cf. Զետեղուած.
· Calfa
Հաստատութիւն եւ զետեղումն՝ ի կատարեալսն եւ յառաքինիս օրէնս առնու. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Զերթ.
· Calfa
ԶԵՐԴ ԶԵՐԹ. Իբրեւ. որպէս. զօրէն. հանգոյն. զետ, ընտոր, պէս, ինչպէս, նման.
to dispossess, to strip, to carry away;
to snatch, to deprave, to ravish, to pull off;
to free one's self, to get rid of, to have ricourse to, to escape to, to take refuge.
· Calfa
Յառաջին հասակէն ուսցի ոք՝ ոչինչ գաղտ զօտարացն զերծուլ, թէ պէտ եւ դոյզն ինչ իցէ։ Զզօրութիւնն ի բաց եհատ, զգեղեցկութիւնն եզերծ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
to deliver, to free, to save, to undo, to disengage, to liberate, to preserve, to get out;
— ի մահու պարտեաց, to reprieve from capital punishment, from death.
· Calfa
Յամենայնէ՝ որ օրինացն նորա ներհակք են, պա՛րտ է զմտածութիւնս զերծուցանել. իբր ազատ պահել, կամ հեռացուցանել։
at one's will or pleasure.
· Calfa
ԶԻԱ՞ՐԴ πώς;
quomodo? գրի եւ ԶԻ՞ԱՐԴ. (վասն զի կազմեալ ի զի՞, արդ) իբրու Զի՞նչպէս, այսինքն Որո՞վ օրինակաւ. ո՞րպէս. եւս եւ Արդ զի՞. առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. զի՞ է՝ զի. ի՞նչպէս. եւս եւ՝ ինչո՞ւ.
Զիա՞րդ լինիցի ինձ այդ։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Զիա՞րդ ասես եղբօր քում։ Զիա՞րդ ոչ իմանայք։ Զիա՞րդ դժուարին է։ Զիա՞րդ զատաւ նստաւ։ Եւ արդ զիա՞րդ է զի ոչ պահեցեր զերդումն Տեառն եւ այլն։
cf. Զինազարդ.
· Calfa
Դիւցազնաբար զօրութեամբ առ ի ծանր զինազգեստն լինելով հանդուրժեսցեն. (Պիտ.։)
Գումարել զինազգեստ զօրականս. (Շիր. քրոն.։)
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
· Calfa
Նախ պարտ էր ժամանել զօրականի, պարտ էր յառաջել զինակրին. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Եւ եղեւ ասայի զօր զինակրաց, որք բառնային վահանս եւ նիզակս ... երեք հազար. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 8։)
armed warfare.
· Calfa
Ասպարաւորութեան, եւ ամենայն զինամարտութեան, եւ հեծելական ուսմանց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
avoiding, abhorring war, desiring peace at all price.
· Calfa
Զօրականք ... զինատեացք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Զինուոր.
· Calfa
Հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր։ Զինաւորօք եւ զօրապետօք. (Նար. մծբ. եւ Նար. գանձ հոգ.։)
to arm, to provide with arms, to man, to equip;
to provide with, to fortify.
· Calfa
Տեսանեմ ա՛յլ օրէնս յանդամս իմ՝ զինեալ հակառակ օրինաց մտաց իմոց. (Հռ. ՟Է. 23։)
to arm one's self, to take up arms, to oppose;
to provide one's self with.
· Calfa
Տեսանեմ ա՛յլ օրէնս յանդամս իմ՝ զինեալ հակառակ օրինաց մտաց իմոց. (Հռ. ՟Է. 23։)
militia-man, warrior, soldier;
իբրեւ զ—, in a military manner;
— սոսկական, private or common soldier;
հետեւակ —, foot-soldier;
հեծեալ —, horse-soldier
· Calfa
ԶԻՆՈՒՈՐ στρατιώτης, στρατευόμενος miles. որ եւ ԶԻՆԱՒՈՐ. Ունօղ կամ կրօղ զզէն, զօրական. մարտիկ. պատերազմօղ.
