dead;
carcass;
idols, image.
· Calfa
θνησιμαῖον morticinum. Մեռեալն կենդանւոյն. դի. գէշ. շաղիղ. դիակունք, եւ դիք հեթանոսաց.
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
· Calfa
Զմուռս՝ մեռելութեան քրիստոսի նշանակ է, եւ թաղմանն. (Նար. երգ.։)
to confirm, to anoint with holy oil.
· Calfa
Եւ ո՞յր աղագաւ մեռոնեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
mortification.
· Calfa
Զի՞նչ է այլ քաղց եւ ծարւ, եթէ ոչ մեռուցումն մարմնական ախտից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
like a corpse.
· Calfa
Մեռօրէն պակեան յահէն դասք պահապանացն։ Ւիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Շ. տաղ.։)
adj. s. eleven.
· Calfa
Սատակեսցին ընդ անդրանկին՝ մետաստանօքըն հարուածին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
silk;
անգործ —, raw silk;
գործարան —ի, silk-manufactory.
· Calfa
Սաղարթ իւր (թթենւոյն) նիւթ է մետաքսոյ, զոր որդունք ծնանին, յորմէ կերպասք լինին. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Գ։)
woven or made with silk.
· Calfa
Բեհեզազանգուած՝ մետաքսահիւս շաղաշարման. (Նար. խչ.։)
having the warp of silk.
· Calfa
Ագուցին նմա ... գրաստս (գրատս) սնդոյ մետաքսառէչս. (Կաղանկտ.։)
cf. Մետաքսեղէն.
· Calfa
Զհետեւակս՝ պահապանս քաղաքացն, որք զմետաքսեայսն ունէին զվիշապս. (Խոր. ՟Գ. 37։)
metropolitan.
· Calfa
Ղեւոնդիոս արքեպիսկոպոս մետրապօլիտ մեգաղէ՛ կեսարու. (Ագաթ.։)
Երրորդ դասք եկեղեցւոյ մետրապօլիտք, որք ըարգմանին մայրաքաղաքացիք. (Մխ. դտ.։)
ՄԵՏՐԱՊՕԼԻՏ μητροπολίτης metropolita, episcopus metropolitanus. գրի եւ ՄԵՏՐԱՊՕՂԻՏ, ՄԵՏՐՈՊՕԼԻՏ, լտունք. Բառ յն. միդրօբօլիդիս. այսինքն մայրաքաղաքացի. որպէս Արքեպիսկոպոս մայրաքաղաքի.
dignity of a -;
archbishopric.
· Calfa
Եպիսկոպոսութիւն մայրաքաղաքի. արքեպիսկոպոսութիւն.
of our form or nature, human, incarnate.
· Calfa
Քաղցեաւ ստուգապէս մերակերպ առեցելովն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ի նոյն մերակերպացեալ մարմնոյն զէականն աղբերացուցեալ փայլակօղ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
incarnation.
· Calfa
Զի մի՛ կիսամասնեայ զմերակերպութիւնն բաջաղիցեն. (Լմբ. հանգ.։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
· Calfa
Զանդրոնիկոս մերկացեալ ի հանդերձէ իւրմէ, շուրջ ածեալ զքաղաքաւն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 58։)
adj. adv. quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
· Calfa
Կոյսս մերկանդամս ածեալ ի կռիւ առ ի տեսիլ նշաւակութեան արանց։ Մերկանդամ մարտնչէին, եւ յաղթեցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 24։)
unsheathed, drawn.
· Calfa
Փայլատակունք ի մերկապատեան վաղակաւորացն բազմութենէ հատանէին. (Յհ. կթ.։)
naked, bare.
· Calfa
Ի վերայ աղբոցն մերկատարր անկեալ տեսանէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
va. vn. cf. Մերկանամ.
· Calfa
Մերկացին զպատմուճանն նորա ծաղկեայ ի նմանէ։ Մերկեա՛ երուսաղէմ զհանդերձ սգոյ։ Մերկացին զնա։ Մերկեաց կամ (մերկաց) զիշխանութիւնս եւ զպետութիւնս։ Ո՞վ մերկասցէ զպատրուակ երեսաց նորա։ Մերկացից զյետուստ քո.եւ այլն։
Մերկեա՛ զսուր քո, եւ սպա՛ն զիս։ Առ զնորին սուսեր, եւ մերկաց (կամ մերկեաց) զնա ի պատենից իւրոց։ Մերկացից կամ մերկացի զվաղակաւորն իմ ի պատենից իւրոց.եւ այլն։
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
· Calfa
Որպէս նետք հզօրի, զի մխեալ կայծակամբք կաղնւոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Թ. 4։)
consoling, comforting, consolatory, alleviating, soothing.
