reed, cane;
pen;
stem, stalk of corn;
rush;
straw, stubble;
percb, pole;
sweet calamus;
walking-stick, stick, cane;
— ապակադործաց, glass-blower's pipe, blowing-iron, bunting-iron;
— շաքարի, sugar cane;
— հնդկային, bamboo;
— (glass or brass) blow-pipe.
Առ պրտուով, եւ եղեգամբ, եւ կնիւնով։ Գազան եղեգան։ Եղէգն ջախջախեալ։ Եղէգն շարժուն ի հողմոյ.եւ այլն։
Ժողովել եղէգն առ ի յարդ։ Եկեր զնոսա իբրեւ զեղէգն. (Ել. ՟Ե. 12։ ՟Ժ՟Ե. 6։)
cf. Եղեգնիկ.
Երկն ի ծովուն ունէր զկարմրիկ եղէգնիկն. ընդ եղեգան փող՝ ծուխ ելանէր. (Խոր. ՟Ա. 30։)
green corn;
— խանձեալ;
roasted corn or grain;
cf. Մուրկ.
Նոյն եւ ռմկ. Ցորեան ի հասկի կաթնահամ. ուստի ԵՂԻ ԽԱՆՁԵԱԼ, է Մուրկ. հասկ խորովեալ. ցորեան խարակեալ
ruinous, corruptive, destructive, noxious.
Որ ինչ եղծումն գործէ. վնասակար. աւերիչ. խանգարիչ. ապականիչ.
Եղծագործ սովորութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
corruptible;
fragile;
that may be effaced.
Մահու վայր՝ ի քեզ ինքեան ի բնութեանդ բունեալ, ի ձեռն երծական կերակրոյդ ընդ քեզ սնեալ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to corrupt, to spoil;
to vitiate, to destroy, to ruin, to undo, to efface;
to erase, to scratch out;
to disfigure;
to abolish, to abrogate, to annul, to cancel;
to disconcert, to put out of tune, to disorder;
to overthrow;
to waste;
to notch, to mar, to choke, to bruise;
to cross out;
— զկեանս ի ճշմարտութենէ, to deprive one's self of, to shut one's ears to the truth.
Գուցէ եղծանիցեմ զժառանգութիւն իմ։ Մի՛ եղծցես զանուն իմ ի տանէ հօր իմոյ։ Կազմելով կամէր տէր եղծանել զնոսա։ Եղծանելով եղծցես զնոսա։ Յո՛ր կողմ եւ դարձցի ամպարիշտն, եղծանի։ Եղծաւ գեղ կանանց։ Գոյն երեսաց քոց մի՛ եղծցի։ Մի՛ եղծանիցի հրաման մարաց եւ պարսից.եւ այլն։
Եղծանելով զգիր պարտեաց. (Յհ. կթ.։)
Ոչ եղծանես, այլ գրես։ Գրիմ, եւ իսկոյն եղծանիմ։ Զգրեալս եղծի։ Զգովեստն առ աստուած եղծի։ Եղծայ, զեղծայ. (Նար.։)
ԵՂԾԱՆԵԼ. ըստ հռետորաց է Ընդ վայր հարկանել, հերքել, ատելի առնել զբանս այլոց, կամ զգովելի կարծեցեալս.
Եղծանելի՛ է ո՛չ զյոյժ հաւաստին, եւ ո՛չ զյաւէտ կարելին, այլ որ զմիջին բնութիւնն ունի։ Եւ եղծանելով՝ պարտ է նախ առաջին սուղ ինչ բամբասանս ասել իրացն ասողին. (Պիտ.։)
cf. Եղծանեմ.
Զհակառակ յարուցեալսն ի վերայ լերինն սիոնի եղծնուլ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եղծանեմ.
Զհակառակ յարուցեալսն ի վերայ լերինն սիոնի եղծնուլ. (Լծ. կոչ.։)
corruption, depravity, decay;
destruction, exstinction;
blot, erasure;
abolition, abrogation;
յ— դնել, յ— ապականութեան դնել, — հասուցանել, to destroy, to ruin, to annihilate;
յ— աւերանաց բերիլ, յ— դնիլ, մատնիլ, to waste one's self, to throw one's self away, to consume one's self, to wear one's self out;
to faint.
