.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խաղայ ի մէջ հրոյ.


Հրամանատրեմ, եցի

va.

cf. Հրաման տամ;
to deliver an oracle.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ գիշերի պօղոս եւ շիւղաս զմեզ (ի) հարկաւորն յաղօթս հրամանատրեցին. (Բրս. հց.։)


Հրաշալի, լւոյ, լեաց

adj.

wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի մէջ երկնի եւ երկրի են հրաշալիք։ Համակ ի հրաշալեացն ցուցաւ պատերազմականս իրագործութիւն։ Անդէն իսկ ի ծնանելն՝ հրաշալեօք իմն գոգցես յինքեան զեկուցանէր համօրէն զփրկութիւն եւ զազատութիւն ազգին. (Պիտ.։)


Հրաշէկ

adj.

red, red hot, all on fire, incandescent, at a white heat;
fiery, ardent, burning.

· Calfa

NBHL (1)

Պղնձոյ ծխելոյ ի մէջ հնոցի հրաշէկ. (Յայտ. ՟Ա. 15։)


Հրապարակ, աց

s.

place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγορά forum πλατεῖα platea ἅμφοδον bivium γυμνάσιον gymnasium δημόσιον publicum. Արձակավայր ի մէջ քաղաքի, որպէս եւ պալատան. վաճառանոց. փողոց. պողոտայ. գռեհ. կիցք ճանապարհաց. եւ Գաւիթ, դիւան, դահլիճ. ատեան. եւ Բազմութիւնն ժողովեալ ի նոսին. ամբոխ. աւագանի.


Հրապարակագոյժ

adj.

made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.

· Calfa

NBHL (1)

Հրապարակագոյժ ձաղանօք։ Հրապարակագոյժ ինքեամբ զիւրն ի մէջ ածել կորանս. (Պիտ.։)


Հրապարակատես

adj.

seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատմեցին առաջի նորա ի մէջ հրապարակատես ատենին. (Ճ. ՟Ա.։)


Հրառու

adj.

fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ առնու ի մէջ իւր զհուր. որպէս բուրվառն, նուիրանոցն, ունելիքն.


Հրասուզեմ

va.

to engulf in a vortex of flame;
to set fire to.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՐԱՍՈՒԶԵԼ. Սուզանելն կամ ընկղմել ի մէջ հրոյ. թաղել ի հուր.


Հրատարափ

adj.

raining fire.

· Calfa

NBHL (1)

Անփարատելի մէջն հրատարափ. (Բենիկ.։)


Հրճուողական

cf. Հրճուական.

· Calfa

NBHL (1)

Զրուցատրութեամբ հրճուողական ի մէջ բերեալ՝ ասէր. (Ճ. ՟Ա.։)


Հոգեւորական, ի, աց

adj.

spiritual.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգեւորական սուրբ մկրտութեամբ. ի մէջ բերեն եւ զզօրութիւն հոգւոյն սրբոյ։


Հոլաթեւեմ, եցի

vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն ի հասարակահոլովն ժամանեալ ժամանակ՝ զմէջս երկնի եւ երկրի հոլաթեւէ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Հոյակապ

adj.

grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.

· Calfa

NBHL (1)

Հոյակապքն ի մէջ եբրայեցւոցն մարգարէքն։ Բժիշկ հոյակապ. (Եւս. քր.։)


Հեղեղեմ, եցի

va.

to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.

· Calfa

NBHL (1)

Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)


Հեղձուցանեմ, ուցի

va.

to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.

· Calfa

NBHL (1)

Մովսէս՝ զի կամեցան հեղձուցանել զտղայութիւն նորա ջուրբքն, ի մէջ ջուրց հեղձոյց զհեղձուցիչսն իւր. (Եփր. ծն.։)


Հեռակայութիւն, ութեան

s.

absence;
distance.

· Calfa


Հեռամ, ացի

vn.

to dispute, to contend for, to quarrel;
to bear a hatred to, to loathe, to hate, to bear or owe a grudge, malice or ill-will.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ նախանձ անկանի ի մէջ առն եւ կնոջ։


Հերատուկ

adj. s.

brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանե՞ս զհերատուկն յանդգնեալ. (յն. ἁπερυθριασμένη impudica ). Պարառեալ ի մէջ բազմականացն իբրեւ զհերատուկ եւ զանուանարկ վազէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Հրովարտակաւոր

s.

King's messenger.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղացին ի մէջ նոցա դեսպանք հրովարտակաւորք. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Ձ (tza)

s.

the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.