question;
interrogation, inquiry, demand;
discussion, examination;
perquisition, search, quest;
visit, inquisition;
proposition, thesis;
litigation, contest, dispute, debate, quarrel;
request, requisition;
խօսեսցուք զայսր խնդրոյ, let us discourse on this chapter;
խնդիր առնել, ի խնդիր երթալ, գալ, ելանել, շրջել, անկանել, արկանել, to seek, to look for, to search for or after, to make inquiries, to investigate, to examine, to inquire into;
ի խնդիր լինել ուրուք, to trace, to be in search of, to follow the track of;
խնդիր ի մէջ առնուլ, to commence an argument;
խնդիրս յուզել, to raise a doubt, to create a discussion;
խնդիր եղեւ, there arose a question;
a dispute was raised;
խնդիր ի միջի կայ, the question is;
խնդիր է ինձ ի քէն, խնդիր մի ունիմ ի քէն, I have a favour to beg of you.
· Calfa
Եղեւ խնդիր յաշակերտացն յովհաննու ընդ հրէից վասն սրբութեան։ Ելանել յերուսաղէմ վասն խնդրոյն այնորիկ։ Խնդիրք ինչ են վասն բանի եւ անուանց եւ օրինակաց իւրեանց։ Խնդիրս ինչ որ վասն պաշտաման իւրեանց ունէին ընդ նմա։ Գիտակ իսկ ես ամենայն կրօնից եւ խնդրոց հրէից։ Խնդիրս յուզեն։ Տապի ի խնդիրս. Ի յիմար եւ յանխրատ խնդրոց հրաժարեա՛։ Զյիմարութեան խնդիրս եւ այլն։
joy, mirth, pleasure, gaiety, cheerfulness, merriment.
· Calfa
Լցան բերանք մեր խնդութեամբ։ Ուրախութիւն եւ խնդութիւն։ Եղիցին տանդ յուդայ ի խնդութիւն եւ ուրախութիւն։ Խնդութիւն անօրինաց կորուստ. Արար խնդութիւն չորքոտանեաց ի տարտարոսն։ Դարձուցից զսուգ նոսաի խնդութիւն։ Պտուղ հոգւոյն այս է. սէր խնդութիւն, եւ այլն։
cf. Խնկաման.
· Calfa
Առեալ զեղջիւրն օծութեան, եւ զխնկանոց խնկոյն. Խնկանոցն զօրինակ սուրբ կուսին մարիամու ունէր. (Ագաթ.։)
to incense.
· Calfa
Խնկարկէին ոսկեղեն բուրվառօք։ Խնկարկելովն ըստ օրինակաց ի տաճարին։ Մինչեւ ահարոն խնկարկեալ քաւեաց. (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Նախ. թուոց.։)
worthy to be incensed, praiseworthy, honourable.
· Calfa
Քեզ օրհնութիւնս երգոց խնկալի, եւ ինձ մերժումն տարագրութեան անյուսալի. մարթ է իմանալ նաեւ՝ խնկալի է, այսինքն արժան է խնկել։
to incense;
to perfume;
to embalm;
to offer up, to offer;
to intoxicate;
to praise, to honour, to adore;
to extol, to flatter, to flatter grossly.
· Calfa
Կամ որպէս Յարգել. մեծարել. բարեբանել. օրհնել. ուստի եւ Խնկեալ ասի, որպէս խնկելի, կամ խնկաւոր. (զորս տեսցես)
Եկեղգցւոյս շինուածոյ, որ յաշակերտացվերնոցն խնկեցաւ։ Որ աւետարանաւն կենաց խնկիս յարակայ։ Կատարեալ է բան քո խնկեալ։ Մեծասցի անուն հզօրիդ խնկեալ։ Ինքն է աստուած խնկեալ տիրապէս։ Փառաց խնկելոյն։ Խնկեալկնիք արքունակն պատկերիդ։ Խնկեալ խորհրդով։ Ի ձեռն աղօթից եւ ընտիր վարուց խնկելոց. (Նար.։) (յորս ինչ նչ բերի եւ ի նախկին նշանակութիւնս։)
incensing.
· Calfa
Եւ են ծաղիկքն խնկիչք, եւ ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց. (Վեցօր. ՟Ե։)
to grunt;
*to blow the nose.
