preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
Քառասուն թիւ նախամեծար իմն երեւի ի հնումն եւ ի նորումս. (Բրս. ղկ.։)
preference;
նախամեծարութեամբ իմն, preferably.
emulating, vying;
jealous, rival, emulous, full of emulation;
with emulation, wying with each other;
— ջանք, emulation, rivalry;
— կիրք, jealousy;
— լինել, գալ, to emulate, to vie with.
Նախանձընդդէմ իմն թուէին նմա աշակերտքն Յովհաննու։ Նախանձընդդէմ էին նմա աշակերտքն Յովհաննու։ Նախանձընդդէմ էին միշտ աշակերտքն Յովհաննու առ աշակերտսն Քրիստոսի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։ ՟Բ. 6։ եւ յհ. ՟Ա. 28։ յորմէ եւ Իգն.։ եւ Երզն. մտթ.։)
predicted, announced beforehand.
Այլ իմն ձայն բանիդ աստուծոյ անուանեմ նախապատում եկաւորութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to predestine.
Պատկանաւոր ժամանակ առ մարդեղութիւն տեառն նախասահմանեալ եւ նախակարգեալ ի հիմնաւորութենէ աշխարհի. (Բրս. ծն.։)
first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.
ἁρχηγός, ἁρχηγέτης primus, auctor, dux, princeps. Նախկին սկիզբն. հիմն. սկզբնաւորութիւն. սկզբնապատճառ. հաւակ. հեղինակ. առաջնորդ. կարապետ.
Նախասկիզբն իբր առաջին հիմն ցնծալեաց իմոց հաստատեցաւ այն. (Պիտ.։)
foresight, prevision;
prophecy.
Հասանէ նմա առաջիկայիցս յայտնութիւն ի ձեռն անրջական իմն նախատեսութեանց։ Յառաջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 85։)
cf. Նախատօնակ.
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
eve of a feast.
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
lake.
(իբր նայաբաշխ). λίμνη palus, stagnum, lacus. Լիճ, ակմ ծովակ, ուր կայ բաժին ինչ ջրոյ կամ ծովու, (յն. լի՛մնի. յորմէ թերեւս եւ Լիմն անապատ ի ծովն բզնունեաց).
security, safety, surety, certitude;
quiet, tranquillity.
Յապահովութեամբ խաղաղանալ օրինակ իմն յանքոյթ նաւահանգստի։ Խաղաղութեանց միշտ փափագեալ բաղձանօք՝ սակս իւրեանց յապահովութեան։ Յանզբաղ յապահովութենէն։ Անխռով յապահովութեամբ վստահացեալ. (Պիտ.։)
Աստուածային իմն յապահովումն եղեւ յանկարծօրէն առաքինւոյն։ Հանդարտութիւն յապահովման. (Փիլ. լին. ՟Գ. 9։ ՟Դ. 47։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
καθίστημι, ὐφίστημι constituo, colloco, ordino, creo եւ ὐστερόω repeto. Յաջորդ կարգել զոք. եւ Յարել զիմն զկնի իրիք. երկրորդել.
predicting, prophesying;
predicted, prophesied.
Մովսէս նախագրեալ յառաջաձայն ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
(որպէս թէ ցյատակել. լծ. եւ սատակել) ἑδαφίζω solo aequo, humi prosterno κατασκάπτω, καταστρέφω, ἑρημόω suffodio, subverto, everto, desolo, devasto. կր. ἑδαφοῦμαι, ἑδαφίζομαι solo aequor, ut solum fio. Որպէս զյատակ գետնոյ կացուցանել. քանդել մինչեւ ի յատակն. տապալել. հիմնայատակ՝ հարթայատակ առնել. եւ Բնաջինջ առնել, կորուսանել կործանել զշինուած եւ զմարդ.
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Նաեւ այլ միւս եւս իմն միւսոյն յար ասեն. (յն. առ այսոքիւք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
to confirm, to affirm;
to eternize, to perpetuate.
Զնորայն կտրեաց զառհաւատչեայ, եւ զիմն առանց խզելոյ յարակայեաց։ Անջնջական կանոնս յաւիտեանս յարակայեաց. (Նար. ՟Կ՟Է. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Յարատեւակ.
Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)
persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.
Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)
respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.
Յարգանս իմն յաճախէ։ Այն գովութիւն եւ յարգանք են զնոցանէ։ Յարգանս իմն յաւելու քաղաքին. (Ոսկ. կող.։)
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
Սովորութիւն է գրոց, յորժամ ա՛յլ ինչ կամիցի յարդարել, այլ իմն նշանակել. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Յարկեմ.
Որ զերկինսդ այսպէս յարկեաց, եւ զերկիր հաստատուն հիմնեցոյց. (Լմբ. զքր.։)
befitting, suitable, fit, proper, congruous, decorous;
commodious, easy;
competent, sufficient;
capable, clever, apt, fit, qualified;
cf. Յարմարապէս.
Ըստ ինքեանց թանձրամտութեանց եւ տկարութեանցն՝ եւ զպատճառսն յարմար իմն կարկատեն, որոտումն ասեն լինել. (Նանայ.։)
cf. Մշտախաղաց.
Յաւէտախաղաց բարութեանց մատակարար։ Որպէս ի յաւէտախաղաց իմն աղբերէ։ Զյաւէտախաղաց արգասիս։ Հոսելով յաւետախաղացս վտակս. (Պիտ.։)
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
Յեղակարծում ժամու։ Յեղակարծումն իբրեւ զորոգայթ իմն ի վերայ հասանէր. (Յհ. կթ.։)
ՅԵՂԱԿԱՐԾ. իբր Կարծեօք իմն. գուշակելով մտօք.
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
τρέπω verto, converto. Յեղուլ. յեղափոխել. դարձուցանել. այլազգ իմն կացուցանել.
to set, to mount, to enchase, to stud;
to fit in, to mortise;
to connect, to join, to link, to concatenate, to tie, to attach;
to insert, to interpolate, to intercalate;
to compose, to weave, to entwine;
— մարգարիտս, to string pearls;
— ընդ պատուհանն, to loll out of window;
— առ եղբայր իւր, to visit one's brother, to pay him a visit.
περιθέω, περιτίθημι, ἁρτέω , συνάπτω circumpono, apto, connecto, suspendo, appendo եւ այլն. (լծ. յարել, յիրել, յերիւրել) Շարայարել. յարմարել. յարագրել. ընդելուզանել. ագուցանել. զօդել. անցուցանել զիմն ընդ ծակ, կամ զծակեալն ընդ այլ ինչ. շարել, կցել, հագցընել, փակցընել. միացընել, անցընել, կպցնել.
whetstone;
— ածելւոյ, զմելինի, hone;
— անուաձեւ, grindstone.
Բազումուսումնութիւն յեսան իմն է մտաց եւ բանի. (Փիլ. լին. ՟Գ. 20։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
βάλλω, ἑμβάλλω, ἑπιβάλλω mitto, injicio βάπτω, ἑμβάπτω mergo, tingo եւ այլն. Մղելով իմն մուծանել ի ներքս, կամ ի խորս արկանել. ընխոթել. որպէս թաթաւել. եւ Ձգել կամ արկանել զձեռն. բուռն հարկանել. խօթել, թաթխել, եւ ձեռք զարնել կամ դպցնել.
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
Մի՛ համարեսջիք, եթէ զայս իբր մխիթար իմն (կամ ինչ) առնեմ մտաց ձերոց, զոր ասեմ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. ո՛չ վասն զագիս ձգելոյ։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
παρακαλέω (որ թարգմանի եւ Աղաչել) consolor. adhortor, recreo, suadeo եւ advoco, oro, obsecro, intercedo եւ այլն. παραμυθέω mulceo verbis, sedo, medeor. Մխիթար տալ կամ մատուցանել. սփոփել. քաջալերել. արգահատել. կարեկից լինելով յորդորել. պաղատելով եւ խաղապատելով համոզել, կամ մաղթելով իմն հանգուցանել զսիրտ. (քանզի եւ ի յն. բառագալէ՛օ, է անխտիր աղաչել՝ եւ մխիթարել).
reins, loin, haunch, flank.
Ծով՝ օրինակիմն իբրեւ ձի դիւրերասան ի ներքոյ քո ունի զմկանունսն (կամ զմկունսն). (Նիւս. երգ.։)
cf. Մշտագնաց.