· Calfa
Մեկնեաց ի թղթին իւրում մխիթարականի, որ որով զթեսաղոնիկեցիսն սփոփէր. (Ագաթ.։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
· Calfa
παρακαλέω (որ թարգմանի եւ Աղաչել) consolor. adhortor, recreo, suadeo եւ advoco, oro, obsecro, intercedo եւ այլն. παραμυθέω mulceo verbis, sedo, medeor. Մխիթար տալ կամ մատուցանել. սփոփել. քաջալերել. արգահատել. կարեկից լինելով յորդորել. պաղատելով եւ խաղապատելով համոզել, կամ մաղթելով իմն հանգուցանել զսիրտ. (քանզի եւ ի յն. բառագալէ՛օ, է անխտիր աղաչել՝ եւ մխիթարել).
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
· Calfa
Եւ ես աղաչեցից զհայր, եւ այլ մխիթարիչ տացէ ձեզ։ Մխիթարիչ հոգին սուրբ, եւ այլն։ Լինել մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն։ Մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն առաքեցեր սուրբ զհոգիչ։ Զմխիթարիչ սուրբ հոգին, որ փոխան միածնին իջեալ ի հօրէ. (Շար.։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
· Calfa
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
act of plunging into;
piston;
plunger;
— ջրհանի, pumppiston.
· Calfa
Գտաք մեք անդ ջուր դանդաղամած թանձրացեալ. ապա ետ նոցա հրաման երթալ մխոցաւ առնուլ (կամ մխոց առնել), եւ բերել. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 21. յն. ἁποβάπτω immergo et haurio ...)
to plunge, to sink, to drive, to rush, or dash into water, to duck;
— ախտիւ, to plunge headlong into vice.
· Calfa
Կղզի է ասէին, եւ կիտոս էր. եւ ժամ մի իբրեւ էանց, յանկարծօրէն մխրճեցաւ գազանն ի խորս ծովուն. (Պտմ. աղեքս.։)
reins, loin, haunch, flank.
· Calfa
Զամենայն ճարպ նոցա առցէ, եւ զմկանն, եւ զճարպ թաղանթ քաղրթին։ Եւ առ զճարպն եւ զմկանն. (Ղեւտ. ՟Ե. 3։ ՟Ը. 25։ ՟Թ. 19։)
Կոկորդիլոսի մկանանցն թեփ անարգել աղխեալք եւ կապեալք։ Դելփիսի զմանուկն բազում անգամ ի ծովեզերէն ի ներքս ի խորս ի վերայ բառնալով մկանանցն՝ վերամբարձ բերէր ի վերայ ալեացն. (Փիլ. լիւս.։)
Ոստէրոս կերպարանս պատենից գաղտակրի ունի ի միջնողունսն ... սկսանի բանալ զպատեանսն՝ զոր ունի ի մկանունսն ի նմանութիւն գաղտակրի. (Վեցօր. ՟Է։)
Քաղցրաշունչ սողոխ վէտս վէտս զմկանունսն ճօճեալ։ Ճեմեալ ճօճեալ ի վերայ վայելուչ ջուրցն մկանաց. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
to turn up one's nose, to nose;
to laugh at, to mock, to make game of.
· Calfa
Իսկ թագաւորն ծաղր առնէր զբանսն կաթողիկոսին, եւ մկթայր զնոսա ասացելովքն. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
ՄԿԹԱՄ կամ ՄՔԹԱՄ. (լծ. ընդ յն, միգդիրի՛զօ ). μυκτηρίζω naso suspendo, subsanno, derideo. Ունչս առնել. յընչաց քերել. ծաղրել. այպն առնել.
s. bot. mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.
· Calfa
ἁλσίνη alsine. իբր Անտառային խոտ. եւ ἄδην glandula, tonsilia . որ եւ ՄԿԱՆ ԱԿԱՆՋ. Մարզանսն. սամուխ. բզրուկ կամ տզրուկ խոտն, որ բուսանի յանտառս. եւ Խոյլ ի նոյն ձեւ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
like a mouse.
· Calfa
Գողք՝ որ տկարք են, մկնապէս որմափոր լինին, գաղտնաբար շորթեն եւ գողանան. (Երզն. մտթ.։)
s. bot. squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.
· Calfa
Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)
s. bot. daffodil, daffadown-dilly.
· Calfa
Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)
halberd;
lance.