Յամենայն վնասակարութենէ փախչել, եւ ի յորդանց, եւ ի ցեղոյ, եւ ի ժամանակեայ եղծուածոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
cf. Եղծուած.
Զեղծմունս նոցա արասցուք, յայտնապէս զանմտութիւն նոցա յանդիմանելով. (Սահմ. ՟Ա։)
plaintive, mournful.
Եղկականն. (վա՛յ, աւաղ. Թր. քեր.։)
Զտառքս դամբանական եւ եղկական՝ ուժգնակի վերծանեալ. (Մագ. ՟Զ։)
lamentable, deplorable, unfortunate, miserable.
Ողջութիւն ստանալով եւ ճոխութիւն, եւ զանիրաւութիւն ունելով, ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
misfortune, misery, disaster, calamity;
lukewarmness.
(ի ձայնէս Եղուկ). Եղկելի վիճակ. հիքութիւն. թշուառութիւն. աւաղումն. վայ. ողորմելութիւն, խեղճութիւն, վայ.
Յայս հայի եւ մարգարէին եղկութիւնն, վա՛յ որ դնէ զչարն բարի. (Լմբ. առակ.։)
Հարկաւորապէս զտեառնն եղկութիւնն բերելով ի վերայ մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
to implore, to beseech, to conjure.
Աղերս վասն մեղաց արկանել, ընդ յանցանացն եղձանալ, ի հաշտութիւն ածել զտէրն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
hind;
roe.
Որթուց եղանց ի վերայ լերանց. (Երգ. ՟Բ. 9։)
Եղինք ի վայրի ծնան. (Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 5։)
cf. Եղնգնաքար.
Այլ է իսկ, զի զքարն կճեայ՝ եղենգնեայս կոչեն վասն սպիտակութեանն»։
fawn.
Զայսպիսի յաղթութիւնս կատարելով գեղեցկատեսիլ եղնորթքս այս. (Նար. յովէդ.։)
disgrace, misfortune, disaster;
wretched, unhappy, miserable, unfortunate;
alas! what a pity! how unlucky! — զիս! — եմ ես! woe is me! wretch that I am! oh! how unfortunate I am! unlucky me! —ս կարդալ անձին, to believe one's self unfortunate;
յ— անկանել, to supplicate, to entreat, to beseech, to expose one's griefs, to pray, to implore on hended knees.
որ եւ մակբայ եղկական ասի. οἱμί hei mihi! Աւա՜ղ, վա՛յ. ո՛հ. վա՜խ.
Այլ վա՛յ է ինձ, եւ եղուկ եմ ես. (Խոսր.։)
Մի ասիցես, եղո՛ւկ է զնա։ Եղո՛ւկ դուք, վա՛յ ձեզ. (Եղիշ. թղմ.։) (որ լինի եւ ածական)։
Վա՛յ նոցա ... եղուկ են, զի ամպարշտեցան յիս. (Ովս. ՟Է. 13։)
Եղուկ վարկանելով զվրիպեալսն յանանց բարեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
substantial.
Պատուանակագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտ է՝ որ առընթեր գոլով՝ գոյացուցենէ, եւ ոչ գոլով՝ ապականէ։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)
horned, having fine horns.
Զգիր եղջերագեղ վրիժակացն. (Պիտ.։)
horny, corneous;
trumpet, horn.
ԵՂՋԵՐԵԱՅ (կամ ԵՂՋԵՐԻ, կամ ԵՂՋԵՐ) ԵՂՋԵՐՈՅ (իբր եղջերւոյ կամ եղջերէի). ա. κεράτινος corneus, ex cornu factus. գ. κερατένη buccina. Կազմեալն յեղջերէ. եղջուրէ շինած .... վարի իբր Փող եղջերեայ. եղջիւր փչելի. որ եւ ասի ԵՂՋԵՐ ՓՈՂ, իբր եղջերափող. եբր. շօֆար. յորմէ ի մեզ Շեփոր, կամ շիփորայ.
Գերագոյն քան զերիքովին փողն եղջերեայ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
carob-tree;
carob-bean.
Կապեցին զերանելին ընդ ծառովն եղջիւրենի. (Հ. կիլիկ.։)
cerastes, horned serpent;
cornelian;
brazen-faced, bold, shameless.
