Definitions containing the research լի : 10000 Results

Յառաջաչափ

s.

the first rule or regulation.

· Calfa

NBHL (1)

Բան Աստուծոյ, առաջին սկիզբն, յառաջաչափն ամենեցուն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 4։)


Յառաջապահ, աց

s. mar.

advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.

· Calfa

NBHL (1)

Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)


Յառաջապահեստ

s. adj.

preservative, precaution;
preservative, precautionary.

· Calfa

NBHL (1)

Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)


Յառաջասացութիւն, ութեան

s.

prediction, prophecy.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ածեալ զմտաւ զաստուածային զյառաջասացումն, այլ պարտեալ լինէր ի մահաբեր թիւնաւոր վիշապէն. (Գանձ.։)


Յառաջատեմ, եցի

va.

to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.

· Calfa

NBHL (3)

եւ չ. ՅԱՌԱՋԱՏԵՄ ՅԱՌԱՋԱՏԻՄ. προκόπτω praecedo, progredior, proficio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱՀԱՏԵԼ. Զառաջսն հատանել, եւ յառաջ խաղալ. անցանել զանցանել, կամ անցուցանել զինքն. յառաջատու կամ յառաջադէմ լինել. զարգանալ. յառաջել. յառաջանալ.

Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)

Յառաջատելոյն (չեւ եւս կատարելոյ) կեանք ոչ ամենայն մասամբ ուղիղ գնան, այլ կաղ է իւիք իւիք եւ զարկուցեալ. (Փիլ. լին.։)


Յառաջատես, աց

adj.

foreseeing;
provident;
cf. Զգուշութիւն;
— լինել, to foresee.

· Calfa


Յառաջատութիւն, ութեան

s. arith.

cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ խեռել եւ ըմպահկել յառաջատութենէ ուսմանն։ Որք ունին յառաջատութիւնս, ո՛չ ամենակատար յանձնկալութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 31։ ՟Դ. 34։)


Յառաջացոյց

adj.

shewing or shewed beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ ասաց բանս յառաջացոյց պատմութեան հանդերձելոցն, ապա անց յառաջակայսն, եւ ի լինելոցն նշմարեցուցանէ. (Ագաթ.։)


Յառաջգիտութիւն, ութեան

s.

prescience.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն ուխտեաց (ազդեաց) Պօղոսի, որ ինչ անցք անցանելոց էին ընդ նա, զի բարեմտագոյն եւս լիցի յառաջգիտութենէ անտի առաւել. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Յառեմ, եցի

va.

to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԱՌԵԼ ԶԱՉՍ կամ ԶԱԿՆ. Ձգտել զտեսութիւն. քաջ նկատել, անշարժ դիտել. ակնակառոյց լինել.

Զիմանալի ակն ոգւոց մերոց յառեսցո՛ւք առ Տէր Աստուած մեր. (Խոսր.։)

Բացէ՛ք ղիմանալի աչս մտաց, եւ յառեցէ՛ք ի յերկինս. (Լմբ. համբ.։)


Յառիմ, եցայ

vn.

to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ (Սարգ. ի բանն յկ. ՟Ա. 25.) կարծելով նախդիր լինել զտառդ յ, ի բառն յառեալ, հարկաւորի մեկնել որպէս առեալ, եւ վրիպակաւ ասել.


Յառնեմ, յարեայ, արի, յարուցեալ

vn.

to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.

· Calfa

NBHL (2)

Արիաբար ի վեր ելանել. կանգնիլ. յոտն կալ. եւ Ի վեր երեւել. վե՛ր կալ. ոտք ելլալ, ելլալ կայնի՛լ. եբր. գիւմ. ար. ղո՛ւմ, ղումի. (յորմէ՝ տալիթա՛ կո՛ւմի, աղջի՛կ արի՛)

Յարիցէ ազգ յազգի վերայ։ Յարեան ծառայք նորա ի վերայ նորա։ Յարեաւ կային ի վերայ Աբիլի եղբօր իւրոյ, եւ սպան զնա։ Բազումք յարեան ի վերայ իմ, եւ այլն։


Յասմին, յասմի

s. bot. jessamine, jasmine.

