modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
· Calfa
Ի զգաստ համեստութեանցն լիցին եկեալ քաջաբարութիւն. (Պիտ.։)
Նազելի համեստութեամբ զարդարեալ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.
· Calfa
եւ փիլիմ։ Ի Հին բռ. որպէս փաղանուն դնին, Համոզել, ամոքել, ողոքել, միջնորդել։
cf. Համրիմ.
· Calfa
ἁποκωφόομαι obmutesco, retriceo. Համր լինել. պապանձիլ. կարկիլ. լեզուն կապուիլ.
Համրանամ սի՛րելիք, յորժմա յանդիման ինձ նկատեմ ղլեալ իրսն հերովդի. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
· Calfa
Համօրէն ազանց, կամ ախտացելոց, յանցաւորաց։ Ի համօրէն աշխարհէ աստի։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել։ Զհամօրէն զվնասակարացն զգունդ։ Ո՛չ եղերանօք ջայլից համօրէն։ Համօրէն աւետարանին։ Համօրէն աւետիս. (Նար.։)
armenizing, having religion, persuasion, the policy, the customs of the Armenians.
· Calfa
Հայադաւան ազգաց։ Հայադաւան եւ հայասէր լինել. (Վրդն. պտմ.։)
fond of Armenians, philarmene.
· Calfa
Մեռաւ քաջն եւ յոյժ հայասէրն։ Հայասէր լինել. (Վրդն. պտմ.։)
the Armenians.
· Calfa
Շրջապատեալ զբոլոր հայաստանեօք, իբրեւ զպարիսպ պղնձի՝ անմերձենալի պահէր յերկիւղէ. (Արծր. ՟Ե. 11։ Իսկ Խոր. ՟Բ. 82.)
the sight, the eye-sight.
· Calfa
(իբր Հայեցարան. գործի հայելոյ) Տեսանելիք. որ եւ տեսարանք. ազգք.
Armenian.
· Calfa
Ազատ ոմն հայեցի զօրաց վասլին որդի տաճատայ իշխանին տարոնոյ։ Խատապ եւ վասիլակ իշխանք հայեցիք (զօրավարք յունաց՝ իբր հայհոռոմք). (Ուռհ.։)
Դաւիթ անյաղթ փիլիսոփայ՝ ազգաւ հայեցի, իմաստիւ հելլենացի. (Ոսկիփոր.։)
serving to see or to look.
· Calfa
διαπαρακύπτων ubique perspiciens. Ընդ որ լինի հայել. լուսանցոյց. շուրջ հայելի.
contemplator.
· Calfa
(զի ոչ լինի ասել, Հայօղ) Որ հայի. նայեցօղ, նայօղ.
Մարմնականացն մեռումն՝ տեսութիւն ախորժելի աստուծոյ, եւ ի վերուստ հայեցողիս արժանի. (Մեկն. ղեւտ.։)
contemplation;
speculation;
theorem.
· Calfa
Իմանալի հայեցողութեամբ։ Հայեցողութեամբն առ աստուած։ Իմդ եղբօր տկարացեալ է հայեցողութիւն առ ի նոցայն հայել ճշմարտութիւն։ Արտաքոյ մնաց յիշմանն եւ հայեցողութեանն աստուծոյ եւ ոչ ոք. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
cf. Հայթհայթանք.
· Calfa
ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.
Եթէ աստուծոյ կամք էին, զի՞նչ պիտոյ էին հայթայթանքն (հնարից)։ Զի փոքր մի ինչ հայթայթանք լիցին ի ցաւոցն. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
Որ ինչ գտանէր ի ձեռին ուրուք հայթայթանք, ընդ անձին իւրոյ ոչ լինէր բաւական գնոյ. (Ղեւոնդ.։)
invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.
· Calfa
ՀԱՅԹՀԱՅԹԱՆՔ ՀԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. իբր κατασκεύασμα molimen եւ այլն. գրի եւ ՀԵԹԵԹԱՆՔ, ՀԱԹԱՅԹԱՆՔ, եւ ԽԱՅԹԱՅԹԱՆՔ. Հնարք. ջանք. նիւթելն. գիւտք. ելի աղանդք, պաճարանք. դարման, ըստ որում դեղ, եւ պարէնք. հիտոյք. եւ Պատճառանք, կցկցումն, կրկտումն. ճար, ճարակ.
Եթէ աստուծոյ կամք էին, զի՞նչ պիտոյ էին հայթայթանքն (հնարից)։ Զի փոքր մի ինչ հայթայթանք լիցին ի ցաւոցն. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
Որ ինչ գտանէր ի ձեռին ուրուք հայթայթանք, ընդ անձին իւրոյ ոչ լինէր բաւական գնոյ. (Ղեւոնդ.։)
vn. va. to invent, to find the means or a way to do any thing, to contrive, to devise;
to provide, to provision, to procure;
to solace, to assuage;
to pretend.
