cf. Դաս դաս.
ἁγεληδόν gregatim Դաս դաս. գունդագունդ. երամովին.
deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.
Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)
ordered, assembled.
Դասախումբ ժողովոյն ի քեզ հաւատացելոց. (Թէոդոր. խչ.։)
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.
Դասակք անդւոց, կամ անդէոց։ Արջառոցն դասակ։ Զդասակս խողաց։ Ընդ դասակս այծեացն։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից. (Յովէլ. ՟Ա. 18։ Յհ. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Փարպ.։ Նար. ՟Կ՟Բ։)
order, sign;
enrolment;
choir;
hierarchy;
category.
of the same order or class;
colleague, comrade.
Դասակից եղեն վերին զուարթնոցն։ Այսօր դասակից եղեն հովիւքն հանդիսի վերնոցն. (Շար.։)
admission, company.
Դասակիցն լինել. համադասութիւն. եւ Դաս. խումբ. ժողով.
Կցորդք դասակցութեանցն վեհից։ Միախումբ դասակցութեամբ։ Առ դասակցութեան հարանցն հրաշալիք։ Ընդդիմաբանիցն դասակցութիւնք։ Դասակցութեան դժնէից մարդոց համաբան. (Նար.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն։ Դասապատն երկնից զօրացն. (Շար.։)
Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, դասապետն զդասն կազմէ. (Արիստ. աշխ.։)
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Դատաւորն եւ դասապետն ի միասին գոլով. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
to be the first or chief in an assemblage.
Ընդ նոսին դասապետեալ փառաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
Հրեշտակաց ինն գոլով դասապետութեան. (Շ. բարձր.։)
Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
school-house.
Տուն դասու ուսմանց. վարժարան. ճեմարան.
Յարեւմուտս փարէզ դասատուն վարդապետաց. (Վրդն. աշխարհ.։)
cf. Դասեմ.
Դասաւորեա՛ զսա վերնոց։ Դասաւորելով յաջակողման դասուն։ Դասաւորեցայք ընդ հրեշտակս ի յերկինս. (եւ այլն. Շար.։)
Ըստ որում մարգարէն դասաւորէ՝ ասելով. ժողովեցարո՛ւք ի լեառն սիոն քահանայք եւ ծերք. (Յհ. կթ.։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
Առաջին, կամ ի վերջէ դասել. (Սահմ. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
Սիրով դասեցայ սգաւորացն այնոցիկ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
hit of a sword;
guard (of a gun).
Աջ ձեռն եդեալ էր ի դաստապան նրանին։ Զաջ թաթն ձեռին՝ որ կայր ի վերայ դաստապանի նրանին. (Բուզ. ՟Ե. 32։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.
Միանձունք զորովայնս դաստիարակեցին պարկեշտութեամբ. (ՃՃ.։)
Եւ ի հրեշտակաց դաստիարակին ի հոգեղինացն վարս. (Յճխ. ՟Լ՟Ա։)
Դաստիարակեաց զմեզ ի հեզութիւն։ Դաստիարակեցեր զժողովուրդն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Ակամբ դաստիարակեցելով վարել. (Բրս. թղթ.։)
education, instruction, discipline;
pedagogy.
to accuse, to denounce;
to oppose.
Զայսոսիկ գրելով՝ զանձնէ դատախազեմ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
cf. Դատախազանք.
Զկնի դատախազութեան ծովուն՝ եւ ինքն իսկ (յովնան) զփախուստն խոստովանի. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
Առաւել եւս ի դատախազութիւն եղեալ՝ վնասէին նմա. (Փարպ.։)
judge;
pleader;
— լինել, to litigate, to pleade, to contest;
to be revenged.
Առաքելոցն վերակացուն եւ դատախնդիրն պետրոս. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի՟Բ։)
litigant, pleading.
Ո՜վ դատակցին ամենայն մարդկան բնութեան կարգիս. (Եփր.։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
ψήφισμα, ψῆφος decretum, sententia, suffragium, calculus Կնիք դատի, մանաւանդ դատապարտութեան. վճիռ. դատավճիռ. քուեայ. որոշումն ատենի.
