Definitions containing the research վ : 10000 results

Էանամ, ացայ

vn.

to be, to exist, to subsist.

· Calfa

NBHL (3)

Միով աստուածութեամբն բոլոր էութիւնք յանէից էացան։ Ո՛չ է անեղ բարին (այսինքն բարեգործութիւն մեր). (զի ի մէնջ էանայ. Շ. մտթ. եւ Շ. ամ. չար.։)

Որպէս ի բնաւորականին ծննդեան պա՛րտ է նախ էանալ ի գոյութիւն, եւ ապա ներգործել զնմանսն, եւ կրել. այսպէս եւ ի սուրբ մկրտւութեանն վերստին ծննդեանն՝ պա՛րտ է նախ յԱստուծոյ էանալ, եւ յայնժամ ներգործել զսէրն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)

Զդրամն եգիտ, որ զէութիւնն ունէր, բայց թաղեալ էր, եւ զբարիոք էանալն շնորհեաց մաքրելովն. (Լծ. ածաբ.։)


Էապէս

adv.

essentially, really, in reality, in fact.

· Calfa

NBHL (1)

Է՛ն (տառս Է՛) էապէս մեզ քարոզէ զորէնն ուսեալ ի Մովսիսէ. (Շ. այբուբ.։)


Էացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to exist, to extract from nothing, to create.

· Calfa

NBHL (1)

Զոչ էն ի վերայ սոցա (զզգայարանս ի վերայ անմարմնոց) էացուցանել՝ ըստ մեզ զիջանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Էմք

s.

key-hole.

· Calfa


Էշ, իշոյ, իշոց, իշու, իշուց

s. mus.

ass, jackass, donkey;
machine of war, (battering-ram);
bridge of a violin, etc;
— մատակ, she-ass, donkey;
կաթ իշոյ, ass's milk;
հեծանել յ—, to ride on a donkey;
խանչէ, անըռկէ, զռնչէ —, the ass brays.

· Calfa

NBHL (5)

Համետեաց զէշ իւր։ Նստարո՛ւք դուք այդր հանդերձ իշովդ։ Էշս քսան, եւ մտրուկս տասն։ Զյաւանակ իշոյն.եւ այլն։

Երիվարաց եւ իշուց։ Տեարք իշուցն. (Ճ. ՟Բ.։ Երզն. մտթ.։)

Եւ Սամփսոն իշու ոսկերովքն առաքինացաւ. (Եփր. ել.։)

Յեցուցին ի պարիսպն զկոչեցեալ էշսն. եւ է այս գործի մեքենայից անուաւոր, յերից երից արանց մղելով տարեալ, եւ ի ներքուստ կացնօք եւ սակրօք երկբերանովք եւ կտցաւոր մրճօք փորեալ զհիմունս. (Խոր. ՟Գ. 28։)

ԷՇ. Յենարան եւ նեցուկ վերամբարձ լարից քնարի՝ փայտեայ կամ փղոսկրեայ. էշէք.


Էշայծեամն, ծեման

s.

she-goat that resembles an ass;
deer;
chamois.

· Calfa

NBHL (1)

ԷՇԱՅԾԵԱՄՆ որ եւ ԽԱՐԲՈՒԶ ասի ըստ պրս. Էրէ վայրի, որ ունի զնմանութիւն իշոյ եւ այծեման. այծեամն իշանման.


Էութիւն, ութեան

s.

essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.

· Calfa

NBHL (4)

ԷՈՒԹԻՒՆ. որպէս ὔπαρξις existentia Գոյութիւն, իրօք գոլն. (որ յԱստուած է նոյն՝ վասն միշտ եւ անեղ գոլոյն. այլ յարարածս զանազանի՝ ըստ որում ի կարելի էութենէ յիրական գոյաւորութիւն եկեալ աստուծով)

Ո՛չ զի ոչ Աստուած, այլ զի եւ մարդ՝ Քրիստոս. վասն այսորիկ եւ գիր երկաքանչիւրից անուանցն առնէ զյորջորջումնն՝ ցուցմամբ էութեանն ... իսկ Պօղոս Սամոստացի խոստովանի նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով, իսկ էութեամբ ի Նազարեթէ ցուցեալ. այսպիսի է նորա ամպարշտութիւնն. (Աթան. ՟Դ։)

Որ ոք ոսկի կամ արծաթ, կամ այլ էութեան տեսակ տայ փոխ՝ գրով կամ անգիր. (Մխ. դտ.։)

Պատուեա՛ զէութիւն եւ զինչս վասն երկուց իրաց. (Ոսկիփոր.։)


Է՞ր

pron. adv. why ? for what reason or cause ? յէ՞ր վերայ, on what ? on which?

