useful.
to want, to be wanting.
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
cf. Պիտանամ.
cf. Պիտանութիւն.
want, indigence, necessity;
the needful;
cf. Պէտք.
pine, pine-tree.
• «թեղօշի ծառը, pinus». մէկ անգամ ունի Վեցօր. ը. 186. ուրիշ օր. չկայ։
• = Յն. πίτυς «թեղօշ». սրանից է փոխա-ռեալ նաև վրաց. მიტო պիտո, Յიტვიպիտվի, «cоcнa, nиxта, եղևին, կուենի»։-Հիւբշ. 372,
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
tight;
— ձգել, to stretch tightly.
• «արկուած, ձիգ, ամուր» Տօնակ. որից պիրկ ձգել «ուժով քաշել» Նիւս. կազմ. պրկել «ամուր քաշելով կապել» Ա. մկ. ե. 47, Գծ. իբ. 25. Ագաթ. Բուզ. Ոսկ. Եւս. պտմ. «քաշելով երկարացնել, ձգտել» Կիւրղ, ծն. Նիւս. կազմ. Փիլ. պրկումն Եւս. պտմ. պրկոց Եղիշ. ը. էջ 131. պրկանք Ճառընտ ուժգնապիրկ Նար. խչ.։
• Bugge IF 1, 453 *փիրկ ձևի միջնոր-դութեամբ հանում է հնխ. sphigró-s բառից. հմմտ. յն. σφἰγγω «կապել, սեղ-մել, ճնշել»։ Հիւնք. պրս. բէրչիյտէն «ոլորել զծայր»։ Karst, Յուշարձան 415 փակ բառի հետ մոնգոլ. buke, կալմուք. buku «ամուր, հաստատուն»։ Թիրեաք-
• եան, Արիահայ բռ. 63 պուրծ արմատի հետ նոյն է դնում։ Պատահական նմա-նութիւն ունի ասուր. pirik «փականքով կողպել»։ Նոյնպէս նաև արևել. թրք. [arabic word] . birk «հաստատուն, ուժեղ, ամուր», birkitmak «հաստատել, ամրացնել», birkilmak «ամրանալ», ատր. թրք. berk «հաստատուն, ուժեղ, ամուր», տճկ. perkitmaq «դուռը ամուր փակել», որոնց համար Vámbery, Etymol. Wort, էջ 201, ❇ 213 դնում է berk, bert ար-մատը, սրան կցելով նաև ույղուր. berk, չուվաշ. parga, եակուդ. bārkta «շատ, ւաւ». bärd «գլխաւոր» ևն։
• ԳՒՌ.-Ջր. պիրկ, Յղ. պէրկ՝ «ամուր», Ագլ. պարկ' «ժլատ» (բուն նշանակութիւնն է «ամուր»). որից պրկել Ջղ. «ամրացնել (օր. բերդը)»։
book of Pythian oracles.
pyrheum, Persian Fire-altar.
• , որ և պիռիոն, պռիոն, պեռիոն «ատրուշան, Պարսից կրակատունը» Ճառ-ընտ. Յայսմ. ապր. 14. Վրք. և վկ. Ա. էջ 1։
• = Յն. πυρεῖον նոյն նշ. (ծագում է πυρ = «հուր» բառից)։-Հիւբշ. էջ 372։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
cf. Պիւրամիտ.
• . որ և պիրամիդ, պիւռամիդ, պիւրամիտ «բուրգ» Եւս. քր. Նոնն. 24 «բուրգ, երկրաչափական ձևը» Նեմես. 65։
• = Յն. πυραμίς, πυραμίδος «բուրգ». ընդհա-նուր տարածուած բառ է. ինչ. ֆրանս. py. ramide ևն։ Առաջ կարծում էին թէ ծագած է πῦρ «կրակ» բառից, իբր թէ կրակի բրգաձև բարձրացման օրինակով, բայց այժմ այս կարծիքը թողնուած է և յն. πυραμίς համար-ւում է օտար փոխառութիւն (Boisacq 829)։ -Հիւբշ. 372։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
pyramid.
pyramidal.
platonism.
cf. Պղերգանամ.
cf. Պղերգումն.
copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.