Դատակնիք վճռիս այսորիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դատակնիք հատուցման, կամ մահու, կամ յանդիմանութեան։ (եւ ի լաւ անդր,) Շնորհեա՛ ինձ, որպէս դատակնիք բանին քո վճռեաց, եւ այլն. (Նար.։)
Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)
Զպարտեացն մերոց խզեալ զդատակնիք. (Պտրգ. իբր մուրհակ վճռոյն, ձեռագիր յանցանաց։)
Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Դատաստան.
Ի դատան իրաւանց մտեալ ընդ տունն յակոբայ. (Լմբ. ովս.։)
condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.
παρέδικος, κατάκριτος, ὐπεύθυνος obnoxius, condemnatus Պարտաւորեալն ի դատի. պատժապարտ. պարտաւոր. վնասապարտ. յանցաւոր.
Ես դատապարտ, եւ ի վերայ ձեր ողորմութիւն եղեւ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Զանպարտսն իբրեւ զդատապարտս վարեալք. (Յհ. կթ.։)
punishment.
to condemn, to damn, to censure, to reprobate;
to sentence, to execute.
κατακρίνω, καταδικάζω dmno, condemno Դատաստանաւ պարտաւոր առնել. պատժապարտ կամ մահապարտ վճռել. յանցաւոր ցուցանել կամ համարել. պարտաւորել. դատապրտել, վճիռ տալ՝ որ պատիճը գտնայ.
Ոչ դատապարտէ զնա, յորժամ դատի զնա։ Զանմեղս, կամ զանպարտսն դատապարտէիք։ Դատապարտեսցեն զնա ի մահ։ Որով դատիս զընկերն, զանձն քո դատապարտես։ Զի եթէ զանձինս քննէաք, ապա ոչ դատապարտէաք (կր).եւ այլն։
judicial, done by legal authority.
Եղելոցն պատճառ արարիչն գոլ աստուած, եւ աշխարհիս ապականութեամբ վասն դատաստանականին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Դատաստանարան.
cf. Դատաստանարան.
δικαστήριον tribunal, forum judiciale, judicium, magistratus Տեղի դատի. ատեան. բեմ. հանդիսարան. դատաստանոց. դատաստան. տիվան.
that speaks in vain.
to speak to no purpose or in vain.
ἁργολογέω inaniter, vel inania loquor, garrio, blatero Ընդ վայր բարբառել. խօսել բանս դատարկս. առասպելաբանել. փուճ բաներ խօսիլ.
Որպէս եւ որք վասն լուսնոյ խաւարման աղճատին, ի տտնոյ վիշապին դատարկաբանելով. (Սարկ. շարժ.։)
vagabond, sauntering, lounging;
— լինել, to lounge, to saunter, to stroll.
Դատարկաշրջիկ. ընդ վայր յածեալ.
to be vacant, void;
to be empty;
to be useless;
to be idle or unoccupied.
uselessly.
Ոչ դատարկապէս, այլ ընդդէմ կռոցն կարծեաց պատերազմելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
emptying, vacuum, space;
evacuation;
vacuity;
vacancy;
exhaustion;
idleness, sloth-fulness, laziness, leisure.
Ո՛չ դատարկութեամբ ինչ փրկութեան բանի վարդապետութեանն զյիշատակ ժամանակացն առնել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք իրս ի նոցանէ դատարկութիւն է գրել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յանդիմանելով զդատարկութեամբ ուտելն հաց. (Արշ.։)
court, seat of justice, tribunal.
Վերակացու լինել ի դատաւորարանսն. (Պղատ. մինովս.։)
cf. Դատաւորանոց.
Վերակացու լինել ի դատաւորարանսն. (Պղատ. մինովս.։)
judicature, office of judge, bailiwic, officialty, administration.
պ. տատվէրի. ἠγεμονία praefectura judicis, praesidis, procurantis Իշխանութիւն դատաւորի.
summoned;
ill-treated;
— առնել, to condemn, to blame, to reprobate, to ill-treat, to offend in words, cf. Դատափետեմ, cf. Հարստահարեմ, cf. Նեղեմ, cf. Ատեմ.
Այն լեզուք են, որով մարգարէք դատափետ եղեալ թոպեցան։ Դատափետ աղաղակն զիս պաշարեալ (ի բանտի). (Յհ. կթ.։)
cf. Դատաստան.
judicial;
critical.
Տէր դատողական. (Մովս. քերթ. կարգ.։)
judgement.
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
Օրինաւոր, կամ մեղմօրէն դատմամբ։ Ի դատումն ընտրութեան վարժից. (Նար. ՟Ի՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
completion of a century.