· Calfa


Ը (yét)

s.

the eighth letter of the alphabet and the fourth of the vowels;
eight, eighth.

· Calfa

NBHL (4)

Ձայնաւոր տառ՝ միջասահման ընդ է եւ ի. եւ լծորդ ընդ նոսա, որպէս եւ ընդ ո, ւ, եւ ու։ Նմանաւոր հնչումն չի՛ք յայլ լեզուս, եթէ ոչ զօրութեամբ՝ իբր կլանելով եւ սղելով. միայն առ թուրքս (որպէս եւ առ անգղիացիս) կայ այս ձայն որոշակի. զոր օրինակ, սաթը՛ն ալտը՛մ, ըլըճագ։ Առ յոյնս կայ η , իթա անուանեալ, այլ այժմ հնչի որպէս ի՛, եւ յոմանց՝ է՛. գուցէ հնչելի ը. քանզի եւ սա նովին անուամբ կոչի ի մեզ ըեթ, ըթ, եթ։

Զօրութեամբ իմանալի՛ է՝ նաեւ ո՛ւր ուրեք կարծին կորուսմամբ ձայնաւորի հոլովեալ անուանք. զոր օրինակ, բիծ, բծի. գիր, գրոյ. մարմին, մարմնոյ. լիր, լրի. լուր, լրոյ. տուրք, տրոց. ջուր, ջրոյ. կառափումն, կառափման, եւ այլն. որք չունին ինչ կորուստ, այլ ձայնաւորքն այն փոխեալ են ի ը ՝ սղելի, կամ զօրութեամբ հնչելի. իբր բըծի, գըրոյ, մարմընոյ, լըրի, լըրոյ, տըրոց, ջըրոյ, կառափըման, եւ այլն։ Ըստ նմին իմա՛ զնուագելն ի Շարականի՝ մանըկանց, այսինքն մանկանց. զի սեռականն բառիս մանուկ, լինի մանըկան. այլ սղելով ասի՝ մանկան։

Որ է վանգ, այբ, եչ, ին, ըեթ ... այբի ինի, եւ ըեթի. (Քեր. մովս. եւ Քեր. ստեփ.։)

Գտանի ի մեզ սովորաբար ի մէջ բառից առ որոշումն հնչմանց եւեթ. այլ ի յանգս ո՛չ երբէք, եթէ ոչ քերթողաբար. որպէս ռմկ. ը, վարի իբրեւ զյօդ, եւ իբրեւ նշանակ հայցական հոլովոյ։ Իսկ բառք սկսեալք տառիւս ը, կա՛մ են ի փոխ առեալ յայլոց ձայնաւոր տառից, եւ կամ ածանցք ձայնիցս Ընդ, Ըստ. զորս տեսցես։


Ըէ՜հ

int.

alas! alack! oh! ah!

· Calfa

NBHL (1)

ԸԷ՛Հ Ը՛Հ Ը՛ՀԸ. Ռամկական միջարկութիւնք, որ ըստ գրոց ասին Ո՜հ, ո՛վ, ո՛.


Ըղեղ

cf. Ուղեղ.

· Calfa


Ըղերձեմ, եցի

va.

cf. Ուղերձեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ դողալով առաքինաբար զինքն ըղերձեալ՝ ի յանիւս աստուածային գանձուցն հոլովիցին. (Ժմ.) այսինքն զինքեանս ընծայելով Աստուծոյ մահուչափ, մինչեւ սայլիւք մարմինք սրբոցն արկան ի գետ։


Ըղձալի, լւոյ, լեաց

adj.

desirable, to be wished for, amiable;
desirous, anxious;
— է ինձ, I wish.

