fond of fire-side or chimney-corner, idle, lazy.
Որպէս զօրաւոր ոք ոչ կամեսցի զայն որ զկահ զինուցն բերէ, ունել հանապազ հեշտ եւ կրակասէր. (Ոսկ. գծ.։)
fire-lighting.
Տաղ կրակաւառի. (Քրիստոս փառաց թագաւորն այսօր եկեալ յընծայումն. Գանձ.։)
fire-temple.
fire-place, hearth, heart-stone;
brazier, chafing-dish or chafing-pan;
stove, furnace;
chimney;
fire-temple.
Զհրապաշտ կրակարանին զեօթնադուռն թագաւորական տաճարին. (Անան. եկեղ։)
Աներեւոյթ կրակարան տապոյ բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
fire-place, brazier;
burning or live coals;
wood fire.
Միոյ ճրագի, եւ կրակետեղ, եւ ամենեցուն այսպիսեացս յամենեսին բաւել կարացեալ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Ա. (գրեալ էր, կրակատեղ։))
caw, croak.
Ձայն ագռաւու։ Եւ զի ի լտ. գօ՛րաքս, է ագռաւ. Գրա՛ս, վաղիւ, սմին իրի ասի.
Ագռաւքն կրա՛ս կրաս ասեն. իսկ կրաս յաւառնաց լեզուն զայս ասէ, թէ վաղիւն տեսցես զփառս աստուծոյ. եւ ի վաղիւ օրն պատմեցաւ մահն յուլիանոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
wearable;
portable;
bearer, carrier;
litter;
mother.
ԿՐԵԼԻ. Կրօղ յարգանդի. ծնօղ. որ եւ ասի ԾՆԱՆԵԼԻ. ըստ յն. ստացօղ. κεκτιμένος possidens. զաւկի տէր.
Սիրտ անզգամի զաւ է կրելեաց իւրոց. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 21։)
to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.
Կրել զաշխատութիւն, զժողովուրդն զտապանակ, զեփուդ, զենս ի ձեռին, զաւար բանակին. նախատինս զազգաց. զօրենս ի լեզուի, զիրաւագիտութիւն ի շրթունս։ Երանի որովայնին՝ որ կերացն զքեզ։ Որ կրէ զամենայն բանիւ զօրութիւն իւրոյ։ Կրել զանուն իմ առաջի հեթանոսաց։ Կրեսցէ դատաստան։ Ի հոգւոյն սուրբ կրեալք՝ խօսեցան մարդիկ յաստուծոյ։ Տրտմութիւն կամ ամօթ կամ զաւս եւ անարգանս կրել։ Կրեա՛ զամպարշտութիւն քո։ Չէ՛ որ կրեաց զբարկութիւն նորա. եւ այլն։
Զի մի՛ զառաւել պատիւ վասն խոստովանողական անուանն ի ժողովոյն կրիցէ. (Խոր. ՟Բ. 86։)
Զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Այդպիսի անցս կրեցին։ Վասն որոյ եւ զայս չարչարանս կրեմ։ Որ այդպիսի համբերութիւն ի մեղաւորաց հակառակութենէ անտի կրեաց.եւ այլն։
Որ կամաւոր վասն մարդկան՝ կրեցեր մարմնով զայս ամենայն. (Շար.։)
Յաղագս առնելոյ եւ կրելոյ։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն զյաւէտն եւ զնուազն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Իշխել կրել նշան շգեղ ըստ նշանի թագաւորաց. (՟Ա. Մակ. 58։)
instructive, adapted to exercise.
