unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
Անըմբռնելի, անիմանալի, անճառելի. (Նար. եւ այլն։)
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
Հնար իմանալոյ զանիմանալին ոչ այլ ինչ է, բայց հաւատալ ասացելոցն ի Գիրս Սուրբս. (Շ. ընդհ.։)
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
ἅσοφος, παράφρων. insipiens, demens. Հեռի յիմաստութենէ. անմիտ. անխոհեմ տգէտ. իբր անբան. անխելք. ագըլսըզ ֆիքիրսիզ, սէֆիհՇ
Զյիմար եւ զանիմաստ յարձակմունսդ ընկրկեա՛։ Ո՛չ անիմաստ է գիտութիւն. եւ եթէ ոչ անիմաստ է, իմաստական է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Անիմաստ պատճառս յօդեն ընդդէմ ճշմարտութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
cf. Անիմաստասիրութիւն.
Պակասութիւն իմաստութեան, եւ անիմաստն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. անխոհեմութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ. ահմագլըգ.
incomprehensible;
insensible.
Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)
pennyless, poor;
nothingness
Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.
Եթէ չկարիցես անինչ եւ առանց կարասւոյ լինել, տաջի՛ր աղքատաց յընչիցն զոր ունիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
Միայնակեաց անինչ՝ ըմբիշ է մերկ. (Նեղոս.։)
Ո՞ւր է պակասութիւն անընչիդ եւ աղքատիդ. (Մանդ. ՟Դ։)
Անընչին ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)
Առանց ընչից.
Ի մանկութենէ իւրմէ անինչ եւ միայն ընթանայր. (Վրք. հց. ՟Է։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
Որ ոչ ունի հոգս զկարեւորաց. անգործ. գործատեաց. անփոյթ. հաճաթսըզ. ավարա. իհմալճը. գամսըզ. ἁπράγμων. a negotii abhorrens, otiosus, iners, ἁνάλγητος, expers doloris vel sollicitudinis, negligens.
ԱՆՀՈԳ, ՅԱՆՀՈԳ, ԱՆՀՈԳՍ, ՅԱՆՀՈԳՍ. Առանց հոգոց, եւ անփոյթ լինելով. անհոգութեամբ. յանհոգութեան, յապահովս. աներկիւղ. անքոյթ. էմնիյեթ իւզրէ, գամսըզ գասավ էթսիզ. իհմալլըզըլա.
Երըային յանհոգս։ Յանհոգս որպէս ի Հռոմ տան անկեալ. (Փարպ.։)
to be neglectful, inattentive, indifferent.
Ազատ լինել ի հոգոց, յապահովիլ. անկասկած, կամ անփոյթ, եւ կամ անտես մնալ. էմին օլմագ. գայտը օլմամագ. իհմալ էթմէք.
Իբրեւ կատարեաց զամենայնն, յայնժամ անհոգացեալ ի գործոց իւրոց ել ի բարձրութիւն խաչին. (Լաստ. ընթերց.։)
Մի՛ ինչ ընկեցիկ եղելոց, եւ կամ անհոգացելոցն, թէ այսպէս դիպեսցի, թերատեսել. (Բրս. կանոն.։)
without soul;
spiritless;
inanimate.
Որ չունիցի հոգի էական, եւ հոգի բանական, կամ ոգի զօրութեան, կամ զհոգի շնորհաց. րուհսուզ. ճանսըզ.
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
ἁσφάλεια. securitas. Անհոգն գտանիլ, որպէս յապահովութիւն. աներկեւան վիճակ. անդորրութիւն. անզբաղ հանդարտութիւն. էմնիյէթ. րահաթլըգ.
որպէս անփութութիւն. պղերգութիւն. ῤᾳθυμία. desidia, negligentia. հաճաթսըզլըգ. թէմպելլիք. իհմալլըգ.
indeclinable.
ἅπτωτος. casu carens. Ըստ քերականաց՝ այն մասն բանի որ չունի զհոլով ըստ անուան.
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
without shepherd, unattended.
ἁποίμαντος. carens pastore, et pascuis. Որոյ ոչ իցէ հովիւ. անառաջնորդ, անտերունչ. անճարակ. չօպանսըզ.
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Զիարդ ընդ անհուն յանկոյս անցանէին. (Վրք. հց. ձ։)
that does not approach, come near, touch;
inaccessible;
distant, far.
Անհուպ եթերին։ Ողջունեալ զանհուպն շրթանց։ Անհուպ մատուցման դժնեայ դժրողաց։ Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր. (Նար.։)
without fire;
that has no need of fire.