• . ո հյ. «պղինձ մետաղը» ՍԳր. «ստակ, դրամ, փող» ՍԳր. «կաթսայ» Երզն. երկն. զ. Վստկ. 81, 161. որից պղնձի ՍԳր. պղնձագործ Իմ. ժե. 9. Եզն. Ոսկ. մ. ա. 20. Ագաթ. պղնձահատ Եւս. պտմ. և քր. պղրն-ձաձոյլ Ագաթ. պղնձատ «պղնձէ դրամ» Բրս. մրկ. 168 (նորագիւտ բառ) (Այրին որ զեր-արկ երկու պղնձի փող. անդ՝ էջ 235). պղըն-ձանիգ Գ. թագ. դ. 13. պղնձապատ ՍԳր. Ոսկ. մ. գ. 16. պղնձուր (նորագիւտ բառ) «պղնձագոյն» Զենոն. իմաստ. (ըստ Հ. Ա-կիսեանի հաղորդագրութեան). անագապը-ղինձ, պղնձամորթ (նոր բառեր) և այլն։
• = Իրանեանից փոխառեալ բառ. հմմտ. պրս. [arabic word] ︎ birinj կամ [arabic word] pirinǰ «արոյր, պղինձ», որի հին ձևերը յայտնի չեն. յաւա-նի չէ նաև բառիս ծագումը (Horn § 208 bis), որովհետև պատահական նմանութիւն միայն ունի bronze, որ յառաջանում է ստ. լտ. aes Brundisinum ձևից և նշանակում է «Բրինդիզոյ պղինձ» (Kluge 74)։ Պարսկե-րէնից են փոխառեալ նաև քրդ. birinj, pirin-ǰok «արոյր», բելուճ. brinj, թրք. [arabic word] pirinǰ վրաց. ბრინჯაო բրինջաօ, աբազ. prinj-žeš «արոյր», ասոր. [syriac word] parnog «պղինձ»։ Հայերէնի ձ ձայնի համար հմմտ. բրինձ< պրս. birinǰ։-Հիւբշ. 231։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. էջ 153, Klaproth, Asia pol. էջ 102։ ՆՀԲ լծ. իտալ. bron-zo, թրք. փիրինճ։ Lag. Urgesch. 8II Müller SWAW 38, 588, Diefenbach KZ 12, 76, Պատկ. Изслeд. 10 զնդ. berejya. պրս. birinǰ։ Justi, Zendsp. 187 զնդ. parō-berejya ձևի տակ՝ պրս. և քրդ. ձևերի հետ, ասելով թէ ըստ Pott ZKM 4, 264 բառս արևմտեան ծագում պէտք է ունենայ։ (Զնդ. bərəjya կար-ծեօք միայն «պղինձ» է նշանակում. իսկ պրս. birinj բառի հետ համեմատութիւ-նը համարւում է շատ անապահով՝ ըստ Horn § 208.-Bartholomae, Altir Wört. 958 զնդ. bərəjya-մեկնում է «աստուածութեան մի անուն», իսկ էջ 859 parō. bərəjya-թողնում է անլայտ իմաստով)։ Պատկ. Истор Монг. 72 և Հիւնք. թրք. pirinյ։ Խ. Ուղուրիկեան. Ամէն. տարեց. 1908, էջ 36 կզում է bronze բառին! Յ. Գ. Մ. Պատմ. դրակ. էջ 15 եբր. պըտիլ։ Մառ, O полож. aб-xaз. 7 յաբեթական hpil, spil առմա-տից, որից և ափխազ. bγ «պղինձ»ս
• ԳՒՌ.-Պահուած է «պղինձ (մետաղը) կամ կաթսայ» նշանակութեամբ. այսպէս՝ Ալշ. Երև. Մկ. Մղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Վն. պղինձ և Ախց. պղինծ «մետաղը և կաթսայ», Տփ. պղինձ, Կր. պղինծ, Մրղ. պիղինձ «կաթսայ». Ռ. Սեբ. բղինձ «մետաղը», Ակն. Խրբ. Հմշ. Սչ. Տիգ. բղինձ «կաթսայ», Գոր. Ղրբ. պր-ղէնձ «մետաղը», Սվեդ. բղէնձ «կաթսայ». Ագլ. պղայնձ «մետաղը», Հճ. բmղինձ «մեծ կաթսայ» (նշանակութեան զարգացման հա-մար հմմտ. գւռ. խալկին «կաթսայ»<յն. γαλϰίον «կաթսայ»՝ χαλϰός «պղինձ (մետա-ղը)» բառից)։ Նոր բառեր են պղնձի «սուր ականջով», պղնձահամ, պղնձահոտ, պղնձա-ռեխ, պղնձկալ, պղնձկալք կամ պղնձկարգ, պղնձեղէն «բոլոր պղնձէ ամանները միա-սին» (-եղեն հաւաքական մասնիկով. ինչ. քարեղէն, ոսկեղէն, արծաթեղէն, երկաթե-ղէն, փայտեղէն ևն)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ბილენძი պիլենձի կամ სἀილენძი սպիլենձի, սվան. სბილენძսպի-լենձ, ուտ. պիլինջ, թուշ. სგილენძ սպիլենձ «պղինձ մետաղը»։
turpiloquence, obscene language, filthy discourse.
filthy action, impurity, lewdness, filthiness, obscenity.
full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.
impure religion.
profaner.
contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.
calcographer.
coppersmith's art or calling.
calcography.
cf. Պղնձախառն.
chalcoceramus.
having a copper bolt.
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
to grow turbid, muddy or thick;
to become confused, disconcerted, to be unsettled, in disorder;
պղտորի երկին, it is getting overcast;
there will be a storm presently;
յականէ աղբերն պղտորեալ է ջուր նորա, the fish begins to stink at the head.
cf. Պղտորումն.
cf. Պճիւն.
ornament.
to bedeck or ornament oneself gaily.
cf. Պճնեմ.
to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.
dandyism, affectation in dress.
cf. Պճնումն.
robustness, stoutness, vigour;
consistence, density, solidity, hardness.
very rigorous, austere.
strong-armed, valiant.
astringent, binding, costive.
to harden, to grow tough;
to insist, to sustain, to be obstinate;
to pretend;
to run, to go quick;
cf. Զկնի;
cf. Զհետ;
ի պահս —, to be rigorous in fasting.
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.