· Calfa
Բոհբոխելով կնչել խնչել. (այլ օրինակ՝ գնչել, հնչել) (Ագաթ.։)
bedstead, pallet, truckle-bed;
halting-place;
den, haunt, lair, cave of wild beasts.
· Calfa
Սուրբքն յիւրաքանչիւր խշտեկաց կանգնեցան. (Եղիշ. ՟Ը. յօրինակս ին. եւ ի ՃՃ.։)
to despise.
· Calfa
Յոյժ վստահ լինել յիւր զօրութիւն, եւ խշտրել պատերազմողացն տկարութիւն. (Ոսկ. ես.։)
to see with displeasure, to scowl at;
to despise.
· Calfa
Ի սաստկութենէ նորա որ սպառնայրեղբօր իւրում, եւ ի խոթոտել ականն իւրոյ, ի միտ առ իմաստութեամբ իւրով ռեբեկա. (Եփր. ծն.։)
harsh;
frowning, surly, threatening;
hideous, frightful, horrible, dreadful, shocking;
coarse, gross, rude, rough;
sad, sorrowful;
grave, stern;
— դէմք, stern and haughty countenance;
— աչք, threatening eye, gloomy eye;
— ակնարկել յոք, to look at sternly or angrily, to frown, to scowl, to knit the brows;
— հայել, to look surly at, to sulk, to turn a wild haggard look upon.
· Calfa
Կէսք ողորկակեղեւք են եւ կէսքն զկերպարանս քոսոց ունին խոժոռն խոշորութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.
· Calfa
Անցանէ գետն երասխ յորձանուտխոխոջիւք ... թափ անկեալ ընդ նեղ եւ ընդ նուրբխոխոմքն քարանձաւի միոյ։ Զօրս ղօղեալ թագուցանէր ի խոխոմս այգեստանին։ Ամրացեալք ի խոխոմս խորոցն ձորոց, եւ յամուրս քարանձաւաց. (Յհ. կթ.։)
to murmur, to purl, to babble, to gurgle;
ի վեր —, to vomit.
· Calfa
ԽՈՂԽՈՋԵՄ կամ ԽՈԽՈՋԵԼ, եցի ն. Հոսել ուղխօրէն. զեղուլ. յորդել. իսկ ի վեր ԽՈՂԽՈՋԵԼ՝ է Զգայռել եւ փսխել.
to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.
· Calfa
Մտածօրէն յանձն իմ խոկացայ. (Պղատ. տիմ.։)
cook, man-cook.
· Calfa
Որո՞ց են յաղագս թոշակի կազմութեանցն շարագրութիւնքն եւ օրինականքն. (պխ) խոհակերացն. (Պղատ. մինովս.։)
(իբր խոհակեար, այսինքնխահագործ) μάγειρος, ὁψοποιός coquus. որ եւ ԽՈԽԿԵՐ. Խոհագործ. Խոհարար. խորտկարար. խահարար. խահամօք. յօրինիչ խահից. եփօղ կերակրոց. կերակուր եփօղ.
cf. Խահարարութիւն.
· Calfa
Խոհակերութեանց վաճառ. յն. մի բառ, καπηλεία. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
eating-house keeper.
· Calfa
Խորագունիւ վարի ըստ զորութեան խոհավաճառիցն սեռիւ։ Մի՛ խոհավաճառ կամաւ, եւ մի ակամայ մի ոք (միայն) լինիցի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
sober-mindedness.
· Calfa
Օրինադրին պարտ է ջանալ՝ խոհեմութեան քաղաքացն, որչա հնար իցէ. նախախնամել, եւ զանխոհեմութիւնն ի բաց բառնալ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Զխոհեմութիւն միջնահարիսպ աստանօր ի մէջ սոցունց եդեալ։ Եւ զայն իսկ մասն հոգւոյն՝ որ հաղորդեալ էր արութեան եւ զաւման մարտական գոլով, բնակեցուցին հպագոյն ի գլուխն՝ ի մէջ խոհեմութեանցն եւ պորտոյն սերտեալ. (Պղատ. տիմ.։)
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
· Calfa
Ոչ այնպէս չարաար մահուամբ զիւրն խողխողէր հարազատ։ Ի թշնամեաց խողխողի զինուք զօրէն պաճարաց. (Պիտ.։)
act of killing, massacre, carnage.