· Calfa

NBHL (1)

Ուտի. լինի ի նմա ձիթենի, վայրնկենի, եւ յասմիկ։ Յերջանիկն արաբիա՝ յասմին, վարդ մանուշակ. (Խոր. աշխարհ.։)


Յատականամ, ացայ

vn.

to freeze, to be frozen.

· Calfa


Յատակընթացք

s.

practicable road.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակաւոր ճանապարհ դիւրընթանալի.


Յատակիչ

s.

destroyer, exterminator;
paviour.

· Calfa

NBHL (2)

Որ յատակէ. տապալիչ.

Խլիչք յատակիչք շնորհացն ողորմութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Յատկական, ի, աց

adj.

cf. Յատուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի նիւթսն են կամ յատկականս, եւ կամ յարքունական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։)


Յատկանամ, ացայ

vn.

to be appropriated, separated, distinguished.

· Calfa

NBHL (1)

Որք զարգանան յայս, յե՛ւս երանելի սուգն յատկանան. (Կլիմաք.։)


Յօտեմ, եցի

va.

cf. Յատանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զուռ սիրոյն յօտեալ սրբեաց՝ լինել պտղաբեր. (Շ. տաղ.։)


Յատուկ

adj. adv.

proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.

· Calfa

NBHL (2)

Սիրելի է իւրաքանչիւր ումեք յատուկն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)

Դասալիքն՝ որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)


Յար

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ էին յար բանքն Փիլիպպոսի՝ պատգամաց մարգարէիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19։)

Անշիջանելի բոցոյն, եւ յար արթուն որդանցն լիցուք ճարակ առանց սպառելոյ եւ մահու. (Սարկ. քհ.։)

Չոգան ի Կափառանում, ուր յար եւեթ լինէին։ Առ ի յըմբերանել զհրէայսն, որք յար եւեթ զայն պատճառէին, եթէ հակառակ կամացն Աստուծոյ է. (Նանայ.։)

ՅԱՐԱԳՈՄ կամ ՅԱՐ ԳՈՄ, ՅԱՐ ԵՄ. Առընթեր եւ անբաժան գտանիլ. առաջիկայ՝ ներկայ լինել.


Յարաբարդեմ, եցի

va.

to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ Ոլիմպոսի դնել զսեսդոս (լեառն), եւ յայնր (վերայ) յարաբարդել զտերեւաշարժն բիղոն։ Ի քառից ծնեալ (տարերաց), եւ յերկուց յարաբարդեալ՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Մագ. ՟Ի՟Է. ՟Ժ՟Գ։)


Յարագայ

cf. Անպակաս.

· Calfa

NBHL (2)

Որ անընդհատ գայ կամ գոյ եւ լինի. յարագոյ. յարակայ.

Հարկաւորն՝ զանազան գոյ կա՛մ յարագայ, եւ կամ լինելոյ։ Իսկ յարագայ կամ մշտնջենաւոր, կամ ապականելի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Յարագեմ, եցի

va.

to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.

· Calfa

NBHL (1)

ἑξηλιάζω, αἱθριάζω soli expono, ad solem exsicco, sub dio expono. Առաջի արեգի դնել. պարզել յարեւու. տարածել կախմամբ յանդիման արեգական, եւ ի բացօթեայ վայրի. (գուցէ՝ որպէս ձօնելով. որով լինի եւ արմատ բառիս Պատարագել)


Յարագոմ

vn.

to be near or present, to assist.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱԳՈՄ կամ ՅԱՐ ԳՈՄ, ՅԱՐ ԵՄ. πάρειμι adsum, praesenssum, praesto sum, intersum. Առընթեր եւ անբաժան գտանիլ. առաջիկայ՝ ներկայ լինել.


Յարագոյ

adj.

always present;
inherent, innate, inborn.

· Calfa

NBHL (2)

Ապրեցելոցն ճանապարհ՝ որքան բարիս խոստանայ զհանդերձեալսն, այսքան աշխատելիս տայ զյարագոյսս. (Բրս. սղ. ՟Ա։)

πάρων praesens, qui adest, vel inest. Ներկայ անմեկնելի. ընդաբոյս. տե՛ս եւ ՅԱՐԱԳԱՅ.