կրթական եղեալ ծառայեսցէ հօրն երկնաւորի. (Ճ. ՟Ա.։)
կրթական վարժիչ թէոնականաց։ Կրթական ջանիւ։ Որ արտաքոյ է բոլոր կրթական քաջողջութեան։ Զկրթական արշաւանս հինիցն. (Յհ. կթ.։)
Բայց միայն ի սակաւուց արուեստից կոչեցելոցն դիպողականացն, բժշկականին, կրթականի եւ ղեկաւարականի. (Նիւս. բն.։)
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
Կրթեա՛ զանձն քո յաստուածապաշտութիւն։ Նովաւ կրթելոցն (կամ կրթեցելոցն). (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 7։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Ոչ ընթացաւ յուտելն, այլ յանտոն կրթեաց զիշխանութիւնն. (ՃՃ.։)
Ինքն իսկ յանձն իւր կրթէր զաւեր աշխարհին հայոց։ Ամենայն ամբաստանութիւնն ի սուրբ ուխտ եկեղեցւոցն կրթեալ էր. (Եղիշ. ՟Ը. եւ ՟Գ։)
Բարի նախանձ կրթեալք՝ ջանացին լաւանալ. (Փարպ.։)
Յորժամ մին միայն կրթացաւ ի պատիւն, ապա դժուարին. (Երզն. մտթ.։)
exercise, practice discipline, instruction;
հոգեւոր —, spiritual exercises;
— մարմնոյ, gymnastics.
Մարմնոյ կրթութիւն առ սակաւ ինչ օգտակար է։ Ի կրթութեան խօսից նոր հանճար. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 8։ Իմ. ՟Ը. 18։)
weak, subject to the passions
Մարդ ես (ո՛վ թագաւոր), որպէս մեք ամենեքեան, կրիչ ամենայն չարչարանաց եւ աշխատութեանցն. (Պիտառ.։)
անկաւ ի փառացն, եւ եղեւ կրիչ ամենայն ցաւոց եւ չարեաց եւ մեղաց եւ մահու եւ ապականութեան. (Լծ. կոչ.։)
censor, critic.
Բառ յն. գռիդի՛ս. κριτής . յորմէ լտ. criticus. այսինքն Դատաւոր. դատիչ. քննիչ. խուզարկու.
of the same religion or order;
comrade, colleague, companion, fellow.
Միոյն (ի կրօնաւորաց) անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին յաշխարականաց. (Շ. ընդհ.։)
Եպիսկոպոսին ձերում, եւ քահանայից ձերոց, եւ սարկաւագաց՝ կարգակցաց իմոց։ Ամաչեսցէ ի քահանայից իբրեւ ի խորհրդակցաց աստուծոյ, եւ ի կարգակցաց առաքելոցն. (Ածազգ. ՟Ա. եւ ՟Խ.) յն. ծառայակից, կամ կապակից։ Հրեշտակական քահանայութեանն կարգակից. (Երզն. լս.։)
chief, founder or general of an order;
Grand-Master.
Եկեղեցի մի, եւ ժողովուրդ մի, որք ամենքին լինին ընդ միով կարգապետաւն. (Նիւս. երգ.։)
Երանի թէ ոչ էր լեալ սատանայ, այլ էր մնացեալ ի կարգին՝ յորում ի սկզբանն կարգեցաւ ի կարգապետէն. (Բրս. չար.։)
hierarchy;
supreme or highest order;
generalship.
Աստուած փառաւորեալ ի վերնայնոց կարգապետութեանց. (Մաշտ.։)
Փառաւորիս յերկնային խմբաւորութեանց, եւ ի ստորայնոցս կարգապետութեանց. (Ճշ. ձ։)
succession.
Յաջորդութիւն կարգաւ. փոխանակութիւն.
Որպէս եղելութիւն լուսոյն՝ կարգառութեամբ տուընջեան եւ գիշերւոյ՝ ի բաւանդակութեան աւուրն. (Արշ.։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
τάσσω, τάττω ordino, constituo, colloco, pono συντάσσω coordino եւ այլն. παρατάσσω aciem instruo. Դնել ի կարգի կամ զկարգ. ի կարգ ինչ վերածել, դասաւորել. ուղղել. յօրինել. սահմանել. որոշել. օրենսդրել. դնել. առնել. կացուցանել.
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
Ի պաշտօն սրբոցն կարգեցին զանձինս։ որք էին կարգեալ ի կեանսն յաւիտենականս։ Կարգեցին զնա ի լուալիս.եւ այլն։
Կարգեցի զաւազ՝ սահման ծովու։ Կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն՝ տօն տարեկանաց, կամ օր հանգստեան, կամ ցնծութեան. (եւայն։)
Զհողն՝ բանաւոր կենդանի կարգեցեր. (Իսիւք.։)
Կամելով հաւատարիմ կարգել զվկայութիւն. (Ոսկ. յհ.։)
Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.
