cf. Գեղանսիհ.
Որ այսքանում գեղեցկանսիհ եւ վայելուչ կարգի զհակառակն փութացաւ հասուցանել խախտումն. (Պիտ.։)
well composed, made.
cf. Գեղեցկակերտ.
cf. Գեղապանծ.
Եւս քան զեւս գեղեցկապանծ նոր պայծառութեամբ վայելչացուցին. (նար. խչ։)
very well, prettily, divinely, elegantly.
καλῶς, εὗ pulchre, bene Գեղեցկաբար. գեղեցիկ. բարւոք. վայելչապէս.
Գեղեցկապէս յարդարել. ստեղծուլ. յօրինել. կարգել. օրինադրել. կեալ. գահնկալել. խոստովանել. խորհրդածել. իմանալ կամ դատել. միաւորիլ. եւ այլն. (Խոր.։ Փարպ.։ Աստուածութեամբ։ Փիլ.։ Յհ. կթ.։ Աթան.։ Կամրջ.։ Շ. բարձր.։ Յհ. իմ.։)
Գեղեցկապէս փութով փոխեցէ՛ք զմարմնաւոր թմբկահարութիւնս ընդ հոգեւորսն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
who loves the beautiful, who admires fine things.
φιλόκαλος boni vel honesti amans Որ սիրէ զիրս գեղեցիկս, եւ զգովելի գործս եւ զանձինս.
having a good aspect, well looking, handsome, graceful, agreeable.
ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍ եւ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԱԿ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԻԼ. καλλήμορφος formosus Գեղեցիկ տեսանելով. վայելչագեղ. գեղեցկակերպ. աղուոր կամ սիրուն տեսքով.
cf. Գեղեցկատես.
ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍ եւ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԱԿ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԻԼ. καλλήμορφος formosus Գեղեցիկ տեսանելով. վայելչագեղ. գեղեցկակերպ. աղուոր կամ սիրուն տեսքով.
to embellish, to adorn;
to enrich, to fashion, to revive, to render handsome.
καλλιάω, ὠραιόω decoro, orno Տալ գեղեցկանալ. վայելչացուցանել. պճնել. պաճուճել. աղուորցնել.
cf. Գեղափայլ.
beautiful bunch of grapes.
καλλίβοτρος pulchros racemos habens Որ բերէ զողկոյզ գեղեցիկ. սիրուն կուզէրով.
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
κάλλος, καλλωνή pulchritudo, εὑμορφία formositas Գեղ. վայելչութիւն. բարեչափութիւն եւ պայծառութիւն. լաւութիւն. պատուականութիւն.
Բարեչափութիւն անդամոց հանդերձ վայելուչ գունով գեղեցկութիւն առնէ մարմնոյ. (Նիւս. բն.։)
Գեղեցկութիւն՝ չափակցութիւն մասանց մարմնոյ՝ հանդերձ բարւոք գունով. (Ոսկիփոր.։)
Գեղեցկութիւն մարդոյ, նոճի, նաւաց, տան, վայրի, արարածոյն։ Գեղեցկութեան արարչապետն։ Թագ գեղեցկութեան.եւ այլն։
Գեղեցկութիւն վարդապետութեան, կամ մտաւորաց։ Գեղեցկութիւնք ի վանս. իբր լաւութիւն, բարեկարգութիւնք. (Իգն.։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։) (Յն. գալլօս, է նոյն ընդ հյ. ձայնիս գեղ. այլ ոմանք ի յունաց ստուգաբանութեամբ իմա հանեն ի ձայնէս գալէօ, որ է կոչել, ըստ առածի արիսպագացւոյն.
cf. Գեղեցկաստեղն.
cf. Գեղեցկապէս.
Որք բնակեալ գեղեցկօրէն ուժով։։ (Պիտ.)
to desire, to wish, to be inclined, moved, to grow tender.
ԳԵՂՁԱՄ ԳԵՂՁԻՄ Սաստիկ ըղձմամբ բերիլ, ձկտիլ, վառիլ, փղձկիլ. cf. ԳԵՂՑԵՄ.
cf. Գեղձամ.
ԳԵՂՁԱՄ ԳԵՂՁԻՄ Սաստիկ ըղձմամբ բերիլ, ձկտիլ, վառիլ, փղձկիլ. cf. ԳԵՂՑԵՄ.
