not any thing, nought, void, nothing;
none, no one, no, not any;
no, in no wise, not at all;
— ամենեւին, nothing at all;
գրեթէ —, almost nothing, scarcely any thing;
— հեռի ի քէն, not very far from you;
վասն ոչնչից, for nothing;
— իւիք, no how, in nowise, by no means;
ստեղծել յոչընչէ, to create out of nothing;
առնել յոչընչէ, to produce from void;
յ— դարձուցանել, to reduce or bring to nothing, to annihilate;
to nullify;
յ— or առ — գրել, համարիլ, to hold or esteem as nothing, to care nothing for, to make no account of, to despise, to contemn;
յոչընչէ յինչ գալ, to be raised or taken from nothing;
ես — ասեմ, I say nothing;
— պատճառ ունիս, you are wrong;
ոյր չիք առողջութիւն՝ չիք եւ —, who has not health has nothing;
— գիտեմ, I know nothing, I don't know.
Ոչինչ են իրքդ, անցցուք առ լերամբդ։ Եղիցի յոչինչ։ Ամենայն հեթանոսք ոչինչ են, եւ յոչինչ համարեցան նմա։ Որ տայ զիշխանս յոչինչ իշխանութիւն, եւ զերկիր իբրեւ զոչինչ արար։ Ես ոչինչ մի եմ։ Որպէս առ ոչնչէ մերժեսցես զնոսա։ Մի՛ երթայցէք զհետ ոչնչիցն, որ ոչինչ վճարեն.եւ այլն։
Ունայնութիւն ունայնութեանց ... ոչընչի ոչինչ. ((որ հայի եւ ի ՟Բ ն) Լմբ. ժղ.։)
Քո էր ճշմարտութեամբ իմացուածս այս, եւ քոյին անձին՝ զամենայն յոչընչի եդողիդ (այսինքն յոչինչ գրողիդ). (Բրս. թղթ.։)
Ոչ ինչ այնպէս ուրախ առնէ զաստուած, որպէս եւ վարք առաքինիք. (Ոսկ. եբր.։)
ՈՉ ԻՆՉ. ոչ իրիք, իմիք, իւիք. ա.մ. որ եւ ինչ ոչ. Ոչ իմն. եւ ոչ մի ինչ. բնաւին ոչ. ոչ բնաւ. ոչ այնչափ.
Ոչ ինչ գիտեմ։ Ոչ ինչ ապախտ արար՝ զոր միանգամ պատուիրեաց նմա։ Չէր ինչ իմիք պիտանացու։ Որ ոչ իմիք է պիտանացու։ Ապաքէն եւ ոչ իւիք։ Ոչ անց եւ ոչ զիւիք յամենայնէ (յն. զոչինչ յամենայնէ)։ Ինչ ոչ ասաց կամ վնասեաց։ Ինչ ոչ գիտէին։ Ոչինչ նեղիք ի մէնջ։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդայ։ Ոչինչ կարի հեռի էր ի տանէն. եւ այլն։
to be reduced to nothing, to be nullified, annihilated.
Որոյ զօրութեամբ ամենայն հեթանոսք ոչնչացեալք՝ յոչինչ համարեցան նմա. (Արշ.։)
nothingness, nothing;
nullity.
Ունայնութիւն ունայնութեանց ասաց, եւ սնոտիք սնոտեաց, եւ ոչնչութիւն ոչնչի։ Որ նոցա ճանաչել շնորհեաց զսնոտի կենացս ոչնչութիւն։ Ոչ էր յայտնեալ զօրութիւն սուրբ խաչին քրիստոսի, եւ ոչնչութիւն աւաղակաց խաչին. (Խոսր.։ Նար. երգ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
louse, vermin;
մածանող —, crab-louse;
— արմտեաց, grub, mite, weevil;
cf. Ուտիճ;
քաղել զ—ս, մաքրել յոջլոց, to louse.
Բիծք բոցակիծք. մաթիլն է այն՝ մանրոջիլն. եւ կամ խոց եւ պիսակ. (Լծ. նար.։)
to howl, to yell.
ὡρύω, ὡρύομαι, ἁνοιμώζω ululo, rugio, edo gemitum. Ձայնել գազանաց հեծեծագին. մռնչել. բոռալ. բառաչել. կաղկանձել. վընկվընկալ, պօռալ.