δυνατός, -όν possibilis, -le. ... Որ ինչ կարէ լինել. հնարաւոր. զորմէ ճոխագոյն ի Պերիարմ. ՟Ի՟Դ. եւ ՟Ի՟Ե։
Զյաւէտ կարելին։ Վեհ անմահիցդ քաջ կարելի է։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ ամենեցուն. (Պիտ.։)
cf. Կարեկիր;
— լինել cf. Կարեկցիմ.
ԿԱՐԵԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συμπαθέω, οἱκτίζω commisereor, -resco adficior alius malis. կցորդ լինել կարեաց կամ կարօտութեան այլոց. Մխիթար կամ ցաւակից, եւ օգնական լինել. խղճալ, օգնել.
Կարեկից ցաւագնելոցն լինել՝ բուժելով յախտից. (Պիտ.։)
Զազգակիցս եւ զկարեկիցս, եւ զլծակից հարազատութիւն մարդկան. իմա՛ զկարեւոր ազգականս եւ զմերձաւորս՝ ի բնէ կարեկիցս։
compassion, pity;
շարժել ի —, to move one's compassion, to excite pity.
Մարդ զքեզ վարկանելով՝ կարեկցութեամբ մեզ հաւասարել. (Խոր. ՟Գ. 65.)
Ի յարգահատանս գթոյ կարեկցութիւն։ Բնութեան կարեկցութիւն։ Բռնագոյն կարեկցութեան գրաւականք (ազգակցութիւնք). (Պիտ.։)
Նշանակէ ցորեանն զկարեկցութիւն հարկաւորացն պիտոյից ըստ մարմնոյ աղքատաց. (Շ. մտթ.։)
to sew, to join or unite with thread;
— հարեւանցի, to tack, to baste.
ῤάπτω, ἁκέομαι, συρράπτω suo, assuo, consuo. Կցել ասղանեաւ զկապերտս. եւ Յարել ընդ միմեանս զայլ եւ այլ իրս. եւ հարստել. կարել, քրդել, գամել.
Հարից կարեցից զդաւիթ գեղարդեա մբս ընդ որմն. (Ա. Թագ. ԺԸ. 11։)
ԿԱՐԵՄ 2 (րացի, ացեալ.) չ. ԿԱՐԵՄ որ եւ ԿԱՐՈՂ ԵՄ, ե ղէ. δύναμαι, ἱσχύω possum, valeo. Ունել զկար բաւական առ ի գործել ինչ. ձեռնհաս լինել. ատիկել. զօրել. բաւել. ուժել. կարենալ. կրնալ. ատիկել.
Եթէ կարիցէ ոք թուալ զաւազ երկրի։ Կարասցես տոկալ։ Թեր եւս կարասցուք հարկանել։ Ոչ կարեմք հակ առակ ինչ չար ասել բարւոյ։ Ոչ կարեմ ես միայն կրել զժողովուրդս զայս։ Ոչ կարացից անցանել զբանիւ տեառն։ Ոչ ոք կարէ երկուց տերանց ծառայել։ Կարօղ է աստուած յարուցանել։ Որ կարօղն է տանել, տարցի։ Կարօղ ես զիս բժշկել։ Սեղանն պղնձի ոչ կարեր ընդունել զօղջակէզսն. եւ այլն։
fond of trifles;
passionate, vicious.
Սիրօղ զկարիս, կամ կարի սիրօղ աւելորդաց, կարասեաց եւ այլն.
Նախանձաւորք, խռովիչք, եւ կարեսէրք եւ ագահք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
severely, seriously or mortally wounded;
cruelly, grievously, to death;
— խոցել, առնել, to wound mortally or to death, to give a death blow or mortal wound.
ԿԱՐԵՎԷՐ կամ ԿԱՐԷՎԷՐ. Կարի կամ ի խոր կամ չարաչար վիրաւորեալ, եւ վիրաւորելով. սաստիկ վէրս առեալ կամ տուեալ, առնլով կամ տալով.