· Calfa
Հայթայթէ եւ հնարի գտանել. (Փիլ. լին.։)
gigantic.
· Calfa
Հսկայք (ասէ), կամեցեալ ցուցանել առաւելութիւն մեծութեան մարմնոց, եւ հայկաչափաց. (Փիլ. լին. ՟Ա. 92։)
Armenian bole.
· Calfa
ՀԱՅԿԱՒ կամ ՀԱՅՈՑ ԿԱՒ. βῶλος ἁρμένιος bolus armeniacus. ռմկ. քիլ էրմէնի, թին թրմանի, քիլի սուրխ. Ազգ ընտիր եւ կարմրորակ կաւոյ ի հայս։ Բժշկարան.։ (Ոմանք գրեցին՝ Հայկաւակ։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
· Calfa
(ի ձայնէս Հա՛յ հո՛ւյ, յա՛յ յո՛ւ. պրս. հայահույ, հայահայ. իբր ղավղա. կագ) βλασφημέω blasphemo. իբր կագ) Թշնամանել, անարժան բանիւք անարգել, նախատել զաստուած, կամ զմարդիկ. որ եւ Անիծանել. յիշոցնատու լինել. ասի եւ եբր. ոճով Օրհնել. քֆրել, գէշ բան զուրցել.
Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։
blasphemy, swearing;
abuse, slander, scandal, backbiting, defamation.
· Calfa
Զառ ի քեզ հայհոյութիւնն անքաւելի քարոզեաց. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
like or resembling his father, following in the steps of his father;
like a father.
· Calfa
Անանիաս այր սուրբ եւ երեւելի, հայրաբարոյ ժառանգաւորաց եկեղեցւոյ. (Կորիւն.։)
patriarch, pontiff.
· Calfa
Իշխանք հայրապետաց որդւոց յուդայ. կամ ի հայրապետաց իսրայէլի. փոխանակ թարգմանելոյ նահապետ. (՟Բ. Եզր. ՟Ա 5։ ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2։ Նեեմ. ՟Է. 76։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Թ. 8։)
Երիցս երանելի հայրապետն աբրահամ։ Ի մեծ հռչակեցելում հայրապետին. (եւ այլն. Պիտ.։)
to become patriarch, pontiff, bishop.
· Calfa
Հայրապետ կամ պատրիարգ, կաթողիկոս կամ եպիսկոպոս լինել.
patriarchate, pontificate.
· Calfa
Որ առաջի երթային, հայրապետութիւնք, մարգարէութիւն ... Իսկ զկնի՝ երանելի առաքեալքն. (Մեկն. ղկ.։)
Արտաքս համբարձեալ քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդեպետութիւն. իմա՛ նախահայրութիւն կամ երեւելի եւ հին հայրութիւն նահապետական։
left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.
· Calfa
Վրթանէս՝ լի հայրենատուր շնորհօք, եւ բանիւ վարդապետութեամբ. (Կաղանկտ.։)
transmitted or inherited from one's father or forefathers, hereditary.
· Calfa
Հայրենաւանդ լուսափայլութիւն, որպէս հասանելի է մեզ, հայեսցուք. (Դիոն. երկն.։)
native country, native-land, country, birth place, home;
parentage;
patrimony, paternal property, fortune;
հող —նեաց, fatherland;
սէր, յիշատակ —նեաց, patriotism;
remembrance of one's native land;
անձուկ, կարօտ —նեաց, longing for home;
home-sickness, nostalgia;
վտարել զոք ի —նեաց, to expatriate;
ելանել ի —նեաց, to go abroad, to leave one's native land;
թողուլ զ —նիս, to quit one's country;
երթալ, դարձ առնել ի —նիս, to return to one's country;
մտանել ի —նիս, to return home, to regain one's native land;
արժանի լինել —նեաց, to deserve well of one's country;
ծառայել —նեաց, to serve one's country;
նուիրել զանձն —նեաց, զանձն դնել ի վերայ —նեաց, to devote oneself to the service of one's country, to consecrate oneself to one's country's welfare.
· Calfa
dear father, papa;
ընդէ՞ր ոչ ուտես —, dear papa, why don't you eat?.
· Calfa
Իբր՝ Ո՛վ հայր քաղցրիկ, սիրուն. կամ Պատկառելի դու ծեր. իմ հայրիկս.
paternity.