Մռնչելով գազանապէս, եւ արտաքոյ մարդկային ձայնի ոռնալով (այսահարին). (Նիւս. սքանչ.։)
Թագաւոր՝ ասեն՝ ասէ, է՛ջ այտի. ոռնային առաջի աստուծոյ ի վերայ այնորիկ՝ որ առաքեաց զնոսա. (Եփր. համաբ.։)
cf. Առոյգ.
Ողկոյզ ոռոգեցեալ (յն. կիպրոսի) ... զքաջածաղիկն զայն, եւ զոռոգ ողկոյզն պտղաբերեալ. (Նիւս. երգ.։)
cf. Ոռոգեմ.
Ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Ոռոգանել զդրախտն։ Ոռոգանեն ոտիւք (բանալով եւ փակելով զուրգս առուակաց)։ Ոռոգանէին լերինք իմ կաթամբ. (Ծն. ՟Բ. 6. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ա. 10։ Յոբ. ՟Ի՟Թ. 6։)
Նախագաղափար, ոռոգեմ. իսկ ածանցական, ոռոգանեմ. եւ պարտ է գիտել, թէ ըստ մերումս բարբառոյ նախագաղափարաւդ վարին կորճայքդ միայն (իբր ռամկօրէն). (Մագ. քեր.։)
to water, to bathe, to bedew, to wet.
Ոռոգանէր զամենայն երեսս երկրի։ Ոռոգանել զդրախտն։ Ոռոգանեն ոտիւք (բանալով եւ փակելով զուրգս առուակաց)։ Ոռոգանէին լերինք իմ կաթամբ. (Ծն. ՟Բ. 6. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ա. 10։ Յոբ. ՟Ի՟Թ. 6։)
Նախագաղափար, ոռոգեմ. իսկ ածանցական, ոռոգանեմ. եւ պարտ է գիտել, թէ ըստ մերումս բարբառոյ նախագաղափարաւդ վարին կորճայքդ միայն (իբր ռամկօրէն). (Մագ. քեր.։)
watering;
irrigation, sprinkling;
water-retting, steeping;
աւազան ոռոգման, retting-pool, retting-tank, retting-pit, retting-pond.
Որ յորովայնէն առ երակսն ոռոգմունքն են. (Պղատ. տիմ.։)
Ոռոգմունք կարի պիտոյ են առ ամենայն բոյսս սերմանեալս։ Ի ցօղս եւ յանձրեւս եւ յոռոգմունս. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 12։)
small quantity of gold;
gold mine.
Դեմետրիոս արար կին զոմն ի գերեաց, եւ անուն դնէր ոսկեակ։ Խօսեցան նմա կին զոսկեակն. եւ նա զորդիսն՝ որ եղեն յոսկեկայն, չսնուցանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
studded with gold.
Սանձք եւ գօտիք ամենայն արծաթեղէն ոսկեբեւեռք. (Բրս. ընչեղ.։)
gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.
Ամենայն ոսկեգործ մանրէ զհին անօթ, ապա ձուլէ հալոցօք։ Կաւագործք եւ ոսկէգործք զբեկեալ անօթ վերստին ստեղծանեն. (Լծ. ածաբ.։ Սկեւռ. ես.։)
ornamented or embroidered with gold.
Մեծն այն եւ ոսկէզարդ լեզու՝ հայրն մեր (ոսկեբերանն). (Պրոկղ. յոսկեբ.։)
gold-digger;
— տեղի or —ք, gold mine;
gold-diggings.
Պօղոս դադարք քրիստոսի. որ մեծացաւ ոսկեհան բանիւն յանմոլար պողոտայն աւետարանին քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
Ոսկեհանս գտեալ յամենայն սահմանս իշխանաց՝ արքունի լիցի. իսկ արծաթ՝ թագուհեաց. (Մխ. դտ.։)
fond of gold , loving riches, avaricious.
Զոսկէսէրն՝ որ բազում դահեկանս ունիցի, մի դահեկան թէ կորնչիցի՝ կարէ տրտմեցուցանել վասն առ հասարակն զամենայն սիրելոյ. (Ոսկ. ես.։)
goldsmith.