Յարազուարճ

adj.

ever-pleasing;
always green.

· Calfa

NBHL (4)

Յաւէտափթիթ եւ յարազուարճ են տունկք իբրու Աստուածային դրախտին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)

Յարազուարճ ծառ լինի՝ ջրոցն հոսմամբ պարարեալ. (Նիւս. երգ.։)

Արգաւանդութիւն գաւառի յարազուարճ լինելով։ Յարազուարճ պայծառութեամբն, եւ քաղցրաճաշակ պտղովն. (Պիտ.։)

Լոյս զուարթ կոչէ, որ զանմահութիւնն յայտ առնէ, եւ զմշտնջենաւորութիւն, եւ զյարազուարճ լինելն. (Խոսր.։)


Յարալէզ

adj. s.

always licking;
vampire, blood sucker.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱԼԷԶ կամ ԱՐԱԼԷԶ. συνδάψος, βλιτύρ ut consumens, exprimens եւ այլն. κένταυρος centaurus. որ եւ ԱՌԼԵԶ. Յար եւ իսպառ լիզանօղ. լափլիզօղ. (գուցէ եւ Արայի լիզօղ) ըստ յն. ծախօղ, ծծօղ. եւ ձիացուլ. Ճիւաղ մտացածին ըստ քերթողաց որպէս զեղջերուաքաղն.


Յարակայ

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԱՐԱԿԱՅ. մ. ՅԱՐԱԿԱՅԱԲԱՐ μονίμως perseveranter, constanter. Մշտնջենաւորապէս. հաստատութեամբ. անփոփոխելի կամ անյողդողդ կալով մնալով. միշտ. ստէպ. անդադար.

Ոմանք յարակայ մոլին, զոր լուսնահարն կոչեն. (Կանոն.։)


Յարակայիմ, եցայ

vn.

to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յարակայեալ նմա ջրոյն՝ ոչ կարելով՝ սովով եւ ծարաւով մաշեալ լինի. (Նոննոս.։)


Յարակոծ

cf. Յարածուփ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զվէմ անշարժելի, որ յարակոծ ալեացն դիպմանց միշտ հարկանիցի. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Յարակցութիւն, ութեան

s. chem.

con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.

· Calfa

NBHL (2)

Համբոյրն մարմնոյն՝ առ միմեանս յարակցութիւն լինի, եւ միութիւն. (Շ. ՟ա. պետր. ՟Ձ՟Գ։)

Ի յարակցութիւն բնութեանցս՝ անփոփոխելի մնան յատկութիւնքն միացեալ անձնաւորութեանն. (Շ. թղթ.։)


Յարահետեւիմ, եցայ

vn.

to follow always, inseparably to accompany.

· Calfa

NBHL (1)

παρακολουθέω subsequor, sector, adsector. Առընթեր հետեւիլ. անմեկնելի զհետ երթալ՝ գալ՝ լինել.


Յարահիւսումն, ման

s.

conjunction;
texture.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց յարահիւսման մարմնոյ ծնեալ՝ ոչ կարէ մարդ լինել. (Եփր. աւետար.։)


Յարաձգութիւն, ութեան

s. chem.

continuation, duration, prolongation;
affinity.

· Calfa

NBHL (3)

Միշտ յարաձգութեան գաւազանի թագաւորութեան։ Աստուածային բնութիւնն անշարժելի ունի զիւրն յարաձգութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Ոչ լսելի լեալ (յաղօթս), յերկարելոյ պէտք են, եւ յարաձգութեան։ Կրճտելոյ ատամանց վասն յարաձգութեան ցաւոցն. (Բրս. հց.։)

Միշտ առ բարձրն կոյս, որպէս հասանելի է, յարաձգութեամբ. (Դիոն. երկն.։)


Յարաձիգ

adj.

prolonged, continual;
s. gr. preter-imperfect.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեծն եւ զյարաձիգն առ փրկութիւն պատուիրանս լքանել։ Յարաձիգ աղօթիւք, եւ անմեղկելի պահօքն։ Առ ի յաղօթս յարաձիգս։ Նշանակ յարաձիգ խաղաղութեան. (Բրս. հց.։ Ճ. ՟Ա.։ Վանակ. յոբ.։)


Յարաճօճ

adj.

always oscillating or shaking;
troubled or agitated continually.

