Definitions containing the research լի : 10000 Results

Ծանրագին, գնի

adj. adv.

dear, costly, of great priee, precious;
very dear, very costly;
— գնի դնել, վաճառել, to buy or sell dear.

· Calfa

NBHL (1)

Մի ծանրագին լինիր. (Բրս. սղ.։)


Ծանրախաղաց

cf. Ծանրագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ պարանոց երկայն ունէր փիղն, ծանրագնաց եւ ծանրախաղաց առ ի պէտս իւրոյ դարմանոյն լինէր. (Վեցօր. ՟Թ.) յն. δυσμεταχείριστος , դժուարաձեռնարկելի։


Ծանրալեզու

adj.

of a slow tongue or hard language;
lisping, stammering, stuttering;
— լինել, to have an impediment in speech.

· Calfa


Ծանրախօս

adj.

cf. Ծանրալեզու.

· Calfa

NBHL (1)

Պարզ լիցի լեզու ծանրախօսաց. (Ես. ՟Լ՟Ե. 6։)


Ծանրալուր

adj.

rather deaf, hard of hearing;
grating, insupportable.

· Calfa

NBHL (2)

Թանձրամիտ եւ ծանրալուր լինի առ ասացեալս։ Ծանրալուր լինի առ ասացեալս։ Ծանրալուր եղեալ՝ ոչ առնուն ի միտ. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)

Մերթ իբր Դժուարաւ լսելի, կամ տանելի. տաղտուկ.


Ծանրախօսութիւն, ութեան

s.

impediment in speech.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրախօսն լինել.


Ծանրակիր

adj.

heavy, onerous;
insupportable, intolerable.

· Calfa

NBHL (1)

Դժուարաբանալի. Ծանրաբեռն. Ծանրակշիռ. եւ Անբերելի.


Ծանրաձայն

adj.

of unknown speech, of a foreign tongue.

· Calfa

NBHL (1)

βαρύφωνος cui vox est gravis. Որոյ ձայնն է ծանր, իբր ծանրախօս. եւ իբր Դժուարաւ լսելի կամ տանելի. ըստ յն. եւ խորաձայն. βαθύφωνος profundum habens vocem.


Ծանրամիտ

adj.

stupid;
peevish, obstinate.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսուցիչ, որ զծանրամիտս վարժել կարասցէ. (Կլիմաք.։)


Ծանրամտիմ, եցայ

vn.

to be angry;
to be obstinate.

· Calfa

NBHL (1)

ըստ յն. ոճոյ. βαρυθυμέω graviter animo commoveor. Ծանրացասումն լինել. դժկամակիլ. սրտմտիլ.


Ծանրանամ, ացայ

vn.

to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ զդառնահոտ ծծումբ ի քիմս քո ծանրանան. (Կլիմաք.։)

Մեծացաւ բարկութեամբ՝ լի նախանձու՝ ծանրացեալ տրտմէր ի վերայ գործոցն եղելոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 1։)

βαρέω, βαρύνομαι gravor, ponderor, katabare/w, -ru/nomai, e)pibaru/nomai degravor, modestia afficio. Ծանր լինել. եւ Տալ այլոց ծանրութիւն, նեղութիւն. սաստկանալ. խստանալ.


Ծանրաշարժ

adj.

slow, heavy, difficult of motion.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդարան եւ ծանրաշարժ։ Ծանրաշարժ լինել առ բարկութիւն։ Ծանրաշարժ ոտամբ, գնացիւք։ Բնութիւն կամ բան կամ լեզու ծանրաշարժ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. Պիտ.։ Արշ.։ Վրդն.։)


Ծանրաշնչութիւն, ութեան

s.

asthma, shortness of breath.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնի լինի այսպիսիս ի ձեռն ախտիցն ըռնգանցն ծանրաշնչութեան. (Նիւս. բն.) յն. մի բառ. κόρυζα gravedo.


Ծանրասիրտ

adj.

hard-hearted, flinty-hearted, obdurate, callous, unfeeling, insensible.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ ծանրասիրտ լիցուք՝ ըմբռնեալք շուայտութեամբ. (Իգն.։)


Ծանրատաղտուկ

adj.

burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.