· Calfa

NBHL (4)

Ըղձալի՛ է ինձ։ Ըղձալի համարիմ։ Ըղձալին քեզ։ Ըղձալիք ի վատթարաց։ Ըղձալին դաշտի։ Ըղձալի վայրիցն. (Նար.։)

Զի մի՛ գուցէ վրիպեսցէ ի տենչալի եւ յ՝ղձալի կատարածէն. (Փիլ. այլաբ.։)

Սովաւ շնորհեա՛... զ՝ղձալի զխաղաղութիւն ամենայն աշխարհի. (Պտրգ.։)

Զի որ բարւոյն է ըղձալի, առ ի բարեաց նախանձ շարժի. (Շ. վիպ.։)


Ըղձական, ի, աց

gr.

cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.

· Calfa

NBHL (2)

Ի վերայ քարկոծողացն առնէր եւ զըղձական աղօթսն. (Ճ. ՟Ա. ի ստեփ.։)

Ըզփրկչական լուրըն լըւեալ, եւ ըղձական նամակ գըրեալ. (Շ. վիպ.։)


Ըղձականութիւն, ութեան

s.

desire, wish.

· Calfa


Ըղձակերտ

adj.

desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.

· Calfa

NBHL (1)

Վեհավայր տաճարաց ըղձակերտ շինութիւն. (Պիտ.։)


Ըղձակերտութիւն, ութեան

s.

desire, wish.

· Calfa

NBHL (1)

Ըղձակերտութեամբ առ ի նմանէ հայցել թագաւորեցուցանել Հայաստանեայց զԽոսրով։ Ըղձակերտութեամբ իմն հայցէ յինքնակալէն Թէոդոսէ. (Յհ. կթ.։)


Ըղձամ, ացի

va.

to desire, to wish, to long for;
to guess, to divine;
ողջ լինել ձեզ —, I wish you health, I hope you will enjoy good health;
adieu! good bye!

· Calfa

NBHL (1)

Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)


Ըղձանամ, ացայ

vn.

cf. Ըղձամ.

· Calfa

NBHL (1)

Սկսաւ եւ այլ իմն պատիւ ըղձանալ։ ըղձանայր աւելի եւս պատիւ քան զոր ունէրն՝ առնուլ։ Զի՞նչ օգուտ իցէ քեզ ո՛վ մարդ՝ զայլս ի տանջանս ըղձանալ. (Ոսկ. ես.։)


Ըղձանք

s. pl. strong desire, longing, eagerness;
— առաջնորդութեան, ambition.

· Calfa


Ըղձափափաք

adj.

very desirable;
— առնել, to make one's mouth water;
— լինել, to desire passionately.

· Calfa


Ըղձութիւն, ութեան

s.

desire, wish;
divination, augury, omen.

· Calfa


Ինքնատէրութիւն, ութեան

s.

being one's own master, free will, liberty, independence;
absolute or supreme dominion.

· Calfa


Ինքնարշաւ

adj.

that runs by itself.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ընտիր ինքնարշաւ վազիւքն. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)


Ինքնաւոր

adj.

proper, own natural.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնաւոր իւրով զօրութեամբ հրաշացուցանէ. (Անան. եկեղ։)


Ինքնեակ, աց

adj. adv.

that comes of his own accord, voluntary;
self-produced, fortuitous, natural;
by chance, naturally.

· Calfa

NBHL (1)

Յորում նաւահանգիստքն եւ նաւակայք աստուծոյ կամօքն ի ծովեզերսն ինքեակ փորեալք. (Նիւս. կազմ.։)


Ինքնեկ, աց

s.

deserter, fugitive, turn-coat.

· Calfa

NBHL (1)

Աղօթիւք իւրովք ինքնեկս կերակուր ձկան առատութեամբ շնորհէր նոցա. (Մահ եզեկ.։)


Ինքնեղ

adj.

self-existent, uncreated;
natural, spontaneous.

· Calfa

NBHL (2)

Արարած է աշխարհս, եւ ոչ ինքնեղ։ ինքնեղ վարկաք զբերումն արարածոցս. (Լմբ. սղ.։)

Հաւատա՛, ո՛չ բնութիւն դոլ չարին, կամ ինքնեղ, կամ աստուծով լինել. (Լծ. ածաբ.։)


Ինքնեղութիւն, ութեան

s.

self-existence, substance, natural production.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ նքնեղութեանն է տալի զայսքան զօրութիւն։ Յայտ է թէ առաւել քան զինքնեղութիւն ոմն է. եւ այս ո՞վ է՝ բայց եթէ աստուած. (Առ որս. ՟Է։)


Ինքնին

adv.

by himself, personally, in person;
դու —, yourself, (thyself);
ես — իսկ եմ, it is I (myself);
թագաւորն —, the king himself, in person;
դուռն — բացաւ, the door opened of itself.