· Calfa

NBHL (1)

Որ միշտ ճօճի եւ շարժլի.


Յարամուր

adj.

very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱՄՈՒՐ ՅԱՐԱՄՐԻ. գրի եւ ԱՐԱՄՈՒՐ. մանաւանդ ԶԱՐԱՄՈՒՐ, զոր տեսցես. Պնդապէս յարեալ, եւ որպէս թէ յարելով ամրացեալ. խտացեալ. բո՛ւռն. սաստիկ, հոծ. խիտ. խռկեալ. մթագին. մութն. միգամած. որպէս եւ Բուռն առնելով անձին, եւ իբր ընդ նեղ ծակ սպրդելով ի մթան, կամ ի մուր ծխոյ. որպէս յն. βίαιος, -ον , γέμων violentus, violentia եւ plenus, onustus եւ ἁχλή tenebrae, caligo եւ այլն. (ստոյգ նշանակութիւնն հայկական բառիս է եւ եւս ստուգելի այլուստ. լծորդ է եւ յն. ) ἡρέμα sensim, paulatim, laute, tacite ). cf. ՈՏՆԽԹԻ.


Յարանուանեմ, եցի

va.

to denominate, to name, to call.

· Calfa

NBHL (1)

Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։


Յարառնում, առի

va.

cf. Յարառոցեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)


Յարառոցեմ, եցի

va.

to assume together;
to employ, to make use of continually.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)


Յարասական

s.

paraphrastical;
cf. Յարասութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

παράφρασις paraphrasis. Ուր ուրեք լինի ասել անընդհատ զիրէն՝ զորմէ է բանն՝ պարզաբանութեամբ. եւ Պարզաբանութիւն. բացատրութիւն.


Յարատեւ

cf. Յարատեւակ.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)

Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)


Յարատեւակ

adj.

persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)

Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)


Յարատեւութիւն, ութեան

s.

perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.

· Calfa

NBHL (2)

Օրինակ յարատեւութեան ծնունդ նորա (հռեբեկայ). (Փիլ. լին.։)

Յարատեւողութիւն է հաստատուն եւ մշտնջենաւոր կացումն ի բարին. է թարգմանութիւն կիլիկեցւոց ի լատինէ։


Յարացոյց, ցուցի

s.

example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ հաւասարաւն զհաւասարն ցուցանեմք, յայնժամ յարացոյց կոչի։ Վասն զի դժուարիմանալիք են ասացեալքն, յարացուցիւ հաստատեսցուք զնոյնս. (Անյաղթ պորփ.։ եւ Սահմ. ՟Ա։)

Կենդանեացն են աննշանք եւ տարազարդք ձայնք. եւ յարացոյց քեզ փող եւ քնար. (Փիլ. լիւս.։)


Յարափոխեմ

va.

to change successively.

· Calfa

NBHL (1)

Զանազան հեշտութեամբ յարափոխեմք զկենցաղս, եւ յետոյ լի վշտօք եւ արտասուօք ելանեմք. (Մաշկ.։)


Յարգ, ի

s.

price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.

· Calfa

NBHL (1)

τιμή, ὐπόστασις pretium, valor, subsistentia, substantia. պ. էրճ, էրզիշ. Արժէք, գին. պատուականութիւն. վարկ. լաւութիւն գովելի. իսկութիւն.


Յարգաւոր, աց

adj.

esteemed, valued, precious.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զյարգ. արգոյ. յարգոյ. յարգի. գովելի. պատուական. պիտանի.

Առ ի յարգաւոր լինել կամ ընտիր կամ երանելի. (Ճ. ՟Գ.։)


Յարգի

cf. Յարգոյ.

· Calfa

NBHL (2)

Նորա միայն յարգի՛ լիցուք վկայութեան. յն. հերիքասցուք տեսութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

ՅԱՐԳԻ ԼԻՆԵԼ. որպէս յն. ἁρκόμαι . այսինքն Հերիք լինել.