Կարեվէր խոցեալ ելանէր երիվարաւն ի պատերազմէն. (Ագաթ.։ Կարէվէրս առներ. Փարպ.։ Կարէվէր արկածք։ Կարեվէր վէրք։ Կարեվէր խոցէ զհոգի։ Կարէվէր խոցեալ լինիմ։ Զայլս բազումս կարէվէր վիրաւորեալ։ Կարեվէր խոցմամբ. Պիտ.։ մանդ։ Սարգ.։ Յիսուս որդի.։ Յհ. կթ.։)
self-interested, selfish.
Բաժանելով զառ աստուած սէրն ի բնականն, ի հարկաւորականն, ի կարեցականն (կամ կարեկցականն). բնական զորդիականն ասացին, կարեցական զվարձկանականն, իսկ հարկաւորական զծառայականն։ Կարեցական՝ սէր կարեւոր, զոր առ բժիշկսն ունին հիւանդքն. (Տօնակ.։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
ἁναγκαῖος, ἑπάναγκης necessarius. Կարի պիտանի. որում կարիս ունիմք. հարկաւոր. հարկեցուցիչ. եւ որոյ կարն է զօրաւոր. բուռն. սաստիկ. ծայրագոյն. չարաչար. սերտ. որպէս թէ անխտիր ածանցեալ ի բառիցս՝ կարիք կարի, կար. (լծ. եւ թ. կէրէքլի, կէրէք ).
Կարեւոր ցանկութիւն կերակրոյ։ Կարեւոր անդամք։ Զցաւս չարաչարս եւ զկարեւորս։ Չարիք բազում եւ կարեւորք։ Ի կարեւորացս յայսոցիկ։ կարեւոր համարել։ Իպետս կարեւորս.եւ այլն։
ԿԱՐԵՒՈՐ. ἁναγκαῖος necessarius, sicut necessitudine conjunctus πιστός fidelis. Կարի ընտանի. մերձաւոր (ազգակից կամ բարեկամ) մտրիմ. սերտիւ սիրելի.
Որք կամին ամուսնանա, կարեւորք չլինին, կամ կնքաւորք. (Երզն. խրատ.։)
Այս կարի կարեւոր է աստուծոյ, եւ առաւել քան զամենայն առաքինութիւն։ Մեծ էողորմութիւն, եւ կարեւոր աստուծոյ. (Մանդ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
Դաւիթ արքայ կարեւոր սիրէր զմանուկն. (Ոսկ. կողոս.։)
very necessary, important.
Առաւել կամ յոյժ կարեւոր.
Քեզ դիւրագոյն, եւ ինձ պարտաւորիս կարեւորագոյն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
necessity;
importance, urgency.
ἁναγκαία, -αῖον necessitas. իսկ ἁναγκαιότης necessitudo, propinquitas. Հարկաւորութիւն. կարիք. պէտք.
cf. Կարթակոտոր՞՞՞առնեմ.
Զեպիսկոպոսն սուրբ վաղակաւորօքն կարթակոտոր առնէին՝ իբրեւ տապարօք շեշտակի շեշտեալ զծառ. (Յհ. կթ.։)
to fish with a hook or line, to angle;
to allure, to entice;
to decoy, to inveigle;
to change one's direction, to turn out of one's way, to deviate, to swerve.
ԿԱՐԹԵԼ. չ. ἁποσπάομαι recedo, procul abeo. Ի բաց երթալ. խաղալ ընդ ճանապարհ ոլորեալ՝ կամաւ խուսափելով. կրզել. սափմագ.
Անտի կարթեցին իբրեւ քսան վտաւանաւ ի վերայ տիմօթէի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
σφόδρα, πλῆθος, πολύ, πολίαν, ἅγαν nimis, valde, multum, perquam. (յարեալ ի բայս, եւ յածականս, ի ձայնէս Կար, այսինքն ոյժ). Յոյժ. ույգին. սաստիկ. շատ. քաջ. տիրապէս. մեծապէս. առաւել. յանչափս. խիստ. պինտ, շատ.