· Calfa

NBHL (2)

Ծանրատաղտուկ լինի ճառս բազմաբանութեամբն։ Ոչ ցուրտ է եւ ոչ ջերմն, այլ ծանրատաղտուկ եւ գարշելի. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. յայտն.։)

φορτικός onerosus եւ այլն. Ծանր եւ տաղտկալի. դժուարաբառնալի. խորշելի. անտանելի.


Ծանրեմ, եցի

vn.

to grow heavy or dull.

· Calfa

NBHL (1)

իբր աւելի քան զչափն ծանրէ, ընկղմի (նաւն). (Սեբեր. ՟Ժ։)


Ծանօթական, ի, աց

cf. Ծանօթ.

· Calfa

NBHL (5)

Ծանօթական եւ հաճոյ լինէր աստուծոյ եւ մարդկան. (Կորիւն.։)

Զկնի եկեալն յառաջագունացն ծանօթական լինելոյ. (Ագաթ.։)

Երկու այսոքիկ ծանօթականք նմա էին, մարմնով չարչարիլն, եւ աստուածութեամբ անչարչարելի գոլ. (Դամասկ.։) յն. առընթեր էին, կամ առ ձեռն պատրաստ։

Ծանօթական լինել ճշմարտութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ. (Համամ առակ.։)

Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.


Ծանօթանամ, ացայ

va.

to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.

· Calfa

NBHL (3)

γνωρίζω agnosco, novi. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչել. տեղեկանալ. գիտակ լինել.

Ի լերինն արժանաւորացն տեառն ծանօթացաւ։ Ծանօթանայ ախորժալի (այսինքն ճանաչի). ծանօթանայր բանակ (գոլ). (Պիտ.։ ստէպ։)

Եւ γνωρίζομαι, διαγνωρίζομαι agnoscor, notesco, innotesco. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչիլ. յայտնի լինել, ի ծանօթութիւն գալ. եւ Ընտանենալ.


Ծանօթաւոր, աց

adj.

known, evident, manifest.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է պայծառանալ, եւ ամենայն ուստեք ծանօթաւոր լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Ծանօթութիւն, ութեան

s.

knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.

· Calfa

NBHL (2)

մի՛ լիցի հայոց ընդ յունաց ծանօթութիւն, եւ հաղորդութիւն սիրոյ. (Խոր. ՟Գ. 36։)

Ո՛չ ծանօթութիւնքն յիւրաքանչիւր ումեքէ բարձեալ լինի, եւ ոչ առանձնաւորական նմանութիւնքն յայլում ումեք երեւեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Ծառախիտ

adj.

abounding in trees, woody, sylvan;
— լինել, to hide oneself among the trees.

· Calfa


Ծառայակցեմ

vn.

to serve together.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՌԱՅԱԿՑԵՄ կամ ԾԱՌԱՅԱԿՑԻՄ. συνδουλεύω una servus sum, vel servio. Ծառայակից լինել. ի միասին ծառայել.


Ծառայանամ, ացայ

vn.

to be servant or slave, to serve.

· Calfa

NBHL (1)

δουλεύω servio, servus sum δουλέομαι in servitutem redigor. Ծառայ կամ գերի լինել. եւ ծառայել. արբանեկել. Գուլ՝


Ծառայեմ, եցի

vn.

to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ բանիցն եւեթ ծառայեսցես, չգործի ինչ աւելի։ Եթէ մեկնութեանն միտ չդիցես, այլ բանիցն եւեթ ծառայեսցես. (Սեբեր. ՟Թ։)

δουλεύω servio. առնել ումեք ծառայութիւն. սպասաւորել. պաշտել. պաշտօն մատուցանել. հպատակել. ծառայ լինել, կամ ստրուկ, եւ հարկատու, եւ գերի.


Ծառայութիւն, ութեան

s.

service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.

· Calfa


Ծառանամ, ացայ

vn.

to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.

· Calfa

NBHL (2)

Բարձրանալ իբրեւ զծառ. դիզանալ. բարդիլ. կուտտկիլ. ծաւալիլ. ծայրանալ ի վեր կոյս. ուղղորդ կանգնիլ. վեր ելլալ, բարձրանալ.