Ազդ կայ օձից, որ եղջիւրիկ կոչի՝ եղջիւրս ունելով. (Նչ. եզեկ.։ (ըստ եբր. սիֆէօնի. որ ի մեզ իժ թարգմանի. Առակ. ՟Ի՟Գ. 32։)
stag;
hart;
բառաչէ —, the stag bells.
Առիւծք եթէ իմասցին արդեօք փախուցեալ զեղջերուս, այսպիսեաւ վարին սովորութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ուր եղջերուք զեղջիւրս ընկենուն, արդարեւ վայր անապատագոյն է։ Ի մարտի երկիւղածութեան ո՛չ երբէք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)
Է եւ անուն միոյ ի մոլորակաց։ Զքր. կթ. ի չարչարանս։ Թերեւս արուսեակն է, որ միշտ մերձ գոլով արեգական՝ դիտակամբ երեւի իբրեւ զլուսին եղջերաւոր։
chimsera, fabulous monster.
Սարգսի ուրումն ասելով կախարդի՝ էշ եւ սկունդ ունողի ... բայց առ մեզ յիշատակ այսպիսում սարգսի անգոյ է առաւել քան զեղջերուաքաղն անուանեալ. զի նա գոյութիւն թէեւ ոչ ունի, անուան պատահեցաւ. իսկ սարգիսս այս ո՛չ գոյութիւն ունի յազգս մեր, եւ ոչ անուն։ Վարկանել որպէս զհեթանոսական եղջիւրաքաղսն, զորոց ասեն անուանս միայն ունել, եւ գոյութիւնս ոչ. (Շ. թղթ.։)
to butt (as a ram);
to gore.
Գեհոնդ անուն՝ է լանջք, կամ եղջերցելով. (Փիլ. այլաբ.։ ( Վրդն. ծն. եղջերցցելով)։)
Արտտլած է զխենեշութիւն՝ եղջերցելով, եւ ցրուելով զներհակս հոգւոյ. (Շիր. առ Լեհ.։)
to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
ԵԼ ելոյ, ելով. cf. եմ։
Էիր մարդ, եւ եղեր հրեշտակ. էիր մահկանացու, եւ եղեր անմահ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Քո՛ են երկինք, եւ քո՛ է երկիր։ Տեառն է երկիր լրիւ իւրով։ Իմ է վրէժխնդրութիւն։ Նոցա է արքայութիւնն երկնից։ Որ ինչ իմ է, ամենայն քո է. եւ որ ինչ քո՛ է, այն իմ է. եւ այլն։
Ոչ միայն չգնան ընդ նա, այլեւ կամին իսկ ոչ. որ վերջին իսկ ամբարտաւանութեան է. (ոճ յն) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Նմա՛ն լեր վարդապետիս. (քանզի ա՛յս է աշակերտի. Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Որ զնովաւն էին։ Եւ այլ ինչ բազում նման սոցին էր զաստուծով». այսինքն յաստուած, ի միտս աստուծոյ. աստուծոյ քովը. (Եզնիկ.։)
Սոյնպէս վարի ամենայն նախադրութեամբք կամ մակբայիւք։ Տե՛ս եւ զդիմազուրկս ամենայն, ՎԱՅԵԼ Է, Ի ԴԷՊ Է, Ա՛ՆԿ Է, եւ այլն։
Նոքա՝ միայն ելոյ պատճառ, իսկ վարդապետք՝ բարւոք ելոյ. (Մագ. ՟Դ։)
ԵԱԼ, ելոյ կամ ելոյր, ելով, ելոց. ὥν, οὕσα, ὅν, ὅντος, ὅντων որ ըստ հայումս բացատրի, Քանզի է, էր, եմք, են. գոլով. կամ մինչդեռ էր, եւ այլն.
Իբրու ճարտասանի ելոյր արամազդայ. (Պղատ. մինովս.։)
Ի կերպարանս աստուծոյ ելով՝ ոչինչ յափշտակութիւն համարեցաւ եւ այլն. (Անան. եկեղ։)
Մեղաւորք ելով մեք՝ քրիստոս վասն մեր մեռաւ. (Անյաղթ բարձր.։)
Ի մարմնի ելով մեք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ըմբռնելով՝ ո՛չ իբրու ոչ ելոց, այլ իբրու մանաւանդ ելոց, եւ ոչ միով իւիք կասկածանս առտուելով՝ իբրու ոչ են. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։ (որ են հելլենաբանութիւնք զգուշալիք)։)
Է՛ միոյ, եւ է երբեմն՝ զի երից երեւոյթ։ Պտղոց անբերութիւն եղեալ բազում ժամանակս, է՛ր երբեմն՝ վասն բազում անչափ թօնից անձրեւաց, եւ էր երբեմն վասն խորշակի եւ խռովութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Է՛ ուրեք՝ ուր բանիւ վճարէ, եւ է՛ զի ձեռն դնէ. (Իգն.։)
Ծառայեն մեզ. է՛՝ զի եւ սովորութիւն առնուն յանկչել յօրէնս մեր. իմա՛, գոյ եւ այս, կամ դէպ լինի, զի. եւ եւս. որպէս եւ (Նար. ՟ժ.)