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
ԳԵՂՁՈՒՄՆ ὅρεξις desiderium, appetentia որ եւ ԳԵՂՁ. Ուժգին ըղձումն, ձկտումն. տենչ. փափաք. եւ Գորովումն, գելումն սրտի, փղձկումն. գութ աղեաց.
Բարեկամացս գեղձումն այսքան փղձկի ի դորա ողորմելիսդ՝ որ վասն իմ, կերպարանք. (Լմբ. պտրգ.։)
Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)
fleece, wool.
Իջցէ որպէս զանձրեւ ի վերայ գեղման. (Սղ. ՟Հ՟Ա. 6։)
Գեղմն իմանալի, զոր ետես գեդէովն։ Գառինքն օրինականք ... ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորայ միայն անձրեւ. (Եփր. դտ.։)
woolly, hairy.
Որ բարձեալ ունի ի վերայ իւր զգեղմն. չխուզած, բրդոտ.
peasant, countryman;
rustic, rural, country.
Գեղջայինքն վաճառեցին զնոսա. (ՃՃ.։)
country priest.
to speak vulgarly or like a peasant.
Բնակէ յամրոցին, որ այժմ զռղայլ (իբր զօռ ղալէ) վասն անհեթեթ ամրութեան գեղջկաբանեն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
to modulate the voice.
Ի վերայ ընչից մերձաւորին գեղցէ զձայն. յն. խոնարհեցուսցէ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
Զամենայն զերգսն վնասակարս, եւ զաղտեղութեան գեղօնս, ուր ... եւ պարք են. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
engendered or produced in a river.
drowned or suffocated in a river;
— առնել, ծախել, կորուսանել, to drown, to drown in a river;
— լինել, ծախիլ, կորնչիլ, to drown one's self, to die in a river.
Գետակուր եւ ծովամայն առնէ. (Խոսր.։)
Զասորին որպէս զեգիպտացւոց թագաւորն գետահեղձիկ առնէ. (Լմբ. ովս.։)
cf. Գետակուր.
Գետակուր եւ ծովամայն առնէ. (Խոսր.։)
Զասորին որպէս զեգիպտացւոց թագաւորն գետահեղձիկ առնէ. (Լմբ. ովս.։)
to make flow like a river;
to flow like a river.
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)
cf. Գետահետեմ.
Գետահոս վտակօք հոսեցելոյ ի կենաց աղբերէն. (Բենիկ.։)
cf. Գետակուր.
Եթէ ոչ լինէին տղայքն գետամոյնք, թերեւս ոչ լինէր ապրեալ Մովսէս, եւ ոչ յարքունիսն սնեալ. (Ոսկ. գծ.։)
over-flow of the river, inundation, flood.
surrounded by a river.
Պատեալ գետով. որպէս հռոմկլայ, զորով պատէր եփրատ.
ospray, sea-eagle.
ἀλιάετος haliaetum, aquila marina Արծուի գետոյ կամ ջրոյ. թռչուն ձկնորս. (ըստ յն. ծովարծուի).
edge of a river, hank, shore;
beach;
quay.
Ելաք արտաքոյ քաղաքին առ գետափնն. յն. առ գետով. (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
Սովորութիւն է միշտ ի գետափն սաղարթել ուռեաց. (Լմբ. սղ.։)
thrown into a river;
գետընկէց առնեմ, to throw into a river.
ԳԵՏԸՆԿԷՑ եւ ԳԵՏԸՆԿԵՑԻԿ. Ի գետ ընկեցեալ. գետավէժ.
Յուշ առնելով նոցա զտղայոցն արիւն, զոր գետընկեցիկն արարին. (Արշ. ՟Ի՟Դ։)
ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.
γῆ terra, solus, humus Յատակ երկրի, ուր կոխեմք. երեսք հողոյ. երկիր. հող. վայր բնակութեան. անդք. եէր.
Լուայ, թէ գետինն չորեքհարիւր սատեր արծաթոյ է։ Իջուցին զբեռն իւրաքանչիւր ի գետին։ Ընկեա՛ զդա ի գետին։ Բազմել ի վերայ գետնոյ.եւ այլն։
Կանգնեաց զնոսա ի գետնոյն։ Զգեօղն ամենայն դաստակերտօքն եւ գետնօքն իւրովք հանդերձ. (Ագաթ.։)
ԶԳԵՏՆԻ, ԸՆԴ ԳԵՏԻՆ. Ի ԳԵՏՆԻ, Ի ԳԵՏԻՆ. Իբր մ. χαμαί, κάτω humi, in terra, interram Ի վերայ գետնոյ. դէպ ի գետին. ի վայր.