· Calfa

NBHL (1)

Գիր բաղաձայն, անուանեալ Ձա, կամ Ձայ, միջակ ըստ հնչմանն ի մէջ բարակ եւ յոյր տառից. եւ կիսաձայն կամ կրկնակ՝ իբրու բաղկացեալ ի տառիցս ծ, ց. կամ ս, զ, ծ.


Ձգանք, նաց

s. anat. geom.

act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգանք ուռականց եղիցի ի մէջ ծովուն։ Եղիցիս ի ձգանս ուռկանաց։ Ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 5. 14։ ՟Խ՟Է. 10։)


Ձեղուն, ուանց

s.

ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն՝ իբրեւ ճրագ մի ի մեծի տան ի մէջ ձեղուան եւ յատակի լուցեալ. (Եզնիկ.։)


Ձեռնարկ, ի

s.

enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ ժողովոյն ձեռնարկ արարեր ի տումարին վասն արտասահմանութեան իմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)


Ձիընթացք

cf. Ձիընթացարան.

· Calfa

NBHL (1)

Եմուտ ի մէջ ժողովրդեանն, յորժամ զձիընթացսն կատարէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)


Ձմերային, այնոյ, ոց

adj. s.

wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ ձմերայնի մրրկօք պատեալ։ Տապ ձմերայնոյն (այսինքն եռանդն ալէկոծութեան) ի ներք էր ի նաւին։ Դու ես պատճառ ձմերայնոյս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. յովն.։)


Ձմերուկ, րկի

s.

water-melon.

· Calfa

NBHL (1)

σίκυς, σίκυος cucumis. Պտուղ պարտիզի մեծ՝ կանաչ կեղեւով, մէջն կարմիր, զովացուցիչ. որ ըստ ոմանց շփոթի ընդ Մեղրապոպ.


Ձուլեմ, եցի

va.

to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ընդունիցի ոք զարծաթ եւ զպղինձ, զերկաթ եւ զկապար ի մէջ հնոցի, փչել ի նա հուր, եւ ձուլել։ Հաւաքեցից եւ ձուլեցից զձեզ։ Եւ ձուլեսջիք ի մէջ նորա, զոր օրինակ ձուլեսցի արծաթ ի մէջ բովոյ։ Ձուլել խարիսխ պղնձի, կամ օղամանեակս ոսկիս, սիւնս. կամ զսուսերս ի խոփս. եւ այլն։


Մտակորոյս

adj.

out of one's mind, extravagant, mad.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն անդամօքն է ի խաւարի (արբեալն), խելացնոր եւ մտակորոյս։ Լալ եւ ողբալ զկատակսն մտակորոյս, որ ի մէջ լկտի բազմականացն. (Մանդ. արբ. եւ Մանդ. թատր.։)


Մտանեմ, մտի, մուտ

vn.

to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՏԱՆԵՄ տե՛ս եւ ՄՏԵՄ, մտայ. εἱσέρχομαι , εἵσειμι, εἱσπορέομαι, ἑμβαίνω, εἱσάγομαι intro, introeo, ingredior, introducor, inducor διαδύνω penetro եւ այլն. Մուտ առնել. ի մէջ կամ ի ներքս գալ հասանել. միջամուխ լինել. մխիլ. մտնել, մտնալ


Մրմունջ, մնջոց

s.

murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.

· Calfa

NBHL (1)

(Լալական կանայք) ձայնիւք մրմնջոցն ի վերայ սպանելոյն ի մէջ կոծոյն բարբառէին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)


Մրրկածին

adj.

causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ ընդոստուցեալ ալեացն՝ որ ընդդէմ դառնան մրրկածին օդովքն. (Ագաթ.։)


Մրցութիւն, ութեան

s.

cf. Մրցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)


Մրցումն, ման

s.

combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)


Մօրտ

cf. Մօր.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քուն եղեալ ի մէջ մօրտին եւ աղբին. (Բրսղ. մրկ.։)


Յ (hi)

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

· Calfa

NBHL (4)

Իսկ ըստ երկրորդին ի մէջ բառից հնչէ որպէս ե՛, կամ որպէս արաբ. եէ՛. լատ. երկայն ի, j. յասելն մեր այո՛. այս, այդ, այն. գայի, գայիր, գայր. արքայից, արքայութիւն. գոյք, գոյից, եւ այլն։

Յ. Երբեմն եւ ի մէջ յատուկ անուանց, իմա՛ ընդ երկուց ձայնաւորաց՝ մտանէ զօրութեամբ առ քաղցրութեան հնչմանց. զոր եւ ոմանք ներգործութեամբ գրեն, այն է ասելն Արիստակեայ գրչի.

