Definitions containing the research օր : 9873 results

Վարդաջուր, ջրոյ

s.

rose-water.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուր քամեալ ի վարդէ՝ պէսպէս օրինակաւ. վարդի ջուր.


Վարդավառ, ի

s.

Transfiguration of our Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։


Վարդենի, նւոյ, նեաց

s.

rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.

· Calfa

NBHL (1)

Դաբնիք, վարդենիք։ Գեղեցիկ վայելչութիւն վարդենեաց առանց փշոյ էր յառաջ քան զանէծսն. (Վեցօր. ՟Ե։)


Վարզ, ից

s.

wand, stick, rod.

· Calfa

NBHL (1)

Բարկացեալ զօրավարին ի վերայ իշխանին, ձգէր զվարզն՝ որ ի ձեռին, զհետ նորա. (Ղեւոնդ.։)


Վարժ, ից

adj. s.

exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժիւք հրահանգեցին։ Երկասէր վարժիցն։ Զսնունդն բաժանել յուսումն, եւ ի վարժս, եւ յօրէնս. (Պիտ.։)


Վարժանոց, աց

s.

school, pension, institution.

· Calfa

NBHL (2)

Առ այսոքիւք վարժանոցս պարտ է կազմել համբակաց. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Զոր օրինակ տացէ ոք զմանուկ իւր ի վարժանոց, եւ նա ոչ ուսանի. (Հց. աթ. կիւրղ.։)


Վարժապետ, աց

s.

professor, master, teacher;
school-master;
preceptor, tutor, instructor;
gymnasiarch, ludi magister;
— իմաստասիրութեան, professor of philosophy;
— օրէնսգիտութեան, բժշկութեան, աստուածաբանութեան, law-professor, physic-professor, divinity-professor.

· Calfa


Վարժասէր

cf. Ուսումնասէր.

· Calfa

NBHL (1)

Խոշորութիւն ինչ ի սոսա ծանեան լինել վարժասէրքն։ Երեքժամանակ (կամ եռամանակ) ոչ ասացին վարժասէրք՝ վասն ոչ միանգամայն ունելոյ զօրութիւն. (Քեր. քերթ.։)


Վարժիմ, եցայ

vn.

to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.

· Calfa

NBHL (1)

Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)


Վարժիչ

cf. Ուսուցիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժիչ կարգաց կրօնաւորաց։ Վարժիչ հանուրց եկեղեցեաց։ Իբր զվարժիչս օրինակօք։ Առարկուքն պիդէին, եւ վարժիչքն (մրցանաց) քաջալերէին. (Շար.։ Գանձ.։ Լմբ. ատ.։)


Վարիչ, չի, չաց

s. fig. adj.

goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛չ վարիչք, եւ ո՛չ դատաւորք՝ ներգործողք ելով, գինի ամենեւին ճաշակել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)

Կառավարք, եւ կամ վարիչ նաւաց։ (Պղատ.օրին. ՟Ժ։)

Առանց առաջնորդի եւ վարիչ, եւ առանց տեսչութեան. (Վեցօր. ՟Ա։)

Արդար օրինաց վարիչք. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 15։)

ՎԱՐԻՉ ՕՐԻՆԱՑ. πολιτευόμενος . որպէս Բարի օրինօք քաղաքավարեալ.


Վարկ, ից, աց

s.

opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէնսն, զվարկ, եւ զպայման հարսանեացն սահմանելով. (Զքր. կթ.։)


Վարկադրեմ

va.

cf. Վարկանիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կուրացեալ գերանաւ մեղաց իմոց՝ ոչ բաւական զանձն վարկադրէի նշմարել զշիղ յական եղբօրն. (Յհ. կթ.։)


Վարկանիմ, կայ

vn.

to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ տարիս ոք վարկցի։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Ոչ պարտ վարկուցեալ ի հռոմ դառնալ։ Իբրեւ զհզօր ինչ զմեզ վարկանելով. (Խոր.։)

Պատուականագոյն վարկանիմ զվարդապետութեան նորա օրինակս. (Պիտ.։)


Վարկատրեմ, եցի

va.

to pronounce, to manifest, to deliberate, to decide.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ հօրն տախտակ՝ վարկատրեաց, ձեռնն փոխանակ լեզուի առեալ ի պէտս. (Անթիպատր։)


Վարձակ, աց

s.

cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.

