without vices or passions, honestly, innocently.
ἁπαθῶς. sine passione, sine affectu Առանց ախտից ցաւոց կամ կրից. եւ անապականաբար.
Ամպ, քանզի ի Հոգւոյն Սրբոյ սաղմնառեաց, եւ ծնաւ անախտաբար. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
not subject to diseases or passions.
Ոչ կրօղ զախտ ցաւոց եւ կրից մարմնոյ. անչարչարելի. անայլայլելի.
Եւ ազատ յախտաւոր կրից հոգւոյ.
apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.
Չէ՛ եւ չէ՛ օգուտ ի բազում անախտութեանց հոգւոյն՝ երբ միով ախտիւ արատաւոր լինիցի. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Փոխանակ անախտութեան ախտաւորք յաչս նոցա գտաք. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ստանան զայն առաքինութիւնսն, դիւրաւ ստանան զանախտութիւն. (Վրք. հց. ՟Գ։)
cf. Անաչառ
Անակնառու դատողութեամբք յանցաւորացն հրամայէր. (Սհկ. արմաւ.։)
cf. Անաչառութիւն.
Տե՛ս եւ զաւետարանչին անակնառութիւն, որ ոչ խորշեցաւ ի պատմելոյն. (Նանայ.։)
Դատ առնել իրաւամբք՝ անակնառութեամբ. (Նար. երգ.։)
Մի՛ ոք գործիցէ ինչ առանց օրինաց եւ իրաւանց, այլ՝ արդարութեամբ եւ անակնառութեամբ. (Մխ. դտ.։)
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
Զանակնկալն բարի՝ չարիս ի յուսահատութեանն աւուր շնորհեսցես։ Արուեստիւ սիրոյ զանակնկալն գիւտ մեղաւորաց նշանակեցեր։ Յանակնկալն գոյէ ստեղն խնկոյ։ Յանակնկալն հանդիպութեան. (Նար.։)
Անակնկալ աղիտից հանդիպեցաւ անձն իմ. (Պիտ.։)
incorruptible, unalterable;
incontestable.
ἁνιβδήλευτος, non adulteratus, ἁνεπίπληκτος, irreprehensibilis Որ ոչն աղարտի. անեղծանելի. անայլայլելի. անխարդախ. անըստգիւտ եւ անպարսաւ. սէօզ եօգ, խիլաֆ եօգ.
Հաւաստեա՛ զճշմարիտն եւ անաղարտելի վասն Քրիստոսի բան։ Սրբազանից աւանդութեանց անաղարտելի գիտութիւն. (Պրպմ. ԼԷ։)
shining, clear, bright.
Անաղօտ վառեալ լապտերք հաւատոյ. (Շար.։)
Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)
that does not grow, decreasing.
Ելով աճական մարմինն՝ այժմ անաճիցն հաւանի ստորակայիլ։ Որպէս անաճ մարմին, քար եւ երկաթ ... Եղեալ անուանակոչութիւն անմարմնոց եւ մարմնոց, աճականաց եւ անաճից. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. եւ Մագ. քեր.։)
Կամ անյաւելուած. ոչ առաւելեալ եւ ոչ նուազեալ. արթմազ.
celibacy.
Օրինաւոր ամուսնութեանն եւ անամուսնութեանն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Լա՛ւ է ամուսնութիւն, այլ լաւագոյն է անամուսնութիւն, եւ առաւել լաւագոյն եւս կուսութիւն. (Զքր. ծործոր.։)
shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
Յանցաւորն թէ անամօթ մնայ, յեւս խորխորատ չարեաց անկանի. (Լմբ. սղ.։)
Առաքինւոյն՝ անամօթ լինել, եւ յանցաւորին՝ ամաչել։ Ի սուրբն եւ յանամօթն լինել փութան ապաշխարութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Մանաւանդ՝ համարձակ. աչալրջութեամբ. առանց խպնելու՝ քաշուելու. սէրպէսթ. չէքինմէյէրէք. ἁνεπαισχύντως, sine verecundia.
Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
to lose all shame, to be shameless.
Մայրն անամօթացաւ ի գործս իւր. (Լմբ. ովս.։)
cf. Անամօթանամ.
Առ նոյն ինքն վեհագոյն բնութիւնն անամօթեցար զհայհոյութեանդ քո ձգել բան։ Պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. երեւ. եւ պաւլ։)
Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)
Այլ անամօթեալ ... յաւել առնուլ զկին նորա. (Խոր. ՟Գ. 24։)
cf. Անայլայլակ.
Ոչ այլ ինչ նշանակել կամի հաւատարիմն, բայց ճշմարիտ եւ անայլայլելի. (Կիւրղ. գանձ.։)
invariability, immutability.