Եսայի՝ որ էառ զմիջին յիդ, վասն զի բերանն ի լարման կայ, յայն մէջն վասն այնր յի պիտի, որ թերատ չգայ. են եւ այլ անուանխ՝ որ ունին ի միջին յի, բեթսայիդա, միքայէլ, նաթանայէլ։

Յ. Ի մէջն դերանուանց ընդմտանէ ի քաղցրացուցանել զհնչիւն առընթեր յօդիցս ս, դ, ն. զոր օրինակ՝ քո կամ քոյ, քոյդ, նայն, սորայս, նորայն, նոցայն, եւ այլն։


Յաղթասիրեմ, եցի

vn.

to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.

· Calfa

NBHL (1)

Զայսոսիկ եւ այսպիսի նոցա յաղթասիրելով, ասաց առաքեալն, ոչ պէտս ունել նոցա այսպիսիս ի մէջ իւրեանց հակառակութեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Յաղթկու

cf. Յաղթող.

· Calfa

NBHL (1)

Ծերունին նախ յառաջագոյն խորհուրդ ի մէջ առեալ, յոր յարձակի, յաղթկու եղեւ։ Աղեքսանդրոս ոչ բոլոր աշխարհի յաղթկու եւ գեր ի վերոյ լիցի. (Պտմ. աղեքս.։)


Յաղթողական, ի, աց

cf. Յաղթական.

· Calfa

NBHL (1)

Զյաղթողականն ընկալեալ զպսակ։ Բա՛րձր արարէք յաղթողական ձայնիւ զբնակեալն ի մէջ սրբոցն. (Շար.։)


Յաճախ, աց

adj. adv. s.

frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.

· Calfa

NBHL (1)

Յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւր մեծութիւնն։ Յաճախ զդատաստանէ՝ զկենաց եւ զյարութենէ շրջեցուցանէ զբանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)


Յայնժամ

adv.

then, at that time, just then.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնժամ զարմանալի են բարիքն (վարուք), յորժամ ի մէջ չարացն իցեն։ Այժմ լուիցուք երկիւղիւ, զի մի՛ յայնժամ լուիցուք սաստիւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 28։ եւ Ոսկ. եբր.։)


Յանդիմանաւոր

adj.

apparent, plain, visible, evident;
reproachful, reproving.

· Calfa

NBHL (1)

Եկեալ ի մէջ ժողովրդեանն յուշ առնելով զյանդիմանաւոր եւ զհրապարակախօս վարդապետութիւնն իւր. (Ագաթ.։)


Յանդիմանեմ, եցի

va.

to reprehend, to reprimand, to blame, to reproach, to cast in one's teeth, to chide, to rebuke sharply, to revile, to rate, to scold;
to present, to represent, to show, to demonstrate, to discover, disclose or unveil;
to prove, to convince.

· Calfa

NBHL (1)

Դի՛ր առաջի եղբարցս իմոց եւ եղբարցս քոց, եւ յանդիմանեսցեն ի մէջ մեր երկոցունց։ Յանդիմանութեամբ յանդիմանեսցես զընկեր քո, եւ մի՛ ընդունիցիս վասն նորա զմեղս։ Յանկարծ գայր միջնորդ, եւ յանդիմանէր եւ լսէր ի մէջ երկոցունց։ Մի թէ յանդիմանիցէ՞ զԱստուած, եւ տայցէ նմա պատասխանի։ Դատաստան է Տեառն ընդ ժողովրդեան իւրում, եւ ընդ Իսրայէլի յանդիմանեսցի։ Յանդիմանեցայց առաջի նորա, եւ այլն։


Յանկարծ

adj. adv. interj.

sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ յանկարծ գոյր միջնորդ, եւ յանդիմանէր եւ լսէր ի մէջ երկոցունց. (Յոբ. ՟Թ. 33։)


Յանցումն, ման

s.

cf. Յանցանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ յանցմանցն ի մէջ անցանել. յն. հոսմանց, կամ սրսկարանի։


Յետոյ

prep. adv.

back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.

· Calfa

NBHL (1)

Մատուցեալ յետոյ մերձեցաւ ի դրօշակ։ Եկն ի մէջ ամբոխին յետոյ։ Լի էին աչօք։ առաջոյ եւ յետոյ. եւ այլն.


Յերկարաձգեմ, եցի

va.

cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.

· Calfa

NBHL (1)

Յերկարաձգէր պատերազմն ի մէջ երկորունց՝ մինչեւ ի գլուխ ելանել ամին այնմիկ. (Ղեւոնդ.։)


Յիշելութիւն, ութեան

s.

memory, remembrance.

· Calfa

NBHL (1)

Լոկ զնա բերէ ի մէջ առ ի յիշելութիւն բանի նորուն զՅիսուսէ. (Ոսկ. գծ.։)