Գործ ճարտարաց ամենայն, եւ ձեռաց ոսկերչաց։ Յամօթ եղեն ամենայն ոսկերիչք դրօշելովք իւրեանց։ Յամօթ եղեւ ամենայն ոսկերիչ ի դրօշելոց իւրոց։ Կամ ոսկերի՞չ ձուլեաց զնա ոսկի, եւ պատեաց զնա ոսկւով. (Երեմ. ՟Ժ. 9. 14։ ՟Ժ՟Ա 17։ Ես. խ. 19։)
Ոչ միայն ոսկերչաց մանկանց են քուրայք, այլեւ խեցագործաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
gold;
gold coin;
gold, golden, of gold;
մուսիոնեան —, massive gold;
— շանթաձիգ, rum fulminans, fulminating gold;
մանեակ —, gold necklace;
— եղէգն, lysimachia, money-wort, loose-strife;
cf. Ընդելուզանեմ;
cf. Կշիռ.
Անդ՝ ուր ոսկին է. եւ ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Մեծատուն անասնով եւ արծաթով եւ ոսկւով։ Պատեսցես զնա ոսկւով սրբով։ Անօթս ոսկւոյ (այսինքն ոսկեղէնս), եւ անօթս արծաթոյ. եւ այլն։
ՈՍԿԷ՛՛ Տե՛ս ի վեր անդր զամենայն բարդութիւնս ոսկե՛. զորս գրիչք առ դիւրութեան հնչման ստէպ է տառիւ դրոշմեն։
golden-fleeced.
որ եւ ՈՍԿԵԳԻՍԱԿ. χρυσόμαλλος aureum vellus habens, velleris aurei. ըստ յն. ոսկեգեղմն. այն է Ոսկեկիզն.
cf. Ոսկիկմբէ.
ՈՍԿԻԿՄԲԵԱՅ ՈՍԿԻԿՄԲԷ. որ եւ ՈՍԿԵԿՄԲԵԱՅ, կամ ՈՍԿԵԿՆԲԵԱՅ. Ունօղ ի միջավայրի զկումբ ոսկի. այն է պորան կամ միջին ուռուցիկն վահանի գմբեթաւորեալ.
having a golden boss.
ՈՍԿԻԿՄԲԵԱՅ ՈՍԿԻԿՄԲԷ. որ եւ ՈՍԿԵԿՄԲԵԱՅ, կամ ՈՍԿԵԿՆԲԵԱՅ. Ունօղ ի միջավայրի զկումբ ոսկի. այն է պորան կամ միջին ուռուցիկն վահանի գմբեթաւորեալ.
bone-crusher;
bone-breaking;
broken-boned.
Յետ այնչափ ոսկրաբեկ եւ անդամամաշ կախաղանաց. (Ոսկ. լուս.։)
shelled, shelly.
Կրիայն անմիտ է, եւ ոսկրապատ անզօր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հակառակասէր.
Նախարարացն թշնամանակամաց եւ ոսոխասիրայն. (Խոր. ՟Գ. 64։)
lentile, of lentiles, made or prepared with lentiles;
cf. Թան;
cf. Շիկաթան;
—ք, lentiles;
pulse.
Կէսք լոկ զթանիկն ոսպնեայ (կամ ոսբնեայ) երիցս միայն խմեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
branchy, ramous, full of branches;
knotty, nodose.
Յայնժամ ոստախիտ լինի ծառն, յորժամ արմատք տնկոյն հատանիցին. (Ոսկ. կողոս.։)
to branch out, to ramify, to shoot out;
to become invigorated, ramified.
Ի վերայ հաս պօղոս, թէ ոստացաւ խաբէութիւնն ի ձեռն այնոցիկ. (Եփր. ՟բ. թես.։)
prefecture;
inspectorship;
ministry, office.
Իշխանք ցեղիցն կային ի վերայ ոստիկանութեանն։ Ի վերայ ոստիկանութեան իսրայէլի յայնկոյս յորդանանու։ Պահապանք ոստիկանութեամբ կային ապողոնեայ ի վերայ նոցա. (Թուոց. ՟Է. 2։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 30. եւ ՟Ժ. 75։)
to leap, to jump, to take a leap, to bound, to gambol, to skip, to caper;
to spring on or at, to rush or fall upon;
to rush forward, to fly at.
Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ յամպոցն ոստիցեն ի նպատակս. (Իմ. ՟Ե. 22։)
Ի կռոցն ի բաց ոստուցեալք՝ դարձտն եւ պաշտէին զաստուած։ Ոչ վաղվաղակի ի բաց ոստեաւ, այլ գիտէր խորհրդաբար։ Ո՞ կարէ լսել դմա ... կամեցան ի բաց ոստնուլ։ Յորժամ ի տեսիլ այսց իրաց աստուածայնոց ածցէ ոք զքեզ, ի բաց ոստնուս. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Ոստնում.
Յուրաստ կայ, ի բաց ոստչի, եւ ասէ, մի՛ զայդ առներ։ Ի բաց ոստչի ծառայն, մի՛ ասէ խափանէք զիս. (Վրդն. ծն.։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
Զոտս իւր ամբարձեալ յակոբայ՝ գնալ յերկիրն արեւելից։ Առեալ զոտսն իւր անդէն ի մահիճսն՝ պակասեաց (իբր կծկելով զինքն)։ Անկեալ առ ոտս նորա՝ ասէ։ Տալ տեառն զնոսա ընդ ոտիւք նորա (յն. հետովք)։ Օրհնեաց զքեզ տէր աստուած յոտին իմում ( այսինքն յետ գալստեան իմոյ այսր)։ Ահա ոտքն՝ որ թաղեցին զայրն քո ի դրանն, հանցեն եւ զքեզ (այսինքն ժիր ոտիւք երիտասարդք)։ Զոտս արձակէին, փախոտեայ գնային։ Զոտս արձակեաց՝ հար զհրէայն եւ անդէն սատակեաց։ Առ ոտն կոխեսցես զառիւծն եւ զվիշապն. եւ այլն։
Օձն եղեւ ոտք ամենայն յանցանաց. (վասն որոյ պատժի յոտս). (Եփր. ծն.։)
Տրտմականքս ամենայն անդէն առ ոտս բուսեալ (յն. ի ձեռս գոլով), եւ հեշտականքն յուսով եւեթ խոստացեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Ոտն ոտն յառաջ գային։ Որ սովորի արհամարհել զքահանայն, ոտն ոտն յառաջ մատուցեալ՝ զաստուած թշնամանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
slippery.
Գիշերայնոյն ոտնալպիրծ մթին արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
foot;
of a foot, pedal.
ποῦς pes. Չափ ոտից՝ բնական, կամ երկրաչափական, որ եւ ոտն ասի. այն է քառեակ ուզուկն. կամ չափ վեշտասան մատանց.
Շինեաց խրճիթ ի լայնութիւն ոտնաչափս չորս, եւ յերկայնութիւն ոտնաչափս ութ, եւ բարձրութիւնն ոտնաչափս հինգ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
slippery, sliding.
Լպրծուտ եւ ոտնառ են այսոքիկ, եւ քան զամենայն ինչ անհաստատագոյնք. (Փիլ. իմաստն.։)
ground for the foot, footing;
cf. Ոտնահետ.
Զաղքատս եւ զսուրբս, որք ոտնատեղօքն իսկ (յն. ոտիցն գնացիւք) կարիցեն բերել զաստուծոյ օրհնութիւնսն, զայնպիսիսն կոչիցես. (Ոսկ. եփես.։)
trampling with one's feet;
— լինել, to stamp.
ՈՏՆԱՏՐՈՓ կամ ՈՏՆԱՏՈՐՈՓ. Ուր իցէ տրոփումն ոտից՝ կամ դոփիւն՝ դափր՝ ոտնաձայն. եւ Տրոփօղ. տրոփելով, տրոփական.
foot-hold;
occasion, pretext, motive;
— լինել, to get a hold over.
Ոչինչ այնուհետեւ կարեն ոտնակռիւ լինել ի նմա մեղք. (Ոսկ. ես.։)
to suppliant;
cf. Ոտնհար լինիմ.
Զի՞նչ կործանումն այնպիսի, իբր յամբառնալն ոտնահարել (այսինքն իլ). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
quality;
colour;
manner, form.
Որակք ոմանք (են կիրք մեր). եւ որակութիւնք՝ մարդկայնոյս պատշաճեալ (են) գոյացութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ՈՐԱԿ. ա. ποῖος qualis. Որպիսի այսպիսի եւ այնպիսի.
qualitative.