Ընդ գետին եւեթ պշուցեալ՝ տխուր հայեցեալ։ Կորացեալ մտանէր ընդ գետին. (Պիտ.։ Փարպ.։) Իբր ակնկորել. ռմկ. գետինը մտնել. ամօթով վար նայիլ։
reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.
Որ գնայ ընդ գետին, սողի կամ քայլէ ի վերայ երկրի.
ԳԵՏՆԱԳՆԱՑ մ. Հետիոտս գնալով ընդ ցամաք.
that rolls on the ground.
Թաւալեալ կամ թաւալելով ընդ երկիր.
potato, truffle;
camomile.
χαμαίμηλον chamaemalum, poma terrae իտ. patata Բերք երկրի ընդ հողով՝ խորտաբորտ. գետնի խնձոր. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
that stretches it self, that lies on the ground.
ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)
cf. Գետնախշտեայ. to stretch one's self, to lie on the ground.
ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)
the lying down on the ground.
χαμευνία, χαμαικοιτία chameunia, humi cubatio ՆՆջելն ի վերայ մերկ գետնոյ. հող վըրայ պառկիլը.
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
Խնդրեցէք զվհուկս եւ զգետնակոչս։ Հարցանիցեն զդիսն իւրեանց եւ զպատկերս իւրեանց, եւ զգետնակոչս եւ զվհուկս. (Ես. ՟Ը. 19. ՟Ժ՟Թ. 3։)
cf. Գետնակոչ.
Հարցանիցեն զվհուկս իւրեանց, եւ զգետնահարցս իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գետնակոչ.
Հարցանիցեն զվհուկս իւրեանց, եւ զգետնահարցս իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
that sinks, hides it self under the earth.
Ի գետնամուտ եւ ի վիմադարան գազանաց ... ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
ԳԵՏՆԱՆԱԽԱՆՁ որ եւ ՍՏՈՐԱՆԱԽԱՆՁ. χαμαίζηλος humilia aemulans, humi repens, terrae adfixus, depressus, sordidus Բերեալն իբր նախանձու առ գետին. հակեալ եւ յարեալ յերկիր որպէս ոմանք ի բուսոց եւ ի տնկոց. եւ Բնութիւն երկրաքարշ. վայրաբար. ստորին. անարգ. նուաստ.
Զգետնանախանձսն եւ զնուաստսն լքեալ՝ առ վերամբարձսն համբառնայ։ Որք հասանեն առ ծայրութիւնն, ոչինչ ամենեւին թոյլ տան գետնանախանձացն։ Գետնանախանձ շառաւեղաց յերկրի կողմն խոնարհեալ. (Փիլ.։)
Սանդղոց այնմիկ՝ զոր ետես երբեմն երանելին Յակովբ, որոյ էր ոմն առ երկիր եւ գետնանախանձ, եւ ոմն ի վեր քան զնա յերկիր ահա ձգեալ. (Բրս. սղ.։)
Ի նուաստագունիցն եւ ի գետնանախանձից ի վեր ամբառնա։ Նուաստից եւ գետնանախանձաց իմաստից. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.։)
attachment to earth, love of the vanities of the world.
τὸ χαμαίζηλον terrae adfixio, humi serpere Երկրասիրութիւն. գետնաքարշութիւն. վայրաբերութիւն.
Տաժանէ (որթն զերկրագործն) ի գետնանախանձութենէ ի վեր ամբառնալ (զինքն). (Պիտ.։)
Յամենայն գետնանախանձութենէ ըստ վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)
earth-quake.
Երկու ամօք յառաջ քան զգետնաշարժն. (Ամովս. ՟Ա. 1։)
Իբրու ոչինչ տակաւին ոտից գոլով պիտոյից՝ յանոտս սոքա եւ գետնաշարժս առ երկրաւ ծնան. (Պղատ. տիմ.։)
chameleon
χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.
Գետնառիւծ, եւ կովադիաց, եւ մողէզ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։)
Ո՞րքան զծովն եւ զգետնառիւծն եւ՛ս շրջշրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)