Մշտախաղաց եւ նուրբ հրային բնութեանն նմանութիւն իմն բերէ օդդ։ Վասն մշտախաղաց օդոյն ի բարձրութեան նոցա շնչելոյ. (Նիւս. կազմ. ՟Բ։ Վեցօր. ՟Թ։)
hemlock.
Ի հարկէ սովոյն բերեալք՝ զմոլէխինդն եւ կամ զայլս ոմանս վնասակար բանջարս ըստ դիպաց իմն ճարակեալ. (Յհ. կթ.։)
to go out of one's way, to ramble, to rove, to wander, to stray, to go astray, to lose oneself, to be bewildered, to err, to fail;
to fall into error, to be deceived, seduced, perverted;
cf. Մոլիմ.
πλανοῦμαι erro, digredior, seducor, vagor ἁποπλανοῦμαι aberro, vagor. Ոլորելով կամ ոլորտանալով իմն՝ արտաքոյ ելանել ուղիղ ճանապարհի, իրօք կամ նմանութեամբ. խոտորիլ. շեղիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. սխալել. խաբիլ. պատրիլ. եւ Թափառիլ. ընդ վայր յածիլ. տատանիլ. դանդաչել.
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
Ողջախոհ իմն մոլութեամբ՝ առ այսոքիկ վառեալք բերին. (Սահմ. ՟Ա։)
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
Մուտ իմն գտանեն ոմանք ի բանիս (կամ ի բանքս), եւ ասեն. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
beggar, mendicant, supplicator;
begged, borrowed;
— շրջել, to go begging, to mump;
cf. Մուրանամ.
Ոչ կարօտանային մուրացիկ իմն առնլոյ յայլոց ազգաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Մսանունք.
Այսոքիկ երակք եւ շնչերակք լինին գնդաձեւ իմն մանուած առ մսանամբքն, ուրանօր սպիատակաթոյրն հիւթ մտանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
shreds, scraps, morsels, bits, particles, minutiae.
Փոշի իմն մանրուածովք խնկոցն. (Նիւս. երգ.։)
scarfskin, epidermis;
membrane, tunic;
film, pellicle;
skin, hide;
fleecy skin;
fur coat, pelisse;
worn out, used up;
— մարդոյ, derma;
— գործոյ, dressed skin, tanned hide, leather;
cordovan.
Մաշկք հանդերձքն քաջիկ իմն ցածնուն ի մարմինն, եւ բարւոք յագչին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
partial;
partitive.
Իսկ ՄԱՍՆԱԿԱՆ կոչեցեալ անուանք՝ ըստ արդի քերականաց, ոմն, ոք, իմն, ինչ, վերածին ըսն (նախնեաց՝) յանորիշ կամ ի վերբերական անուանս։
cf. Մասնաւորապէս.
Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ, սակս որոյ եւ երկոցունց մասնաւորաբար ե՛ւ հարազատասցի սա, ե՛ւ օտարացեալ գտցի. (Յհ. իմ. ատ. այսինքն մասամբ, եւ մասամբ իւիք։)
to communicate, to impart;
to distribute, to divide, to share;
to contribute, to give.
μερίζω partior, participem facio, communico. Մասն ինչ տալ. մասնակից առնել. հաղորդել (զիմն կամ զոք). բաշխել. բաժին հանել. ըստ մասին ցուցանել. հաւասարել.
to write, to compose, to trace.
Մատամբ նշանակեալ. կամ Ինքնադրոշմ. կամ Մատնաչափ իմն.
prophecy;
the book of the prophets.
Մարգարէութիւն իմն յոչ կամաց լեալ նմա առաջիկայ դիպուածն իւր. իբր չար գուշակութիւն. (Խոր. ՟Ա. 23։)
prophetess.
Մարգարէուհի իմն վասն մանկանն կինն գտանիւր. (Յհ. կթ.։)
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Մարդատունկս առաքինութեան բողբոջեալս։ Զմարդատունկ բուրաստանս եւ զխաղս առաւել իմն զուարճացոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։ ՟Բ։)
human.
Մարդկեղէն իմն ախտացեալ էին յայն. (Ոսկ. մտթ.։)