ՈՐԱԿԱԿԱՆ ասի առ մեօք Մակբայ՝ յայտնիչ հանգամանաց գործողութեան, այն՝ որ ըստ լտ. կոչի qualitatis. եւ ըստ յն. ποιότητος . բիօ՛դիգօս. այսինքն Որակութեան. զոր թարգմանն ընթերցեալ ποιήτητος , կամ ποιήσεως . բիի՛դիգօս կամ բիի՛սիօս. այսինքն առնելութեան. թարգմանեալ է Քերթութեան, իբր կերտութեան. որ օտար է ի մտաց մատենագրին՝ դիոնեսիոսի թրակացւոյ։
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
ποιόω ἑμὲ qualitate afficio me τυποῦμαι formor, informor. Զգածիլ որակութեամբ. լինել այսպիսի եւ այնպիսի. փոխիլ յայս ինչ. կերպարանիլ.
Ոչինչ է այլ գինի, բայց միայն ջուր յայգւոյ (այսինքն յորթոյ) որակացեալ. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
cf. Որակացուցիչ.
Քերթեալ է որակարար բնութիւն. որպէս ի քաղցրութենէն առնի քաղցր, եւ այլն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։ (Աստ եւս կայ հոմաձայնութիւն ըստ համեմատութեան յն. ձայնիցս՝ բիէ՛օ, առնել, կերտել, քերթել, եւ բիօ՛օ, որակացուցանել։))
to qualify.
ՈՐԱԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ ՈՐԱԿԵԼ. ποιόω qualitate afficio. Այսպիսի եւ այնպիսի առնել. տալ որականալ. կերպարանել.
cf. Որակ.
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն։ Կրականք որակութիւնք եւ կիրք։ Քառորդ սեռ որակութեան՝ ձեւ։ Նմանս՝ աննմանս՝ ըստ որակութեանց միայն ասին. (Արիստ. ստորոգ.։)
sheaf, bundle;
—ս կապել, to lay corn in sheaves, to bind up into sheaves, to tie in bundles.
Որայ կապէաք ի դաշտի՛ միում. եւ կանգնեցաւ որայն իմ, եկաց ուղղորդ. եւ դարձան որայքն ձեր, եւ պագին երկիր իմում որայոյն։ Ժողովեցից հասկ ի մէջ որայոց։ Այլ եւ ի մէջ որայոցն քաղիցէ. (Ծն.։ Հռութ. եւ այլն։)
orphan, orphan boy or girl;
derelict, desolate, abandoned, destitute;
— մնալ ի հօրէ, ի մօրէ, to lose one's father, or mother;
— մնալ յումեքէ, to be bereaved, to remain desolate.
Զամենայն զայրի եւ զորբ մի՛ չարչարիցէք։ Եղիցին կանայք ձեր այրիք, եւ մանկունք ձեր որբք։ Որ հայրն է որբոց, եւ դատաւոր այրեաց՝ աստուած։ Որբ մնացաք մեք, եւ ոչ գոյր մեր հայր։ Ոչ թողից զձեզ որբս, գամ առ ձեզ։ Թէպէտեւ որբ մնացաք ի ձէնջ առ ժամանակ մի, երեսօք, եւ ոչ սրտիւք.եւ այլն։
cf. Որպէս.
Զորս իմանայի օգնականս՝ որգովն ի հարազատս յուսացեալ եղբարս։ ճանաչելով զայն եւեթ՝ որգոն ասացին։ Որգովն աջողութեամբ իմն։ Որգոն ձեռն տալով. (Պիտ.։)
as, like, how.
ὠς, ὤσπερ ut, sicut. (իբր ո՛ր գունակ) Որպէս. որգոն. զոր օրինակ. իբրու. հանգոյն այնմ՝ որ. որպիսի.
cochineal;
kermes;
scarlet.
(առեալ ի սեռականէ բառիս Որդն) κόκκινον coccinum. Ընտիրն ի մէջ կարմիր ներկոց. այն է փոքրիկ եւ կարմրիկ որդն գտեալ ի տերեւս վայրի կաղնոյ, այսինքն բալամուտի. որպէս եւ նիւթն ներկեալ նովին. որ պարզապէս Կարմիր կոչի յոլովակի.
killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.
Ի լինել որթոյն որդեկոտոր ի գարնանային ժամանակի եւ յարտասուելն՝ եկին տունկք ամենայն մխիթարել զնա. (Մխ. առակ.։)
uiarchy.
Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)