· Calfa

NBHL (3)

Դու ինքնին քեզէն քոյովդ բանիւ մեզ սահմանեցէր։ Ընտրեաց ինքնին կամաւորաբար զդատակնիք սատակման. (Նար. ՟Դ. ՟Հ։)

Զինքնին թագաւորն զխոսրով։ Զթագաւորն տիրան ինքնին գլխովին. (Բուզ. ՟Գ. 11. 21։)

ԻՆՔՆԻՆ. ա.գ.մ. αὑτός ipse. Ինքն. նոյն ինքն. ինքն գլխովին. անձամբ անձին. ինքը.


Ինքնիշխանաբար

adv.

absolutely, independency, supremely.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτεξουσίως libere. Ինքնիշխանութեամբ. որպէս ինքնիշխան նովին մարմնովն. (Գր. հր.։)


Ինքնիշխանութիւն, ութեան

s.

absolute power, independence, freedom, despotism.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑταρχία summa rerum potestas. Ինքնիշխան լինելն. ինքնին իւրով զօրութեամբ իշխելն. ինքնակալ եւ բացարձակ տէրութիւն.

Ինքնիշխանութեամբ ի բաց վարեաց զպատրօղն. (Լմբ. ստիպ.։)


Ինքնութիւն, ութեան

s.

selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.

· Calfa

NBHL (2)

Իմ են այս ամենայն թագաւորութիւնք. եւ յայսմիկ մոլորին (մանիքեցիք), եւ կարծեն՝ եթէ ինքնութիւն ունի նա (սատանայ)։ Եւ եթէ՝ զի ասաց նա, բա՝ իմեն, տան նա ինքնութիւն, յորժամ ասէ զկնի նորա, թէ ինձ տուեալ է, ի միտ առցեն՝ թէ այլ է արարիչ նորա, եւ նմա տալով տուաւ. (Եփր. համաբ.։ յորմէ եւ Շ. մտթ.։)

Որպէս զթագաւորն՝ որ հանուր աշխարհին տիրելով զօրութեամբ, սակայն ինքնութեամբ գտանի միայն յարքունի ապարանսն։ Ոչ եւ ինքնութիւն փառանց յամենայն տեղիս. (Լմբ. պտրգ.։)


Ինքնուսումն, ման

s.

cf. Ինքնուս.

· Calfa

NBHL (1)

ոչ առ վարդապետս ... ուսեալք, բայց ինքնլուրք եւ ինքնուսմունք։ Ինքնուսումն օրինօք առաքինութեամբս այսորիկ խրատեալ է։ առ ի միաբանութիւն ... ինքնուսման ազդին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)


Ինքնօրէն

adj. fig. adv.

autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.

· Calfa

NBHL (3)

αὑτόνομος qui suis legibus vivit. որ եւ ԱՂԻԿԱՄԻ ասի. Այն՝ որ սեպհական եւ առանձին օրինօք եւ կարգօք իւրովք վարի. ազատ.

Յայնժամզնոսա հռովմեյեցիք ինքնօրէնս աղիկամիս թողոյր։ Առին ի հռոմայեցւոց զինքնօրէն աղիկամութիւնն. (Եւս. քր.։)

Ընդ ծով արկեալ պատրաստաբար ջոկս ջոկս չորքոտանեաց եւ թռչնոց զոմանս ինքնօրէն (կամ ինքօրէն) ընդանիս, զոմանս վայրենիս. (Մաշկ.։)


Ինքնօրինութիւն, ութեան

s. fig.

autonomy, independence, freedom;
law established by caprice;
caprice, whim, humour.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτονομία libertas publica. ինքնօրէն սովորութիւն, ազատութիւն վարելոյ իւրով օրինօք կամ իրաւամբք կամ խելօք.


Ի՜շ

int.

Oh! fie! pish! pugh!