· Calfa

NBHL (1)

Վարձակ ոք (յն. պոռնիկ կամ բոզ) ի բաց հանիցէ յանձնէ զոսկին։ Գուսան եւ հացակատակ, վարձակ, բոզ՝ եւ երգեցիկ. (յն. մի բառ եւեթ, միմոս՝ որ է հասարակօրէն արական)։ Վարձակացն (յն. միմոսացն), եւ կաքաւաչացն են այնպիսի կերպարանաք։ Ըստ նմանութեան վարձակացն՝ որ ի կաքաւսն կազմիցին (յն. խաղալկացն ի թատրոնս). (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Վարձանք, նաց

s.

portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն վարձանս նորա այրեսցեն հրով ... զի ի կապինաց պոռնկութեան ժողովեաց. (Միք. ՟Ա. 7. (այսպէս է ի յն. եւ յեբր. վասն որոյ սխալ է գրեալն ի սովորական օրինակս մեր, զամենայն արձանս նորա)։)

Բազում ոսկի տուեալ ի վարձանս՝ առնու զտիկին օրիորդն) սաթինիկ. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Վարձաւոր, աց

adj. s.

hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.

· Calfa

NBHL (1)

Վարձս վարձաւորաց հատուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Վարձեմ, եցի

va.

cf. Վարձիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Վարձեցան հազար քանքար արծաթոյ զօրս բազումս. (Եփր. մն.։)

Առօրեայ վարձկանն, որ ոչ՝ ի տարիս եւ յամիսս եւ ի շաբաթս է վարձեցեալ. (Իսիւք.։)

Ի վաստակս ձեռաց իւրոց զաւուրն հացիկն առօրեայ վարձեալ. (Վրք. հց. ձ։)


Վարձիմ, եցայ

vn. va. to hire, to take on hire, to farm, to rent;
to let out on hire;
to gain, to get, to acquire;
— զարծաթ, զքանքար, to put money at interest;
— զկին, to endow, to enrich with a portion;
— զօրս, to enlist mercenaries;
— զսենեակ, to rent a room;
cf. Նաւ.

· Calfa


Վարձկան, աց

adj. s.

saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.

· Calfa

NBHL (1)

Պանդուխտն եւ վարձկանն։ Մի՛ ագցին վարձք վարձկանին առ քեզ։ Իբրեւ զառօրեայ վարձք վարձկանի կեանք նորա։ Քանի՞ վարձկանք են ի տան հօր իմոյ հացալիցք։ Արա՛ զիս իբրեւ զմի ի վարձկանաց քոց։ Վարձկան է, եւ չէ փոյթ նմա վասն ոչխարացն.եւ այլն։


Վարմ, ից

s.

net, netting;
snare.

· Calfa

NBHL (2)

Այսպիսօրէն գործով իբր վարմաւ որսորդաց թակարդեալ՝ հատան ի զօրութէնէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)

δίκτυον rete παγίς laqueum. Ցանց. թակարդ. որոգայթ. գործի ըմբռնելոյ զո՛ր եւ է կենդանիս. աղ, թօր, տուղագ.


Սողուն, ղնոց

s. adj. med.

reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՈՂՈՒՆ. ա. ἐρπιστικός reptilis, humi serpens, repens χόλος claudus. Որ սողի, կամ զեռայ, կամ սպրդի իւիք օրինակաւ, եւ Կաղ.


Սոյնպէս

adv.

thus, in this way, in like manner, equally, so.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս. ըստ սմին օրինակի. սոյնօրինակ. նմանապէս. ասանկ.


Սոնքանամ, ացայ

vn. fig.

to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.

· Calfa

NBHL (1)

Անձուկն՝ ամենայնի դժուարին է, բայց առաւել գիրացելոյն եւ սոնքացելոյն։ Արբենաս եւ փափկանաս, գիրանաս եւ սոնքանաս։ Ի գիրութենէ սոնքանայ մարդ, եւ ի բազում ճարպոյ ելանեն անօրէնութիւնք ։ Սոնքացեալս գիրութեամբ։ Սոնքացեալք ստուարացեալք։ Ստուարացաւ եւ սոնքացաւ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. Ոսկ. ՟ա. կոր. ՟Ժ՟Գ։ Եղիշ. հայր մեր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ա։)


Սոսկալի, լւոյ, լեաց

adj.

horrible, terrible, dreadful, ghastly, hideous, formidable, frightful;
մեծաւ —լեօք, greatly wondering.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծաւ սոսկալեօք օրհնեցին. իմա սոսկմամբ, հիացմամբ։


Սոսկամ, ացայ

vn.

to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.

· Calfa

NBHL (1)

Երթաս ի ճանապարհ հեռի, եւ ի խորշակի սոսկաս, իմա տոկոս, կամ համբերես սոսկալի օրինակաւ։


Սոսկապէս

adv.

simply, solely, only;
horribly.

· Calfa

NBHL (1)

Սոսկապէս համբերելով. իմա սոսկալի եւ քստմնելի օրինակաւ


Սոսկավիթխար

adj.

gigantic, colossal, huge, monstrous.

· Calfa

NBHL (1)

Զարհօրատեսակ շանագլուխն սոսկավիթխար. (Նար. ՟Զ՟Գ։)


Սովաբեկ, աց

adj.

starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.