· Calfa
Ձուլեսցեն զսուսերն իւրեանց ի խոփս, եւ զմկունդս իւրեանց ի մանկաղս. (Ոսկ. ես.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
· Calfa
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
Դառնութիւնն իսկ (մաղձի կամ լեղւոյ) արեամբ մկրտեալ՝ գոյն կարմիր ընկալաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Արդ մկրտիցո՛ւք, զի յաղթիցեմք։ Մկրտիցո՛ւք այսօր, զի մի՛ վաղիւ բռնադատիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
· Calfa
Մի հաւատք, մի մկրտութիւն։ Թաղեցաք ընդ նմին օրինակի կեցուսցէ մկրտութիւնն.եւ այլն։
Կոչեմք մկրտութիւն (յն. վաբդիսմա ), իբրեւ ընդ նմին թաղեալք ի ջուրն զմեղսն. եւ լուացումն (յն. լուդրօն ) իբրեւ զմկրտութիւն (յն. է՛գբլիսին ). (Ածաբ. ի մկրտ.։)
fine ashes;
burned to ashes.
· Calfa
Զմերս աւերել կարասցեն քաղաք, եւ հուրբ մղեղակ զգեղեցկատեսակն կիզուլ շինուածս. (Պիտ.։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
· Calfa
ՄՂԵԼ ԶՊԱՏԵՐԱԶՄ կամ ԶՃԱԿԱՏ, է ի գործ դնել, եւ յառաջ վարել, յաղթահարել. իսկ ՄՂԵԼ ԶԱԽՈՅԵԱՆ՝ է վանել, յաղթահարել.
to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.
· Calfa
ἁποπνίγομαι suffocor, valde angor. Հեղձամղձուկ լինել. հեղձնուլ. խեղդիլ սրտի, կամ փղձկիլ մաղձիւ. նեղիլ եւ պղտորիլ սրտի դառնութեամբ. խեղդուիլ.
foggy, misty, cloudy, caliginous.
· Calfa
Միգապատ. բալուտ, մշուշ, մո՛ւթ. (լծ. հյ. աղօտ. կամ մղեղուտ. թ. պուլութ )
cf. Մթանամ.
· Calfa
Ի շաղախմանէ մեղացն մղտացեալ մտացն՝ ոչ կարէ մաքրութեանն առաջի մտել. (Լմբ. ի տնտեսն.։)
to soil, dirt or pollute oneself.
· Calfa
ՄՄԿԻԼ. μίνυμι admisceor, commisceor. Խառնակիլ. շաղիլ. շաղախիլ. գիջանալ. մեղկանալ.
permanent, stable, lasting, durable, solid.
· Calfa
Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեանտայր պատուէր։ Ընտրին շինուածք գործոց այրելեաց եւ մնացականաց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. աղ.։)
Փոփոխէ ի կայունսն եւ ի մնացականսն։ Ո՞վ զանց արասցէ զանցաւորօքս, ո՞ յարեսցի ի մնացականն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա. եւ Ածաբ. աղք.։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
· Calfa
Յագեցան կերակրովք, եւ թողին զմնացուածս տղայոց իւրեանց։ Զի գոն մնացուածք առն խաղաղարարի։ Իբրեւ զստուեր են աւուրք մեր ի վերայ երկրի, եւ ոչ գոն մեր մնացուածք ինչ. (Սղ. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Լ՟Զ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 15։)
weevil.
· Calfa
Միջատ որպէս մանր մուն. կամ մանրամաղ մժղուկ. մնջեխ. որ ռմկ. ասի մնակ, մլակ.
to press, to bruise, to squeeze, to express.
· Calfa
Ճնշել, ճմլել. շաղել. թրել. շփել, եւ զանգել. ճմրել, շաղուել.
cooing;
wail, groan, cry.
· Calfa
Տեսեալ ճըչեմ առ թշնամին, նուաղ ձայնիւ որպէս մընչիւն. (Յիսուս որդի.։)
agricultural, rural, country;
—ն, the Georgics.
· Calfa
Զմշակականն հանգամանաց տեղեկութիւն։ Մշակական գործառնութեամբ վարէին։ Մշակն ի ձեռն առնու զմշակական գործիս. (Պտմ. աղեքս.։ Վրդն. սղ.։)
ՄՇԱԿԱԿԱՆՆ գ. ἠ γεωργική, τα γεωργικά agricultura եւ georgica. Մշակութիւն. երկրագործութիւն. եւ Ճառ յաղագս երկրագործութեան. Գիրք վաստակոց.
cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.
· Calfa
Բաղդատութեան մշակութեան եւ զինուորութեան. (Պիտ.։)