Եւ զուգահաւասարութիւն. τὸ ἁπαράλλακτον. paritas, aequitas.
Զհաւասարութիւնն եւ զանփոփոխ զանայլայլութիւնն (ընդ Հօր)։ Տեսանե՞ս զանփոփոխելի անայլայլութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. 38։)
abandoned, forlorn, helpless.
Մի՛ անայցելու խոցելոցն վիրաւորաց լինիցիք. (Երզն. լուս.։)
irreproachable, irreprehensible.
ἁδιάβλητος, ἁνεπίπληκτος, irreprehensibilis. Որ չէ անգոսնելի. անպախարակելի. անպարսաւ. անմեղադրելի. այըփլանմազ, զայրի մու աթէպ.
Ունի եւ զմերս, եւ զկիրս սոցա զանանգոսնելիսն՝ առանց մեղաց ամենեւին ... Գեր ի վերոյ բնաւին իսկ կրից անանգոսնելեաց. (Տօնակ.։)
Փորձեցաւ ըստ ամենայնի մերոցս անանգոսնելի կրիւք. (Լծ. ածաբ.։)
inanimate, lifeless;
impersonal.
ἅψυχος, inanimis, inanimatus, ( ի բառէս անձն, ո՛չ ըստ որում դէմք, այլ ըստ որում հոգի կամ շունչ բանական. որպէս եւ անձնաւոր ասի հոգիաւորն, շնչաւորն. տե՛ս ի կարգին). անհոգի. անշունչ. մարդկային հոգի չունեցօղ. ճանսըզ, պիճան, նարեվան.
Անանձանց եւ անձնաւորաց, անասնոցս եւ ասնոց ... այսպէս եւ յոգւոջն՝ եւ անանձունքն եւ անկատարքն եւ հիւանդոտքն. (Փիլ. այլաբ.։)
Մարմին եթէ արտաքուստ շարժի, անանձն է. իսկ եթէ ի ներքուստ, անձնաւոր. (Նիւս. բն.։)
Մարմին անանձն եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Յորժամ եղեւ մարդ միածինն, ո՛չ անանձն եւ անմիտ մարմին առեալ, այլ շնչաւոր յաւէտ։ Ընդ անձնաւոր մարմնոյ, եւ ո՛չ անանձին զինքն անճառաբար միացուցեալ։ Որք Ապողինարի կարծեօքն պատրեալք, ասելով անանձն եւ անմիտ գոլ զմիաւորեալն ընդ բանին մարմինն. (Պրպմ. ստէպ։)
Ոչ եթէ ըստ Ապողինարի անանձն մարմին ընդ ինքեան միաւորեաց բանն, այլ՝ մարմին՝ բանական անձն ունօղ. (Սարկ. հանգ.։)
Իջանելն՝ զանձնաւոր իրաց նշանակէ, եւ ոչ զանանձնից։ Անանձն թուին իրքն՝ որ յուսովն են. եւ հաւատքն անձն շնորհեն նոցա. (Սարգ. յկ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
anonymous;
ignoble.
Վասն առաւել սիրոյն իւրոյ՝ անանունն յանուն գայ. (Յճխ. ՟Բ։)
inseparable, indivisible.
Զի քէն մարմինն՝ անանջատ ի բանէն՝ համապատիւ Հօր փառաւորէ. (Նար. կուս.։)
indivisibly.
Յաւէտ անանջատաբար. (Սարկ.։)
Միաւորեալ անանջատաբար կցորդութեամբ. (Մագ.։)
Կամ անմեկնելի օրինակաւ. ἁχωρίστως, inseparabiliter.
Սեաւն անանջատաբար ագռաւու եւ եթէովպացւոյ պատահեաց. (Պորփ.։)
that passes not away, eternal;
impassable.
Որ ինչ ինձ անանցն է, քեզ հպաւոր է. (Նար. ԺԷ։)
ԱՆԱՆՑ. Որ ինչ չանցանէ ժամանակաւ. անվախճան. յաւիտենական. յաւէժական. մշտնջենաւոր. ἅπειρος, infinitus. չանցնօղ, վերջ չունեցօղ. կէչմէզ, էպէտի.
Գուշակէ անցականն զանանցէդ։ Անանց թագաւորութիւն, լոյս, ուրախութիւն, դատաստանք. (Ագաթ.։)
Գնել ընդ անցաւորիս զանանցն։ Անանց բոցոյն։ Անուն բարի յերկրի եւ անանց յազգաց ազգս. (Փարպ.) ուր եւ հաւախօսն անանց կոչի, իբր հաստատուն եւ ընդաբոյս։
cf. Անանց.