· Calfa


Սովորական, ի, աց

adj.

usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.

· Calfa

NBHL (1)

Քրիստոսի սովորական սեղանաւն ի վերնատանն կատարել զխորհուրդ։ Զսովորական օրհնաբանութիւն բանս երկրորդեմք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)


Սովորականութիւն, ութեան

s.

the being usual;
the becoming habitual.

· Calfa

NBHL (1)

Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)


Սովորեմ, եցի

vn.

cf. Սովորիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սովորեցին ոմանք զկիւրակէն օր մինչեւ ցճաշն պատուել. (Յհ. իմ. ատ.։)


Սովորիմ, եցայ

vn.

to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարս չարս ոչ է պարտ երբէք սովորել. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Սովորեցուցանեմ, ուցի

va.

to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.

· Calfa

NBHL (2)

Զայրեցօղ բնութիւն հրոյ յարարօղ զօրութիւն սովորեցուցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)

Սովորես զմիտս քո ի վերայ ամենայն եղբօր, եւ ասասցես, եթէ այս եղբայր լաւագոյն է քան զիս առաջի աստուած։ Սովորեցուցանէին զնա ի պալատն թագաւորին. (Վրք. հց. ՟Դ։ ՟Ժ՟Դ։ 1)


Սովորոյթ, ութից

s.

cf. Սովորութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Հնացեալ սովորոյթն օրէնք են, եւ հաստատագոյն իբրեւ զբնութիւն. (Իգն.։)


Սովորութիւն, ութեան

s.

custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։

Եղեւ սովորութիւն իւրեանց նոցա իբրեւ օրէնք. (Եփր. ծն.։)

Ժամանակաւ սովորութիւնն հաստատեալ թուեցան օրէնք. (Առ որս. ՟Է։)

ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.


Սորեմ, եցի

vn.

to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.

· Calfa


Սորեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to flow or fall;
to weaken the sight.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ յայլ գիրս՝ որպէս Հոսեցուցանել, որ եւ է օրինակաւ. ջրի պէս վազցընել.

Յերկինս արտավարեալ՝ սորեցուցանէր իբր զցորեան զմանանայն։ ծակեն զունկն. նշանակ՝ թէ սորեցոյց զբան օրինացն՝ զոր լուաւ։ Սորեցոյց զբանս նորա՝ կալ ի ծառայութիւն մինչեւ ցօր մհուան իւրոյ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)


Սորսորեմ, եցի

vn.

to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ յաչաց անտի անօրենին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)


Սուդար, ի, ունք

s.

sudarium, white handkerchief;
veil.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ սպիտակ սուդարին զթուխ նամփորտն յօրինեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Սուզականութիւն, ութեան

s. ast.

submersion;
waning.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ լուսնական լրութեան եւ սուզականութեան։ Զարմանալի ծառոյն դէպք ի միում աւուր ունել աճմունս փոյթ ընդ փոյթ, եւ դարձեալ սուզականութիւնս յանկարծ օրէնս լինել. (Արծր. ՟Ա. 1. եւ 3։)


Սուլտանանամ

vn.

to become a sultan.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրանայր ոմն ի թուրքաստանէ, եւ սուլտանանայր՝ դուղլաբաք անուն. (Պտմ. վր.։)


Սուղ, սղից

adj. gr.

little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."

· Calfa

NBHL (1)

Արիագոյն (այսինքն լաւագոյն) ասես լինել զքաղաքն ի սուղ իշխանաց։ Ի սուղ իշխանաց ասեմ։ Սուղ ինչ իշխանութիւն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Սունաւոր

cf. Սուինաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

հետեւակազօր մկնդաւորք եւ սունաւորք։ Վաղրաւորք, սակրաւորք, սունաւորք։ Սունաւորք՝ աղեղնաւորք. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 15։ Շ. եդես.։)


Սուսերամարտ

cf. Սուսերամարտիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմութիւն զօրաց աղեղնաւորաց եւ սուսերամարտից. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. այլ ձ. սուսերամերկից։)


Սուսերամերկ

adj. adv.

with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.

· Calfa

NBHL (1)

Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)


Շղաշ, ից

cf. Շղարշ.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինեաց զգլուխ իւր զարդու իւրով, եւ առ շղարշատեռն ի խաբէութիւն նորա. (Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 10։)


Շղաշատեռ

cf. Շղարշ.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինեաց զգլուխ իւր զարդու իւրով, եւ առ շղարշատեռն ի խաբէութիւն նորա. (Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 10։)


Շմոր

s. adj.

tumult, trouble, discord;
tumultuous, turbulent, agitated.

· Calfa

NBHL (1)

Դիպեցաք յոլով փորձանաց ի շմոր եւ յամբոխեալ աւուրքս. (Վրդն. օրին.։)