· Calfa

NBHL (1)

աւաղականն, ա՛խ, ու՛խ, ո՛հ, ի՛շ, վա՛հ. (Թր. քեր. հյ.։)


Իշակէս, կիսոյ

s. zool. mule.

· Calfa

NBHL (1)

Իշակէսք եւ երեւելի երիվարօք շրջիցի յաշխարհի. (Խոսր.։)


Իշամեղու, ղուի

s.

hornet, wasp.

· Calfa

NBHL (2)

Ազգ վայրի եւ անգործ մեղուի. իշմեղու.

զիշամեղուսն վնասակարս սատակեն. (Փիլ. լիւս.։)


Իշամտրուկ, րկի

s.

ass's foal or colt.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ոք առ աղքատութեան հեծանիցի յիշամտրուկ յովանակ, չէ ինչ ի լաւութիւն եւ ի խոնարհութիւն համարեալ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)


Իշայր

s.

wild ass.

· Calfa

NBHL (1)

արու էշ վայրենի. արու ցիռ.


Իշան

cf. Իշեան.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում իշանս (կամ իշեան) յայնկոյս որմոյն ընկենոյր. լաւ եւս է ըստ յն. ընթեռնուլ, զբազումս ի շանց։ Այլ ըստ հասարակ հյ. ասի եւ ի Շ. վիպ.

Դէզ դէզ զխոտն ի վայր հոսեալ, զիշանն զկնի ի զօրս արկեալ. (այլ ձ. զիշեանն. թող եւ զգրեալն զիշխանն, որ է սխալ)։


Իշանդամ

adj.

lascivious;
whose flesh is as the flesh of asses.

· Calfa

NBHL (1)

իշանդամիցն պատկառանք, անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)


Իշացուլ, ցլուց

s.

onooentaur, jumart;
cf. Յուշկապարիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Յուշկապարիկք բնակեսցեն. զոր յոյնն իշացուլ ասիցէ ... եւ արդարեւ (կռուասէրք), որք իբրեւ յանապատի կեան ... վազեն եւ կցացեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)


Իշխանաբար

adv.

as a sovereign, as a commander, authoritatively;
magisterially, imperiously;
willingly;
— կեալ, to live like a prince, to lead a princely life.

· Calfa

NBHL (4)

որ խրոխտայր իշխանաբար ի վերայ բնութեանս. (Շ. բարձր.։)

Դու ես վէմ ... իշխանաբար եդ ... իշխանութեամբ զնոյն բանս դնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)

Երջիւրքն զիշխանաբար զօրութիւնն յայտ առնելով. (Լմբ. ամբակ.։)

Թագաւորեցին ի վերայ ախտից, եւ իշխանաբար սպանին յոգիս իւրեանց զիգական եւ զհեշտասէր բարս. (Խոսր.։)


Իշխանական, ի, աց

adj.

sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.

· Calfa

NBHL (3)

ἁρχοντικός, ἁρχικός ad principatum pertinens, principalis. princeps Սեպհական եւ վայելչական իշխանի կամ իշխանութեան. պետական.

Խոստովանի զիշխանական տէրութիւնն աստուծոյ. (Ի գիրս խոսր.։ Եւ Անձնիշխանական. ազատ.)

Իշխանական կամօք պատուեալ. (Շ. վիպ.։)


Իշխանականութիւն, ութեան

s.

cf. Իշխանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգաբարձականութիւնն, եւ իշխանականութիւնն։ Իսկ չգաւազանսն (հրեշտակաց՝ իմա՛) զթագաւորութիւնն եւ զիշխանականութիւնն, եւ ուղղութեամբ զամենայն անցուցանելն։ Զառիւծոյն (կերպարան) ցուցանել վարկանելի է զիշխանութիւնն եւ զուժգնութիւն. (Դիոն. երկն.։)


Իշխանակին, կնոջ

s.

sovereign's wife, princess.

· Calfa

NBHL (2)

Հանդերձ աստուածասէր իշխանականաւ միով.

Հանդերձ աստուածասէր իշխանակաւ միով. (Կորիւն.։)


Իշխանանամ, ացայ

vn.

to become a prince er sovereign;
to rule, to have dominion, to sway, to command.

· Calfa


Իշխանապանծ

adj.

boastful, haughty.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ յարուցեալ իշխանպանծ խրոխտացելոյն. (Յհ. կթ.։)