Կարի յաճախել, կամ ծանրանալ, ճմլել, տագնապել, ամպարշտել։ Կարի իսկ ծերանալ։ Կարի շատ ստիպել։ Կարի զօրաւորոգոյն քան զմեզ եղեր։ Կարի զօրաւորք են յոյժ։ Կարի բարւոք իմաստութեամբ։ Կարի չար առնէ։ Մի՛ կարի արդար լինիր։ Էր տեղին կարի բացարձակ ի նոցանէ։ Բազում էր կարի յոյժ։ Եւ էր հեխելազօրն կարի յոյժ։ Կարի իսկ տագնապ է ինձ. եւ այլն։ Կարի իմն զարհուրեալ եմ։ Թէեւ կարի շատ կէի։ Կարի յոյժ սաստկանան։ Կարի յոյժ ուրախ եղէ. (Եղիշ. թղմ.։ Փարպ.։ Իգն.։ Մագ.։)
ԵՒ ԿԱՐԻ ՅՈՅԺ. ԵՒ ԿԱՐԻ ԻՍԿ ՔԱՋ. ԵՒ ԿԱՐԻ ՅՈՅԺ. մ. καὶ μάλα profecto, et quidem. ամենայն իրոք. արդարեւ. յիրաւի. հապա.
Բարութիւնս աւետարանեսգ եւ կարի իսկ քաջ. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 43։)
Ապա չէ՞ յայսմ աշխարհէ թագաւորութիւնն նորա. եւ կարի՛ յոյժ։ Այլա՞զգ ապա նորա հայր, եւ այլա՞զգ մեր. եւ կարի յոյժ. (Ոսկ. յհ.։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
πάθος, πάθη, πάθημα passio, adfectio, adflictio, morbus corporis vel animi. Կիրք մարմնոյ եւ հոգւոյ. ախտ. զգածմունք. չարիք. չարչարանք. աղէտք. վիշտ. ցաւ. մարդկային տկարութիւն.
Քաղցնուլն եւ ծարաւելն եւ վաստակելն ննջելն՝ մարմնոյն. իսկ պոռնկութիւն եւ պղծութիւն եւ անռուկութիւն՝ այն կարիք մեղաց են. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Չէ՛ հնար մարդոյ բնաւին ի կարեաց (Բարկութեան) ազատանալ, բայց կարճել մարթի. այլ ամենեւին առանց կարեաց լինել անհնար է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16.)
ԿԱՐԻՔ. ἁναγκαίον necessarium, necessitas. Կարոտութիւն կարեւորաց. հարկաւորութիւն. հարկ. պիտանաւորութիւն. կարեւոր պէտք. եւ անձկութիւն կարօտ օգնականութան. (լծ. թ. կէրէքլիք).
Եւ ոչ կարիք աղօթից կալաւ զիս, այլ զամենայն յինքենէ արարի որպես տէր. (Ոսկ. յհ.։)
ԿԱՐԻՔ. ἁναγκαιότης necessitufdo, propinquitas. Կարեւոր ընտանութիւն. ազգակցութիւն մերձաւոր.
ԿԱՐԻՔ ՈՐՈՎԱՅՆԻ կամ ՄԱՐՄՆՈՅ. ստիպումն ի թափել զաւելորդս. եւ Կղկղանքն։ (Վրք. հց. ՟բ. ՟թ. եւ ՟ժդ։)
Ծածկեալ կարիս ոչ լնու ի կարողաց. իսկ յայտնեալն յառաջ կոչէ զաստուածասէրն եւ զմարդասէրն. (Վրդն. աւետար.։)
conjectural, speculative, of mere conjecture, hypothetical;
suspicious, distrustful.
Կարծական եզեւ մեզ բարին։ Նաեւ օդոյ ձեռնտուութիւն եղեւ կարծական աւուրն։ Կարծական եղեւ մեզ այս կեանքս, եթէ մեղք հարցն մերոց ընդ մեզ ելին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Է)
remarkable, considerable, conspicuous;
acoredited, authorized;
—ն իմաստունք, self-styled, would be or self dubbed wise men, pretended philosophers.