(Ատելութիւն) առ տգէտս եւ վայրենաբարոյս առաւել զօրանայ. է՝ որ վասն յափշտակելոյ ի ժողովրդենէ միմեանց՝ ագահութեան ախտիւ, եւ է՝ որ յաղագս հարստահարելոյ զընկերն՝ փառասիրութեան աղագաւ. (Շ. ընդհանր.։)
Իցէ՞ թէ արշաւեսցեն երիվարք ընդ վէմս։ Իցէ՞ թէ արդարասցի կաշառովք անօրէնն։ Իցէ՞ թէ սրբեսցի. (Ամովս. ՟Զ. 13։ Միք. ՟Զ. 11։ Անգ. ՟Բ. 13։)
dark or obscure place, valley, side.
ԵՄԱԿ որ եւ ԾՄԱԿ, եւ ՇԵՄԱԿ. σκιώδης, -δει opacus, -um Վայր անարեւ ի լանջակողմն լերանց եւ բլրոց՝ կից հովտաց, մօտ ի ձորն. ըստ եբր. էմէգ. որ ի (Յես. ՟Է. 24.) գնի ի մեզ՝ ձոր աքովրայ. եւ ՟Ի 26. եմակ աքովրայ։
Ո՛չ եմակք հովտաց, եւ ոչ ծործորք դժուարաց. (Նար. խ.։)
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
Որպէս Ընթադրել, ներքոյ արկանել. նուաճել. եւ Ի վայր դնել. Ὑποτίθημι subjicio
Իբրու զի մի է մարդն ոգւով եւ մարմնով... մի զնորա հասարակ զգոյութեանն սկիզբն ենթադրեալ։ (Նիւս. կազմ.)
Զայն իսկ՝ հրոյ սկիզբն եւ այլոց ենթադրեսցուք մարմնոց։ Արդ ենթադրելի է նախ զմին եւ զմիւսն. եւ առ ի յետոյս ենթադրելովքն դարձեալ անցցուքլ։ (Պղատ. տիմ.)
submission, subjectionjsupposition, assertion, demand;
hypothesis.
Բոլոր դիտումնս մեր, եւ նորին գրոյս ենթադրութիւն խաղաղութեան է ուղղութիւն. (Գերմ.։ Ի վերայ ճառիդ եւ երեւելոյ ենթադրութեանդ. Փիլ. իմաստն.։)
Յուսով ենթադրութեամբ ի քրիստոս. (Թէոդոր. խչ.։)
Յայնժամ առօղն եւ առեալն լինէին մի ենթադրութիւն եւ մի անձն. զի տեսակ մարդոյն կայանայր ի վերայ նախկին ենթադրութեանն, ոչ ինքեամբ. (Մխ. ապար.։)
sublunary.
ὐποσεληνιακός, -όν sublunaris, -re Որ ինչ է ընդ լուսնիւ, կամ ի լուսնոյ եւ ի վայր.
Կամ որք ընդ լուսնովս են»։
subject.
Եօթնադիսակ վարս գլխոյ նորա՝ նշանակ ենթակայ եօթնարփի շնորհացն աստուծոյ. (Եղիշ. դտ.։)
Արդարեւ խորիսխ մեղու են բանքն քրիստոսի, որ ի մարմնի կալով յենթակայոջ. (Համամ առակ.։)
hypostatical;
constitutive.
Իսկ Սիմոն ջուղայեցի ենթակայական կոչեաց զգոյականն, հայելով ի լտ. substantivum
to cause to subsist or exist.
Զոր յոքնաբան նիւթ ի վար առեալ ենթակայացուցանէր. (Մագ. ՟Խ՟Գ։)
cf. Ստորակէտ.