Ոչ զմի եւ ոչ զերկու եւ ոչ զերիս, եւ ոչ ամենեւին զդար եւ զկոճատ հնարելով ճանաչել, եւ ոչ թուել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. Է։)
Դար է, որ կարօղ գոյ յերկուս զոյգս (կամ հաւասարս) բաժանիլ. որպէս չորք, վեց ... Ընդհանուր սկիզբն դարիցն եւ կոճատացն միակն է, իսկ դարին երկեակն. (Սահմ. ԺԴ։)
ԴԱՐ, ի, ից (իբր գլուխ տեղւոյ). κρημνός praeceps, rupes, ripa alta, κρηπίς crepedo որ եւ Դարաւանդ. Գահ. բարձրաւանդակ. վախք. քարանձաւ. բարձր տեղի զառ ի թափ.
Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով. (Մտթ. Ը. 32։ եւ Մրկ. Ե. 13։)
Առ ափն ծովու ի վերայ դարի միոջ. (Ոսկ. յհ. Ա. 1։)
Յորդանան լցեալ գայր դարիւ եւ դարիւ. այսինքն քերելով զգետեզերբք. (Յես. Գ. 15։)
Մարիամ ... զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. (Շար.) զի յադամայ ցքրիստոս վեց դարք ասին, եւ եօթներորդն յետ քրիստոսի մինչ ի կատարած աշխարհի. որ ասի սկիզբն անկատարած ութերորդ դարու։ Սոյնպէս եւ յայլ գիրս պէսպէս առմամբ. իսկ առ մեօք հարիւր ամն կոչի Դար մի։ ԴԱՐ որպէս ռմկ. պորտ մը. պիր կէոպէկ
Զի են դարքն այսպէս. ադամ, կայէն, ենովք ... յոբէլ, եւ յոբաղ. որդիք նոցա ութերորդք ... սկայազունքն տասներորդք։ Եւ գտանեմք մեք զայս յերկրորդել ազգացն ղուկայ աւետանագրի, զի յեօթանասուն եւ եօթն դարու ծնաւ տէր մեր քաւիչ ծննդոց ադամայ. (Եփր. ծն.։)
Ի դարագլուխսն կարգեցաք զարսն երեւելիս, զաբէլ, զենովք, եւ այլն. (Նչ. եզեկ.։)
even and odd (number).
cf. Դարահոս՞՞՞առնեմ.
ԴԱՐԱՀՈՍ ԱՌՆԵԼ. գործել, լինել. ԴԱՐԱՀՈՍԵՄ ԴԱՐԱՀՈՍԻՄ. Հոսել կամ հոսիլ ի դարէ ի վայր. գահավէժ առնել, եւ լինել.
Զանձինս դարահոսս եւ քարավէժ առնել ի խորխորատ։ Քարավէժ դարահոս անձամբ զանձինս առնիցեն։ Յատակս իսկ մեղացն դարահոս լինէր. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 13։ ՟Բ. 1. եւ 3։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
Գահավէժ առնէ, եւ դարահոս գործիցէ. (Երզն. մտթ.։)
Կամ վիմօք դարահոս լինիցիս. (Եփր. քրզ.։)
Հի՞մ քարավէժ եւ դարահոս լինիս ի վախից։ Յառապարս դարահոսեալք։ Ի վայր դարահոսեսցեն յանդունդս ի հուր գեհենին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Գ. ՟Զ։)
insidious, footpad, plotter;
— լինել, to seek to surprize some one, to watch, to beset, to supplant.
cf. Դարանագործ.
Այնքան լաւ է ժուժկալութին, եւ դարանակալ լինել վասն բարւոյն. իմա՛, դեգերանք։
ambush, ambuscade, obsession.
Յո՞յր վերայ ոչ եկեսցէ դարանակալութիւն առ ի նմանէ. (Յոբ. ՟Ի՟Ե. 3։)
to dilucidate.
cf. Դարանակալ.
Իշխանութիւն ամենայն սխալ է եւ վրիպակ, բազումս ունենալով զդարանամուտ սպասեական. (Փիլ. իմաստն.։)
Խորամանկ խաբէութեամբ դարանամուտ լինել յամուրս իւրոյ աշխարհին. (Եղիշ. ՟Գ. այսինքն պահէր զանձն՝ ի ծածուկ մեքենայելով։)