ἅπυρος. ignis expers. Չանցեալ ընդ հուր. յոր չիցէ մերձեալ հուր. իբր զուտ. անարատ. կամ առանց հրոյ.
freedom from pride, humility.
Մի՛տ դիր անհպարտութեանն եւ հեզութեանն Տեառն ... Ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Սքանչանային ընդ անհպարտութիւն նորա ... Տե՛ս եւ աստանօր զանհպարտութիւն աւետարանչին. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
որ եւ ԱՆՀՐԱԺԱՐԵԼԻ. ἁπαραίτητος inexorabilis, inevitabilis Ուստի չէ՛ մարթ կամ չէ պարտ հրաժեշտ տալ. անխուսափելի. հարկեցուցիչ. հարկաւոր. անփոփոխ. անհնարին. գաչընմազ. փէք իգթիզալը.
cf. Անկիրթ.
Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)
without permission or licence.
ἁκέλευστος, ἁνεπικέλευστος. injussus. Ուր չիք հրաման. առանց հրամանի. ինքնակամ. ինքնին. իզինսիզ. քէնտի պաշընա.
without voice;
mute, without sound;
consonant.
ἅφωνος. voce destitutus, mutus. Պակասեալ ի ձայնէ. անշշունչ. անմռունչ. անբարբառ. ձան չունեցօղ՝ չհանօղ. սէսսիզ, սէտասըզ.
loss of voice;
aphony.
Եւ ըստ քերականաց՝ իսպառ անձայն գտանիլն ոմանց ի բաղաձայն տառից.
handless;
without succour.
Վէմն ի լեռնէն անձե՛ռըն հատեալ. (Գանձ.։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Յոր ἁνεπιχείρητος, ἅληπτος. qui nequit assequi, qui non prehenditur. չէ մարթ ձեռն արկանել կամ հասուցանել. ոչ ածելի զբռամբ. անըմբռնելի. անհպելի, անհնարին. ել վուրուլմազ. տօգանըլմազ. դութուլմազ.
Զանձեռնարկելին ամենեւին, եւ զանըմբռնելին ի մահուանէ բնութիւն, այս ինքն զԱստուածութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Ոչ երբէք ելանէ ըստ բան քո իր անձեռնարկելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Հ՟Զ։)
helpless, without succour.
Որ չունի զձեռնկալու. անօգնական. ձեռք բռնօղ մը չունեցած.
napkin.
Նուազականն վերնոյն. փէշկիրճիք. մաքրամաճըգ.
unformed.
Կամ չեւ եւս ձեւացեալ. ձեւանալի այլով իւիք. կամ անձեւ ըստ ինքեան. ἁσχήματος. nonfiguratus.
Տձեւ. տգեղ. անշուք. անշնորհ. անվայելուչ. անյարմար. անպատեհ. յոռի. պիչիմսիզ. եօրտամսըզ. պէդ. ἁσχήμονος. deformis, tuepis.
unproductive, unfruitful;
ungrateful, unthankful.
ἁχάριστος. ingratus. Որ փոխան ձրից չառնէ ինչ հատուցումն գո՛նէ շնորհակալութեամբ. անճանաչօղ ձրից. ապաշնորհ. ապերախտ. էյլիք թանըմազ նամքեօր.
Յագահութեան բագին՝ չտեսանես թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ո՛չ անձիր եւ ճենճեր ոխեալ, այլ զմարդկան մարմինս խորովեալս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը.) իմա՛ ըստ յն. բուրումն անախորժ եւ ճենճեր ի վեր յորձանս իմն առեալ։
fumitory.
Շահթառակ, շահթառտ. անձխոտ, եւ կանաչաց թագաւոր։ Ի բառս Գաղիան. եւ ի Բժշկարանս ՝ գրի նա եւ ԸՆՁԱԽՈՏ, ԸՆԾԱԽՈՏ. իմա՛ ո՛չ խոտ ընձու, այլ ՝ իբր խոտ ծխոյ կամ ծխոտ. համայն ծուխ. զի եւ յն. ասի καπνός եւ լտ. fumaria, fumus terrae. արաբ. եւ պրս. շահթէրիճ, շահթէրէ (թագաւոր խոտոց). բէնիրէ, բէնիսէ.
cf. Անձկայրեաց.