· Calfa
Սուրբ եղիցի անուն քո. յիս ասէ սուրբ եղիցի քոյ հայրութեանդ անուն, առ ի վայելչական զիս լինել գործոց ըստ քում հրամանի հայրութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)
cf. Հայրաբար.
· Calfa
Առ խաչօղսն տեառն իւրոյ, եւ ծարաւիսն արեան իւրոյ հայրօրէն գթովք խօսեցեալ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
· Calfa
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
· Calfa
ՀԱՅՑԵԼ ἑξαιτέω exposco. Խնդրել տիրաբար. պահանջել. կամիլ՝ զի լիցի. ուզել.
Հայցել աղօթոս եւ օրհնութիւնս ի նմանէ։ Հայցել առնուլ զպատանդս ի կայսերէ։ Հայցէին կցորդակից ինքեանց լինել. (Յհ. կթ.։)
(Բանսարկուն) հայցէ երկրպագութիւն։ Որկորստութեամբն հայցէ եւ ի մէնջ՝ որպէս ի տեառնէ՝ զքարինս հաց լինել։ Հայցէ ըստ ագահութեանն ախտի. (եւ այլն. Շ. մտթ.։)
the asking;
exaction;
proof.
· Calfa
Անխնամելի հայցմամբ դատաստանն յինէն պահանջի. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
to be driven or cast away.
· Calfa
Հանելով հանիմ, ի դուրս հանեալ լինիմ. ի դուրս կամ ի բաց ձգիլ, ելանել. որպէս յն. ἑξαντλάομαι emergor ἑξωθέομαι dejicior διασπάομαι avellor.
Իմանալի բնութիւնն (մտաց), ոչ առաւելեցելոյ մարմնոյն, արտաքս մղեալ հանանի։ Ոչ ամենայն իրօք ի բաց կորզեալ հանանի սորա ըստ զգայութանն զօրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
continually proceeding, arising.
· Calfa
Որ միշտ ծնեալ լինի, անդադար գոյաւորեալ.
daily mortifying.
· Calfa
Եւ զի մեր հանապազամեռ մեղօք լինելով. (եւ այլն. Խոսր.։)
always lying, mendacious.
· Calfa
Ի դասելոյ նորին սանատրկոյ, եւ այլոց ոմանց հանապազասուտ արանց աղուանից սպանին զերանելին. (Խոր. ՟Գ. 3։)
always visible.
· Calfa
Հանապազ տեսանելի, տեսեալ. միշտ ակներեւ.
Հանապազատես յիշատակ երեւեալ տեառն յակոբեան զաւակին փայլիցէ. (Ագաթ.։)
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
· Calfa
Պատմեցից ձեզ զհանապազորդ լինելոցսն. (Առակ. ՟Ը. 21։)
Այդ լիցին քեզ խորհուրդք, եւ ճառք հանապազորդք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
cf. Հանապազորդ.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
cf. Հանապազորդ.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
· Calfa
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԼ իլ. ն.կ.ձ. ἑνδιατρίβω frequentius utor διατελέω continuo. Անընդհատ առնել, եւ լինել. յերկարել, իլ.
assiduity, perseverance, persistence.
· Calfa
Յառաջադէմ լիցի հանապազորդութեամբ օր ըստ օրէ. (Ագաթ.։)
quotidian, daily.
· Calfa
quotidianus. Որ ինչ լինի օր ըստ օրէ. հանապազորդեան. ամմէն օրուան.
Կարգեաց զհանապազօրեայս իւրաքանչիւր ուրուք. իմա՛ զօր ըստ օրէ զգործս, կամ զառնելիս։
rated, contributed, clubbed together.
· Calfa
Որ ինչ հանգանակաւ լինի ի միաբանելոց.
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
Զգալիքն խառնուածք են ի բազմաց հանգանակեալք. (Փիլ. ել.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
· Calfa
Ուստի ՀԱՆԳՍՏԵԱՆ ԺԱՄ կամ ԺԱՄԵՐԳՈՒԹԻՒՆ՝ է Եկեսցէն, եւ որ ինչ ի մուտս գիշերի աղօթք լինին յազգս յազգս։ (Ժմ.։)
ՀԱՆԳԻՍՏ. որպէս Կատարումն հաճոյիցն աստուծոյ. եւ Լրումն բաղձանաց մարդոյն, կամ երանութիւն երկնից. եւ Ամենայն ինչ ախորժելի, դիւրիչ, զուարթարար, եւ հանգուցիչ սրտի.
Յերանելի հանգիստն ժողովէ. (Յճխ. ՟Գ։)
Փայլին արդարքն յարքայութեան, եւ ճգնաւորքն ի հանգստեան. (Շար.։)