· Calfa
Վասն խողխողման արքայի։ Անհնարին խողխողումն ի վերայ մարտիկ ղօրացն հասուցանէին. (Յհ. կթ.։)
to hear a loud burst of laughter.
· Calfa
ԽՈՂԽՈՆՋԵՄ ԽՈՂԽՈՋԱՆԻՄ. περιχέομαι, περιχεύομαι circumfundor, perfundor. Խողխոջել. ուղխօրէն հոսել. ծաւալիլ ի ձայն խոխոջանաց
cf. Խոխոջեմ.
· Calfa
ԽՈՂԽՈՆՋԵՄ ԽՈՂԽՈՋԱՆԻՄ. περιχέομαι, περιχεύομαι circumfundor, perfundor. Խողխոջել. ուղխօրէն հոսել. ծաւալիլ ի ձայն խոխոջանաց.
cf. Խոխոջանք.
· Calfa
Խողխոջանք խոռոչաց որ բխեն իջանեն ի գլխոց լերանց. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Խոխոջեմ.
· Calfa
ԽՈՂԽՈՋԵՄ կամ ԽՈԽՈՋԵԼ. Հոսել ուղխօրէն. զեղուլ. յորդել. իսկ ի վեր ԽՈՂԽՈՋԵԼ՝ է Զգայռել եւ փսխել.
capital of a column.
· Calfa
Երկուս սիւնս արասցես. ըստ նմին օրինակի լինիցին զոյգք խոյակաց նորա։ Ի վերայ ոսկիապատ սիւնացն, եւ խոյակք նորա ոսկիք։ Խոյակս իվերայ գլխոց սեանցն։ Շուրջ զերկրորդիւ խոյակաւն. եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 23. 32։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 16. 18. 20։)
to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.
· Calfa
inclining, aslant.
· Calfa
Զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն յայտ առնեն. (Վեցօր. ՟Գ։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
· Calfa
Ցանկալի եղեալ օրինապահն կալեօք (այսինքն կալմամբ). (Ագաթ.։)
Դնէ զօրէնս ի քաղաքի յամենայն ժամ կալօղն ( այսինքն իշխօղն). (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.
· Calfa
Զսատանայ՝ զամենայն աւուրս տնօրէնութեան քրիստոսի՝ ի հնարավորութիւն եւ ի կախաղանի եւ ի տարակուսանս պահեաց մինչեւ ի խաչն. (Լծ. կոչ.։)
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
· Calfa
ԿԱԽԵՄ ԿԱԽԻՄ, կամ ԿԱԽԵԱԼ ԿԱՄ. ձ.չ. κρεμάω, ἑκκρεμάω, -ομαι , κρεμαννύω, -υμι suspendo, pendeo, dependeo եւ այլն. Կապեալ թողուլ կամ մնալ ի բարձր վայրի ընդ մէջ օդոյ. խեղդ արկանել. խաչել. եւ Ի կապ թողուլ կամ մնալ հաստատել, իլ. կապել, իլ. ունել զկապակցութիւն. յենուլ. յարիլ. կախել, կախուիլ, փակչիլ, կապուիլ. ... Ստէպ պատմական խնդրով՝ եւպէսպէս առմամբ. զոր օրինակ,
Զծառոյդ օրհնութեան հաւատք յուսոյ իմոյ կախեսցի. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Ամենայն երանութիւնք ի կամս հօր իւրոյ կախեալ կան. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի ձեռանէ միոյ կախեալ։ Պատճառք նոցա յերկնից կախին. (Մագ. ոտ.։ Վեցօր. ՟Ղ։)
to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.
· Calfa
Բանջարքն այլ եւ այլ զօրութիւն ունին, զի մին կակղացուցանէ, եւ միւսն խոստացուցանէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
furniture, moveables;
baggage, luggage;
equipage;
apparel;
utensils;
implements, instruments;
— առնել զոք, to employ, to give occupation to.
· Calfa
Եթէ հարկանիցէ առանց կահի սոսկ ձեռօք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
to prepare, to fit up, to provide with, to furnish, to stock.
· Calfa
Լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից. իններորդ հոյիւ, զոր օրինակ կահեմ. (Երզն. քեր.։)