Ալիք ծովու ծառանան։ Վրդովեալ կոհակօք՝ պղտորեալ ծառացեալ ալեօք. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Մագ. ՟Կ՟Ը։)


Ծասքողական, ի, աց

adj. s.

masticatory;
—ք, teeth.

· Calfa

NBHL (1)

ծասքողական մանրեալ ատամամբք։ Զծասքողականս կերակրոյ զգալի, որով բնութիւնս պահի կենդանի. (Սկեւռ. ի լմբ. եւ աղ։)


Ծարաւահատ

adj.

choked with thirst, very dry or thirsty.

· Calfa

NBHL (1)

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)


Ծարաւահիւծ

adj.

cf. Ծարաւահատ.

· Calfa

NBHL (1)

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)


Ծարաւահիւծեալ

adj.

cf. Ծարաւահատ.

· Calfa

NBHL (1)

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)


Ծարաւի, ւոյ, աւեաց

adj. fig.

thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.

· Calfa

NBHL (1)

Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։


Ծարաւիմ, եցայ

vn.

to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՐԱՒԻՄ ԾԱՐԱՒԵՄ διψάω sitio. որ եւ ԾԱՐԱՒԱՆԱԼ. եւ որպէս ռմկ. ԾԱՐԱՒԵՆԱԼ. Ունել կամ կրել զ ծարաւ. ծարաւի լինել. պասքիլ. պապակիլ. տոչորիլ. եւ նմանութեամբ՝ Ւարօտիլ. ցանկալ. տենչալ. փափագել. ծարւիլ, ծարւենալ.


Ծարաւութիւն, ութեան

s.

thirst.

· Calfa

NBHL (1)

Աղբիւր հալիչ ծարաւութեանն մերում։ Արբուցանել զ ծարաւութիւնն. (Եփր. համաբ.։)


Ծաւալային

cf. Ծաւալական.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՒԱԼԱԿԱՆ ԾԱՒԱԼԱՅԻՆ. διχυτικός fusilis liquidusque. Որ ինչ է ծաւալե՝լի, կամ ծաւալեալ. հեղանիւթ, եւ ընդարձակատարած.


Ծաւալանամ, ացայ

vn.

cf. Ծաւալ առնում.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաւալիլ. ճապաղիլ. ձգտիլ ծածանմամբ.


Ծաւալեմ, եցի

va.

to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.

· Calfa

NBHL (2)

Զօրէն ջրոյ, որ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)

Ծաւալի ընդ տիեզերս ամենայն լիապէս գիտութիւն աստուածութեան քո տէր։ Գունդք հրեշտակաց յերկիր ծաւալին. (Մաշտ.։ Մանդ. ՟Ը։ եւ Շար.։)


Ծաւալումն, ման

s. med. phys.

dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.

· Calfa

NBHL (2)

Ծաւալ. ծաւալիլն. ճապաղումն. զեղումն.

Անիմանալի լոյս, համասփիւռ ծաւալումն։ Զփառացն աստուծոյ ճառագայթումն յինքն նկարէր աստուածային ծաւալմամբ. (Յհ. կթ.։)


Ծեծեմ, եցի

va.

to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.

· Calfa

NBHL (2)

Մաքսաւորն ծեծելով զկուրծսն իւր՝ արդարացաւ. (Հ. կիլիկ.։)

Լա՛ւ էր մօտ յաստուած ծեծանիլ՝ քան ի նմանէ հեռի լինել. է աշխարհիկ ձայն. փոխանակ ասելոյ, ծեծիլ. գանակոծ լինել։


Ծերական, ի, աց

adj.

senile.

· Calfa

NBHL (1)

Ծերոյն ծարական ջերմութիւն (կամ ջերմ լուացումն) առտուելով։ Ծերական ներխոհեմ խաղալիկս մինչեւ աստանօր հասաւ այժմիկ խաղացեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Ծերակոյտ, կուտի

s. adj.

senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.

· Calfa

NBHL (1)

Ծերակոյտ որդւոցն իսրայէլի, կամ մադիամու, կամ քաղաքին։ Զամենայն ծերակոյտս երկրին։ Իշխանաց ցեղիցն ձերոց, եւ ծերակուտին ձերոյ.եւ այլն։


Ծերանամ, ացայ

vn.

to be no longer young, to grow old or aged, to become old, to grow in years, to be on the wane, to arrive at an advanced age, or at extreme old age.