Անձկով կարօտեալ. կարօտով անձկացեալ. ըղձափափաք. արզուլու. հասրէթլի.
to desire, to wish;
to aspire to, to sigh for, to long for.
burning with desire, sighing after.
Անձկով այրեցօղ կամ այրեցեալ. կարօտով սիրտը էրօղ կամ էրած.
to be narrow;
cf. Անձկամ.
to reduce to extremities, to force;
to narrow, to contract, to restringe.
Տալ անձկանալ. յանձկութիւն եւ ի նեղ արկանել. նեղել. ճնշել. նեղը ձգել. սըգըյասօգմագ.
Եւ զԱրտաշիրն անձկացուցեալ, մինչ ի հնդիկըս փախուցեալ. (Շ. վիպ.։)
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
ԱՆՁԿՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԱՆԾԿՈՒԹԻՒՆ. στενοχωρία, συνοχή. angustia, coarctatio. Անձուկ գոլն. ամփոփումն. նեղութիւն տեղւոյ, եւ նուազութիւն իրաց. սակաւութիւն. տառլըգ.
Մանաւանդ՝ նեղութիւն սրտի յերեսաց նեղութեանց հասելոց. տագնապ. տառապանք. եիւրէք տառլըզը, սըգլէթ.
Եթէ յայտնեսցի օրն իմ անձկութեան։ Հալածեա՛ զյուսահատ անձկութեան հոգւոյս մթութիւն։ Բա՛րձ զանձկութիւնն ընդ թշուառութեանցն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ. ՟Ղ՟Ա։)
boasting, blustering, swaggering
Որ անձամբ զանձն գովէ. յն. սնափառ. ինք զինքը գովօղ.
that condemns himself.
voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.
personal;
hypostatical;
own.
Ոչինչ անձնական խօսեցայ ընդ ձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
unanimous, with one accord.
Հաւատացեալքն ընդ ամենայն աշխարհ անձնակիցք եւ եղբարք. (Լմբ. պտրգ.։)
presumptuous, vain.
Ոչ հաճի պսակադիրն ընդ անձնհաճսն. (ՃՃ.։)
cf. Անձնահաճ.
Այնպիսին ընդ անձնհաճոյսն դատապարտեալ է. (Բրս. հց.։)
presumption, pride, vanity.
ԱՆՁՆԱՀԱՃՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՆՁՆՀԱՃՈՒԹԻՒՆ αὑταρεσκεία. sibi placere. Ինքնահաւանութիւն. ամբարհաւաճութիւն. հպարտութիւն. ինքնակամութիւն. անսաստութիւն. քիւսթահլըգ, զուրուր.
that betrays himself;
— լինել, to betray one's self.
that reproaches himself.
Որ նախատեաց զանձն իւր ի մահ. այս ինքն զի խրոխտացաւ եւ ընկեց զանձն իւր ի մահ։ (Եփրեմ.)
on guard, cautions;
royal guard, body-guard;
— լինել, to be cautious, to be on guard.
ԱՆՁՆԱՊԱՀ ԼԻՆԵԼ. Պահել զանձն իւր. զգոյշ լինել. խորշել. սագընմագ.
the commander or captain of the guard.
that adores himself, interested, selfish, egoistical.
Անձնապաշտիցն վարձս ընդէ՞ր տայ. (Ոսկիփոր.։)
to escape, to fly, to have a narrow escape, to run away.
ԱՆՁՆԱՊՈՒՐ կամ ԱՆՁՆԱՊՈՒՐԾ ԼԻՆԵԼ կամ ԵՐԹԱԼ Ապրեցուցանել զանձն. ապրիլ. զերծանիլ. պրծանիլ. զինքը խալըսել. քենտինի գուրթարմագ.
selfish, self-interested;
guilty of egotism;
mild, courteous.
φίλαυτος. sui ipsi amori cedens, φιλόψυχος, huus vitae cupidus. Որ սիրէ զանձն իւր յանչափս. խնդրօղ զանձինն, եւ ոչ զընկերին. կենցաղասէր. քէնտինի՝ քէնտի ֆաիտէսինիսեվիճի.
Որ անձնասէրքն են քան զարժանն, զընկերին շահս յինքեանս ձգեն. (Յճխ. ՟Ժ։)
selfishness, self-love;
egotism.
ԱՆՁՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԱՆՁՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. φιλαυτία. amor proprius. Սէր անձին. ինքնասիրութիւն. խնդրելն զշահ անձին, եւ ոչ զընկերին, կամ զփառս Աստուծոյ.