ԿԱՐԾԵԱԼ որ եւ ԿԱՐԾԵՑԵԱԼ. δοκοῦν, -τες, -τα qui vel quod videtur aliquod esse. Համարեալն մեծ ոք կամ մեծ ինչ. մեծահամբաւ. անուանի. երեւելի։ տե՛ս (Գաղ. ՟Բ. 2=9։)
Կարծեալ ճաճանչ լուսաւորացն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
thought, believed, supposed, conjectured, imagined;
so called, so styled;
cf. Կարծեալ.
Համեմատեալ նշանի (սուրբ խաչին) լուսոյն՝ կարծեցեալ ասին այլք լուսաւորք, յաղագս սքանչելի երեւմանն. (Շ. բարձր.։)
Զանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Զկարծեցեալն մաքուր՝ իրաւամբք քննեալ դատիս. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Գ։)
to cause to believe, to persuade.
Կարծեցուցանելով լաւագոյն զլութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի թագաւորել ճշմարտութեան լռեսցէ կարծեցուցանօղ զօրութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
Գուցէ կարծիս ինչ տացէ թագաւորին, իբրեւ դաւով զայրն վնասեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 32։)
Սնոտի կարծեաց ձերոց։ Ինոյն կարծիս մոլորութեան շրջեցաւ։ Ըստ առաջին կարծեացն։ Իբրեւայն թէ կատարեցան կամք կարծեաց նորա. (Եղիշ.։)
Զանձն ազատել յանիրաւ կարծեաց։ Զի լիցի զանձինս անըմբռնելի ունել ի նոցա կարծեացն. (Իգն.։)
Ոչ բռնադատեցաւ ի կարծեացն (այս ինքն ի կասկածանաց՝) ձեռնամուխ լինել եւ չարչարել զկոյսն։ եթէ ինձ ասէ չաւատաս, եւ կարծիս ինչ զիմոյ վկայութենէս կարծես, գոնէ առնն հաւատա՛. (Ոսկ. մտթ.։)
Լաւ համարին (Արք) զանձինս ի մահ մատնել, քան ի կարծիս անկանել կնոջ. (Շ. մտթ.։)
cf. Կարծական;
— զօրութիւն, imaginative faculty, power of thought.
Անահաւաստի. կեղակարծ. կարծական. կարծիքական.
Կարծողական՝ զիսկն գիտելոյ։ Ապաւինութիւնք կարծողականք, մինն դոնէ, եւ միւսն թերեւս։ Անցեալն անյայտ, եւ ապառնին կարծողական. (Նար. ՟Ժ՟Է. չ. ՟Ծ՟Ե։)
to harden, to be or become hard, to grow hard or tough, to toughen, to indurate.
Կարծրացաւ սիրտն փարաւոնի։ Ի տեառնէ կարծրանային սիրաք նոցա. (Ել. ՟Է. 13։ Յես. ՟Ժ՟Ա. 20։)
Կարծրանալ հաւատով, կամ հոգւոյն սրբոյ աըւչուր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)
of a hard or laborious calling, or occupation.
Հեփեստոս արուեստիւ դարբին այլ կարծրարուեստ կոչեն զնա քերթողքն, քանզի փառաւոր առնէր զարուեստն զդարբնական. (Նոննոս.։)
hardness, firmness, solidity;
asperity, roughness, inflexibility.
Կարծրութիւն սծտի, յուսոյ, հաւատոց. (Նար.։ Սարգ.։)
Ընդ յօժարութիւնեւ ընդ կարծրութիւն համբերութեամբն է զարմանալ։ Ոչ կարացին խախտել զկարծրութիւն հաստատուն հաւատոյ նորա։ Չարաբարոյ եւ ապառում կարծրութեամբ գոլով. (ՃՃ.։)
to be bent, folded, stunted;
to bend, to bow, to contract, to shrink, to stiffen, to wrinkle, to shrivel up, to be anchy-losed.
Ի շարժմանէ բարեաց կարկամեալ։ Որք կարկամեալ էին իբրեւ զքար անհաւատութեամբ, կակղացան ոռոգմամբ աւազանին. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
bending, curvature;
retraction, retiring, contraction, shrivelling;
tenacity, sordid avarice, niggardliness;
— երեսաց, wrinkle.