· Calfa

NBHL (1)

γηράσκω senesco. Ծեր կամ պառաւ լինել. անցանել զաւուրբք. զառամանալ. հալւորիլ.


Ծերատածեմ, եցի

va.

to tend the aged.

· Calfa

NBHL (1)

γηροκομέω curam senis gero. Տածել եւ դարմանել զծերս. ծերաբոյծ լինել.


Ծերունի, նւոյ, նեաց

cf. Ծերուկ.

· Calfa

NBHL (2)

Անցեալ էր զծերունի հասկաւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 120։)

Ալիք խոնարհութեանս տարաբերեալ իմաստնացուցին զիս, եւ ի ծերունի հաստատութիւնն յեցուցին. (Լմբ. սղ.։)


Ծեփուկ

s. anat. prepuce, foreskin.

· Calfa

NBHL (1)

Ծեփ. եւ Ճարպ կամ պարարտութիւն եւ թաղանթ պատեալ։ (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)


Ծեքեմ, եցի

va.

to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.

· Calfa

NBHL (1)

զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)


Ծիածան, ի, աւ

s.

rain-bow, iris;
halo.

· Calfa

NBHL (4)

ἷρις iris (իբր Ծիր ածեալ, ածօղ. եւ այն՝ որպէս ծիրանազարդ) որ եւ կոչի ԳՕՏԻ ԱՐԱՄԱԶԴԱՑ. եւ ըստ սուրբ գրոց՝ ԱՂԱՂՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. Կամար սքանչելի եւ բազմագունի երեւեալ յօդս յընդհանրմանէ ճառագայթից արեգական ի ցօղագին ամպս. Ծիրանի գօտի, կանանչ կարմիր գօտի, երկան գօտի, անանակ ՝ (որպէս թէ աղեղնակ).

Ոչ եղիցի այգու նշան, եթէ փարատումն անձրեւի ծիածանաւդ լինիցի։ Այլ մեք զծիածանն գիտեմք զի յանձրեւաց ցածնուլ լինի. (Կիւրղ. ծն.։)

Որպէս ի յօդդ բազում լինին փայլմունք յարեգականէ եւ կամ ի լուսոյ, զոր ծիածանդ կոչեմք. որոյ էութիւն ոչ գոյ։ Ծիածան ասի բակն, որ զարեգակամբ։ կամ ամպ զլուսնիւ պարագայի. (Հին բռ.։)

Թո՛ղ զբակդ փոքրիկ, լինի երբեմն եւ բուն ծիածան լուսնի մեծ, այլ նիազ գունովք, իբր աղաղն սպիտակորակ. որպէս եւ ծիարան արեւու եթէ լիցի զմիջօրէիւ ի վերայ գլխոց մերոց, է որպէս բակ մեծ շուրջ զնովաւ բոլորչի։


Ծիծաղ

s.

smile, simper;
laugh, laughter;
derision, sneering;
— բարձրաձայն, burst of laughter;
cf. Ծաղր.

· Calfa

NBHL (1)

Ռամկօրէն եւեթ վարի, իբր Ծաղր, եւ ըստ գրոց լինի արմատ հաճջորդ բառիցդ։


Ծիծաղիմ, եցայ

vn. fig.

to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.

· Calfa


Ծիծառնուկ, նկաց

s. ornith. nightingale, philomel.

· Calfa

NBHL (1)

Նուագաւոր ձայնք ծիծառանց, ծիծառնկաց։ Կեռնեխք եւ տատրակք եւ ծիծառնուկք՝ ոչ միայն երգել բնաւորեալ են. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լիւս.։)


Ծիղ, ծղոյ, ծղի

s.

blade;
stalk, stem.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԻՂ καλάμη stipula. որ եւ ԾԻԼ. ԾԵՂ. ՃԻՒՂ. ԸՆԾԻՒՂ կամ ԸՆՁԻՒՂ. Շառաւիղ բուսոց. եւ Ցօղուն. եղեգն եւ բուն խոտոց. ծղօտ. ծիլ, ծեղ, ճուղ. (վր. ճիլի, պրտու).