ὐποδιστολή subdistinctio, interpunctio, coma, virgula Ստորակէտ. ստորատ. այն է կէտն (,) եդեալ յընթացս անկատար բանից. ըստ յունաց նաեւ ի վերայ սկզբնատառ ձայնաւորաց. այլ ի մեզ լոկ իբր մակակէտ տառիս ի. որ եւ գրի ի ի՝.
subjection, submission.
Զայլս (ի ձիոց) ի տուն աղօրեացն արգելլով՝ զենթաձգութեանն հարկանել ծառայական սպասաւորութիւն. (Պիտ.։)
hyphen, mark of division of a word.
Ի ձեռագիր մատեանս դնի եւ ի վերայ տառիս ը, ի նշանակ սղելոյ, կամ որոշ հնչելոյ. որպէս թէ զօրութեամբ եւս լինի իմանալ զեդեալն ներգործութեամբ. զոր օրինակ հ՟ըզօր, հ՟ընարք, անն՟ըման։
eel.
Ենքեղեէս, որ ի սիկս գետոց եւ յատակս ծովակաց ի խոր տեղիս լինին. որ առաւել ցամաքային օձից նման են, եւ ոչ ջրային ձկանց. (Վեցօր. ՟Է։)
prefecture;
vice-royalty, vizirate.
blame, contempt.
Այս եպեր առ վարդապետսն է. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
ԵՊԵՐԱՆՔ որ եւ ԵՊԵՐ. ἑπιληψία invasio, correptio, reprehensio Այպանութիւն. այպերանք. ընդվայրհարութիւն. մեղադրութիւն. դսրով. ստգտանք. այպ.
to blame, to despise.
ἑπιλαμβάνω corripio, reprehendo Այպանել, ընդ վայր հարկանել. պարսաւել. անգոսնել. ըստգտանել.
Եպերելով եպերեաց վարդապետն զնոսա։ Եպերես զբանիւ. (Ճ. ՟Գ.։)
suffragan, companion of a bishop.
Յովսէփ եպիսկոպոս՝ բազում եպիսկոպոսակցօք իմովք. (Եղիշ. ՟Գ։)
Արիստակէս հօրն էր գործակից եպիսկոպոսակից յամենայն ընթացս վարդապետութեանն. (Բուզ, ՟Գ. 2։)
archbishop.
Եպիսկոպոսապետ վրթանէս. (Խոր. ՟Գ. 5։)
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ. (Շ. թղթ. առ կայսր.։)
to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.
λυγίζω flecto, torqueo, complico, ἐλίττω convolvo Ոլորել. գլել կամ գլորել հոլովմամբ. բոլորել կուղ կուղ. փաթութել. եւ Գելուլ. գորովել զազիս, ճմլել զսիրտս. ոլրել, խաթ խաթ փաթթել. պիւքմէք, էյիշտիրմէք.
Գալարէին աղիք նորա ի վերայ եղբօրն իւրոյ. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 30։)
Զսիրտ իմ գելու, եւ զորովայն իմ գալարէ. (Մանդ. ՟Ա։)
Մատեան է (մագաղաթեայ) գալարելով գրել զքարտն. (Մխ. երեմ.։)
Իբրու շարժմամբ առ միմեանս՝ գալարելով զսոսա, եւ գալարեալ շուրջ զմիմեամբք եւ ի յիրար մտանելով. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Գալարեմ.
roll;
fold, contraction, shrink;
wrench, sprain, distortion, twisting, tortuosity.
Պէսպէս գոյնքս գալարմամբս այսուիկ լինելով. (Պղատ. տիմ.։)
arrival, approach, accession.
Անսովոր է յոքնականն.
Նոյի պատմութիւն յայտնէ զերկուց գալստեանցն Քրիստոսի, ծով գոլով աշխարհս. (Տօնակ.։)
cf. Գահերիցութիւն.
Զամենայն ժամանակ եւ զհասակ պատշաճ վարկանին վարդապետութեան եւ գահագլխութեան. (Լծ. ածաբ.։)
first rank, head, first place;
president.
Գահագլուխ քաղաքն հռովմայ։ Թողեալ զաշխարհ իւր եւ զգաւառ, եւ զգահագլուխ մեծութիւնս. (ՃՃ.։)
successor;
vicar.