Զգենուն հողացեալքն զանանցական մարմինն։ Յանանցական յաւիտենին։ Անձկացեալ կենաց անանցականաց. (Ոսկ.։)
unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.
Պատմեսցուք անաշխատ լեզուաւ, եւ անհանգիստ բարբառով. (Ագաթ.։)
Կեանս անցաւս եւ անաշխատս. (Ագաթ.։)
Անաշխատ ընկալաք զպատկերին արժանաւորութիւն. (Լծ. կոչ.։)
banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.
Որ չէ ի նոյն աշխարհէ կամ գաւառէ. տարաշխարհիկ. օտարական. նժդեհ. պանդուխտ. դրսեցի. տաշրալը, եճնեպի, զարիպ, եապանճը.
Անաշխարհիկ գոլով՝ կարգեցաւ ի դասս զինուորաց. (Վրք. ոսկ.։)
impartial, showing no respect of persons, upright, disinterested, just, fair, righteous, exact;
strict, austere, severe, rigid, rigorous;
cf. Անաչառաբար.
Լիրբ եւ անաչառ պոռնիկ. (Եփր. արմաւ.։)
impartially, without respect of persons, justly;
rigorously, strictly, austerely.
Իրաւունք Արարչին անաչառ վարելով առ ամենեսեան. (Յհ. կթ.։)
impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.
Տաս ամենեցուն առատապէս անաչառութեամբ։ Հաւասարապէս անաչառութեամբ ընկալցին ի քէն մասն երանութեան. (Նար. ԾԷ. ՟Զ։)
Բուռն հարեալ զանաչառութեան գաւազանէ. (Լմբ. ատ.։)
Ահաւորին անաչառութիւն. (Նար. հ։)
Կամեցաւ զմեծատունսն երկեցուցանել՝ մի՛ անաչառութեամբ իբրու զտկարս վարկանել զաղքատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
blind;
without eyes;
blinded.
Դու հաւատա՞ս, զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր Տէրն, յՈրդի Աստուծոյ. (Խոսրովիկ.։)
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
Անեղն եւ անապականն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Անապականն յանապական տան միշտ կայ մնայ։ Կենագործեալք անապականիդ։ Անապականք, եւ ոչ մահկանացուք։ Գրաւական կենդանութեանս անապական է. (Նար.։)
Հաւատք անապական, կամ անապական բան ճշմարտութեան։ Ներգործութեամբ անապականաւ. (Նար.։)
ԱՆԱՊԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆ ասի Քրիստոսի՝ ի սուրբ խորհրդեան եւ յերկինս, զի է այժմ ի փառաւորեալ վիճակի. իսկ ըստ նախկին վիճակի յերկրի՝ որպէս անփուտ ի գերեզմանին, որպէս անախտ, կամ հեռի յանգոսնելի կամ ի հարկեցուցիչ կրից. զի զամենայն կամաւ կրեաց։
Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր՝ զանապական եւ զհոգեւոր։ Զանապական զաստուածազգեաց մարմինն. (Շար. եւ այլն։)
Իբր անապականութեամբ. եւ յաւէժաբար.
Զմարմինս զայս անապական զգենուն, եւ անապական կենցաղավարին յաւիտեանս. (Վրք. հց. ԺԴ։)
desert, hermitage, solitude;
solitary, uninhabited lonely, unfrequented.
Անապատ երկիր։ Անապատ է ի մարդոյ եւ յանասնոյ։ Եղեն յաւեր եւ յանապատ։ Մոլորեցոյց զնոսա յանապատի եւ ո՛չ ի ճանապարհի. (Երեմ. Սղ. եւ այլն։)
Յայնմ ծովէն՝ զոր ոչ կոխեցին նաւք, յանապատի ծովուն եւ ի ներքին կղզիսն ... Խառնել նաւ յնապատի նորա. (Վեցօր. ՟Է։)
Այլ առաւել՝ ἕρημος, ἑρημία, ἑρήμωσις, desertus. ամայի. վայրի. անբնակ. աւերակ. դաշտ աւազոյ. չէօլ, չէօլլիւք, պէրիյէ խարապ.
solitary, eremitical;
hermit, anchorite.
Առանձնակեաց յանապատի ճգնաւոր. որ եւ ԱՆԱՊԱՏԱՒՈՐ, ԱՆԱՊԱՏԱԿԵԱՑ. ապտալ, զահիտ, րուհպան.
Ցռոյ անապատականի։ Անապատական աշխատութեանցն գործաւոր. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 12։ Իմ. ԺԷ. 16։)
Զանապատական առաքինեաց զվարս տպաւորեալ. (Փարպ.։)
Եւ միանձնական. ճգնաւորական.
to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.
Իբրեւ անապատ աւերակ եւ ամայի լինել. յաւեր դառնալ. վերան՝ խարապ օլմագ.
Պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն՝ անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)
loving solitude, or retired situations, retired, solitary.
Կամ սիրօղ անապատաւորաց.
Անապատասէր եւ կրօնաւորասէր. (Մագ. ԾԴ։)
to cause to be deserted, to lay waste, to unpeople.
ἑξερημόω, desertum facio. Առնել անապատ կամ յանապատ. աւերակ եւ ամայի կացուցանել. խարապ էթմէք.
Ասէ Սոփոնիաս. անապատացուցից զճանապարհս նոցա՝ ամենեւին ոչ գնալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա. (Իսկ Սոփ. ՟գ. 6, աւերեցից)։)
dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.
Զայս մի ըստ միոջէ թուել զանառակն կորուստ (պատուոյ, իշխանութեան, եւ ընտանեաց) ոչ է հարկաւոր. մարթ է իմանալ որպէս անօրինակ, մեծ յոյժ։
dissolutely, lewdly, wantonly;
prodigally, lavishly.
Անառ ամրոցաւն։ Մտանէ յանառն անի։ Անառ մնաց Մանազկերտ. (Լաստ.։)
debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.
Բազում անառակութեամբ վարէր զթագաւորութիւնն. (Փարպ.։)
impregnable, inexpugnable
ԱՆԱՌԻԿ որ եւ ԱՆԱՌ. ἁκαταγώνιστος, inexpugnabilis. Զոր չէ մարթ առնուլ պատերազմաւ. անմարտնչելի. անվանելի. ամենայնիւ ամրացեալ. ալընմազ, թեսխիրի միւմքին օլմայան.
unspeakable, ineffable.
Ղովտ արբեցաւ, եւ զանասելի գործսն գործեաց. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
brutally, coarsely.
Որ ինչ միանգամ առ ի կերակուրս անասնաբար է, եւ յըմպելիս։ Անասնաբար ընդ անասունս հաւասարել. (Փիլ.։)
brutal, rude, ill-mannered.
Առաւել անասնաբարոյք են քան զգազանս չարս. (Ոսկ. յհ.։)
guilty of an unnatural crime with a beast, bestial.
Հաւասար անասնագիտաց. (Մանդ. Ի։)
cf. Անասնազետութիւն.
Անասնազոհութիւնն առ ոտն կոխեցաւ. (Եպիփ. խչ.։)
cf. Անասնական.
Հաւասարեաց անասնային անմտութեան. (Տօնական.։)
to become quite a brute, to lead the life of a brute;
to be clownish or churlish, to be besotted.
ἁποκτήνομαι, obbrutesco. Նմանել կամ հաւասարիլ անասնոց անբանից. հայվանա պէնզէմեք.
Մի՛ անասնանալ ախտիւք։ Ծովահեղձ արար զանասնացեալ եւ զգազանացեալ ազգս մարդական։ Խաչիւ եւ եկեղեցեաւ փրկեաց զանասնացեալ եւ զգազանամիտ ազգս մարդկան. (Տօնական.։)
cf. Անասնաբոյծ.
κτηνότροφος. Որ ինչ քաջ սնուցանէ զանասունս. խոտաւէտ եւ պարարտ (վայր). անասնաբոյծ, խաշնադարման.
Երկիր անասնասնոյց է. (Թուոց. ԼԲ. 4. (յօրինակս ինչ վրիպակաւ, անասնոց է։))
a small beast;
animalcule;
a lean beast.
Զիա՛րդ այնպէս դիւրաւ թոյլ ետուն լուծանել զիւրեանց անասնիկն. (Տօնական.։)
Զգօնացոյց եւ զանասնիկն՝ մեղմաբար սպասաւորել նմա. (Երզն. մտթ.։)
irrational;
animal, brute.
Հաւասարեաց անասնոց անբանից. (Սղ. ԽԸ. 13։)
Ի բանաւորականէն եւ յանասուն մասնէն ի մի գոյացեալք։ Որպէս խոտդ անասնոյ կերակուր է, այսպէս զգալին՝ անասուն մասին հոգւոյն վիճակ հասեալ է։ Կին՝ զոր ոչ յաղագս անասուն ցանկութեան ածես, այլ զօրէն բնութեան լնլով հարկաւոր. (Փիլ.։)
atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.
Որք անանաստուածք են, հոգւով մեռան։ Անաստուած ոմն ես։ Առ անաստուածիւդ (այս ինքն անաստուած գոլով՝) ե՛ւ աւերես զերդումն։ Անաստուածի կարծիք են ոչն կարծել զաստուածային ակնն զամենայն տեսանել. (Փիլ.։)
Անաստուած ցաւք (մոլորութեան). (Վրք. հց.։)