Որ արձակեաց զպապանձումն ձայնին զաքարիայ, ընդ նմին համարձակեցոյց զկարկամութիւն իմ՝ գովել զայն, որ գովեցաւ ի տեառնէ. (Ճ. ՟Ժ.։)
rushing or .running with a murmuring noise.
Ջուր կարկաջասահ հոսեալ՝ յանծայրածաւալ ծուէն. (Շ. տաղ.։)
cf. Կարկաջահոս.
Ջուր կարկաջասահ հոսեալ՝ յանծայրածաւալ ծուէն. (Շ. տաղ.։)
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
Կարկառ զծագ գաւազանիգ եւ եհար ի խորիսխ մեղու։ Կարկառ (կամ կարկառէ) պտուղ տնանկին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 27։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 20։)
Կարկառել զձեռսն, կամ զշնորհս։ Զիմաստնոյն զթագաւորութիւն կարկառէ աստուած (այս ինքն մատակարարէ). (Փիլ.։)
Ոչ ձեռն կարկառի առ կիրս վտանգաւորին. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Իբրեւ ձեռն նորա ունայն կարկառաւ, ապա լցան գիրկք նորա առողջութեամբ։ Կարկառ ետ հաց։ Կարկառ ա՛ռ զգինս նորա, եւ վաճառեաց զնա ի սպանումն։ Յամենայն կողմանց պտուղ օրհնեալ կարկառու քեզ (Պատգամն աստուծոյ) (Եփր. համաբ.։)
Զուարակ մի գողացաւ, եւ տարեալ մեկուսի՝ յազեաց զնա. եւ կարկառեալ քարամբք՝ մնայր երեկոյին, զի տարցի անյայտաբար. (Արծր. ՟Ա. 3։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
Կարկառաւ աբիմելէք ընդ պատուհան, եւ ետես զիսահակ։ Կարկառեալ ընդ պատուհանն։ Կէսք ընդ պատուհանս արտաքս կարկառէին։ Ի պատուհանից տան իւրոյ ի հրապարակս կարկառեալ. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 8։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 29։ ՟Թ. մկ. ՟Գ. 19։ Առակ. ՟Է. 6։)
Առ անյայտսն կարկառիլ արժանաւորեալքս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Մերթ եւս ձ. իբր Յերկարել ժամանակաւ, դեգերիլ.
to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.
ῤάπτω, συρράπτω suo, consuo συγκολλάω conglutino կարել եւ զօդել. կցել. կցկցել. միաւորել զխրամատեալս, զհանդերձ, զշինուած, զջուր եւ այլն. կարկըտել, փակցընել, շտկտել.
Ժամանակ պատառելոյ, եւ ժամանակ կարկատելոյ։ Կարեն կարկատեն զբարձկնեարդ։ Հողաթափք իւրեանց հնացեալք եւ կարկատեալք։ Կտրեալ օդն՝ վաղվաղակի յինքն կարկատեցաւ։ Կարկատեսցի անդրեն ջուրդ. ((յն. վերադարձիլ). Ժող. ՟Գ. 7։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Թ. 5։ իմ. ՟Ե. 12։ Ել. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Ոտանաւորս հագներգական կարկատեալ։ Ոչ կարկատեցի զդա հագներգութեամբ. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Բ։)
Նենգութիւն եւ դաւաճանութիւն ի վերայ նացա կարկատեալ լինէր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Կարծէր կարել կարկատել զելս իրին։ Կարծէին կարել կարկատել ինչ զզրաւ սպանմանն։ կարծէին կարել կարկատել զանկումն կաթողիկոսին. (Յհ. կթ.։)
mended, repaired, pieced, patched;
botched;
ragged, tattered;
invented, fictitious, false.
Կարկատուն անօթ. այսինքն փայտակերտ նաւ. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
to disconcert, to dumfound, to dumb, to impose silence on, to put to silence, to hush, to quiet, to still.
Կարկեսցեն թագաւորք զբերանս իւրեանց. (Ես. ՟Ծ՟Բ. 15։)